Уикипедия талқылауы:Уикипедияға қош келдіңіз!

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Уикипедия талқылауы:Уикипедияға қош келдіңіз!</title>
    <ns>5</ns>
    <id>2679</id>
    <revision>
      <id>3630195</id>
      <parentid>3209613</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39881-77</username>
        <id>183477</id>
      </contributor>
      <comment>/* 15 шілде 2026 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3630195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="nkvuo3l2bzn0bh1hgruhwazu12k9rpj" xml:space="preserve">''Уикипедиялықтар'' - я бы предолжил ''Уикипедияшылдар'', потому-что первое скорее относится к объектам, а второе только к субъектам. Потом, давняя традиция переводить ''-ист'' как ''-шыл''--[[User:AlefZet|AlefZet]] 15:28, 11 шілде 2006 (UTC)
::айтқаның болсын, маған десең аса айырмашылығы көрінбейді. сөзнамаға енгізіп қояйын. [[User:GaiJin|GaiJin]] 12:54, 12 шілде 2006 (UTC)

== 15 шілде 2026 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) ==

{{өңделуі қорғалған|Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!|jauap_berilgen=жоқ}}
&lt;!-- Сұраныстың бас жағы. --&gt;

&lt;!-- Сұраныстың соңы --&gt;
[[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-39881-77|&amp;#126;2026-39881-77]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-39881-77|talk]]) 16:42, 2026 ж. шілденің 15 (+05)</text>
      <sha1>nkvuo3l2bzn0bh1hgruhwazu12k9rpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рига</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16534</id>
    <revision>
      <id>3630158</id>
      <parentid>3619689</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3630158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="c6niu9bj7yydv1bu99pl74c6qhp6ag6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = Эдвинс Балшевицс (м. а.)&lt;ref&gt;[https://www.riga.lv/ru/news/na-osnovanii-zakona-o-rospuske-rizhskoi-dumy-prinjatom-seimom-13-fevralja-2020-goda-s-25-fevralja-2020-goda-v-gorodskoe-samoupravlenie-naznachena-vremennaja-administracija?19069] - Риганың ресми сайты{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05&lt;ref&gt;[http://www.riga.lv/RU/Channels/About_Riga/Riga_in_numbers/default.htm Рига қаласының ресми сайты]&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614&lt;ref name=&quot;data.csb.gov.lv&quot;&gt;[http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/ISG020.px/table/tableViewLayout1/?rxid=5fc39940-d36b-4c77-b501-eca71fc108d2 Iedzīvotāju skaits un tā izmaiņas statistiskajos reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās un novados]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = {{#expr: 632614 / 307.17 round 1}}
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Rīga.ogg|Rīga}}}} {{IPA|[ˈriːɡa]}}, {{lang-liv|Rīgõ}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы.


{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>c6niu9bj7yydv1bu99pl74c6qhp6ag6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630160</id>
      <parentid>3630158</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3630160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="bj22phh57h2kwtly15dcriy3xa7cwjv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = Эдвинс Балшевицс (м. а.)&lt;ref&gt;[https://www.riga.lv/ru/news/na-osnovanii-zakona-o-rospuske-rizhskoi-dumy-prinjatom-seimom-13-fevralja-2020-goda-s-25-fevralja-2020-goda-v-gorodskoe-samoupravlenie-naznachena-vremennaja-administracija?19069] - Риганың ресми сайты{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05&lt;ref&gt;[http://www.riga.lv/RU/Channels/About_Riga/Riga_in_numbers/default.htm Рига қаласының ресми сайты]&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614&lt;ref name=&quot;data.csb.gov.lv&quot;&gt;[http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/ISG020.px/table/tableViewLayout1/?rxid=5fc39940-d36b-4c77-b501-eca71fc108d2 Iedzīvotāju skaits un tā izmaiņas statistiskajos reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās un novados]&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = {{#expr: 632614 / 307.17 round 1}}
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы.


{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>bj22phh57h2kwtly15dcriy3xa7cwjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630161</id>
      <parentid>3630160</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3630161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3625" sha1="nriiqo80dhacdh525ewkbuo5xhdx1o8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы.


{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>nriiqo80dhacdh525ewkbuo5xhdx1o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630163</id>
      <parentid>3630161</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4212" sha1="4l1gjrh10m32g69ndkmcfdw9dsiptz5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.

{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>4l1gjrh10m32g69ndkmcfdw9dsiptz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630164</id>
      <parentid>3630163</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4313" sha1="o6mejmghyt2h56rcc0pwrawdpnxwxg0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.

{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>o6mejmghyt2h56rcc0pwrawdpnxwxg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630165</id>
      <parentid>3630164</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="gphy0b4m7z5sfjx1rodyu9n3kzuolvk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>gphy0b4m7z5sfjx1rodyu9n3kzuolvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630166</id>
      <parentid>3630165</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ толықтыру, үлгі</comment>
      <origin>3630166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5010" sha1="53shd14ebpq1g3k65ybifsd9oj4v39y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>53shd14ebpq1g3k65ybifsd9oj4v39y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630169</id>
      <parentid>3630166</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5094" sha1="enaq5xgvnjptq2a6q62fbtsuj4kq8ko" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>enaq5xgvnjptq2a6q62fbtsuj4kq8ko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630170</id>
      <parentid>3630169</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3630170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5277" sha1="86qo3xs2vpkg3wgi4yrpmvlyyz26su2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>86qo3xs2vpkg3wgi4yrpmvlyyz26su2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630171</id>
      <parentid>3630170</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5457" sha1="eagea8ts5cxk4aqksd92m96y1dokdwv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>eagea8ts5cxk4aqksd92m96y1dokdwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630172</id>
      <parentid>3630171</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5840" sha1="s463qcb93910slb23ncheduseu2twe9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: Орталық аудан, Курземе ауданы, Латгал маңы, Видзем маңы, Земгал маңы және Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>s463qcb93910slb23ncheduseu2twe9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630173</id>
      <parentid>3630172</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әкімшілік бөлінісі */ дереккөз</comment>
      <origin>3630173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6003" sha1="8s5xu0nt8l5pq8q5remmcug2tl5o8bu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>8s5xu0nt8l5pq8q5remmcug2tl5o8bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630177</id>
      <parentid>3630173</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6329" sha1="sq4j8wv4gpq1ixucr3r2niuzj9u16tx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>sq4j8wv4gpq1ixucr3r2niuzj9u16tx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630178</id>
      <parentid>3630177</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7129" sha1="fh8qz708jd7q5np3dcq1d153xppgn5l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>fh8qz708jd7q5np3dcq1d153xppgn5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630181</id>
      <parentid>3630178</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7264" sha1="gw3m8wa6p885vcn79innpu1yj6psqw0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>gw3m8wa6p885vcn79innpu1yj6psqw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630184</id>
      <parentid>3630181</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7775" sha1="fbvbhu3wpt5ookmtbf2vchmt6b1p8cb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>fbvbhu3wpt5ookmtbf2vchmt6b1p8cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630185</id>
      <parentid>3630184</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8015" sha1="al8elfi107vauwmcju9aajdp6j9kku4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>al8elfi107vauwmcju9aajdp6j9kku4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630186</id>
      <parentid>3630185</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8866" sha1="a1u6i8030bguh78ox3hpqtjmu9luiqy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 
1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>a1u6i8030bguh78ox3hpqtjmu9luiqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630187</id>
      <parentid>3630186</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9403" sha1="rrlwp73i3vobbf9kd8cg2v7b6hautj6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 
1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды.
1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 
1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды.
1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>rrlwp73i3vobbf9kd8cg2v7b6hautj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630188</id>
      <parentid>3630187</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9789" sha1="bpl0d9ur6pjra0rzfbvk1mo1htf0ql5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 
1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды.
1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 
1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды.
1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.

1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>bpl0d9ur6pjra0rzfbvk1mo1htf0ql5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630189</id>
      <parentid>3630188</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10400" sha1="mqo3jkh007j350r3x3iaua72azh6ghr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Рига
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Rīga}}
 |сурет                   = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
 |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg
 |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG
 |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg
 |photo2b = Opera house with pond.jpg
 |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg
 |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG
 |photo5a = Riga_downtown.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Rigas Gerbonis.png
 |ту                      = Flag_of_Riga.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 120
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51
  |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25
  |CoordAddon             = type:city(703581)_region:LV
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Тарихи облыс
 |аймағы                  = Видземе
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 аудан және 3 қала маңы
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1201
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1225
 |жер аумағы              = 304,05
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 7
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 632 614
  |санақ жылы             = 2019
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 67, &lt;small&gt;(+371)&lt;/small&gt; 66
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = LV-1001 … LV-1084
 |автомобиль коды         = LV
 |идентификатор түрі      = ATVK коды
 |сандық идентификаторы   = 0010000
 |ортаққордағы санаты     = Riga
 |сайты                   = http://www.riga.lv/
 |сайт тілі               = lv
| add1n = Марапаттары
| add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}}
}}
'''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы.
Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді.
Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: 
*Орталық аудан
*Курзем ауданы
*Латгал маңы
*Видзем маңы
*Земгал маңы
*Зиемель (Солтүстік) ауданы. 

Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған.
1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 
1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды.
1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 
1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды.
1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.

1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды.
1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды.
1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title=
Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Еуропа елордалары}}
{{Латвия қалалары}}

[[Санат:Латвия қалалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>mqo3jkh007j350r3x3iaua72azh6ghr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kaiyr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>17457</id>
    <revision>
      <id>3629867</id>
      <parentid>3628098</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уикипедия талабына сай қалай мақала толтырады */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3629867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8392" sha1="h56jjkhyby384qrcccksm3dfijnk9yz" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2009-2014}}
{{Мұрағат|2015-2025}}
Dear colleagues, please check this website, thank you!
https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0%2C_%D0%90%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&amp;veswitched=1&amp;oldid=0&amp;veaction=edit

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:00, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== '''Уикипедия 25''' ==

Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамын [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:59, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Уикипедия 25 (2) ==

[[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтой]]ы құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:22, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Жоққа шығарылуды сұрау ==

Неге мені жоққа шығардыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 11:42, 2026 ж. ақпанның 19 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Translation request ==

Hello, Kaiyr. 

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Kazakh Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 18:20, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)

:Hello, Kaiyr. 
:I withdraw the request, because both articles have been created.
:Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:33, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ет асу ==

Ассалаумағалейкум Қайыр мырза. Орыс википедиясында менің байқағаным қырғыз лоббиі бар сияқты. Көптеген қазаққа, немесе түркілерге қатысты дүниелер қырғызша атаулармен жазылады, солай өзгертіледі. Әуелде біздің бесбармағымызға қатысты болған мақала, қазір қарап отырсам қырғыздың кеспе бешбармағына (біздің нарын) қатысты мақалаға айналған. Әрі тағамның қазақша нұсқасы мақаланың ең соңына жазылған. Сол себепті Ет асу, мясо по казахски, бесбармақ осы үш атаудың бірін қолданып жеке мақала жазу керек сияқты. Сіз қолға алып көрсеңіз қайтеді. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 07:35, 2026 ж. маусымның 4 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. шілденің 6 (+05)

== Серік Әкірамұлы Қалиев туралы мақаланы қарауыңызды сұраймын ==

Сәлеметсіз бе!

Мен қазақ Уикипедиясына Серік Әкірамұлы Қалиев туралы мақала дайындап, оны әкімшілердің қарауына жібердім. Уақытыңыз болған кезде мақаланы қарап, пікір білдірсеңіз немесе талапқа сай болса жариялауға көмектессеңіз нұр үстіне нұр болар еді!

Егер қандай да бір кемшіліктері болса, айтып жіберсеңіз, түзетуге дайынмын.

Алдын ала рақмет![[Қатысушы:Айтуған Жеткбаев|Айтуған Жеткбаев]] ([[Қатысушы талқылауы:Айтуған Жеткбаев|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. шілденің 10 (+05)

== Уикипедия талабына сай қалай мақала толтырады ==

Сәлеметсіз бе, Kaiyr!

Мен қазақша Уикипедияға мақала жазып жүрген жаңа қатысушымын. Сізден бір мәселеге қатысты кеңес сұрағым келеді.

Мен дайындап жатқан мақала Уикипедия талаптарына толық сәйкес болуы үшін қандай тұстарын жақсартуым керек екенін айтып, бағыт-бағдар бере аласыз ба? Уақытыңыз болса, пікіріңіз бен кеңестеріңізді қуана қабылдаймын.

Алдын ала көп рақмет! [[Қатысушы:Мадикино|Мадикино]] ([[Қатысушы талқылауы:Мадикино|талқылау]]) 19:02, 2026 ж. шілденің 14 (+05)</text>
      <sha1>h56jjkhyby384qrcccksm3dfijnk9yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дулат Бабатайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17940</id>
    <revision>
      <id>3629996</id>
      <parentid>3024667</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35642" sha1="nqybc0usr1nvja01vrncman5l1rpemj" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{wikify}}
{{Тұлға|Есімі=Дулат Бабатайұлы|Сурет=Дулат Бабатайұлы.jpg|Сурет ені=|Туған күні=1802|Туған жері=[[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Аягөз ауданы]]|Мансабы=[[ақын]],&lt;br&gt;[[педагогика|мұғалім]], &lt;br&gt;[[публицистика|публицист]],&lt;br&gt;[[жырау]],&lt;br&gt;[[сатира|сатирик]],&lt;br&gt;қоғам қайраткері|Діні=[[сүннет|сүннеттілік]] [[ислам]]|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Қайтыс болған күні=1874|Қайтыс болған жері=[[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Аягөз ауданы]]|Марапаттары=|Сайты=|Басқалары=|Commons=}}
'''Дулат Бабатайұлы''' (1802, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Аягөз ауданы]] Сандықтас қонысы — 1874, сонда) — көрнекті [[ақын]], [[жырау]], [[сатира|сатирик]], [[Ағартушылық|ағартушы]], қоғам қайраткері, [[тарихшы]], [[Абай]]дың ұлық тұтқан ұстазы. Өлеңдері ел ішінде көп тараған. Дулат шығармалары негізінен [[дидактика]]лық негізде жазылған. [[1880 жыл]]ы [[Қазан]]да жарық керген «Өсиетнама» деген жинағына ақынның заманы туралы толғаулары енген.

[[Орта жүз]] құрамындағы [[найман]] тайпасының [[Қаракерей]] сыбан руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125174844/https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |date=2021-01-25 }}&lt;/ref&gt; Өмірі туралы деректер толық зерттелмеген.

== Шығаршымалығы ==
Өлеңдері ел ішіне ауызша және [[қолжазба]] түрінде таралған. Кейбір өлеңдері [[Қазан (қала)|Қазан қаласынан]] 1880 жылы алғаш рет “[[Өсиетнама]]” деген атпен жеке [[кітап]] болып жарық көрген. Жинаққа ақынның сол кезеңдегі қазақ елінің саяси-әлеуметтік өмірін шыншылдықпен жырлаған ой-толғаныстары енген. Ақынның кейбір өлеңдері кеңес дәуірінде әр түрлі хрестоматияларда “XVІІІ — XІX ғасырлардағы қазақ ақындарының шығармалары” (Қазақ КСР ұылым академиясының баспасы, А., 1962) деген жинақта, кейін “[[Үш ғасыр жырлайды]]” (Революцияға дейінгі қазақ ақындарының шығармалары. А., 1965) жинағында басылып шықты. Ал, “Еспембет” поэмасы алғаш рет 1957 жылы “[[Жұлдыз]]” журналының 5-нөмірінде жарияланды. Дулат шығармаларын барынша зерттеп, жинап баспаға әзірлеген Қ.Өмірәлиев болды. Ақынның жеке жыр жинағы “Замана сазы” деген атпен 1991 жылы жарық көрді. 

Дулаттың өлең-жырларының басты сарыны — [[XIX ғасыр|XIX ғасырдың]] алғашқы жартысындағы отаршылдық әрекеттерге рухани қарсылық көрсету. Ақын “Тегімді менің сұрасаң”, “О, Сарыарқа, Сарыарқа”, “Асқар таудың сәні жоқ”, т.б. жырлары мен жеке кісілерге айтқан “Сүлейменге”, “Бараққа”, “Кеңесбайға”, т.б. арнау өлеңдерінде қазақ жерінің отарлануын, ел билеушілердің отаршыл саясаттың шылауында кетуін “Сауыр жерден айрылып, Қазақ елі жұқарды..., Орыстың көрсе ұлығын, Қыздан дағы қылықты..., Майырдың алса бұйрығын, Борбайға қысып құйрығын, Ел пысығы жортады”, — деп, кекті де отты жыр жолдарына айналдырған. 

Дулаттың ақындық өнері, негізінен, XIX ғасырдың алғашқы жартысында қалыптасты. Осы кезеңнің өмір шындығы Дулат шығармаларына арқау боп өрілді. Қазақ даласындағы дәстүрлі хандық басқару жүйесін жою саясатын орнықтырған Ресей империясының 1822 — 1824 жылдары шығарған [[Қазақтар|Қазақ]] даласын басқару жөніндегі ережелеріне қарсылық Дулат [[Шығармашылық|шығармаларының]] тақырыптық, стильдік, жанрлық ерекшелігін айқындады. Дулаттың уытты, шыншыл сөздерінің кімдерге арналғанын оның: “Халыққа емес сыйымды, Парақор баспақ биіңді, Ел бүлдіргіш бегіңді, Улы тілмен улаттым”, — деген өлең жолдары көрсетіп тұр. Туған халқының екі жақты езгіге түсіп, көз жасының көл боп ағуы, қайғысы мен мұңы ақынның жан сыры ретінде жыр болып төгілді. Дулаттың образ жасау, өлең өрнегін жетілдіру, замана сазына қарай ақындық өнерде жанрлық, стильдік, сонылық таныту ерекшелігі кейін [[Абай]] шығармаларында дамытылып, жалғастық тапқан. Дулат ендірген қазақ өлеңі құрылысындағы жаңалықты, яғни “а а а б” түріндегі желілі ұйқасты Абай ақындық дәстүр ретінде қабылдап, “Келдік талай жерге енді” өлеңінде одан әрі дамытты. 19 ғасырдың 1-жартысында ертеректе туған батырлық және лиро-эпос [[жыр]]лары сияқты фольклорлық туындылар немесе тарихи жырлар болмаса, қазақ топырағында көне тақырыпты алып, ойдан сюжет құрып, [[поэма]] жанры үлгісінде шығарма жазу дәстүрге енбеген еді. Дулат өзінің “елге қорған ер туса” деген идеясын халыққа жеткізу үшін, қазақ-қалмақ соғысы тұсындағы [[сюжет]]ті алып, “Еспембет” поэмасын жазған. “Еспембет” жанрлық ерекшелігі жағынан батырлық эпосқа жақын. Елдік, елдің батыр ұлдары туралы идея “Еспембеттей ер қайда?, Ер күтетін ел қайда”, — деп басталатын ірі туындыда айқын көрініс тапқан. Дулаттың бұдан басқа “Шаштараз”, “Тымсал өлең” атты ірі шығармалары бар. [[М.Әуезов]] Дулатты ғылыми зерттеулерінде, “Абай” романында жоғары бағалайды. 1947 жылғы ҚКП ОК-нің әдебиет, өнер жөніндегі қаулысындағы Дулатты діншіл, хандық дәуірді, ескілікті аңсаушы кертартпа ақын деген теріс бағадан кейін, 1959 жылы өткен қазақ әдебиетінің негізгі проблемаларына арналған ғылыми конференцияның ұсыныстарында Дулат жөнінде “... творчествосын орта мектепте оқыту қажетсіз деп саналсын”, — деген саяси қорытынды берілді. Сол себепті “Абай” романында өз атымен берілген Дулат “Абай жолында” Барлас атанып кете берді. Әйтсе де, Дулат шығармалары хрестоматиялық оқулықтарда, кейбір жинақтарда жарияланып келді. Дулат мұрасы қазақ әдебиеті тарихында әр қилы таным тұрғысынан бағаланып, 1940 — 1950 жылдары қызу пікірталас нысанына айналды. Дулат мұрасы жөніндегі ғылыми таным мен дұрыс баға талантты ғалым Қ.Өмірәлиевтің“Қазақ поэзиясының жанры мен стилі” деп аталатын көлемді ғылым [[монография]]сының басылым көруіне байланысты тұрақтана бастады.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Шығармалары==
[[Сурет:ДулатБабатайұлы.jpg|нобай|оңға|Дулат Бабатайұлы]]
Ақын «''Тегімді менің сұрасаң''», «''Ал, қарағай сұлу сындарлы''», «''О, [[Сарыарқа]], Сарыарқа''», «''Асқар таудың сәні жоқ''» атты өлеңдерінде ел басқару ісіндегі озбырлық, әділетсіздікті, патшаның отаршылдық саясатының әсерінен жер-қонысынан айрылған ел жағдайын сөз етсе, «''Сүлейменге''», «''Кеңесбайға''», «''Бараққа''», «''Ел аралаған ишанға''», «''Еспембет''» өлеңдерін жеке кісілерге арнайды.
Ақын 19 ғасырдың 40-50 жылдарында өндіре жазған. Бұл - [[Ресей]] патшалығының қазақ жерін отарлау саясатының барлық салада бел алған кезі. Дулат осыны жыр өзегі етсе, кертартпа феодалдық-хандық дәуірді жоқтағаны емес, тәуелсіздікті, еркіндікті аңсағаны еді.
{{Start citation }}
«Сауыр жерден айрылып, &lt;br&gt;
Қазақ елі жұқарды. &lt;br&gt;
Сауыр емес, шап болды... &lt;br&gt;
Заманға сай адамы - &lt;br&gt;
Қу заманға сұм басшы &lt;br&gt;
Сорымызға тап болды...» &lt;br /&gt;
{{End citation}}
- десе, тіпті өткен ғасырдың орта тұсы емес, одан 100-150 жыл кейінгі біздің заманымыздағы қазақ халқының, оның қоғамының күй-қалпын суреттеп отырғандай. Дулат ақын айтқандай:
{{Start citation }}
«Орыстың көрсе ұлығын, Қыздан дағы қылықты... &lt;br&gt;
Майырдың алса бұйрығын. &lt;br&gt;
Борбайға қысып құйрығын &lt;br&gt;
Ел пысығы жортады-ай» &lt;br /&gt;
{{End citation}} 
- сияқты шындық жергілікті басшыларға бұдан бір, бір жарым ғасыр бұрын ғана емес, «одақтасып» тұрған кезіміздегі біздің де ұлықтарымызға тән еді. Дулат ақынның бұл жердегі байқағыштығын кейін ұлы Абайдан да көрмейміз бе? Отаршылдық қамытын мықтап киген қазақ қоғамының ащы шындығын жырлауға келгенде, Дулат пен Абай көп сәттерде бір-біріне үндес келіп жатады. Дулат суреттеген өз елін, қазақты қорқытатын «ел пысығы», айталық, болыс «майырдың бұйрығын алғанда, борбайына құйрығын қысып, алдына түсіп томпаңдаса», Абай бейнелеген болыс та:
{{Start citation }}
«Күштілерім сез айтса, &lt;br&gt;
Бас изеймін шыбындап... &lt;br&gt;
Әлсіздің сезін салғыртсып,&lt;br&gt; 
Шала ұғамын қырындап...» &lt;br /&gt;
{{End citation}}
-деп өзі мойындайды. Абай да:
{{Start citation }}
«Мәз болады болысың Арқаға ұлық қаққанға. &lt;br&gt;
Шелтірейтіп орысың Шенді шекпен жапқанға...» -&lt;br /&gt;
{{End citation}}
деп, Дулат айтқан «шен-шекпенге сатылған, батпаққа елін батырған» ұлықтар портретіне ұқсас етіп беріп тұр. Әрине, бұл жерде Абай образды Дулаттан «ұрлап тұрған» жоқ: екеуін де осылайша сөйлетіп қойған - өмір шындығы, олардың сол шындыққа барған суреткерлік талғамдары. Абайдың қазақ халқының тағдырын толғаған кеп сөзі жүз жыл кейінгі біздің заманымызға арналғандай көрінсе, Дулаттың да:
{{Start citation }}
«Жеріңнің алды шұрайын, &lt;br&gt;
Дуан салып жайланып. &lt;br&gt;
Датыңды айтсаң майырға, &lt;br&gt;
Сібірге кеттің айдалып.&lt;br&gt;
Бейнең қандай болды екен, &lt;br&gt;
Қарасаңшы бір мезгіл Қодцарыңа айна алып...» -&lt;br /&gt;
{{End citation}}
дегені де бейне бізге айтып тұрғандай. Ар жағын былай қойғанда, соңғы 70-80 жыл бойы Дулат айтқандай:
{{Start citation }}
«Болашақты болжамай, &lt;br&gt;
Жол сауданы олжалай. &lt;br&gt;
Ақбекендей алданып, &lt;br&gt;
Жылқыдай делбе сандалып...» -&lt;br /&gt;
{{End citation}}
империялық торға, коммунистік әміршілдік құрығына түскен жоқпыз ба? Жалғыз ел билеу, заң-сот істеріне қатысты ғана емес, езге сәттерде де екі алыптың үндес, идеялас тұрғанын кереміз. Мысалы, ақынға, ақындыққа екеуі де қатаң талап қояды. Дулат:
{{Start citation }}
«Жыршының аты жыршы ма, &lt;br&gt;
Әркімнен елең жаттаса. &lt;br&gt;
Сез - жібек жіп, жыр - кесте,&lt;br&gt; 
Айшығы айқын көрінбес, &lt;br&gt;
Өрнексіз қылып баттаса...» &lt;br /&gt;
{{End citation}} 
десе, Абай:
{{Start citation }}
«Өлең - сездің патшасы, сөз сарасы, &lt;br&gt;
Қиыннан қиыстырар ер данасы. &lt;br&gt;
Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, &lt;br&gt;
Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы...»&lt;br /&gt; 
{{End citation}} 
деген талап қояды. Бірақ «тілге жеңіл, жүрекке жылы тиген» сөз патшасын қалың жұртшылық түгел қабылдап жатыр ма? Абайдың: 
{{Start citation }}
«Айтушы мен тыңдаушы көбі надан, Бұл жұрттың сез танымас бір парасы...» -
{{End citation}} 
деп зар илегені және белгілі.
{{Start citation }}
«Кім жалғыз бұл жалғанда, есті жалғыз,&lt;br&gt; 
Мұңдасар болмаған соң бір сыңары. &lt;br&gt;
Жалтаңдап жалғыз Абай өткен жоқ па? &lt;br&gt;
Қазақтың табылды ма соның пары? &lt;br&gt;
Өлеңімен жұбатты өзін-өзі, &lt;br&gt;
Еңбегі еш, іші беріш, жүзі сары.&lt;br&gt; 
Сөзін ұғып, ақылын алмаған соң, &lt;br&gt;
Патша қойса не керек қазақ шары?!» &lt;br /&gt;
{{End citation}}
-деп Шәкәрім айтқандай, ұлы Абай «сөзімді айналама жеткізе алмадым, ұғып тыңдар адам аз» деп күңіренсе, осы ойды Дулаттан да көреміз. Ол бірде:
{{Start citation }}
«Бәрі тегін жер тезек Қайсысын таңдап алайын, Асыл сөзден бұл кетті...» 
{{End citation}}
- дей келіп, сол асыл сөзді айтатын да, тыңдайтын да кісі жоқ, ылғи «қылжың, қылжақ туысқан, қырт пен мылжың ағайын» десе, тағы бірде:
{{Start citation }}
«Ел құлағы саңырау, Кімге айтамын сөзімді... Бәрін айт та, бірін айт, Ұғынар мұны ел кайда?..» -
{{End citation}}
деп, заман жайын толғап, ел билеген ұлықтар мен қадірі асқан жақсыларды сынап, «қармайтұғын талы қалмай, тереңге сүңгіген елі» туралы «түнде ұйқы бермеген көзінен төккен арманын» айтады. Бұл - Дулат пен [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] ортақ зары, заманы, ортасы тудырған шындық үні. Дулат - Абайға дейінгі қазақ ақындарының ішінде жазба [[поэзия]]ға бір табан жақын келген, [[Еуропа]] мен орыс мәдениетінде классикалық поэзия деп аталатын өлең сөздің біраз белгілерінің қазақтағы бастауын танытқан ақын. Қазақ поэзиясы Абайға дейін ауызша жаралып, ауызша таралған, бірақ тілі ауыз әдебиеті тілінен өзгеше түсетін, авторлы поэзия болды, қазіргі жоғары үлгідегі жазба поэзияны бастаушы - ұлы Абай десек, Абайдың тақыр жерден өнер таппағанын және білуіміз керек. Қазақтың жазба поэзиясының алғашқы нышандары Дулат өлеңдерінен көрінеді. Іргетасты қалаған Абай болса, соны қалау кезеңі туғандығын, қалайша қалаудың алғашқы үлгілерін көрсеткен Дулат деп айтуға әбден болады. Сөзіміз құрғақ болмас үшін «кезбен көрсетіп, қолмен ұстататын» мысалдармен дәлелделік.

==Дулат өлеңдерінің ерекшілігі==
Дулат - жыраулық мектептен шығып, ақындық мектепті күшейткен суреткер. Бұл - жыраулықтың төмендігінен, әлсіздігінен емес, заман талабынан туған бетбұрыс. 19 ғасырдағы қазақ поэзиясы үшін енді өлең арқылы ақыл-насихат дидактикалық сипат пен заман, қоғам, адам туралы жалпы философиялық толғаныстар аздық етеді. Еңдігі жердегі поэзиядан нақтылыққа көшіп, заманға ілесіп отыру, жалпы насихаттан гөрі сынау, күйіну, сүйіну сияқты нақты суреттерге бару талап етіледі. Дулатты кейде, тіпті, [[жырау]] деп атағанымен және сырт қарағанда өлең-жырлары 7-8 буынды жыр өлшемімен келгенімен, ол жырау емес, [[ақын]]. Өйткені, құрылымдық және тақырыптық бітімі жағынан Дулаттың өлеңдері бұрынғы жырауларды былай қойғанда, тіпті кешегі [[Бұхар Жырау|Бұхар]] толғауларынан, одан қалды езімен тұстас ақындардың туындыларынан мүлде өзгеше құрылған дүниелер. Жазба поэзияның өлең әдісі ауызша дамыған өлең-жырлардан ерекшеленетін болса, сол өзгешеліктің бірі - шығарманың белгілі мақсатпен ажыратылатын ірі бөліктерге, ғылым тілімен айтқанда, шоғыр (тирада) дегендерге бөлінуі. Әр бөлік бір шағын идеяны (тақырыпты) білдіруі шарт, сонымен қатар әр бөлікті шоғыр етіп тұратын құрылымдық белгілері болуы қажет. Шоғырлардың тармақ сандары біркелкі болмайды және әр [[Шоғырлы|шоғырдың]] соңғы жолындағы ұйқас өзге шоғырлардың ең соңғы жолындағы ұйқаспен бірдей түсіп, сол елеңді тұтас дүние етіп құрастырып тұруы керек. Демек, өлеңдегі шумақ пен шоғырды шатастыруға болмайды: [[шумақ]] - қазақ поэзиясы құрылымында бұрыннан бар тәсіл, оның тармақ сандары біркелкі болады. Өлеңді шоғырларға бөліп құрастыру тәсілі қазақтың ауызша дамыған өлең-жырларыңда жоқ. Ол - жазба әдебиетке тән өлең құрылымы. Бұл құрылым қазақ поэзиясында Дулаттан басталады. Ақынның «''Тегімді менің сұрасаң''» деп басталатын өлеңі 6 шоғырдан тұрады. 1- шоғыр:
{{Start citation }}
«Тегімді менің сұрасаң,&lt;br&gt;
Қалың найман нуынан. &lt;br&gt;
Жырымды менің сұрасаң, &lt;br&gt;
Сары алтынның буынан. &lt;br&gt;
Сырымды менің сұрасаң, &lt;br&gt;
Тұманың тұнық суынан. &lt;br&gt;
Кеудеме қайғы толған соң, &lt;br&gt;
Тұнық жырмен жуынам. &lt;br&gt;
Сорғалаған нөсердей Жырын тыңда ДУЛАТТЫҢ...»&lt;br /&gt;
{{End citation}}
Мұндағы тақырып - ақынды таныстыру, алдыңғы 8 тармақ екі-екіден бөлініп, өзара ұйқасқан (нуынан, буынан, суынан), ең соңғы 10 тармақ жоғарғы ұйқастан тыс Дулаттың деген сөзбен аяқталады. Келесі 6 жол бір шоғыр, мұндағы тақырып - жырын тыңдауға шақырған ақынның қандай екендігін таныстыру, бұл шоғырдың өз ішінде «ағызып, тамызып, тойында, ойында» деген ұйқастары бар, ең соңғы жолы «Дулаттың» деген сөзбен аяқталады да, алдыңғы шоғырдың соңғы тармағымен ұйқасады. Алты жолдық 3-шоғыр да ақындық қуатты танытуға арналған. 4-шоғыр осы ақындық қуатты неге, кімге жұмсайтынын білдіреді, соңғы тармағы «улаттым» деген сөзді ұйқасқа шығарады. 5, 6-шоғырлар да осылайша әрқайсысы бір-бір шағын идеяны сез етіп, ең соңғы тармақтары арқылы өзара ұйқасады. Сөйтіп, алты шоғыр бір ұйқасқа құрылып, елең тұтастығын құрайды. Бұл - нағыз жазба поэзия үдесінен шыққан композиция. Дулаттың едәуір шығармасы осындай құрылыммен ұсынылған. Бұл тәсілдің алғашқы көрінісі Дулаттан басталса, оны жүйеге айналдырып, әрі қарай бекіткен Абай екенін білеміз. 
Жоғары дамыған поэзияның басты белгілерінің бірі - поэтик. образдар жүйесінің әр сипатты, алуан түрлі болып келетіндігі. Поэтик., образдар жасаудың тілдік механизмі, яғни образдың тіл арқылы берілуі де Дулатта дағдыдан тыс, жаңа түрлерімен көрінеді. Мысалы, мағыналары жағынан бір-бірімен тіркеспейтін сөздер болады. Айталық, дерексіз (абстракт) ұғым атауы мен деректі (нақты) заттардың немесе адам мен жан-жануарларға тән сын-сипат пен іс-қимыл атаулары бір-біріне жуыспауы керек. Ал көркем әдебиетте, оның ішінде поэзия тілінде образ жасау үстінде мұндай мағыналық кереғар сездерді тіркестіру - ұтымды көркемдеуші амалдардың бірі болып саналады. Мысалы, Абай «жүрегім менің қырық жамау қиянатшыл дүниеден» дегенінде ауылдары алшақ сөздерден «қырық жамау жүрек», «қиянатшыл дүние» деген соны тіркестер жасаған. Бұл тіркестерді құрап тұрған сөздер тіркесімдік қасиеттері бір-біріне жуыспайтын элементтер: қырық жамау не киім, не төсек-орын болса керек, ал бүл жердегі жүрек сөзі «көңіл, сана-сезім» мағынасында түр, демек, дерексіз ұғым атауы. Соған қарамастан бұлар тіркесіп, «кеп қапа шеккен, зар илеген көңілім, ішкі дүнием» дегеннің соны образын жасауға жұмсалған. «Қиянатшыл дүние» де осы іспеттес. Қиянатшыл адам болса керек еді, бірақ, Абайдың дүниесі қиянатшыл сипатқа ие болып түр. Міне, осы тәсілді кепке дейін Абайға орыс әдеби тілінің әсерінен пайда болған тың амал деп келдік, өйткені бүл 19 ғасырдағы орыс поэзиясында кеңінен өріс алған ұтымды тәсілдердің бірі болғаны аян. А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтовтарды оқып, игеріп, оларды аударуға барған Абайдың назарына, әрине, орыс тілінің көркемдеу амалдары ілігуі мүмкін. Бірақ дәл осы тұста Абайға орыс көркем сөзі емес, қазақтың төл поэзиясының тілі үлгі болған. Ілгерірек уақыттардағы ақын-жыраулар тілінде бүл амал ара-тұра кездесетін болса, 19 ғасыр ақындарында едеуір жандана бастайды. Әсіресе Дулат өлеңдерінен әділетке шелдеу, жырмен жуыну («''Кеудеме қайғы толған соң, Тұнық жырмен жуынам''»), арманды төгу («''Күндіз күлкі бермеген. Түнде ұйқы бермеген. Көзінен төкті арманды''»), «''жетімдіктің белі''», «''көңілдің құтысы''» сияқты тіркестердің сонылығы осылар қатысқан өлең жолдарының экспрессиясын (әсерін) күшейтіп, бұрын айтылмаған тың образдар жасап түр. Мысалы, «Әкеңнің айтқан аз сөзін «''Құтысына көңіліңнің Төгіп алма, дәлдеп қүй''» деген жолдарында ақын «''көңілдің құтысы, ақылды құтыға құю''» деген тіркестерді «''қиыннан қиыстырады''», өйткені бұлардағы сөздер «''түтіні бөлек''» дүниелер: құты - нақты зат, сауыт, ал көңіл қолмен ұстап, көзбен керіп, құтыға салуға болатын нақты зат емес, соңдай-ақ оны суша, сүт ше құюға да болмайды. Бірақ поэтика, яғни өлең тілі бұлайша «норма бұзуға» бара алады. Көркемдеу тәсілдерін іздеу, оларды құбылтып отыру - асқан зор талант иесінің, қас шебердің, үлкен ақынның арқалайтын жүктерінің бірі.
Жалпы өлең сөздің, оның ішіңде жазба поэзияның да көркемдік сипатын танытатын тәсілдердің және біреуі - белгілі бір затты, құбылысты, іс-әрекетті бейнелей суреттеп, өзгеше атау болса (оны ғылымда перифраздар деп атайды), мұнда да ақынның тапқырлық, әр нәрсенің қыр-сырын танушылық қабілеті күшті болмаққа керек. Бұл орайда да Дулат ақынның сөз құдіретін танушылық қасиетіне тәнтіміз. Мысалы, өткен ғасырдың орта тұсындағы қазақ қауымының мәдени-әлеум. күй-жағдайын бейнелейді: 
{{Start citation }}
«Толқынды теңіз заманнан, Сенімді кеме болмаса, Жел қайықпен өтер ме?» 
{{End citation}}
- деп, қалтылдаған қайыққа теңейді.
Теңеу, салыстыру дегендер де - қазақ поэзиясы үшін кәнігі, кене көркемдеу амалдары. Дулат пен Абай сияқты ақындардағы қазақ құлағы үшін тосын теңеулер мен метафоралар да ақындық таланттың күшін танытады.&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt; Мысалы, Дулаттың:
{{Start citation }}
«Күнәм жойқын, тәубем аз,
Тіршіліктен не таптым!
Дүние - жемтік, мен - төбет,
Соны бақпай, не бақтым?
Ырылдасып, әркіммен
Не қапқыздым, не қаптым...» -
{{End citation}}
деген өлең жолдарындағы теңеулер мүлде тың. Бұрын жалған дүние, алдамшы дүние, қайран дүние деп сипаттап келгенмен, дүниені жемтікке балау - қазақтың наным-сеніміне жат түсінік, ал ақынды сол жемтікті аңдыған төбетке теңеу тіпті шендестіруді «бастан асырып жіберу» болып көрінеді. Ойшыл ақын, парасат иесі - төбет бірде өзгелерге өзін қапқызады, бірде өзгелерді өзі қабады. Бұл - өмір шындығы, бірақ сол шындықты суреттеу сипаты соны. Ол ең алдымен өзіне дейін сан ғасыр бойы қазақ қауымының көркемдік-эстетик. қажетін өтеп келген ақын-жыраулар поэзиясының, бай ауыз әдебиетінің барша байлығын шебер, еркін пайдаланған ақын. Мысалы, оның өлеңдеріндегі «тұғырдан түсу», «олжаны ортаға салу», «жағасы сөгілу» сияқты етістікті тіркестер де, «айбарлы ақ орда», «шаншулы найза», «алтын қарғылы арлан», «кең қоныс», «еркін өріс» сияқты эпитетті тіркестер де кәнігі, баршаға ортақ дүниелер. Ақын құдіреті - осыларды орнымен, шебер жарата білгендігінде. Дулат - Абайдың алдында өткен қазақ сез зергерлерінің ішіңдегі ең мықтысы. Дулатты ауызша тарап келген ақын-жыраулар тілі мен Абай бастаған жазба әдеби тілді жалғастырған көпір деп тану қажет.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақ жыраулары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]</text>
      <sha1>nqybc0usr1nvja01vrncman5l1rpemj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ashina</title>
    <ns>3</ns>
    <id>23199</id>
    <revision>
      <id>3629868</id>
      <parentid>3626034</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уикипедия толық талаптарына сай қалай мақала толтыруға болады */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3629868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133216" sha1="g8mvwp3thi1m5i19th4eb14njbt19s2" xml:space="preserve">*[[user:Ashina/2011|2011]]
*[[user:Ashina/2012|2012]]
*[[user:Ashina/2013|2013]]
*[[user:Ashina/2014|2014]]


== админлік әрекет саны туралы ==

Ассалаумағалейкум! Сіздің [https://tools.wmflabs.org/xtools/adminstats/?project=kk.wikipedia.org&amp;begin=2014-07-09&amp;end= Админлік әрекеттер саны] төмен болуы себепті, алдағы үш айда статистикаңызды көтеруіңізді сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:00, 2015 ж. қаңтардың 9 (ALMT)]]

== AddThis gadget ==

[[Special:Diff/2213305|The AddThis gadget must be disabled]] per the [[m:privacy policy]]. --[[Қатысушы:Nemo bis|Nemo bis]] ([[Қатысушы талқылауы:Nemo bis|талқылауы]]) 17:15, 2015 ж. қаңтардың 23 (ALMT)

== Жаңа админ сайлауы ==

Ассалаумағалейкум! [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Уикипедия:Админлерді_сайлау&amp;diff=0&amp;oldid=2217064 Жаңа админ сайлауы] бетіне назар аударып, өз пікіріңізді білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы Талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:24, 2015 ж. қаңтардың 31 (ALMT)]]

== Пікіріңіз керек ==

[[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Жаңа мақалалар|Мында]] пікір білдіруіңізді сұраймын. --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:49, 2015 ж. ақпанның 15 (ALMT)

== Жоба:Қазақстан ==

[[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Жоба:Қазақстан]] мынаған назар аударыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:08, 2015 ж. наурыздың 7 (ALMT)

== Қазақ қыздары арасындағы алғашқы админ сайлауы ==

[https://kk.wikipedia.org/wiki/Уикипедия:Админлерді_сайлау Қазақ қыздары арасындағы алғашқы админ сайлауы] өтіп жатыр. Назар аударуыңызды сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 09:22, 2015 ж. наурыздың 8 (ALMT)]]

== Дауы беру ==

[[Уикипедия:Форум/Техникалық#ҚазУикиге_Content_Translate_(Мазмұн_аудару)_құралын_орнату|Мында]] дауыс беруіңізді сұраймын. --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:30, 2015 ж. наурыздың 19 (ALMT)

== жақсы мақала ==

Саламатсыз ба? [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/География|Мына жерде]] өз пікіріңізді білдірсеңіз.
--[[Қатысушы:Магпар|Магпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Магпар|талқылауы]]) 19:00, 2015 ж. наурыздың 19 (ALMT)

== Жақсы мақала ==

Ассалаумағалейкүм! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Тынық мұхит|Жақсы мақаланы таңдау]]ға мән беруіңізді сұраймын[[File:Face-grin.svg|23px]].--[[Қатысушы:Zhaksilik|Zhaksilik]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhaksilik|талқылауы]]) 21:38, 2015 ж. наурыздың 21 (ALMT)

== Пікір білдіру ==

[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль|Мында]] пікір білдіруңізді сұраймын --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:12, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT)
&lt;!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2301989 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Пікір білдіру ==

[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль|Мында]] пікір білдіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:26, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT)
&lt;!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2302003 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жазылудан бас тарту ==

Сіз жаппай [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі‎|хабарлама тарату тізімінде]] тұрсыз. Жазылудан бас тартқыңыз келсе тізімнен қатысушы есіміңізді аластаңыз. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:44, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT)
&lt;!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2302026 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылауға қатысу ==

[[Уикипедия:Форум/Техникалық#VisualEditor-ды барлық қатысушылар үшін қалыпты өңдеу редакторы ретінде қосу]] бөліміндегі талқылауға қатысуыңызды сұраймын. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 23:15, 2015 ж. сәуірдің 24 (ALMT)
&lt;!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2302119 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылауға қатысу ==

[[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Админлерді уақытқа сайласа|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]

00:06, 2015 ж. маусымның 3 (ALMT)
&lt;!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2302119 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Сайлауға қатысу ==

[[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мында]] жаңа бітікші сайлауы өтіп жатыр. Дауыс беруге шақырамыз. Құрметпен [[Уикипедия:Админлер/Тізім|қазақша Уикипедия админлігі]].

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]

18:39, 2015 ж. маусымның 22 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жақсы мақалаға үміткер ==

[[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Ақтөбе|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]00:36, 2015 ж. маусымның 23 (ALMT)


&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы мақалаға үміткер ==

[[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


15:28, 2015 ж. маусымның 24 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы мақалаға үміткер ==

[[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


15:28, 2015 ж. маусымның 24 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі ==

[[Жоба талқылауы:Қазақ хандығы|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] --13:57, 2015 ж. тамыздың 2 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2333659 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Өтіп жатқан үдерістерге назар аудару ==

Ассалаумағалейкум! Сіздерді Уикипедияда болып жатқан үдерістер мен талқылауларға уақтылы назар аударыып, өз пікірлеріңізді білдіріп отыруға шақырамын. [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде лебіздеріңізді қалдыруға шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 10:01, 2015 ж. тамыздың 29 (ALMT)]]

== Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі ==

Ассалаумағалейкум! [[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі]] бетіне назар аудардыңыз ба? Сіздің админлік әрекеттеріңіздің айнасы осы беттен көрініс тапқан. Админ ретіндегі көрсеткішіңізді көтеруге шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 23:46, 2015 ж. тамыздың 31 (ALMT)]]

== Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер ==

{{Қатысушы Alphy Haydar/Таңдаулы мақала}} 
Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


16:27, 2015 ж. қазанның 13 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Админ сайлау ==

[[Уикипедия:Администраторларды сайлау|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]

11:22, 2015 ж. қарашаның 2 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жойғышбек жұлдызы ==

[[Уикипедия талқылауы:Марапаттама/«Жойғышбек жұлдызы» марапаттамасы|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


11:11, 2015 ж. қарашаның 21 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы мақалаға дауыс беріңіз ==

[[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Ислам мемлекеті|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


02:20, 2016 ж. қаңтардың 6 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Админ сайлау ==

[[Уикипедия:Администраторларды сайлау|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]
12:32, 2016 ж. қаңтардың 13 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылау стилі ==

{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:none; border: 1px solid #1188AA;&quot;
! style=&quot;background:#E0E8FF&quot; |[[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Админлерді уақытқа сайласа|Мына талқылауға]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын:
|-
|&lt;div style=&quot;height:100px; overflow:auto; padding:3px; background:white; text-align:left;&quot;&gt;
{{#lsth:Уикипедия:Форум/Техникалық#Талқылау стилі|Талқылау стилі}} &lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{Clickable button 2|Талқылауға араласу|url={{fullurl:Уикипедия:Форум/Техникалық|action=edit&amp;section=9}}|class=mw-ui-progressive}}&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

|}

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


14:09, 2016 ж. қаңтардың 15 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бітікші құқынан айыру ==

[[Уикипедия:Бітікші құқынан айыру|Мұндағы]] талқылауға қатысуыңызды сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


17:42, 2016 ж. ақпанның 7 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2402657 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Патрулирование ==

[[Уикипедия:Форум/Техникалық#Патрулирование / Reviewing|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]

19:33, 2016 ж. наурыздың 7 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2414615 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Flow жұмыс легіне қосу ==

{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:none; border: 1px solid #1188AA;&quot;
! style=&quot;background:#E0E8FF&quot; |[[Уикипедия талқылауы:Талқылау легі|Мына талқылауға]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын:
|-
|&lt;div style=&quot;height:200px; overflow:auto; padding:3px; background:white; text-align:left;&quot;&gt;
{{#lsth:Уикипедия талқылауы:Талқылау_легі#Flow жұмыс легіне қосу|Flow жұмыс легіне қосу}} &lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{Clickable button 2|Талқылауға араласу|url={{fullurl:Уикипедия талқылауы:Талқылау легі|action=edit&amp;section=1}}|class=mw-ui-progressive}}&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;

|}

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


21:28, 2016 ж. наурыздың 16 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жаңа бітікші сайлауына назар аудару ==

Ассалаумағалейкум! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Бітікшілерді сайлау]] бетіне назар аударып, сайлауды өз көзқарасыңызды білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 02:58, 2016 ж. наурыздың 22 (ALMT)]]

== Бірнеше админні бірден құқығынан айыру ==

[[Уикипедия:Админ құқығынан айыру|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймыз.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


16:08, 2016 ж. наурыздың 31 (ALMT)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Аристотель]] - жақсы мақалаға үміткер ==

[[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


23:36, 2016 ж. мамырдың 1 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Таңдаулы мақалаға үміткер ==

[[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]
16:18, 2016 ж. шілденің 11 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Басты бет дизайны ==

[[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Басты бет дизайн|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


23:13, 2016 ж. тамыздың 16 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2461540 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Талқылауға араласу ==

[[Topic:Ta49i1szcolrht7g|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын.

Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]


14:26, 2016 ж. тамыздың 22 (+06)
&lt;!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&amp;oldid=2461540 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request ==

Hello.

Could you create the article [[:ru:Образование в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia just like the article [[Қазақстанның білім беру жүйесі]] which you created?

Thank you.

[[Арнайы:Үлесі/31.200.11.79|31.200.11.79]] 16:33, 2017 ж. қаңтардың 27 (+06)

== Болыс ==

Өзініздің ата бабаларыныз мекендеген болыстар туралы мақала жаза аласыз ба? Мысалы манадай: [[Ақшатау болысы]]--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 12:13, 2017 ж. қыркүйектің 16 (+06)

== Тексерілмеген мақалалар ==

[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] бетінде бүгінгі таңда 1681 тексерілмеген мақала бар екен. Тексерілмеген мақаланың басы 2016 жылдан бастап қалыптасқан, яғни 4 жыл уақыт болды деген сөз. Осы санаттағы мақалаларды бәріміз жабылып 2016 жылғы мақаланы түгелге жуық тексеріп шықсақ қалай болады? Ай-айға бөліп алсақ. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 00:05, 2020 ж. қаңтардың 9 (+06)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгілер ==

Кеш жарық, сізге кемшілікті жазудың өзі біртүрлі екен, себеп бұрыннан келе жатқан қатысушысыз. Алайда сіз үлгі толтырғанда толық емес әрі туған/өлген жылдарын дұрыс толтырмайсыз, сонымен қатар туған/өлген жылдары және марапаттары параметріне арналған арнайы үлгілерді де қойып шықпайды екенсіз, сонымен қатар санаттар да толықтырылмай жатырсыз. Соларға мән беред деген ойдамын) рахмет [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:20, 2023 ж. қаңтардың 27 (+06)
: Құрметті [[Қатысушы:Kasymov]] біртүрлі болмай өзіңізді еркін сезінуіңізге болады. Егер айтар ойыңыз болса, онда мәдениетті түрде хабарлап айтуығызға әбден болады. Мұғалім немесе профессор тонымен сөйлеудің еш қажеттігі жоқ.  --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 20:35, 2023 ж. қаңтардың 29 (+06)
::Дұрыс айтасыз, уикипедия кез-келген адам еркін өңдей алатын жер. Мен жаңадан қосылғанда, сіз админ едіңіз. Сондықтан тәжірибелі қатысушы (сіз) болғандықтан, осындай қарапайым қателіктер кеткен үшін жазып едім. Сірә, жақтырмаған сияқтысыз. Мұғалім тоны.... енді қатысушыларға қалай түсіндіремін? '''Бауыржан Момышұлы''' деген мақалада үлгіні қалай толтырғанын қарай кетсеңіз, кезінде соны өзіңіз толықтырмақшы болыпсыз) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2023 ж. ақпанның 1 (+06)
::: Википедия дамуына жанашырлықпен қарағаныңызға және дамуына қосып жүрген ниетіңізге көп рахмет! Бірақ, ең басты құндылық адамдардың арасындағы қарым-қатынас екенін ұмытпағайсыз. Ал сын ескертпеңіз үшін көп рахмет. Келер жолы бізге болсын, басқа қатысушыларға болсын қамқорлықпен, таза инструктивті түрде қалай ажасалатындығын көрсете отырып хабарлассаңыз жылдап қабылданар деп ойлаймын. Негізгі айтайын дегенім мектептегі &quot;Неге бұлай істедің?&quot; деген эмоциасы бар да, тиімділігі жоқ ескертуден гөрі, &quot;Бұл нәрсені міне былай жасау қажет&quot;, &quot;Мына жерде осындай қателік&quot; бар деген тиімдірек болады. Ренжімеңіз! --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:24, 2023 ж. ақпанның 2 (+06)

== Greetings and question from an English speaker ==

Hi, I found you on the kazakh wikipedia's english embassy. I'm working on a [[:commons:Category:Project Korikath|wikimedia commons project]] where we are collecting images and media files related to the daily lives and culture of Bangladesh and Canada, we'll gradually increase our coverage to other countries. The fact is, we'll have to use these images in different language versions of Wikipedia and other Wikimedia projects. The language boundary and zero understanding of the best practices of the different wikimedia projects create boundaries. I have already committed an edit on Kazakh Wikipedia. We will have to use the images and commit more edits on different wikimedia projects including the kazakh wikipedia. Would you please check my last edit and provide me some suggestions regarding our work? --[[Қатысушы:Mrb Rafi|Mrb Rafi]] ([[Қатысушы талқылауы:Mrb Rafi|талқылау]]) 23:48, 2023 ж. наурыздың 6 (+06)

== Интеруикилерді түзету ==
Қайырлы күн! [[Кинематография]] мақаласына сілтейтін басқа тілдердің интеруикилерін алып тастай аласыз ба? Олар дұрыс қойылмаған. Кинематография — ол киноның синонимі, ал ағылшынша Cinematography — ол [[Операторлық өнер]] дегенге сілтеу керек. Мысалы: Academy Award for Best Cinematography — бұл [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы]], ал Cinematographer қоюшы-оператор деп аударылады. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2023 ж. сәуірдің 8 (+06)

== Rolling out new design ==

Hello! Thanks for coming with the question about the new design. The answers on the [[metawiki:Stewards' noticeboard#Rolling_out_new_design_for_Kazakh_Wikipedia|Stewards' noticeboard]] are correct. Honestly, at this moment, I'm not sure why a message about the change wasn't sent last year, when we were making the change on most Wikipedias where no one asked us for a reschedule. Anyway, we are able to do this any time. Is there a discussion about it in your community? Best, [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 22:49, 2023 ж. маусымның 12 (+06)

== Бетті жылжыту ==
Қайырлы күн! [[Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде]] бетін [[Физикалық шама]] бетінің үстіне жылжыта аласыз ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2023 ж. шілденің 5 (+06)
:{{like|username=Ерден Карсыбеков}}

== Разжигание розни ==
Прошу обратить внимание: [[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Орыс әскери кемесі, сігіл ары!|здесь]] участник Kasymov позволяет себе оскорбительные высказывания в адрес русского народа. Считаю, это непозволительно! --[[Қатысушы:Лёха Вырвиглаз|Лёха V.]] ([[Қатысушы талқылауы:Лёха Вырвиглаз|талқылау]]) 14:38, 2023 ж. тамыздың 13 (+06)

== Санат пен интеруики ==

Кеш жарық, жаңалан жазылған үлгілерге санат пен интеруики қою керек еді? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:46, 2023 ж. тамыздың 18 (+06)

== Мақаланы ашу ==

Қайырлы күн, [[Рауан Кенжеханұлы]] мақаласын ашуыңызды сұраймын. Оны не себеппен қорғап қойдыңыз, мақаланы ретке келтірейін деп едім. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 12:55, 2023 ж. тамыздың 29 (+06)

:Және [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] мақаласын ашып берсеңіз, санатын ауыстыру керек, ортаққор үлгісін дұрыстап жіберу қажет. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 15:28, 2023 ж. тамыздың 29 (+06)
::Өтінем, жауап берсеңіз. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 12:54, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)
:::Қайырлы күн! Бір күнге ашамын. Ертең таңертең қайтадан жабамын. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)

== Қалпына келтіру ==
Қайырлы күн! Мына [[Баконго (Конго)]] қате жойылған мақаланы қалпына келтіре аласыз ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 10:44, 2023 ж. қыркүйектің 4 (+06)

== Освальд Шпенглер ==

I looked at the &quot;Oswald Spengler&quot; page in Kazakh Wikipedia -  &quot;Освальд Шпенглер&quot; - because three people in Kazakhstan have shown an interest in my articles about him - [Web-site: www.DLMcN.com - &quot;Oswald Spengler &amp; world history&quot; and &quot;Cultural Souls reflected in their Mathematics: the Spenglerian interpretation&quot;].

One important fact claimed by Spengler, is that *Russia* will probably be the next &quot;High Culture&quot; &gt; Is that not worth a mention in your Wikipedia? This theory is discussed in those^ two articles of mine.

&lt;nowiki&gt;Regards, David Mc --~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Қатысушы:DLMcN|DLMcN]] ([[Қатысушы талқылауы:DLMcN|талқылау]]) 16:48, 2023 ж. қыркүйектің 9 (+06)

== Жылжыту ==

Кеш жарық, неге ақылдаспай өз бетіңізбен мақалаларды жаппай жылжытып жатырсыз?? Сізге басқа қатысушылардан сұрақ туындап жатыр. '''Қазақстан-АҚШ''' қатынастарында алфавит бойынша '''А''' әрпі бірінші тұр ма? Онсызда Қазақстан деп басталатын мақала толып жатыр, оқырман тез іздегенге ыңғайлы еді  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:33, 2023 ж. қыркүйектің 18 (+06)

:Жап жарық болсын! Ақылдасатын және консенсунс талап ететін күрделі мәселе емес негізі. Мақала бастаған қатысушының мақалалыр бірізділікті сақтамаған, бірінде Қазақстан екіншісінде басқа елдің атымен басталып жатыр. Егер мақаланың Қазақстан туралы екендігін және оның АҚШ-тың басқа елмен емес, керісінше Қазақстанның АҚШ-пен қарым-қатынасы екендігін ескеретін болсақ, онда логикаға сайады. Оған қоса қазақ Википедиясы болғандықтан бірінші Қазақстаннан басталғаны заңды. Екіншіден жылжытылған мақалаларды қарасаңыз  қазақ тілінің заңдылықтарына сәйкес өзгертіліп жатыр. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қыркүйектің 21 (+06)
::Меніңше алфавит бойынша дұрыс --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:52, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06)
:::Оны талқылауға болар еді, әрине.Өз аргументтеріңізді келтірсеңіз онда.  Бірақ мақаланың негізгі тақырыбы және оқырман іздеген кезде АҚШ-тың басқа елдермен қарым-қатынасын емес, дәл Қазақстанның деп іздейді. Мақаланың мазмұны да солай. Сондықтан авторға бірізділікті сақтау керек. Оған қоса мақаланың даму мүкіндігін ескере отырып, мақала санын толтыра бермей сол ел туралы мақаланың ішінде Қазақстанмен қарым-қатынасы деген бөлім бастауға болар еді. Бірақ бәрібір сол елдерге арналған мақаламен байланыстыру керек. Қазақша Викиді басқа тілде сөйлетін адам іздемейді [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:05, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06)
:: Ағылшын мен орыс уикипедиясында солай [[:en:Template:Foreign relations of Kazakhstan]].--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 20:24, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
:::Құрметті әріптестер! Басқа Википедияда басқаша болуы мүмкін екендіктен бізде де міндетті түрде солай болуы керек деген сөз емес. Әр қауымдастық өзі шешеді. Ағылшын Википедиясы әлемге ортақ болғандықтан ондай ереже бар.  Ал Қазақ Википедиясында ақпаратты қазақ тілін білетін адам ғана іздегендіктен ең бірінші Қазақстаннан бастау дұрыс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:02, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06)
::::Қазақ уикипедиясы Қазақстанның немесе қазақ халқының энциклопедиясы емес. Бұл қазақ тіліндегі бейтарап әмбебап энциклопедия. [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 20:48, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06)

== Цензура Nurtenge ==
Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту щапись:

Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:07, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06)

:Добрый день! так как ваши комментарии удалял другой человек, я не берусь за него отвечать. Мы должны помнить, что все участники Википедии волонтеры и желательно относиться к друг-другу с уважением. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:59, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06)

== Қайтару ==

Қайырлы кеш. Жойылған '''Ақжайық ауданы (Қазақ КСР)''' мен '''Мұғалжар ауданы (Қазақ КСР)''' беттерін қайтаруыңызды сұраймын. Жай аттас аудандар деп екі рет жаздым, елеген жоқсыз. Дәлел керек болса, бұрынғы [https://zko.sud.kz/rus/sub/terekty-2/istoriya-suda Ақжайық], [https://akt.sud.kz/rus/sub/emba/istoriya-suda Мұғалжар] аудандық соттарының тарихынан қарауға болады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:46, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06)

:Қайырлы күн! Екі мақаланың бірдей емес екенін анықтайтын дәлелдеріңіз болса, осы жерге жаза берсеңіз болады. Әкімшілік құрылымы ауысқанымен атауы мен облысы бірдей. Тарихи тқрғыдан бір-бірінің жалғасы екені анық.  Арнайы КСР кезіндегі аудан туралы мақала жазудың логикасы жоқ, себебі бқл аудандар өз тарихын 1991 жылдан бастап тұрған жоқ қой. Егер атауы Советтер кезінде орысша болған күні де мақала қазіргі атаумен аталып, айдағыш қойылар еді. Қазіргі аудан тарихына ақпарат пен дерек қосуға неге қарсысыз? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:27, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
::Келтірген сілтемелеріңіз жұмыс істемейді екен. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:28, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
:::Қайырлы күн. Екі аудан бір-бірінің жалғасы емес, 1997 жылы көршілес атауы орысша ауданға таратылған қазақша ауданның атын берген. Осының салдарынан түсініспеушілік туып отырған болар. Екі аудан бөлек болмаса, онсыз да бұрыннан бар мақалаға тарихын қоса беретін едім. Көрсеткен сілтемеде екі бөлек аудан екені анық жазылған. Сілтеме жұмыс жасауы керек, барлығы шығып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:01, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
:::: Кейде бір жерде ашылатын сілтемелер басқа жерде ашылмай қалатын жағдайлар кездесе береді. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:19, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
:::Қазіргі Ақжайық ауданына бұрынғы атауы Чапаев ауданынан айдағыш бар екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:03, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
::::Мына [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg1.php 1979 жылғы]  санақта да орысша Акжаик, Чапаев ауданы болып екі бөлек жазылған. Осынша дәлелден кейін әлі бір аудан десеңіз білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:08, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
:::::Мен дәл осы Ақжайық ауданына қатысым бар болғандықтан жазып отырмын. Түсінемін, екі түрлі ауданға қараған. Тайпақты қазір Ақжайыққа қосқан жерлері бар. Иә, аудан ортылығы мен әкімшілік құрылымы яғни ауылдардың екі түрлі ауданға қарап, кейін біріктірілген болуы мүмкін. Мысалы Нарынқол ауданы деген мақаланы екі бөлек аудан деп қалай жазасыз? Иә, тарихи бір кезеңде таратылып, кейін қайта құрылса бір аудан болып қала береді. Аты өзгертілмесе, онда да Оралдағы Бәйтерек ауданы да тарихи атауларды айдағыштар арқылы өзіне әкелуі тиіс. Мұнда тек жазушы редакторлық тұрғысынан ғана емес, оқырман тұрғысынан қарау керек. Оқитын адам екі тұрлі мақалада жүрмегені дұрыс. Бар ақпаратты барынша жинақтау принципін ұстануды ұсынамын. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 20:02, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06)
::::::Ал жарайды, солай болсын. Онда Ақжайық ауданы туралы ақпаратты Ақжайық ауданына, Мұғалжар ауданы туралы ақпаратты Мұғалжар (Октябрь) ауданына бөлек тақырыпша қылып қоса беремін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 16:22, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06)

== Oyan, Qazaq movie poster.jpeg ==
Кеш жарық, суреттің авторы мен дереккөзін көрсету керек. 

Сосын артық айтсам кешірерсіз, сізде мақала мен үлгілерде санаттар қойылмайды екен және де  қойылған өзінде тура мақалаға/үлгіге тікелей қатысы жоқ санаттар (тура 2011 жылдардағы уикипедия сияқты), мысалға '''Төлеуғали Мұхамеджанұлы Тайтөлеев''' деген мақалада Футзал деген санаттың қандай қатысы бар? Әрі туған жылы деген параметр дұрыс толмаған, соның кесірінен жасы да, санатта көрсетілмеген. ''Туғанжері'' деген арнайы үлгі де бар. Жалпы осындай нәрселерді мен алғаш келгенде уикипедияда толып жүретін, сонымен күресіп, үлгілерді дайындап жаңа келген қатысушыларға сол туралы түсіндіруге тырысатынмын. Сонымен қатар кейбір сөйлемдерде сөздер арасындағы интервал неге алшақ (екі пробел). Сіз бұрыннан келе жатқан қатысушы болғандықтан, бұндай жеңіл қателіктердің болғаны ыңғайсыз екен. Мынау қатысушы өзіңе көп алып жатыр деп ойламаңыз, жай ғана қазуикидің сапалы болғанын қалаймын) Осылай түсіндіремін деп кейбір қатысушылар не шаруаң бар, есалаңсың деп намысқа тиетін сөздер де жазған. Бірақ менің талабым ұқыптылық мен сапа) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:19, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06)

:Қайырлы күн @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Ұысыныс пен пікіріңізге көп рахмет! Ешкім ешкімге ренжімеуі керек деп ойлаймын. Бұл еріктілердің жасап жүрген дүниесі болғандықтан әр адамның еңбегі бағалы. Жөндейтін дамытатын жерлері көп әрине. Әсіресе қазақ тілінің тым қате жазылып жатқанын көру ауыр. Санатқа қатысты, мақала кейіпкері футзалдың дамуына үлес қосып жүрген адам болғандықтан және қазақстандық футзалдың басшылығында жүрген адам болғандықтан тұр. Шынымды айтсам, санаттардың иерархиясын қоюда қателесуім мүмкін. Логикаға салсақ, бір санаттың ішінде бірнеше санат, оның ішіндегі ең нақты санатты таңдаған кезде автоматты түрде барлық санаттар қойылуы немесе жолы шыға келуі керек. Бірақ санат іздеген кезде сол жол түсініксіздеу сияқты. Мысалы осы кейсті қарастырсақ логикасы келесідей болуы мүмкін'' Футзал - Қазақстан футзалы - Қазақстан футзал өауымдастығы - Қазақстандық футзалдағы тұлғалар - баспкерлер*ойыншылар*менеджерлер'' сияқты үш тарау - ''Қазақстан футзал қауымдастығының басшылары''. Мүмкін басқаша да болар. &lt;br/&gt;
:Үлгілердің маңызы өте зор деп санаймын. Бірақ сіз айтқан'' туған жылы'' мен ''туғанжері ''деген үлгіні қай жерге қою керек дейсіз? Жалпы үлгілерге қатысты да біраз тілдік тұрғыдан айтылар пікірлер бар. Мысалы, лого деген сөзді түсінгенімше Тұрпаты деп аударған. Құрылған жылы деген Негізделуі деен сияқты, қазақ тілінің қолданыстағы нормаларына келмейтін сқздер өте көп. Осыны да бір ақылдасып шешу керек. &lt;br/&gt;
:Мемлекеттік қайраткерлердің инфобокстарында тұрған түрлі түсті (көгілдір) фон да оқуға кедергі келтіреді. Басқа викидегі стандарт сұр түсті фонмен ғана беру дұрыс. Менің бір байқағаным редакторлар мен әкімшілер мақала жазуда және реттеуде оқырманды басты объект ретінде қарастырмайтын сияқты. Назардың көбі жазуға, жаңа мақала қосуға арналып жатыр. &lt;br/&gt;
:Ал, сізге қатты айтылған жауаптарға қатысты, сіз жеке басқа көп тоқталып сын-пікіріңізді негізгі мәселеден бөлек қосатыныңыз, баға беруіңіз (оценачное суждение) адамдардың шамына тиетін болар. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 09:15, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06)
::Иә орынды айтасыз, қазақ тіліндегі аудармалар күмән тудыртады. Меніңше мемлекеттің кішкене көмегі болса, бәлкім дұрысталар. Үлгілер жайында болса, өзімде сол ой болған түрлі-түсті қылмай, көзге жағымды қылып өзгерту керек сияқты. Оны талқылап, бір шешімге келеміз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:37, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06)

== [[Фрини]] ==
Сәлеметсіз бе, сіз менің «Фрини» мақаламды неге жойдыңыз?--[[Қатысушы:Coffee86|Coffee86]] ([[Қатысушы талқылауы:Coffee86|талқылау]]) 21:22, 2023 ж. қазанның 8 (+06)
* Ал, бәрі… Өңдеудің сипаттамасынан «сапасы өте төмен (мағынасыз, түсініксіз)» көрдім. Менің мақаламды неге жойғаныңызды енді түсіндім.--[[Қатысушы:Coffee86|Coffee86]] ([[Қатысушы талқылауы:Coffee86|талқылау]]) 01:49, 2023 ж. қазанның 11 (+06)

== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:33, 2024 ж. ақпанның 12 (+06)

== Өңдеу түйіні туралы ==

Қайырлы күн, өңдеу түйіні деген не екен? Соны қоссам, парақша қала ма? [[Қатысушы:Bibolat Satey|Bibolat Satey]] ([[Қатысушы талқылауы:Bibolat Satey|талқылау]]) 15:35, 2024 ж. ақпанның 12 (+06)

:Қайырлы күн! Өңдеу түйіні деген мақалаға қосқан/өзгерткен дүние туралы бір-екі сөзбен жазып кету. Сонда басқа қолданушылар да не өзгерткеніңізді мақаланың тарихын қарамай біле алады. Мақала сақталады [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 11:45, 2024 ж. ақпанның 18 (+06)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:24, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:52, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ту/байрақ ==

Кеш жарық! мен біраз уақыттан бері ескі үлгілерді (ағылшынша, қате үлгілер) алмастырып әлек болып жүрсем, сіз өкінішке орай онын санын көбейтіп жатырсыз. Қазақша '''байрақ''' немесе '''ту''' деген үлгілер әлдеқашан бар. Соны қолдану керек [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:50, 2025 ж. қыркүйектің 16 (+05)

:Жап жарық! Хабарламаңызға көп рахмет! Иә, келісемін, айып етпеңіз, менен қате кеткен болар. Оны жақын күндері жөндеуге тырысармын. Бұл мәселеге қатысты екінші жағы бар. Аталған үлгіде елдердің атын тек қазақша емес, сонымен бірге KAZ форматында да жазуға болар ма екен? 
:Екінші мәселе көптеген тақырыптарда әлі үлгілер жоқ екен, соны көбірек істеу мүмкіндігі бар ма екен? Одан басқа көптеген тұлғалар мен мекемелердің үлгілерінде түс қойылған екен. Мұндай қосымша элементтер мәтінді оқуға үлкен кедергі келтіреді. Егер барлық үлгілерді түссіз, тек сұр фонмен ғана жасасақ қалай қарайсыз? Соған көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. қыркүйектің 17 (+05)
::Тұлғаларға арналған көп үлгі бір түске ауыстырып едім. Мемлекеттік қайраткерлер үлгісін Амангелдіден сұрап көріңіз. ''KAZ, USA'' деген үлгілер сол ту/байрақ үлгісіне өзгертілген [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:01, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05)

== Нұрсұлтан деген кісі ==

Маңызы жоқ адам туралы мақала жазуыңызды, сондай-ақ оны жойған соң қалпына келтіруді тоқтатыңыз. Бұл қызметіңізді әсіре пайдалану болып саналады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:01, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)

:Қайырлы күн! Біріншіден, сыпайылық сақтап сөйлесіп үйреніңіз. Екіншіден, неге энциклопедиялық таларқа сәйкес келмейді деген резолюция шығардыңыз?! Үшіншіден, талқыламай жоюды қайдан шығардыңыз? Деректер ақпараттық құралдарда айтылады, оған қоса Дәулеттен деген қор елге танымал ұйым, жетекшісі Мәжіліс депутаты болып сайланды. Қазір де қорға қатысты сыни пікірлер айтылып жатыр. Онымен бірге лудомания мәселесіне қарсы шаралар жасап жүрген және БАҚ беттерінде айтылып жүрген адам. Мүлдем дерексіз энциклопедиялық критериге келмейтін мақала және сапасы төмен мақала өте көп, іздеймін десеңіз. Мен сіздің құрдасыңыз емеспін, сондықтан зекімей, сауатты сөйлеп және жазуыңызды сұраймын. Құрметпен, Ашина [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 12:36, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)
::Қайырлы күн! Жазғаным қатты естілсе, кешірім өтінем. Асығыс жазғам. Жақсы жағынан көрінбей қалған екен (онлайн жазысқанның бір минусы осы ғой, бәрі дөрекі сияқты көрінеді). Келесіде бұлай жазбаймын. Бірақ сіз айтқан себептер әлі де жеткіліксіз (депутат болған Мұқаевтың өзі туралы болса, оған ешқандай талас жоқ). Мені мына мақаланы әдейі таңдап, басқасын қалдырып отыр екен деп қалмаңыз (жай ғана көзіме түскені осы), критерийлерге сәйкес келмейтіндердің бәрін де өшіреміз, мейлі ол жақсы танитын адамымыз туралы болса да. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:20, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)
:Мына бетті [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]] бірнеше рет жою туралы үлгі қойып, қауымдастық назарына ұсындық. Мақала таза жарнама, тұлғаның энциклопедиялық маңыздылығының жоқ екенін айтпағанда, тұнып тұрған продукт плейсмент екеніне назар аударыңыз. БАҚ беттеріндегі талқылау тұрмақ, сілтемесі жоқ. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:19, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)
::Жойылды. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:20, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)
:::Ассалаумалейкум. Ол мақаланы мен жазған едім. Кейіпкері мына сілтемені жіберіпті, [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ]--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. қыркүйектің 23 (+05)
::::Уағалейкум ассалам, Мықтыбек аға! Өкінішке қарай, сіз берген сілтеме дерегі жеткіліксіз. Ереже бәріне ортақ болуы керек. Он жерден бүйрегіміз бұрып тұрса да. Түсіністікпен қарарсыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. қыркүйектің 23 (+05)

== Жою туралы ==

Ассалаумағалейкум! Өткендегі мақала жойылды. Тек [[Талқылау:Нұрсұлтан Орыналыұлы Орынбеков|талқылау бетін]] қалдырдық. Сондағы дауыс беру нәтижесі бойынша жойдым. Танысып шығыңыз. Бей-берекетсіз жойып тастады деп жүрмеңіз. Осыдан кейін қайтадан қалпына келтірсеңіз, админдік мансабыңызды қайта қарастырамыз. Жағдай өршіп жатса, ғаламдық әкімшілерге шағынамыз. Осыны ескеріңіз. Тыныштық болсын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:35, 2025 ж. қазанның 2 (+05)

:Қайырлы күн! Ақапарттандырғаныңызға рахмет! Сіздің коммуникация жүргізу мәнеріңізді қайта қарастырып көруіңізді сұраймын. Төрешілік жасау мәдениеті болуы керек. Қоқытудың немесе бопсалаудың ешқандай қажеттілігі жоқ. Мұнда жылдар бойы қандай да бір өңдеу жасап, тұрақты үлес қосып жүрген адамның құқығы ешкімнен төмен немесе жоғары емес. Монополия дегенге қарсымын! Талқылау және ортақ шешім қабылдау мәдениетіне шақырамын (Талқылау беттерінде). Қандай дискуссия болса да мәдениет пен адамгершілік қағидаларын ұстануларыңызды сұраймын. Еңбегіңізге рахмет! [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
::Тұлғалар туралы жазбаны жою туралы дәйектеріңіз өте әлсіз. Нақты ереже келтірілмеген. Ғаламдық әкімшілерге шағымдану алдында тірі, дүниеден өткен немесе басқа адам туралы Notability қағидаларын қалыптастыруды ұсынамын. Мұндай ережесіз әрекеттер мүлдем орынсыз екенін тағы ескертемін. Шағымдану құқығы қауымдастықтың әр мүшесінде бар екенін қаперіңізде ұстағаныңыз абзал. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:44, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
:::{{@|Ashina|Batyrbek.kz}} үш адамның дауысы жеткіліксіз деп айтқан екенсіз, мен дауыс беруім үшін және басқалар да дауыс беру үшін мақаланың ішінде шынымен не жазылғанын көру үшін мақаланы қалпына келтіремін. Тағы екі дауыс мақаланың жойылғанына берілсе жоюға жеткілікті деп ойлаймын. Сосын беталды қазақ тілін кемсітіп талқылауларда арапша және орысша қосуды азайтуды ұсынамын. &lt;s&gt;Ассалаумағалайкум&lt;/s&gt; деген арапшаның біздің тілімізге дым қатысы жоқ. Сосын коммуникацияны қарым-қатынас деген әп әдемі әдеби сөзбен айтқаныңыз жөн, сонымен бірге &lt;s&gt;әкімші&lt;/s&gt; дегенді қолданыстан шығарып администратор дегенге өзгерту туралы [[Topic:Tfrvqqgcmq9msgn5|қауымдастықтың ортақ консенсусы]] бар екенін естеріңізге саламын.--&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:17, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
::Қайырлы күн! @[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] Қорқытып не бопсалап жатқан ешкім жоқ. :) Сіздің өткенде мақаланы бір емес, екі рет қалпына келтіргеніңізге қарап жазғаным. Сізге ғана &quot;шүйлігіп&quot; қалды екен деп ойламаңыз. Ерте ме, кеш пе, осындай мәселені талдауымыз керек болатын. Дәл осындай мақаланы жазған сіз болып қалдыңыз, содан осындай күйге түсіп отырмыз. Алдағы уақытта мақала жазу шарттарына сай келмейтін кез келген әрекетті осылай талдап, реттейміз (тіпті ондай мақала осылай айтып отырған менің жазған мақалам болса да).
::Мен біреудің құқығы төмен не жоғары демедім. Бәріміз ережеге бағынайық дегім келді. Монополия дегенге мен де қарсымын.
::Notability жағынан сіз жазған мақаладағы адам бірден күмәнді болып көрінді. Бізде Notability, яғни Маңыздылық критерийлері бойынша ереже мүлде жоқ емес, бар. Әзірге мынадай: [[Уикипедия:Маңыздылық]]. Толық ережеміз бекітілгенше, әзірге соған жүгіне тұрамыз.
::Дәйек демекші, сіз келтірген дәйектер әлсіз дегім келеді. Қазақстандық заңгер (Қазақстанда мыңдаған заңгер бар, сонда бұл кісінің артықшылығы неде?), Қаржылық мониторинг агенттігі жанындағы Қоғамдық кеңестің мүшесі, ал сол кеңес туралы мақаланың өзі жоқ (маңыздылығы да күмәнді). Alayaq.net жастар қозғалысының жетекшісі, ол қозғалыс игі әрекеттер атқарып жатқан шығар, бірақ маңыздылығы күмәнді. Істеп жатқан істері керемет шығар, белгілі бір ортада (баблда) танымал шығар, бірақ Уикипедияға жазатындай ауқымды, маңызды емес болып көрінді (15 жыл тәжірибеме сүйеніп айтқаным). Және оған басқа қатысушылар да келісті.
::Ереже қалыптастыру қазіргі кезде нөмірі бірінші жұмыс болып тұр. Ол жоспарда бар. Жақында болған СЕЕ конференциясында осы туралы да сөз қозғағам. Уикимедиа қорының Trust and Safety бөлімінің қызметкерлерімен де тілдескем. Оларға ережені толықтырып, нақтылау жоспарымыз туралы да айтқам. Бәріміз бірігіп істейтін жұмыс (админ ретінде сізді де шақырамын алғашқылардың бірі болып).
::Менің коммуникация әдісім мәдениетсіздік болып көрініп жатса, тағы да кешірім сұраймын. Қатемді мойындадым. Бірақ сіз де менің айтқанымның бәрін ауадан алып жатпағанымды ескеріңіз (кеше ғана тіркелген адам емеспін және эйджизмді қозғағым келмесе де айтайын, сіз ойлағандай жас бала да емеспін, сізге де ондай мәнерде қарамаймын)
::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Талқылау бетінде қай күні жазғанымды қарасақ, біраз уақыт бергенімді көруге болады. Барынша айттым белсенді қатысушыларға. Тек үшеуі ғана жауап берді. Бәрі көрді, үндемеді. Қинап жазғыза алмаймын. Бәлкім тым даулы деп бейтарап қалғысы келген болар (мұндай жағдай үшін де ережені бекітуіміз керек деген сөз!) Тағы 1 апта береміз бе? Ереже нақтыланғанша жалпы 10 күн дей тұрайық, бірақ дәл осы кейс үшін тағы 1 апта десек жарайды деп ойлаймын.
::Арап, орыс тілі деген нәрселер мына жерде тақырыптан тыс. Бірақ оған да жауап берейін. Ассалаумағалейкум деген қазақтың мәдениетіне сіңіп кеткен сөз (қаласақ та, қаламасақ та, атеист болсақ та, агностик болсақ та, діншіл болсақ та). Одан біреу араб не мұсылман боп кетпейді. Біреуге олай амандаспа, басқаша амандас деп айта алмаймыз. (Біреу &quot;неге ассалаумағалейкум деп айтпайсың?&quot; деуі де мүмкін ғой, ол да дұрыс емес!). Яғни, әркім қалағанынша амандасады: сәлем, армысыз, қалайсыз, Сәлеметсіз бе, Саламатсыз ба, Қайырлы күн/таң/кеш/түн, Ассалаумағалейкум және т.с.с. Әкімші деген сөз автоматты түрде шығып кетті (басқа жобаларда соны қолданатын болғасын). Коммуникация деген сөз терминкомда бар, қолданыста бар, оны қолданыстан шығарып тастау керек деген ешқанай шешім көрмедім (болса, келтірсеңіз, мүмкін менікі шынымен дұрыс емес шығар), сол себепті оған тиісу - маңыздылығы жағынан ең соңғы іс болуы керек деп ойлаймын. Тыныштық болсын! (Дау арқылы ақиқатқа жетуге болады деуші ме еді, лайым бір-бірімізбен &quot;бет жыртыспай&quot;, сауатты түрде, бір-бірімізден үйреніп, бәрімізге ортақ істі ойдағыдай атқарайық!) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:50, 2025 ж. қазанның 5 (+05)
:::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] неге қырсығып қарым-қатынас деген сөзді қолданбау керек? Мен соған таңмын. Саламатсыз ба, сәлеметсіз бе, шаломатсыз ба бәрі семиттерден келген дұрысы: Аман есенсіз бе? Бұл амандасу түрі 15-20 жыл бұрын қалыпты болған, діншілдер басқалы бері бұл амандасу түрін халық ұмытуға айналды. 24.kz хабар жүргізушісі Аман есенсіздер ме деп жаңалығын бастағанда мәз болып қалып едім. Дін ұлттық мәдениеттерді басып жоюшы, ұлтық киімдерді жаппай бір формаға келтіруші жауыз идеология. Коммуникация сөзінің қолданатын жері бар, әр жерге тығудың қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 09:51, 2025 ж. қазанның 5 (+05)
::::Арыстанбек, тақырыптан ауытқымайық. Одан да осы мәселе бойынша дауыс беріңіз. (Ешкім қырсығып отырған жоқ - осыған жауап бермей-ақ қойыңызшы, мына жерде талқвлайтын нәрсе емес) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 11:51, 2025 ж. қазанның 5 (+05)

== Туған жылы ==

Туған/өлген жылына санмен толтыру керек. '''00.00.0000''' Соларды өзіңіз жасаған мақалаларда түзетіп шығу керек. Сосын тікелей мақалаға қатысы жоқ санаттардың қандай қатысы бар? Мысалға футболшыға мини-футбол, немесе командыға УЕФА лигасы деген сияқты. Ренжімеңіз баяғыдағы уикипедияның өңдеу стиліне ұқсап бара жатыр. Үлгілеріңізде не санат пен интеруики жоқ! Мақалаларда солай, қазір мақаланың ішіне басқа тілді қоймайды [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:29, 2025 ж. қазанның 31 (+05)

:Сәлем. Туған күнге қатысты пікіріңізге рахмет! Жөндерміз. Екінші мәселеге қатысты түсінбедім. Қандай зияны бар? Ережесі мен үлгісін көрсете аласыз ба? Үлгі жасауда жоқ үлгілерді жасаған кезде, сіз айтқан параметрлерді қайда қоямыз? Мен санаттарын үлгіге қолданайын деп едім, кеңесіңізді айтып жіберерсіз. Санаттар қоюға қатысты, ол сіздің ойыңызша мақала мазмұны мен санаттың қатысы жоқ сияқты болып көрінеді. Бірақ мақалада айтылған дүние Чемпиондар лигасына қатысы бар, себебі команда сол маусымда сол жарысқа қатысып жатыр. Егер санаттарға қатысты иерархиясын ұсынсаңыз, онда оны да қарастырып көрейік. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 14:06, 2025 ж. қарашаның 1 (+05)
::Содан кейін, жоюды қайдан шығарғансыз?! Егер дамытатын жері болса көмектесіп жіберіңіз! Жасалған үлгі мақаланың ажырамас бөлігі болып тұр. Әр маусымның құрамын мақаланың ішіне сала бермейміз, осында навигациялық үлгі арқылы жасалуы тиіс. Мүмкін болса үлгінің сіз айтқан міндетті атрибуттарын навигациялық кесте үлгісі болған жерге толықтырып жазып жібере аласыз ба? Әлі талай үлгі жасалуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 14:18, 2025 ж. қарашаның 1 (+05)
::Енді қараңыз, мини-футбол сияқты санаттар футболшыға немесе командаға қайндай қатысы бар? ол жерге сол елдің футболшысы, сол елдің командасын көрсету керек еді. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:56, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::Тікелей қатысы бар. Футбол мен мини-футбол (дұрысы футзал) екі түрлі спорт негізі. Санаттар бойынша әлі де жүйеленуі керек. Атаулары да өзгертсе жақса болар еді. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 11:48, 2025 ж. қарашаның 3 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:33, 2025 ж. қарашаның 3 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Me editing my user page ==

For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 12:29, 2025 ж. желтоқсанның 27 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:01, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Ескі үлгілер ==

Кеш жарық! Үлгі ''футбол, ту, байрақ'' тағы сол сияқты қазақша дұрыс үлгілер бар еді. Қайтадан ескі нұсқасын пайдаланып жатырсыз. &lt;s&gt;flagicon&lt;/s&gt; керек емес, алмастыра салыңыз. Мен сол үлгілерді жаппай жоя саламын. Қып-қызыл сілтеме болып тұра берсін, басқа амал жоқ енді( [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:44, 2026 ж. ақпанның 7 (+05)

:Алдымен өз мақаларыңызды жөндей беріңіз. Жоюға асықпай. От пен күлді де жойып тастадыңыз талқылауға салмай. Олай жасауға болмайды, сізге де ескерту айту керек пе? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:21, 2026 ж. ақпанның 9 (+05)
::''От пен күлді'' жойылмады. Тура мақалаға қатысы бар дүние жазылды ма? Қазақстандағы локализация жайлы ғана ақпаратты қалдырдым. Қалғаны 3-ші бөлімге 1 мен 2-ші бөлімнің ақпараты қандай қатысы бар? талқылау бетіне жазғанмын (жауап жазбаған соң алып тастадым). Сосын ол мақаланы бастап жатқанмын, сіз мазмұнын қатты өзгертіп жіберіпсіз. Егер мақала сапасы нашар, жаңартылмаса түсінер едім. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:01, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Неге жойылды ==

Сіз бұрыннан бар мақаланы неге жойдыңыз? Өзіңіз қайтадан бастау үшін бе? Жылжытып ары қарай дамыту керек еді, өзіңіз админ әрі бұрынғы тәжірибелі қатысушысыз. Көп өңделген әріс ескі мақала уикипедияға керек еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:32, 2026 ж. ақпанның 7 (+05)

:Мақала стаб түрінде, өңделген толықтырылған мәтіні жоқ. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:19, 2026 ж. ақпанның 9 (+05)
:[[Қатысушы:Kasymov]] Қызметіңізді асыра қолданып жатқаныңызды ескертемін. Шешіміңізді толықтай түсіндіруіңізді талап етемін. Шешіміңізге негіз болатын жағдай жоқ. Сондықтан Steward  немесе бітікшіге сіздің артық әрекетіңіз туралы мәселені талқылауды қажет деп санаймын [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:34, 2026 ж. ақпанның 9 (+05)
*Енді ҚЫП-ҚЫЗЫЛ болып сілтемелер әр жерде қалды, артыңызды аяғына дейін тазалау керек шығар

== Бұғат/блок туралы ==

Қайырлы күн! Маған жіберген хатыңызды алдым. Осы жерге жауап берейін. Бұғатыңызды алдым. Бірақ Қасымов мырзамен дұрыстап сөйлеіп көріңіздер. Ол кісінің себебін дұрыстап түсініп алыңыз. Сізге бірнеше рет ескерттім дейді. Және де сөйлескенде &quot;менің жасым үлкен, сол үшін менікі дұрыс&quot; деген сыңайдағы аргументті қолданбауыңызды сұраймын. Таза Уикипедия ережелері, стандарттары бойынша болуы керек мақала өңдеу, санат қою. Сізге бірнеше рет айттым дейді. Айқай-шусыз шешсеңіздер осы мәселені. Егер ушығып жатса ғана, басынан бастап бәрін қазбалаймыз (басқа админдер мен белсенді қатысушылар болып, яғни жалғыз мен емес). Тыныштық болсын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:25, 2026 ж. ақпанның 9 (+05)

:Кеш жарық! Қызметіңізді адал орындағаныңыз үшін рахмет. Сөйлесу туралы ойыңыз дұрыс, бірақ бұл кісі тиран сияқты әрекет етеді екен. Талқылау бетінде консенсунқа келу дегенді білмей ме? Бүгін қосылған адамға да түсіндіріп беруі дұрыс еді. Мұнда отырған ешкім міндетсінбей әрекет ету керек деп ойлаймын. Ал айтылған уәжіңізге қатысты, біріншіден, бұл жерде Википедияда менің жасым және нақты бұл іске қатысы жоқ. Екіншіден, ережеге сәйкес әрекет етейік?! Ол пайдаланушы жеке шаруасында отырған жоқ, мен де жеке шаруамда отырғаным жоқ. Сөйлесу, талқылау деген ұғым бар. Сіз бітікші қызметін атқарып отырғандықтан &quot;ортақ ереже&quot; деген ұғымның қалыптасуына көмектессеңіз. Бұл кісі не ескертті? {{flagicon|Қазақстан}} үлгісін қолдануға болмайды деген ереже бар ма? Онда маған сілтемесін көрсетуі керек. Үлгілердің барлығы жетік дамымаған екенін ескеретін болсақ, ағылшын тіліндегі үлгілерді қолдануға тиым салу дұрыс емес. Ол бар болғаны медиа-уики платформасындағы код. Мен әлі де үлгілерді жасауды жақсы үйрене алмадым. Одан қалса, санаттарға қатысты, тізімде бар санаттарды қолданамыз. Ол вандализм емес екенін бәрі де түсінуі керек. Одан басқа қандай талабы бар, түсінсем бұйырмасын?! Ол кісіге де ескерту айтыңыз. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 19:19, 2026 ж. ақпанның 9 (+05)
::Сонда ағылшынша қате жасалған үлгілерді қолданып жүре берейік пе? Неге өзіміздің жасаған дүниені қолданбасқа? Сол кезінде ағылшынша үлгілерді, таза аудармай, шала жасалған заттарды сүзгіден өткізбей мақалаларға жаппай қолданылған кесірінен, әлі күнге дейін қалып қойып отыр. Таза қазақша әрі дұрыс жұмыс жасайтын үлгі пайдалануға, жоқ болса жаңасын (қазақша) жасауға бәріне әлі күнге шейін кеңес беріп келемін. Сізге айттым, жоқ қайтадан қолданасыз, тіпті мақала ішіне үлгіні жасамай, тағы да сол ағылшынша ''Infobox''  (оның 10 жыл бұрын жасалған дұрыс қазақша нұсқасы бар) үлгісін қоя салыпсыз. Ол мүлдем қате ғой. Кеше жаппай футзал құрамалары жайлы мақала жазыпсыз. Неге оның интеруикиі жоқ, бар мақаланы жойып өзіңіз қайтадан бастапсыз. Бұрынғы жойылған басқа атпен аталған мақалаларға сілтемесін түзетпей қалдырып кетіпсіз. Бәрін соны түзетіп шықтым, мен міндет қылып тұрған жоқпын. Сіз де админсіз, сондықтан қалған қатысуышларға үлгі болу керек еді. Ал санат жайлы: неге санаттар примитивті, байланыссыз. Мысалы ретінде: ''Қазақстан тарихы'' санатын қарастырайық. Ол жерде ''Елдер бойынша тарих'' ''Азия тарихы'' ''Қазақстан'' деген санаттар қойылған. Сіздің жағдайда жай ғана ''Тарих'' деген санат қоя саласыз. Немесе футзал құрамасы мақаласына ''биылғы 2026 қатысушылары'' деген санат қойғансыз. Сонда келесі жылы қатысса өзіңіз әр мақаланы 2027-ге өзгертіп отырасыз ба? Сол сияқты айта берсе көп. Өзіңіз мынау админ дұрыс емес дейсіз де, бірақ айтқан кемішіліктер/кеңестерді құлақ аспайсыз. Туған жылы параметрі жайлы, ту жайлы айтқанмын. Бірақ өзім білемін деп, қайтадан сол қателікті жасапсыз. Осындай жүйесіздіктен қазуики дұрыс дамымай жатыр. Сізді сол үшін уақытша блокқа қойдым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::Құрметті, қолданушы Қасымов, жасап жүрген еңбегіңіз маңызды. Үлгілерді жасаудың алгоритмін түсіндіріп берсеңіз, әсіресе инфобокстарға қатысты керемет көмек болар еді. Мен қолданайын деген үлгілер әлі жоқ. Екіншіден қолданған кеше футбол құрамалары туралы инфобокстың да қате екенін көріп отырмын, бірақ қалай жөндеу керектігін әлі қарап шыға алмадым. Flagicon үлгісі барлық тілдерде істейді. Онда қандай қателік бар? Әдетте қате үлгі болса басқа тіл нұсқаларында істемейді.
:::&lt;br&gt; Санаттарға қатысты айтар болсақ, мақаланың мазмұны тұрғысынан сіз көп тақырыпты жетік білмейді екенсіз. 2026 жылғы Чемпиондар лигасына қатысқан команадалар мен 2026 жылғы Футзалдан Еуропа чемпионатына қатысқан құрамалар санаты әр мақаланың астында жыл сайын өзгермейді. Сіздің блокқа қойғаныңызды мүлдем түсінбедім, өзім де админ ретінде ашып ала алар едім. Керісінше осы мәселе анық талқылансын және барлығына ортақ бір шешім қабылдансын деген мақсатпен басқа админге ескерттім. Бәріміз ортақ бір ереже қабылдайық, оны дұрыстап жазып қою керек. Сонда сіз алдын ала сол ережеге сілтеме жасап, ескертіп, содан кейін барып кез келген қолданушыны бұғаттай аласыз. Ондай ереже жоқ болатын болса, сіздің ескертуіңіз ол сіздің жеке пікіріңіз ғана барлығына міндетті заң бола алмайды. Бюрократтар мен администраторлар соны түсінуі керек. Қазақ Википедиясы дұрыс дамымай жатыр деген пікіріңіз де түсініксіз. Сіз анықтап қандай параметр қайда әсер етеді деп түсіндіріп жазба жазып қойсаңыз, сіз де, мен де бұл жерден кеткен кезде жаңа қолданушыларға пайдалы болар еді. 
:::&lt;br&gt;Сіздің үлгі мен санаттарға қатысты еңбектеніп жүргеніңізді байқадым. Бірнеше жазылған мақалаға қосылған деректерді еш дәйексіз жойғаныңызды да байқадым. Әр мақаланың қасында &quot;Талқылау&quot; деген бөлім бар, сол жерде талқылануы тиіс. Ойыңызға келгенді жойып, өз білгеніңізді қосатындай экспертизаңыз универсал емес сияқты. Ал санаттарға қатысты мәселені бұлай өршіткеніңіз орынсыз. Қазақ Википедиясында күннен күнге қате аударылып, қазақшасы өте нашар мақала көбейіп бара жатыр. Сонымен қатар Энциклопедия стилі дегенді түсінбейтін администратор да, басқа қолданушы да көп. Олардың зияны сіз айтып отырған санат пен үлгіден еселеп маңызды. Ендігәрі қандайда бір пікір айтуға немесе тәртіп орнатар ниетіңіз болса талқылау процедурасы арқылы шешуіңізді сұраймын. Википедияның басқаларға үлгі болар негізгі қағидасы бар – консенсус арқылы ортақ пікірге ұмтылу. Қорытындылай келгенде сізге екі өтініш бар. Біріншісі үлгі жасаудың дұрыс ретін жазып берсеңіз (немесе жиі болатын қателіктер болса солардың тізімін айтып, түсіндіре алсаңыз). Екіншісі, санаттарды қою тәртібін айтсаңыз. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:22, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
::::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза өзіңіз айтқандай [[Уикипедия:Консенсус|консенсус]] демекші неге қауымдастықтың келісімінсіз Википедия деп қолданып жатырсыз. Бірізділік болмағасын, осылай шексіз шетсіз даулар жалғаса береді. Сосын біреудің мақаласын жойып жаңадан өз атыңызбен жариялау өрескел ереже бұзу болып есептелетінін білмедіңіз бе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::::Атау кеңістіктерінің бәрі Уикипедия, Уикипедия бөлімінің атауы қазақша Уикипедия ал сіз басқаша айтқыңыз келеді. Түпнұсқа Wikipedia оны дұрыс оқысақ дұрыс жазсақ Уикипедия болады. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:02, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
::::::Арыстанбек, біріншіден менің өз парақшамда қалай жазатыныма қауымдастық рұқсаты қажет емес-ау. Ал егер ресми мақалада жазғанда, онда қабылданған норма бойынша Уикипедия деп жазамын. Егер этимологиялық және түпнұсқадағы қолданысты айтсақ, онда Уикипедиа болуы тиіс деп санаймын. Екіншіден, аз да болса талқыланып отырған мәселе байыбына барсаңыз! Өз атымнан мақала жариялау туралы басқа басқа маған айтқаныңыз қай сасқаныңыз?! 15 жылда маған керегі сол деп ойлайсыз ба? Ол мақалалар атауы бойынша қате, мини-футбол емес, спорттың ресми атауы - футзал. Одан басқа мақала мазмұны бір-екі сөйлемнен тұрады, дереккөздері қойылмаған. Яғни мақала түрінде дамымаған мақала ретінде жойылуы тиіс. Бірақ мұндай сапасыз мақала әлі де өріп жүр. Неге жойылғанына қатысты айтарым, Ұлттық құрамалар туралы мақала алдымен құрылып қойған еді, сосын барып дубликат болмасын деп ескі атаудағы мақаланы айдау мүмкін болмағандықтан жойылды. Жігіттер, мұнда нақты мәселені талқылап, ортақ ереже қабылдап, солай әрекет етуге шақырған едім. Сол үшін бірнеше мәселе ұсынайын: стилистикалық немесе граматикалық тұрғыдан сапасыз, орфографиялық қателері бар мақала жойылуы тиіс пе? Бірден жойылмаса, онда неше күннен кейін жойылуы керек? Екінші, энциклопедиялық форматты ескермеген мақала, әдетте пікір немесе зерттеу ретінде жазылған материал қалуы керек пе? Ондай деректің зияны, Уикипедия мен санат/үлгі мәселесінен кем емес шығар?! Осындай талаптарды орындай бастасақ, онда талай мақала жойылады. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::::::Кеш жарық! Мен сізге қадалып әлде қудалап жүрген жоқпын. Сіздің кесіріңізден уики нашарлап кетті деп айып тағып жатқан жоқпын. Сіз мен уикипедияға келген көне админдердің бірісіз, сіздің кейбір болмашы қателіктерге көз жұма алмағандықтан, қайта-қайта мазаңызды алдым. Қазуикидің сапасы нашар екенін баяғыдан қақсап келемін. Бірде бар, бірде жоқ қатысушылардың жұмысын тексергеннен пайда жоқ, өкінішке орай. Ал сіз уикиге адал, бұрыннан келе жатқан қатысушы ретінде ондай қателіктер болмасын деген менен шыққан шыдамсыздық перфекционимнен туындаған дүние болды. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::::::::Жақсы, ниетіңіздің дұрыс екеніне қуаныштымын! Еңбегіңізге көп рахмет! Жөнделуі тиіс, өңделуі тиіс нәрсе шаш етектен. Сондықтан, жігіттер, бір бірімізге дөрекі сөйлеп, ренжіспейік. Уикипедия ешкімнің атадан қалған мұрасы емес, бәрімізге ортақ дүние. Мүмкіндігінгше болашақта таза қазақстандық энциклопедия жасауға мүмкіндік болсын. Алла амандығын берсін, ісімізге береке берсін! [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:18, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] алла жоқ, құран өтірік, аллаһу көкбар! &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:36, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:51, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Бокстан Азия чемпионат ==

Кеш жарық! Матч туралы үлгі тек футболға арналған. Алып тастаңыз, мүлдем орынсыз үлгі [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:43, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

:Қайырлы күн! Бокстан осындай үлгі жасап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 09:59, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Page deletion reason ==
The page I created, Сайдулла Мадаминов, was deleted. Could you kindly tell me the reason why you took this action? I'm more than happy to edit and resubmit it. I would really appreciate your guidance concerning this matter. [[Қатысушы:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[Қатысушы талқылауы:Kazakhkingofprince|талқылау]]) 08:28, 2026 ж. маусымның 11 (+05)

:The page was deleted because the subject did not currently meet Wikipedia’s notability guidelines for biographies of living persons. In order for the article to be restored or recreated, please provide substantial evidence demonstrating that the individual meets Wikipedia’s notability requirements.
:In particular, please provide:
:* Multiple reliable, independent secondary sources that discuss the person in significant detail (not merely mention their name).
:* Articles from reputable newspapers, magazines, academic publications, books, or other established media outlets.
:Evidence of notable achievements, awards, honors, leadership positions, or contributions that have received independent coverage.
:* References showing that the individual has had a significant impact in their professional, academic, public, cultural, or other relevant field.
:* Links to interviews, profiles, feature articles, or analytical pieces published by independent sources.
:* Any additional information that demonstrates why the subject is notable beyond routine professional activities, self-published materials, personal websites, social media accounts, press releases, or organizational biographies.
:Please note that sources affiliated with the subject, including personal websites, employer profiles, CVs, social media pages, self-published content, and press releases, generally do not establish notability on their own. The strongest evidence is significant coverage in reliable, independent publications.
:Once sufficient sources and evidence are provided, the request can be reviewed again.
:Thank you. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 09:55, 2026 ж. маусымның 12 (+05)
:: Hello [[User:Ashina|Ashina]]. Thank you for taking the time to provide such detailed guidance regarding the deletion of this page.

I would like to present substantial evidence demonstrating that Saydulla Madaminov fully meets Wikipedia’s notability guidelines for biographies (specifically under military and high-office criteria), supported by reliable, independent secondary sources.

1. Inherent Notability via High-Level Command:
Colonel Saydulla Madaminov served as the 4th Commander of the Uzbekistan Air and Air Defence Forces from 2001 to 2003. Serving as the head of an entire national military branch of a sovereign state is a major position that inherently carries historical and encyclopedic significance, far exceeding routine professional military activities.

2. State Honors and Awards:
He is a Full Chevalier of the &quot;Shon-Sharaf&quot; (Order of Glory) Order, one of Uzbekistan's highest military honors and a recipient of the &quot;Zhasorat&quot; (Medal of Valor). Achieving &quot;Full Chevalier&quot; status is a rare distinction reserved for extraordinary service and national impact, which was heavily covered by the independent media at the time.

3. Cross-Wiki Presence:
The subject currently has an established article on the English Wikipedia, where his biographical details, military career, and references have been vetted and accepted under English Wikipedia's strict notability guidelines as well as in Uzbek, Turkish, Kyrgyz, Russian, Tajik and Ukrainian.

4. Multiple Reliable, Independent Secondary Sources:
Below is a list of independent, third-party publications that discuss Colonel Madaminov in significant detail, rather than as a passing mention:

«Watanparvar» Newspaper (January 22, 2000): A comprehensive feature article and profile focusing on Colonel Madaminov becoming one of the first full holders of the &quot;Shon-Sharaf&quot; order. It provides deep analytical coverage of his combat sorties during regional conflicts and his leadership capabilities.

«Watanparvar» Newspaper (August 27, 1994): Detailed coverage of the Presidential Decree by Islam Karimov awarding him the &quot;Zhasorat&quot; medal for bravery and national security efforts as an aviation unit commander.

«Red Star» (Krasnaya Zvezda) Newspaper (February 4, 1998): A detailed military press feature highlighting his tactical performance, squadron leadership, and execution of complex combat training missions.

International Historical/Academic Record: Security Assistance, U.S. and International Historical Perspectives: Proceedings of the Combat Studies Institute 2006 Military History Symposium (Government Printing Office, ISBN 978-0-16-087349-2). This independent international publication documents his era of command and his strategic role in regional security.

Centrasia.org (July 11, 2024): Independent press documentation tracking his post-command transition to senior military advisor for the Ministry of Defence and his subsequent retirement in August 2007.

Given his high-ranking national command position, rare state decorations, and verified coverage in historical and military media, the subject meets the necessary threshold for inclusion. I kindly request that you restore the page. [[Қатысушы:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[Қатысушы талқылауы:Kazakhkingofprince|талқылау]]) 02:48, 2026 ж. маусымның 27 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:32, 2026 ж. шілденің 4 (+05)

== Уикипедия толық талаптарына сай қалай мақала толтыруға болады ==

Сәлеметсіз бе, Ashina!

Мен қазақша Уикипедияға мақала жазып жүрген жаңа қатысушымын. Сізден бір мәселеге қатысты кеңес сұрағым келеді.

Мен дайындап жатқан мақала Уикипедия талаптарына толық сәйкес болуы үшін қандай тұстарын жақсартуым керек екенін айтып, бағыт-бағдар бере аласыз ба? Уақытыңыз болса, пікіріңіз бен кеңестеріңізді қуана қабылдаймын.

Алдын ала көп рақмет! [[Қатысушы:Мадикино|Мадикино]] ([[Қатысушы талқылауы:Мадикино|талқылау]]) 19:04, 2026 ж. шілденің 14 (+05)</text>
      <sha1>g8mvwp3thi1m5i19th4eb14njbt19s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доссор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27220</id>
    <revision>
      <id>3629989</id>
      <parentid>3602529</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18304" sha1="14voiokpw454zv2nff0hi9lk2d117ul" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = кент
 |атауы                   = Доссор
 |сурет                   = Dossor.JPG
 |әкімшілік күйі          = Кенттік әкімдік орталығы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =31 |lat_sec = 38
 |lon_dir =E |lon_deg =52 |lon_min =58 |lon_sec = 52
 |CoordAddon             = type:city(42000)_region:KZ
 |CoordScale             =
 |ел картасы              = 
 |облыс картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Атырау облысы
 |кестедегі облыс         = Атырау облысы{{!}}Атырау
 |ауданы                  = Мақат ауданы
 |кестедегі аудан         = Мақат ауданы{{!}}Мақат
 |мекен түрі              = кент{{!}}Кенттік әкімдігі
 |мекені                  = Доссор кенттік әкімдігі{{!}}Доссор
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = Аслан Елеусінұлы Қосмағамбетов
 |add1n              = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Доссор кенті, Сүлейменова көшесі, №100
 |құрылған уақыты         = 1911
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        =
 |статус алуы               = 1934
 |жер аумағы                  = 
 |климаты                 = қатаң континенталды
  |тұрғыны                =  {{өсім}}13 806
  |санақ жылы             =2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           =
 |пошта индекстері        = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Доссор''' — [[Атырау облысы]]ның [[Мақат ауданы]]ндағы кент, темір жол стансасы,  [[Доссор кенттік әкімдігі]]нің орталығы. Аудан орталығы — [[Мақат]] кентінен батысқа қарай 28 км жерде, [[Каспий маңы ойпаты]]ның шығыс жағындағы шөлдік белдемде, Дос атты [[сор]]дың шетінде орналасқан.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
| 8392 || {{өсім}}9511 || {{құлдырау}}8256 || {{өсім}}8806 || {{құлдырау}}8600 || {{өсім}}9283 || {{өсім}}11470 || {{өсім}}13806
|}

== Тарихы ==
Іргесі 1911 жылы [[Жайық]] — [[Жем]] өңірінде ашылған тұңғыш мұнай кенін игеру негізінде қаланған. Доссорда 1911 жылы тұрғын үйлер көптеп салына бастады. “[[Орал]] — [[Каспий]]” қоғамы қазіргі кенттің солтүстігіне, “Ағайынды Нобельдер” қоғамы солтүстік-батысына, “Қосалқы кәсіпорындар жолдастығы” оңтүстігіне, “[[Ембі]] — [[Каспий]]” қоғамы шығыс бетке құрылыс жұмыстарын жүргізді. Осы құрылыстардың шет жақтарында қазақ жұмысшыларының жертөлесі мен жеркепелері көбейе бастады; олар кейін “Қазақ ауылы” деген атқа ие болды. Кенттегі көзге түсер ғимараттардың барлығы осы арада шығарылған кірпіштен салынды. Доссордың ұлғаюына 1926 жылы салынған [[Гурьев|Гурьев (қазіргі Атырау)]] Доссор тар табанды және 1940 жылы тұрғызылған Гурьев — [[Қандыағаш]] кең табанды темір жолдарының салынуы игі ықпал жасады. 
=== Доссор мұнайын иеленген фирмалар ===
Доссор мұнайын иеленіп, пайдаға бату мақсатымен 1910 жылдан бастап, [[Санкт-Петербург|Петербургте]] төмендегідей фирмалар мен акционерлік қоғамдар құрылды:
* 1.	Жайық-Каспий мұнай қоғамы (УКНО), 1910 ж. Құрылтайшылары отставкадағы гвардия штабс-капитаны Николай Николаевич Леман, [[Ұлыбритания]] азаматы Эдуард Юм-Шведер және текті құрметті азамат Отто Адольфович Лист. Негізгі капиталы 3,5 млн.сом.
* 2.	«Ембі» мұнай және сауда акционерлік қоғамы, 1912 ж. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Эмануил Людвигович Нобель, стат кеңесшісі Тарас Васильевич Белозерский және текті құрметті азамат Иван Иванович Стахеев. Негізгі капиталы 6 млн.сом.
* 3.	«Ембі-Каспий» мұнай кәсіпшілігі акционерлік қоғамы, 1913 жыл. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Алексей Иванович Путилов және текті құрметті азамат Иван Иванович Стахеев. Негізгі капиталы 30 млн.сом.
* 4.	«Колхида» мұнай кәсіпшілік және сауда қоғамы, 1913 жыл. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Алексей Иванович Путилов және коммерциялық кеңесшісі Найденов Алексей Никифорович. 
* 5.	[[Ағайынды Нобельдер Серіктестігі|Ағайынды Нобельдердің мұнай өндіру серіктестігі]], 1912 жыл. Құрылтайшылары Людовиг Эмануилевич Нобель — Петербургте, Роберт Эмануилевич Нобель — [[Баку]]де, Альфред Эмануилевич Нобель - [[Париж]]де, гвардия полковнигі Петр Александрович Бильдер Линг. Негізгі капиталы 30 млн.сом. 
* 6.	«Ембі ауданы қосалқы шаруашылық кәсіпорындары», 1915 жыл. Құрылтайшылары Владимир Константинович Истомин, отставкадағы подполковник Александр Николаевич Леман. Негізгі капиталы 200 мың сом.
* 7.	Жауапкершілігі шектелген «Батыс Орал» мұнай қоғамы. Орал казак әскерінің қарамағындағы жерлерде мұнай өндіру мақсатымен 1913 жылы [[Англия]]да құрылған. Негізгі капиталы 500 мың фунт стерлинг.
* 8.	Орал-Мәскеу мұнай және сауда акционерлік қоғамы, 1915 жыл. [[Мәскеу]]де құрылған. Құрылтайшылары текті құрметті азамат Сергей Николаевич Абрикосов, отставкадағы бірінші рангалы капитан Андрей Александрович Янович. Негізгі капиталы 3 млн.сом. (ҚР Орталық мемлекеттік мұрағаты)&lt;ref&gt;Мақат ауданы: Шежіре.-Алматы: &quot;Исламнұр&quot; баспасы 2004. ISBN 9965-9628-0-4&lt;/ref&gt;

== Кәсіпорындары ==
Мұнда “[[Ембімұнай]]” бірлестігіндегі мұнай өндіретін ірі орталықтардың бірі “Доссормұнай” мұнай өндіру кәсіпшілігі, оның басқармасы, автомобиль жөндеу зауыты, [[Атырау]] мұнай барлау экспедициясының механикалық шеберханасы, “[[Ембімұнай]]” бірлестігінің құрылыс-монтаж басқармасы, жол-құрылыс және тұрмыс қажетін өтейтін кәсіпорындар т.б. бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен сор арасындағы өткелге салынған автомобиль және темір жолдары арқылы байланысады&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;.

== Әлеуметтік және мәдени нысандары ==
=== Мектептер ===
* А.Құнанбаев атындағы орта мектеп — 1950 жылы 280 орындық жеті жылдық мектепке арналып салынды. 
* О.Сарғұнанов атындағы орта мектеп — алғашқы ғимараты 1964 жылы салынған. 2017 жылы қаңтар айында жаңа 300 орындық ғимараты пайдалануға берілді.
* Б.Қанатбаев атындағы орта мектеп — 1928 жылдары Қазақстандағы сауатсыздықты жоюдың екінші сатысында Доссорда қазақ мектебі ашылған, кейін ол А.С.Макаренко атындағы  жетіжылдық мектепке айналған. 1935 жылдары В.Г.Белинский атындағы орыс мектебі ашылған. Кейін 1958 жылдары екі қатарлы 480 орындық жаңа мектеп үйі салынып, осы екі  мектеп бірігіп аралас жаңа мектеп пайда болған, оған В.Г.Белинский аты сақталған.&lt;ref&gt;[https://bilimainasy.kz/%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96-%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B/ Берекелі білім ошағы]&lt;/ref&gt; Мектептің жаңа, соңғы үлгідегі 1200 орындық типтік ғимараты 2004 жылы 11 қарашада іске қосылды.&lt;ref&gt;http://kanatbaev.rka.kz/kz/mektep-turaly.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025160828/http://kanatbaev.rka.kz/kz/mektep-turaly.html |date=2021-10-25 }} Бержан Қанатбаев атындағы орта мектеп&lt;/ref&gt; 2006 жылы 31 мамырда Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 480 қаулысымен В.Белинский атындағы орта мектебі — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі Бержан Қанатбаев атындағы орта мектеп деп аталды.
* С.Шарипов атындағы Доссор мектеп интернаты — 1959 ж.ашылған. Типтік жобамен 280 балалық жатақхана мен 150 орындық асхана 1963 жылы пайдалануға берілген. 380 шәкіртке арналған оқу үйі 1973 жылы типтік жобамен салынған.
* Р.Ғабдиев атындағы балалар өнер мектебі — 1962 жылы құрылды. Ұйымдастырушысы және алғашқы директоры Рысбай Ғабдиев.

=== Колледж ===
* Мұнай және газ технологиялық колледжі — Доссордағы Мақат мұнай және газ технологиялық колледжінің негізі  РУ - 19 (ремесленное училище) болып қаланған. 2012 жылы Мақат мұнай және газ технологиялық колледжі болып қайта құрылды.&lt;ref&gt;https://mtkig.kz/kz/kolledzh-tarikhy.html{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Колледж тарихы&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Мақат Мұнай және газ технологиялық колледжі.jpg |thumb|оңға|200px|Мұнай және газ технологиялық колледжі]]

=== Мектепке дейінгі балалар мекемелері ===
* «Қарлығаш» бөбекжай-балабақшасы  — 1995 жылы ашылып, іске қосылды. Балабақшада 5 топта 150 бүлдіршін тәрбиеленуде. Балабақша ғимаратының көлемі 1337,4 шаршы метр&lt;ref&gt;http://karygash.makat-bb.kz/kz/biz-turaly.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025160515/http://karygash.makat-bb.kz/kz/biz-turaly.html |date=2021-10-25 }} ПАСПОРТ ГККП ясли-детский сад «Карлыгаш»&lt;/ref&gt;
* «Ботақан» бөбекжай-балабақшасы 
* «Сандуғаш» бөбекжай-балабақшасы

=== Денсаулық сақтау ===
* Мақат өкпе ауруларға қарсы ауруханасы

=== Мәдениет ===
* Доссор мәдениет үйі
* Тарихи өлкетану музейі — Облыстық тарихи-өлкетану мұражайының мұнай өнеркәсібі секторы ретінде құрылып, 1992 жылы аудандық мұражайға айналдырылған.&lt;ref&gt;[https://zhaikpress.kz/kk/news/dossor-&amp;#x20;kenishi-kalaj-ashyldy/ Доссор кені ашылуы]&lt;/ref&gt;

== Діни ұйымдар қызметі ==
* '''«Доссор» мұсылмандар мешіті''' — Доссор кентінде 1992 жылы салынған. 2000 жылы күрделі жөндеуден өткізіліп, құрылысы өзгертілді. Ғибадатхана үш үлкен залдан: екі ерлер залы, бір әйелдер залынан тұрады. Жалпы ауданы 495 шаршы метр. Пайдалы алаңы 255,6 шаршы метр. Қабырғасының биіктігі 4, сыртқы есігінің биіктігі 2 метр, көк түсті жылтыр әйнек іспеттес материалмен көмкерілген және дулыға сияқты келіп, айналасы ақ түсті өрнекпен безендірілген. 4 метрлік төрт мұнарасы бар.&lt;ref&gt;https://www.muftyat.kz/kk/mosque/3170/ «Доссор» мұсылмандар мешіті&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://silkadv.com/en/content/poselok-&amp;#x20;dossor Мұнай өндірісі туралы]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''«Сатан - Шәмек» мешіті'''

== Кент суреттері ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Орталық көшелердің бірі !! Кент орталығындағы сор !! Кент көшелері !! Атырау қаласы бағытынан кіре беріс жол
|-
| [[Сурет:Доссор 2.jpg|орта|250px]] || [[Сурет:Доссор 3.jpg|орта|230px]]|| [[Сурет:Доссор 4.jpg|орта|230px]] || [[Сурет:Доссор 5.jpg|орта|230px]]
|}

== Кент көшелері ==
* Ақмұқан Нұрсейітов көшесі
* Әмірбай Оразов көшесі
* Әмірхан Мантаев көшесі
* [[Бауыржан Момышұлы]] көшесі
* Бержан Қанатбаев көшесі
* Бисенғали Дәулетбаев көшесі
* [[Боран Айтмағамбетов|Боран Аймағамбетов]] көшесі
* Ғабдыхалық Сағытжанов көшесі
* Ғалия Сүлейменова көшесі
* [[Ғарифолла Құрманғалиев]] көшесі
* Жетпіс Ботабайұлы көшесі
* Жұмағали Мұхтанов көшесі
* Қадим Жандауов көшесі
* Қадірбай Керіков көшесі
* Қайырғали Жылқышиев көшесі
* Қуаныш Құдабаев көшесі
* Құбай Сейітов көшесі
* [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы]] көшесі
* [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] көшесі
* [[Мұстафа Шоқай]] көшесі
* Нұр Құсайынов көшесі
* [[Ораз Сарғұнанов]] көшесі
* Оспан Шәрімов көшесі
* Рамазан Төлешқалиев көшесі
* Рзағали Қитаров көшесі
* Сабытай Телемгенов көшесі
* Салахадден Биғалиев көшесі
* Тәжібай Текеев көшесі
* Хансұлтан Аухатов көшесі
* Хәкім Исаков көшесі
* Шәли Еркешов көшесі
* Шөкен Исанов көшесі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Мақат ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Мақат ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]]
[[Санат:Қазақстан кенттері]]</text>
      <sha1>14voiokpw454zv2nff0hi9lk2d117ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михманнама-И Бұхара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30267</id>
    <revision>
      <id>3629923</id>
      <parentid>2114701</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39799-71</username>
        <id>183467</id>
      </contributor>
      <origin>3629923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1793" sha1="mztgt4tgpyso8wwk660vk9h6i7cfni7" xml:space="preserve">'''Михманнама-И Бұхара''', (“Бұхара мейманының кітабы”) – [[Фазлаллах ибн Рузбехан әл-Хунджи аш-Ширази әл-Исфахани]]дің парсы тілінде жазған естелік шығармасы. Бұл еңбекте [[Мұхаммед Шайбани]] ханның 1508 – 09 ж. қыста қазақ сұлтандарына қарсы жасаған үшінші жорығының сипаттамасы, өзбек хандығындағы дін мен заң оқымыстылары арасындағы айтыстардың (бұған автордың өзі де қатысқан) жайы баяндалған. Шығармада 16 ғ-дағы Қазақ хандығының әкімш. құрылысы, этн. құрамы жайлы тарихи-этногр. материалдар, қазақтардың тұрмысы, шаруашылығы, діни сенімі, сауда байланыстары, шайбанилермен саяси қатынастары мен [[Сыр]] өңіріндегі [[Аркөк]], [[Өзгент]], [[Сығанақ]], [[Иасы]], [[Сайрам]] сияқты қалалардың әскери-саяси, экономикалық маңызы жайлы құнды мәліметтер берілген. Қазірге дейін жеткен екі қолжазбаның бірі [[Өзбекстан]] ҒА [[Шығыстану]] институтында, екіншісі [[Стамбұл]]дағы Нұри-Османийе мешітінің кітапханасында сақтаулы.
 
==Сілтемелер==
* [[Сығанақ]]  
* [[Иасы]]  
* [[Сайрам]]
== Дереккөздер ==

{{wikify}}


{{stub}}</text>
      <sha1>mztgt4tgpyso8wwk660vk9h6i7cfni7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629987</id>
      <parentid>3629923</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="dc46oirgjicpdx421z266pydz81xa0y" xml:space="preserve">'''Михманнама-И Бұхара''', (“Бұхара мейманының кітабы”) – [[Фазлаллах ибн Рузбехан әл-Хунджи аш-Ширази әл-Исфахани]]дің парсы тілінде жазған естелік шығармасы. Бұл еңбекте [[Мұхаммед Шайбани]] ханның 1508 – 09 ж. қыста қазақ сұлтандарына қарсы жасаған үшінші жорығының сипаттамасы, өзбек хандығындағы дін мен заң оқымыстылары арасындағы айтыстардың (бұған автордың өзі де қатысқан) жайы баяндалған. Шығармада 16 ғ-дағы Қазақ хандығының әкімш. құрылысы, этн. құрамы жайлы тарихи-этногр. материалдар, қазақтардың тұрмысы, шаруашылығы, діни сенімі, сауда байланыстары, шайбанилермен саяси қатынастары мен [[Сыр]] өңіріндегі [[Аркөк]], [[Өзгент]], [[Сығанақ]], [[Иасы]], [[Сайрам]] сияқты қалалардың әскери-саяси, экономикалық маңызы жайлы құнды мәліметтер берілген. Қазірге дейін жеткен екі қолжазбаның бірі [[Өзбекстан]] ҒА [[Шығыстану]] институтында, екіншісі [[Стамбұл]]дағы Нұри-Османийе мешітінің кітапханасында сақтаулы.
 
==Сілтемелер==
* [[Сығанақ]]  
* [[Иасы]]  
* [[Сайрам]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>dc46oirgjicpdx421z266pydz81xa0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақтың ақбас сиыры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34108</id>
    <revision>
      <id>3630127</id>
      <parentid>2415008</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="3g4m8t39wppfumxwc5ml6thcgx7zvnz" xml:space="preserve">{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = 
|Төл атауы             = 
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = 
|Өнімділігі            = 
|Топ                   = 
|Ел                    = 
|Аймақ                 = 
|Жыл                   = 
|Бойы                  = 
|Салмағы               = 
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' – [[сиыр]]дың етті тұқымы. Қазақ және [[Қалмақ сиыры|қалмақ]]сиырларын [[герефорд]] бұқасымен будандастыру арқылы 1932 – 50 ж. [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]де шығарылған. 


Тұқым құрамында 11 зауыттық желісі бар, оның 9-ы Қазақстанда. Бұл тұқым республиканың далалы және шөлейт аудандарының табиғи жағдайына бейімделген. Түсі қызыл, басы, құйрығының ұшы, әукесі, бауыры мен сирағы ақ болады. Етті малға тән белгілері өте айқын, тез жетіледі. Кеудесі кең, етті, аяқтары қысқа, берік келеді. Сақа бұқасы орта есеппен 800 – 900 кг (кейде 1100 – 1300 кг), сиыры 450 – 500 кг (кейде 520 – 580 кг), 7 – 8 айлық еркек танасы 200 – 220 кг, ұрғашы танасы 180 – 200 кг тартады. 15 – 18 айлығында еркек тайынша тәулігіне 900 – 1000 г, ұрғашы тайынша 700 – 800 г салмақ қосады. Ет түсімі 57 – 60%. 


Қазақтың ақбас сиыры [[Ақмола облысы]]ның «Қазақстан», «Саха»; Шығыс Қазақстан облысының «[[Қалбатау]]», «[[Коростолевское]]»; Батыс Қазақстан облысының «[[Чапаевский]]»; [[Қостанай облысы]]ның «[[Ключевое]]», «[[Степное]]»; Павлодар облысының «[[Глазырина]]», «Дархан»; Сол түстік Қазақстан облысының «Алабота» шарушылықтарында өсіріледі. Тұқымды шығарған бір топ ғалымдарға (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин, т.б.) [[КСРО Мемлекет сыйлығы]] берілді (1950).&lt;ref&gt;Қазақстан Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сиыр тұқымдары]]</text>
      <sha1>3g4m8t39wppfumxwc5ml6thcgx7zvnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630131</id>
      <parentid>3630127</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8239" sha1="e4f7oomymido9vxxm73219nqwm2cfdg" xml:space="preserve">{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = Қазақтың ақбас сиыры
|Төл атауы             = Тана, тайынша, бұзау
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = Өрістегі қазақтың ақбас сиыры
|Өнімділігі            = Ет бағытында
|Топ                   = Етті ірі қара
|Ел                    = {{KAZ}} Қазақстан / {{RUS}} Ресей
|Аймақ                 = Далалы, шөлейт және шөлді аймақтар
|Жыл                   = 1932—1950 жылдар аралығы
|Бойы                  = Шоқтығының биіктігі 124—125 см
|Салмағы               = Бұқалары: 800—900 кг (кейде 1300 кг-ға дейін); Сиырлары: 450—500 кг
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' (халықаралық атауы: ''Qazaq Aqbas'') — сиырдың таза ет бағытындағы отандық тұқымы. Жергілікті қазақы және қалмақ сиырларын шетелдік герефорд бұқаларымен ұзақ жылдар бойы күрделі сұрыптау мен будандастыру жұмыстары арқылы шығарылған. Тұқым ресми түрде 1950 жылы бекітіліп, оны шығаруға қатысқан бір топ ғалымдар (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин және т.б.) КСРО Мемлекеттік сыйлығын иеленді. 

== Тұқымның сипаттамасы ==
Ақбас сиырлардың түсі негізінен қызыл немесе қорғасын-қызыл болып келеді. Ал оның басы, әукесі, бауыры, сирақтары мен құйрығының ұшы ақ түсті болады. Дене бітімі берік, етті малға тән қасиеттері анық байқалады: кеудесі кең, төсі салыңқы, арқасы мен бел тұсы жалпақ, аяқтары қысқа әрі өте мықты. Шоқтығының биіктігі орташа есеппен 124—125 см-ді, ал тұрқы 152—156 см-ді құрайды. 

Қатаң климаттық жағдайларға (қыстың аязы мен жаздың аптап ыстығына) керемет бейімделген. Қыс мезгілінде жануардың денесін қалың әрі тығыз жүн басады, бұл оны суықтан қорғайды. Ал жазда түгі тақырланып, ыстыққа төзімділігі артады.

== Өнімділігі ==
* '''Салмағы:''' Сақа бұқаларының орташа салмағы 800–900 кг (үздік бұқалар 1100–1300 кг-ға дейін жетеді), ал аналық сиырлардың салмағы 450–500 кг тартады. 
* '''Төлдердің өсімі:''' Жаңа туған бұзаулардың салмағы 27–30 кг болады. Олар 7–8 айлық ана сүтінен ажыратылатын кезінде 200–220 кг-ға дейін салмақ қосады. Бордақылау кезінде жас тайыншалар тәулігіне 900–1000 грамм (интенсивті бордақылауда 1500 грамға дейін) салмақ қоса алады.
* '''Сойыс шығымы:''' Жайылымда бағылып, семіртілген өгізшелердің таза ет шығымы өте жоғары — 63–67%-ды құрайды. Етінің сапасы жоғары, бұлшықет талшықтарының арасында май қабаттары біркелкі таралатындықтан, еті өте шырынды әрі «мәрмәр» (мраморное мясо) санатына жатады.
* '''Сүттілігі:''' Ет бағытында болса да, аналықтары лактация кезеңінде (бұзауын бағу барысында) 1200–1500 кг-ға дейін сүт береді, сүтінің майлылығы 3,8–4,0%-ды құрайды.

== Таралуы ==
Қазақтың ақбас сиыры негізінен Қазақстанның барлық өңірлерінде, әсіресе Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Ақмола, Қостанай, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарының ірі асыл тұқымды мал зауыттары мен фермаларында өсіріледі. Бүгінгі таңда елімізде ақбас мал басының саны 500 мыңнан асады. Тұқымның генетикалық сапасын сақтау және дамытумен «Қазақтың ақбас тұқымының республикалық палатасы» айналысады.

== Дереккөздер ==
{{кіші дереккөздер}}

[[Санат:Ірі қара мал тұқымдары]]
[[Санат:Мал шаруашылығы]]
[[Санат:Қазақстанның мал шаруашылығы]]


{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = 
|Төл атауы             = 
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = 
|Өнімділігі            = 
|Топ                   = 
|Ел                    = 
|Аймақ                 = 
|Жыл                   = 
|Бойы                  = 
|Салмағы               = 
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' – [[сиыр]]дың етті тұқымы. Қазақ және [[Қалмақ сиыры|қалмақ]]сиырларын [[герефорд]] бұқасымен будандастыру арқылы 1932 – 50 ж. [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]де шығарылған. 


Тұқым құрамында 11 зауыттық желісі бар, оның 9-ы Қазақстанда. Бұл тұқым республиканың далалы және шөлейт аудандарының табиғи жағдайына бейімделген. Түсі қызыл, басы, құйрығының ұшы, әукесі, бауыры мен сирағы ақ болады. Етті малға тән белгілері өте айқын, тез жетіледі. Кеудесі кең, етті, аяқтары қысқа, берік келеді. Сақа бұқасы орта есеппен 800 – 900 кг (кейде 1100 – 1300 кг), сиыры 450 – 500 кг (кейде 520 – 580 кг), 7 – 8 айлық еркек танасы 200 – 220 кг, ұрғашы танасы 180 – 200 кг тартады. 15 – 18 айлығында еркек тайынша тәулігіне 900 – 1000 г, ұрғашы тайынша 700 – 800 г салмақ қосады. Ет түсімі 57 – 60%. 


Қазақтың ақбас сиыры [[Ақмола облысы]]ның «Қазақстан», «Саха»; Шығыс Қазақстан облысының «[[Қалбатау]]», «[[Коростолевское]]»; Батыс Қазақстан облысының «[[Чапаевский]]»; [[Қостанай облысы]]ның «[[Ключевое]]», «[[Степное]]»; Павлодар облысының «[[Глазырина]]», «Дархан»; Сол түстік Қазақстан облысының «Алабота» шарушылықтарында өсіріледі. Тұқымды шығарған бір топ ғалымдарға (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин, т.б.) [[КСРО Мемлекет сыйлығы]] берілді (1950).&lt;ref&gt;Қазақстан Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сиыр тұқымдары]]</text>
      <sha1>e4f7oomymido9vxxm73219nqwm2cfdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630132</id>
      <parentid>3630131</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8208" sha1="38n5k9wz6ld5rxp5addj1ibo3larkx9" xml:space="preserve">{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = Қазақтың ақбас сиыры
|Төл атауы             = Тана, тайынша, бұзау
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = Өрістегі қазақтың ақбас сиыры
|Өнімділігі            = Ет бағытында
|Топ                   = Етті ірі қара
|Ел                    = {{KAZ}} / {{RUS}}
|Аймақ                 = Далалы, шөлейт және шөлді аймақтар
|Жыл                   = 1932—1950 жылдар аралығы
|Бойы                  = Шоқтығының биіктігі 124—125 см
|Салмағы               = Бұқалары: 800—900 кг (кейде 1300 кг-ға дейін); Сиырлары: 450—500 кг
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' (халықаралық атауы: ''Qazaq Aqbas'') — сиырдың таза ет бағытындағы отандық тұқымы. Жергілікті қазақы және қалмақ сиырларын шетелдік герефорд бұқаларымен ұзақ жылдар бойы күрделі сұрыптау мен будандастыру жұмыстары арқылы шығарылған. Тұқым ресми түрде 1950 жылы бекітіліп, оны шығаруға қатысқан бір топ ғалымдар (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин және т.б.) КСРО Мемлекеттік сыйлығын иеленді.

== Тұқымның сипаттамасы ==
Ақбас сиырлардың түсі негізінен қызыл немесе қорғасын-қызыл болып келеді. Ал оның басы, әукесі, бауыры, сирақтары мен құйрығының ұшы ақ түсті болады. Дене бітімі берік, етті малға тән қасиеттері анық байқалады: кеудесі кең, төсі салыңқы, арқасы мен бел тұсы жалпақ, аяқтары қысқа әрі өте мықты. Шоқтығының биіктігі орташа есеппен 124—125 см-ді, ал тұрқы 152—156 см-ді құрайды. 

Қатаң климаттық жағдайларға (қыстың аязы мен жаздың аптап ыстығына) керемет бейімделген. Қыс мезгілінде жануардың денесін қалың әрі тығыз жүн басады, бұл оны суықтан қорғайды. Ал жазда түгі тақырланып, ыстыққа төзімділігі артады.

== Өнімділігі ==
* '''Салмағы:''' Сақа бұқаларының орташа салмағы 800–900 кг (үздік бұқалар 1100–1300 кг-ға дейін жетеді), ал аналық сиырлардың салмағы 450–500 кг тартады. 
* '''Төлдердің өсімі:''' Жаңа туған бұзаулардың салмағы 27–30 кг болады. Олар 7–8 айлық ана сүтінен ажыратылатын кезінде 200–220 кг-ға дейін салмақ қосады. Бордақылау кезінде жас тайыншалар тәулігіне 900–1000 грамм (интенсивті бордақылауда 1500 грамға дейін) салмақ қоса алады.
* '''Сойыс шығымы:''' Жайылымда бағылып, семіртілген өгізшелердің таза ет шығымы өте жоғары — 63–67%-ды құрайды. Етінің сапасы жоғары, бұлшықет талшықтарының арасында май қабаттары біркелкі таралатындықтан, еті өте шырынды әрі «мәрмәр» (мраморное мясо) санатына жатады.
* '''Сүттілігі:''' Ет бағытында болса да, аналықтары лактация кезеңінде (бұзауын бағу барысында) 1200–1500 кг-ға дейін сүт береді, сүтінің майлылығы 3,8–4,0%-ды құрайды.

== Таралуы ==
Қазақтың ақбас сиыры негізінен Қазақстанның барлық өңірлерінде, әсіресе Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Ақмола, Қостанай, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарының ірі асыл тұқымды мал зауыттары мен фермаларында өсіріледі. Бүгінгі таңда елімізде ақбас мал басының саны 500 мыңнан асады. Тұқымның генетикалық сапасын сақтау және дамытумен «Қазақтың ақбас тұқымының республикалық палатасы» айналысады.

== Дереккөздер ==
{{кіші дереккөздер}}

[[Санат:Ірі қара мал тұқымдары]]
[[Санат:Мал шаруашылығы]]
[[Санат:Қазақстанның мал шаруашылығы]]


{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = 
|Төл атауы             = 
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = 
|Өнімділігі            = 
|Топ                   = 
|Ел                    = 
|Аймақ                 = 
|Жыл                   = 
|Бойы                  = 
|Салмағы               = 
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' – [[сиыр]]дың етті тұқымы. Қазақ және [[Қалмақ сиыры|қалмақ]]сиырларын [[герефорд]] бұқасымен будандастыру арқылы 1932 – 50 ж. [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]де шығарылған. 


Тұқым құрамында 11 зауыттық желісі бар, оның 9-ы Қазақстанда. Бұл тұқым республиканың далалы және шөлейт аудандарының табиғи жағдайына бейімделген. Түсі қызыл, басы, құйрығының ұшы, әукесі, бауыры мен сирағы ақ болады. Етті малға тән белгілері өте айқын, тез жетіледі. Кеудесі кең, етті, аяқтары қысқа, берік келеді. Сақа бұқасы орта есеппен 800 – 900 кг (кейде 1100 – 1300 кг), сиыры 450 – 500 кг (кейде 520 – 580 кг), 7 – 8 айлық еркек танасы 200 – 220 кг, ұрғашы танасы 180 – 200 кг тартады. 15 – 18 айлығында еркек тайынша тәулігіне 900 – 1000 г, ұрғашы тайынша 700 – 800 г салмақ қосады. Ет түсімі 57 – 60%. 


Қазақтың ақбас сиыры [[Ақмола облысы]]ның «Қазақстан», «Саха»; Шығыс Қазақстан облысының «[[Қалбатау]]», «[[Коростолевское]]»; Батыс Қазақстан облысының «[[Чапаевский]]»; [[Қостанай облысы]]ның «[[Ключевое]]», «[[Степное]]»; Павлодар облысының «[[Глазырина]]», «Дархан»; Сол түстік Қазақстан облысының «Алабота» шарушылықтарында өсіріледі. Тұқымды шығарған бір топ ғалымдарға (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин, т.б.) [[КСРО Мемлекет сыйлығы]] берілді (1950).&lt;ref&gt;Қазақстан Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сиыр тұқымдары]]</text>
      <sha1>38n5k9wz6ld5rxp5addj1ibo3larkx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630133</id>
      <parentid>3630132</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="24gasg5wzwl6rt3k5meq5wgjxs5k5ls" xml:space="preserve">{{Ірі қара мал тұқымы
|Атауы                 = Қазақтың ақбас сиыры
|Төл атауы             = Тана, тайынша, бұзау
|Сурет                 = 
|Сурет сипаттамасы     = Өрістегі қазақтың ақбас сиыры
|Өнімділігі            = Ет бағытында
|Топ                   = Етті ірі қара
|Ел                    = {{KAZ}} / {{RUS}}
|Аймақ                 = Далалы, шөлейт және шөлді аймақтар
|Жыл                   = 1932—1950 жылдар аралығы
|Бойы                  = Шоқтығының биіктігі 124—125 см
|Салмағы               = Бұқалары: 800—900 кг (кейде 1300 кг-ға дейін); Сиырлары: 450—500 кг
}}

'''Қазақтың ақбас сиыры''' (халықаралық атауы: ''Qazaq Aqbas'') — сиырдың таза ет бағытындағы отандық тұқымы. Жергілікті қазақы және қалмақ сиырларын шетелдік герефорд бұқаларымен ұзақ жылдар бойы күрделі сұрыптау мен будандастыру жұмыстары арқылы шығарылған. Тұқым ресми түрде 1950 жылы бекітіліп, оны шығаруға қатысқан бір топ ғалымдар (Н.З. Ғалиакберов, Б.М. Мусин және т.б.) КСРО Мемлекеттік сыйлығын иеленді.

== Тұқымның сипаттамасы ==
Ақбас сиырлардың түсі негізінен қызыл немесе қорғасын-қызыл болып келеді. Ал оның басы, әукесі, бауыры, сирақтары мен құйрығының ұшы ақ түсті болады. Дене бітімі берік, етті малға тән қасиеттері анық байқалады: кеудесі кең, төсі салыңқы, арқасы мен бел тұсы жалпақ, аяқтары қысқа әрі өте мықты. Шоқтығының биіктігі орташа есеппен 124—125 см-ді, ал тұрқы 152—156 см-ді құрайды. 

Қатаң климаттық жағдайларға (қыстың аязы мен жаздың аптап ыстығына) керемет бейімделген. Қыс мезгілінде жануардың денесін қалың әрі тығыз жүн басады, бұл оны суықтан қорғайды. Ал жазда түгі тақырланып, ыстыққа төзімділігі артады.

== Өнімділігі ==
* '''Салмағы:''' Сақа бұқаларының орташа салмағы 800–900 кг (үздік бұқалар 1100–1300 кг-ға дейін жетеді), ал аналық сиырлардың салмағы 450–500 кг тартады. 
* '''Төлдердің өсімі:''' Жаңа туған бұзаулардың салмағы 27–30 кг болады. Олар 7–8 айлық ана сүтінен ажыратылатын кезінде 200–220 кг-ға дейін салмақ қосады. Бордақылау кезінде жас тайыншалар тәулігіне 900–1000 грамм (интенсивті бордақылауда 1500 грамға дейін) салмақ қоса алады.
* '''Сойыс шығымы:''' Жайылымда бағылып, семіртілген өгізшелердің таза ет шығымы өте жоғары — 63–67%-ды құрайды. Етінің сапасы жоғары, бұлшықет талшықтарының арасында май қабаттары біркелкі таралатындықтан, еті өте шырынды әрі «мәрмәр» (мраморное мясо) санатына жатады.
* '''Сүттілігі:''' Ет бағытында болса да, аналықтары лактация кезеңінде (бұзауын бағу барысында) 1200–1500 кг-ға дейін сүт береді, сүтінің майлылығы 3,8–4,0%-ды құрайды.

== Таралуы ==
Қазақтың ақбас сиыры негізінен Қазақстанның барлық өңірлерінде, әсіресе Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Ақмола, Қостанай, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарының ірі асыл тұқымды мал зауыттары мен фермаларында өсіріледі. Бүгінгі таңда елімізде ақбас мал басының саны 500 мыңнан асады. Тұқымның генетикалық сапасын сақтау және дамытумен «Қазақтың ақбас тұқымының республикалық палатасы» айналысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ірі қара мал тұқымдары]]
[[Санат:Мал шаруашылығы]]
[[Санат:Қазақстанның мал шаруашылығы]]
[[Санат:Сиыр тұқымдары]]</text>
      <sha1>24gasg5wzwl6rt3k5meq5wgjxs5k5ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енисей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38212</id>
    <revision>
      <id>3630176</id>
      <parentid>3498885</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3630176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8266" sha1="om8n9xqgus8zyza2d0vxv1nb85b99u3" xml:space="preserve">{{Өзен
|атауы=Енисей|s_lon_sec=|аймақ=[[Тыва]], [[Красноярск өлкесі]], [[Хакасия|Хақасия]]|ел=[[Ресей]]|су алабы=[[Кар теңізі]]|m_lon_sec=40|m_lon_min=32|m_lat_sec=40|m_lat_min=36|m_lon_deg=84|m_lat_deg=69|сағасының биіктігі=0|сағасы=[[Енисей шығанағы]]|s_lon_min=|шынайы атауы={{lang-ru|Енисей}}|s_lat_sec=|s_lon_deg=|s_lat_min=|s_lat_deg=|бастауының биіктігі=619,5|бастауының орны=[[Қызыл (қала)|Қызыл]]|бастауы=өзендер қосылуы: [[Кіші Енисей]] мен [[Үлкен Енисей]]|су шығыны=19 800|су алабының ауданы=2 580 000|ұзындығы=3487 км|сурет=Слияние рек Енисей.jpg|карта=}}

'''Енисей''', '''Енесай''' ({{lang-ky|Эне сай}}, [[эвенкі тілі|эвенкі]]ше ''Иоанеси – үлкен су, өзен''; {{lang-kjh|Ким суғ}}, {{lang-tyv|Улуг Хем}}) — [[Жер|Жер шарындағы]] аса ірі өзендердің бірі. Ресей федерациясы жерімен ағады.

==Географиясы==
Ол Бий-Хем ([[Үлкен Енисей]]) және Ка-Хем ([[Кіші Енисей]]) өзендерінің [[Қызыл (қала)|Қызыл]] қаласы ([[Тыва|Тыва Республикасы]]) тұсында қосылуынан пайда болады&lt;ref&gt;https://www.r-arcticnet.sr.unh.edu/v4.0/ViewPoint.pl?Point=6537&lt;/ref&gt;. Батыс және [[Шығыс Сібір]] шекарасын бойлай, негізінен, [[Ресей|Ресейдің]] Красноярск өлкесі жерімен солтүстікке қарай ағып, [[Солтүстік Мұзды мұхит]]тың Кара т-ндегі [[Енисей шығанағы]]на құяды. Ка-Хем бастауынан санағанда ұзындығы 4102 км, ал Бий-Хем өз-нің қосылған жерінен ұзындығы 3487 км. Су жиналатын алабының ауданы 2580 мың км², оның 328 мың км²-і [[Моңғолия]] жерінде.  

Енисейдің алабы, негізінен, таулы, көп жерін [[тайга]], көп жылдық тоң алып жатыр. Аңғары мен арнасының құрылысына, ағысының сипатына және гидрологиялық режиміне қарай Енисей негізгі 3 бөліктен тұрады: жоғары Енисей — Үлкен және Кіші Енисейдің қосылған тұсынан Батыс Саянның Минуса қазаншұңқырына шығар жеріне (Означенное айлағы) дейін, ұзындығы 474 км; орта Енисей — Означенное айлағынан Ангара өзенінің құйылысына дейін, ұзындығы 876 км; төменгі Енисей — [[Ангара]] өзенінен сағасына дейін ұзындығы 2137 км.  

Енисей бұйраты сілемдерін кесіп өткен жерінде Казачинский және Осинов шоңғалдары бар. Абакан саласы құйғаннан кейін аңғарының ені 5 км-ге жетеді, арнасының ені 500 м-ден асады, ағысы баяулайды (2 м/с). [[Абакан]]ның сағасынан төменде Красноярск бөгені басталады (ұзындығы 360 км, бөгет жанындағы тереңд. 100 м). Ангараның құйылысынан төмен қарай оң жағасы таулы, сол жағасы жайпақ. [[Төменгі Тунгуска]]ға дейінгі аңғарының ені 10 — 20 км, кей жерлерінде 40 км-ге жетеді. Одан төмен аңғары кеңейе түсіп, арнасының ені 2 — 5 км-ге жетеді. Игарка қаласы тұсындағы тереңд. 20 — 40 м. Төм. бөлігінде ұзындығы 300 км-дей болатын көптеген тармақтарға бөлінеді, олардың ең саяз жері 5 — 8,5 м. 
== Салалары ==
;Сол жақ салалары:
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
* [[Кемшік]],
* [[Қантегір]],
* [[Абакан (өзен)|Абакан]],
{{Col-break}}
* [[Кем (Енисей тармағы)|Кем]],
* [[Қас (Енисей тармағы)|Қас]],
* [[Сым (Енисей тармағы)|Сым]],
{{Col-break}}
* [[Дубчес]],
* [[Елогуй]],
* [[Турухан]],
{{Col-break}}
* [[Кіші Хета]],
* [[Үлкен Хета]],
* [[Грязная (Енисей тармағы)|Грязнуха]].
{{Col-end}}

;Оң жақ салалары:
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
* [[Ус (Енисей тармағы)|Ус]],
* [[Кебеж]],
* [[Туба (Енисей тармағы)|Туба]],
* [[Сыда (өзен)|Сыда]],
{{Col-break}}
* [[Сисим]],
* [[Мана (өзен)|Мана]],
* [[Кан (өзен)|Кан]],
* [[Ангара]],
{{Col-break}}
* [[Үлкен Пит]],
* [[Тасты Тұңғыс]],
* [[Бахта]],
* [[Төменгі Тұңғыс]],
{{Col-break}}
* [[Курейка (өзен)|Курейка]],
* [[Хантайка]],
* [[Дудинка (Енисей тармағы)|Дудинка]].
{{Col-end}}

Енисейдің оң жақ салалары әкелетін су мөлшері мен су жинайтын жері бойынша сол жақтарға басымдық береді. Негізгі саласы - Ангара, бірақ он жылда бір рет басқа бір ірі өзен — Төменгі Тұңғыс жылдық ағыны бойынша одан асып түседі.

==Гидрологиясы==
[[Сурет:Enisey.png|thumb|right|200px|Енисей су алабы]]
Қар, жаңбыр, жер асты суымен толығады. Суы көктемде көтеріліп, жазда тасиды. Жылдық орташа су ағыны Игарка қ. тұсында 18100 м³/с, сағасында 19800 м³/с. Қараша мен желтоқсан аралығында қатып, сәуірдің соңынан маусымның басына дейін мұзы ериді. Енисей алабында жалпы аудан 13,1 мың км² болатын 100 мыңнан астам көл бар.

==Жағасындағы елді мекендер==
Өзен бойында [[Саян-Шушенск]], [[Краснояр]] [[Су электр станциясы|СЭС]]-тері және бірнеше бөген орналасқан. Бөгендерде және [[Красноярск]] қ-нан сағасына дейін кеме жүзеді. Енисей алабында [[Саян-Шушенск қорығы|Саян-Шушенск]], [[Столбы қорығы|Столбы]] қорықтары орналасқан. Енисейден түрке, майшабақ, сылан, мұқсын, сүйрік, бекіре, қортпа ауланады. Е. бойындағы басты қалалар: [[Қызыл (қала)|Қызыл]], [[Саяногорск]], [[Минусинск]], [[Абакан]], [[Дивногорск]], [[Красноярск]], [[Лесосибирск]], [[Енисейск]], [[Игарка]], [[Дудинка]].

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* https://seanews.ru/2020/06/05/ru-sekretnyj-tonnel-pod-eniseem/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420125351/https://seanews.ru/2020/06/05/ru-sekretnyj-tonnel-pod-eniseem/ |date=2021-04-20 }}
* https://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=1101&amp;nomer=41 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191104072035/https://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=1101&amp;nomer=41 |date=2019-11-04 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Тыва өзендері]]
[[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]]</text>
      <sha1>om8n9xqgus8zyza2d0vxv1nb85b99u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билер кеңесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39898</id>
    <revision>
      <id>3629873</id>
      <parentid>3312128</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38340-45</username>
        <id>183463</id>
      </contributor>
      <comment>Билер кеңесінде кім бас би болғаны көрсетілді.</comment>
      <origin>3629873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="llu2e34sw8wtu6vtn7rt3xmkk4uvd3f" xml:space="preserve">'''Билер кеңесі''' — дәстүрлі қазақ қоғамында өкілетті негізде қызмет атқарған ең жоғарғы кеңесші [[орган]]. 

Билер кеңесі жылдың бір мезгілінде, әдетте, ел жайлауға көшіп болған соң өткізілген. Көбінесе, [[Сайрам]] маңындағы Мартөбеге, [[Сырдария]]дағы [[Күлтөбе]]ге не [[Түркістан]] жанындағы [[Битөбе]]ге шақырылған. Оған [[хан]], [[сұлтан]]дар, үш жүздің елге сыйлы, ''“қара қылды қақ жаратын”'' әділдігімен даңқы шыққан билері, батырлары қатысқан. Осындай кеңестің бірінде ''“қырық рудың өкілі”'' — қырық би қазіргі Сырдария облысы (Өзбекстан) [[Ангрен (қала)|Ангрен]] өзенінің сол жағасындағы ''“Ханабат”'' (Күлтөбе) деген жердегі [[Тәуке хан]] (1680–1718) ордасына жиналып, қазақ халқының заң кодексі — [[Жеті Жарғы|“Жеті Жарғыны”]] қабылдаған. Рулық алауыздықты жойып, қазақ ұлтын біріктіру, мемлекеттік тәртіпті нығайту мұратын көздеген Тәуке хан ел ішінде беделді билерге сүйене билік жүргізді. Ұлттық тұтастыққа іріткі саларлық ірі жанжалдар — руаралық ''“жер дауы, жесір дауы”'' өршігенде, ел шетіне жау тиіп, [[соғыс]] қаупі төнген кезде, көрші елдермен байланыс жасап, түрлі қарым-қатынас орнатар шақта билер кеңесін шақырып, негізгі мәселелерді бұқара өкілдері — билермен ақылдаса отырып шешкен. Билер кеңесінің шешімдерін ешкім бұза алмаған, хан да, қара да оны орындауға міндетті болған. Тәуке хан қалыптастырған осы демократиялық-құқықтық қағиданы қазақ даласын билеген кейінгі хандар да қатаң ұстанған. Билер кеңесінің шешімдері хан беделінен жоғары қойылғанымен, орталықтандырылған билік пен басқару ісіне қайшы келмеген. Ханның ұсынуымен мемлекеттік маңызы бар мәселелерді талқылаған кезде ''“тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ”'' деген моральдік принципке сүйенген. Қара бастың, ағайын-туыс пен аталастың ғана намысын қорғап, [[ру]] мүддесін ұлт мұратынан жоғары қоятын қылығы байқалған билер ел сенімінен, хан құрметінен айырылған. Ондай әділетсіздікпен, пайдакүнемдікпен аты шыққан адамдар билер кеңесіне шақырылмаған. Тәуке хан тұсында билер кеңесіне бас би болып Қоңырат Сасық би, Ұлы жүзден [[Төле би|Үйсін Төле би Әлібекұлы]], Орта жүзден [[Қазыбек би|Арғын Қаз дауысты Қазыбек би,]] Кіші жүзден [[Әйтеке би|Алшын Әйтеке би]] қатысқан. Сондай-ақ [[Едіге би]], [[Тайкелтір би]], [[Байдалы би]], [[Шақшақ Жәнібек]] (би әрі батыр), [[Шеген би]], [[Сасық би]], [[Сәмеке би]], т.б. көрнекті өкілдер болған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Басқару]]</text>
      <sha1>llu2e34sw8wtu6vtn7rt3xmkk4uvd3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629898</id>
      <parentid>3629873</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-38340-45|~2026-38340-45]] ([[User talk:~2026-38340-45|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3312128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="fwrorrqfjj24hzpuhzooew280up6bc1" xml:space="preserve">'''Билер кеңесі''' — дәстүрлі қазақ қоғамында өкілетті негізде қызмет атқарған ең жоғарғы кеңесші [[орган]]. 

Билер кеңесі жылдың бір мезгілінде, әдетте, ел жайлауға көшіп болған соң өткізілген. Көбінесе, [[Сайрам]] маңындағы Мартөбеге, [[Сырдария]]дағы [[Күлтөбе]]ге не [[Түркістан]] жанындағы [[Битөбе]]ге шақырылған. Оған [[хан]], [[сұлтан]]дар, үш жүздің елге сыйлы, ''“қара қылды қақ жаратын”'' әділдігімен даңқы шыққан билері, батырлары қатысқан. Осындай кеңестің бірінде ''“қырық рудың өкілі”'' — қырық би қазіргі Сырдария облысы (Өзбекстан) [[Ангрен (қала)|Ангрен]] өзенінің сол жағасындағы ''“Ханабат”'' (Күлтөбе) деген жердегі [[Тәуке хан]] (1680–1718) ордасына жиналып, қазақ халқының заң кодексі — [[Жеті Жарғы|“Жеті Жарғыны”]] қабылдаған. Рулық алауыздықты жойып, қазақ ұлтын біріктіру, мемлекеттік тәртіпті нығайту мұратын көздеген Тәуке хан ел ішінде беделді билерге сүйене билік жүргізді. Ұлттық тұтастыққа іріткі саларлық ірі жанжалдар — руаралық ''“жер дауы, жесір дауы”'' өршігенде, ел шетіне жау тиіп, [[соғыс]] қаупі төнген кезде, көрші елдермен байланыс жасап, түрлі қарым-қатынас орнатар шақта билер кеңесін шақырып, негізгі мәселелерді бұқара өкілдері — билермен ақылдаса отырып шешкен. Билер кеңесінің шешімдерін ешкім бұза алмаған, хан да, қара да оны орындауға міндетті болған. Тәуке хан қалыптастырған осы демократиялық-құқықтық қағиданы қазақ даласын билеген кейінгі хандар да қатаң ұстанған. Билер кеңесінің шешімдері хан беделінен жоғары қойылғанымен, орталықтандырылған билік пен басқару ісіне қайшы келмеген. Ханның ұсынуымен мемлекеттік маңызы бар мәселелерді талқылаған кезде ''“тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ”'' деген моральдік принципке сүйенген. Қара бастың, ағайын-туыс пен аталастың ғана намысын қорғап, [[ру]] мүддесін ұлт мұратынан жоғары қоятын қылығы байқалған билер ел сенімінен, хан құрметінен айырылған. Ондай әділетсіздікпен, пайдакүнемдікпен аты шыққан адамдар билер кеңесіне шақырылмаған. Тәуке хан тұсында билер кеңесіне Ұлы жүзден [[Төле би|Үйсін Төле би Әлібекұлы]], Орта жүзден [[Қазыбек би|Арғын Қаз дауысты Қазыбек би,]] Кіші жүзден [[Әйтеке би|Алшын Әйтеке би]] қатысқан. Сондай-ақ [[Едіге би]], [[Тайкелтір би]], [[Байдалы би]], [[Шақшақ Жәнібек]] (би әрі батыр), [[Шеген би]], [[Сасық би]], [[Сәмеке би]], т.б. көрнекті өкілдер болған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Басқару]]</text>
      <sha1>fwrorrqfjj24hzpuhzooew280up6bc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тұрысбек Маманұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44144</id>
    <revision>
      <id>3629850</id>
      <parentid>3614519</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33770-42</username>
        <id>182239</id>
      </contributor>
      <comment>Архив материалына сәйкес өңделді</comment>
      <origin>3629850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6373" sha1="451lrnauits8v3mafx1ny4hm7ss1xot" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкер, ағартушы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

[[Ақсу]], [[Қапал]], [[Сарқан]], [[Жаркент]], [[Лепсі]], [[Семей]], [[Өскемен]] өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар [[Наманган]], [[Әндіжан]], [[Самарқан]], [[Ташкент]], [[Бұхара]] секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. [[Омбы]], [[Новосібір]], [[Иркутск]] қалаларының көпестерімен және [[Қытай]] саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== '''Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы''' ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің [[Қапал]] уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл жайқалған бау-бақшаға айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы [[Мекке]] мен Мәдинаға барған, онда қажылық парызын өтеуге келген мұсылмандардың игілігі үшін арнайы зияратшылар үйін (тәкия) салдырған;
*Қажылық сапардан келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «[[Мамания мектебі|Мамания»]] мектебін ашқан;
*1900 жылы [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған [[Қоянды жәрмеңкесі]]не жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының Бірінші [[гильдия]]лы саудагері дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткен соң оның ісін үлкен ұлы Құдайберген Тұрысбекұлы жалғастырды. ''қ. “Мамания”'' ''мектебі.''

== '''Тұрысбек Маманұлының марапаттары''' ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «[[Граф]]» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Дереккөздер ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>451lrnauits8v3mafx1ny4hm7ss1xot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629859</id>
      <parentid>3629850</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33770-42</username>
        <id>182239</id>
      </contributor>
      <origin>3629859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6377" sha1="sw0q9jp7inusc3kw6j4cf798r2u33vh" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкер, ағартушы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

[[Ақсу]], [[Қапал]], [[Сарқан]], [[Жаркент]], [[Лепсі]], [[Семей]], [[Өскемен]] өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар [[Наманган]], [[Әндіжан]], [[Самарқан]], [[Ташкент]], [[Бұхара]] секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. [[Омбы]], [[Новосібір]], [[Иркутск]] қалаларының көпестерімен және [[Қытай]] саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== '''Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы''' ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің [[Қапал]] уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл жайқалған бау-бақшаға айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы [[Мекке]] мен Мәдинаға барған, онда қажылық парызын өтеуге келген мұсылмандардың игілігі үшін арнайы зияратшылар үйін (тәкия) салдырған;
*Қажылық сапардан келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «[[Мамания мектебі|Мамания»]] мектебін ашқан;
*1900 жылы [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған [[Қоянды жәрмеңкесі]]не жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының Бірінші [[гильдия]]лы саудагері дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткен соң оның ісін үлкен ұлы [[Құдайберген Тұрысбекұлы]] жалғастырды. ''қ. “Мамания”'' ''мектебі.''

== '''Тұрысбек Маманұлының марапаттары''' ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «[[Граф]]» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Дереккөздер ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>sw0q9jp7inusc3kw6j4cf798r2u33vh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629861</id>
      <parentid>3629859</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33770-42</username>
        <id>182239</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы */</comment>
      <origin>3629861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6388" sha1="swt1xfuva3aznga8iawmdon323vgtg9" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкер, ағартушы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

[[Ақсу]], [[Қапал]], [[Сарқан]], [[Жаркент]], [[Лепсі]], [[Семей]], [[Өскемен]] өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар [[Наманган]], [[Әндіжан]], [[Самарқан]], [[Ташкент]], [[Бұхара]] секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. [[Омбы]], [[Новосібір]], [[Иркутск]] қалаларының көпестерімен және [[Қытай]] саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== '''Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы''' ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің [[Қапал]] уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл жайқалған бау-бақшаға айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы [[Мекке]] мен Мәдинаға барған, онда қажылық парызын өтеуге келген мұсылмандардың игілігі үшін арнайы зияратшылар үйін (тәкия) салдырған;
*Қажылық сапардан келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «[[Мамания мектебі|Мамания»]] мектебін ашқан;
*1900 жылы [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған [[Қоянды жәрмеңкесі]]не жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының [[І көпестік гильдиясының саудагері]] дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткен соң оның ісін үлкен ұлы [[Құдайберген Тұрысбекұлы]] жалғастырды. ''қ. “Мамания”'' ''мектебі.''

== '''Тұрысбек Маманұлының марапаттары''' ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «[[Граф]]» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Дереккөздер ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>swt1xfuva3aznga8iawmdon323vgtg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629862</id>
      <parentid>3629861</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33770-42</username>
        <id>182239</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы */</comment>
      <origin>3629862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="k2jijud98jkt7lzltfq037pkkzapsn2" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкер, ағартушы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

[[Ақсу]], [[Қапал]], [[Сарқан]], [[Жаркент]], [[Лепсі]], [[Семей]], [[Өскемен]] өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар [[Наманган]], [[Әндіжан]], [[Самарқан]], [[Ташкент]], [[Бұхара]] секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. [[Омбы]], [[Новосібір]], [[Иркутск]] қалаларының көпестерімен және [[Қытай]] саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== '''Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы''' ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің [[Қапал]] уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл жайқалған бау-бақшаға айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы [[Мекке]] мен Мәдинаға барған, онда қажылық парызын өтеуге келген мұсылмандардың игілігі үшін арнайы зияратшылар үйін (тәкия) салдырған;
*Қажылық сапардан келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «[[Мамания мектебі|Мамания»]] мектебін ашқан;
*1900 жылы [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған [[Қоянды жәрмеңкесі]]не жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының І көпестік гильдиясының саудагері дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткен соң оның ісін үлкен ұлы [[Құдайберген Тұрысбекұлы]] жалғастырды. ''қ. “Мамания”'' ''мектебі.''

== '''Тұрысбек Маманұлының марапаттары''' ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «[[Граф]]» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Дереккөздер ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>k2jijud98jkt7lzltfq037pkkzapsn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629864</id>
      <parentid>3629862</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33770-42</username>
        <id>182239</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы */</comment>
      <origin>3629864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6373" sha1="hictyy4qjvafg1bxhsftp7j4aqh6mbh" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкер, ағартушы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

[[Ақсу]], [[Қапал]], [[Сарқан]], [[Жаркент]], [[Лепсі]], [[Семей]], [[Өскемен]] өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар [[Наманган]], [[Әндіжан]], [[Самарқан]], [[Ташкент]], [[Бұхара]] секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. [[Омбы]], [[Новосібір]], [[Иркутск]] қалаларының көпестерімен және [[Қытай]] саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== '''Тұрысбек Маманұлының еңбек жолы''' ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің [[Қапал]] уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл жайқалған бау-бақшаға айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы [[Мекке]] мен Мәдинаға барған, онда қажылық парызын өтеуге келген мұсылмандардың игілігі үшін арнайы зияратшылар үйін (тәкия) салдырған;
*Қажылық сапардан келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «[[Мамания мектебі|Мамания»]] мектебін ашқан;
*1900 жылы [[Мұхамеджан Тынышбаев]]тың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған [[Қоянды жәрмеңкесі]]не жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткен соң оның ісін үлкен ұлы [[Құдайберген Тұрысбекұлы]] жалғастырды. ''қ. “Мамания”'' ''мектебі.''

== '''Тұрысбек Маманұлының марапаттары''' ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «[[Граф]]» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Дереккөздер ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>hictyy4qjvafg1bxhsftp7j4aqh6mbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629865</id>
      <parentid>3629864</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33770-42|~2026-33770-42]] ([[User talk:~2026-33770-42|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3613709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6790" sha1="e2cgw2lkdcqehdhu2saotx4oa3ag86t" xml:space="preserve">'''Тұрысбек Маманұлы''' (1844, [[Жетісу]] облысы Қапал уезі, Баянжүрек алқабы Ақтасты мекені – 1904, сонда) – қазақтың меценаты, ірі кәсіпкері, ағартушысы, қоғам қайраткері, Алаш зиялыларына қолдау көрсеткен тарихи тұлға. Белгілі бай әрі би [[Маман Қалқабайұлы]]ның тұңғыш ұлы.  

Тұрысбек Маманұлы Қапал қаласындағы ''Якобия'' медресесінде білім алған. Жастайынан [[татар]] және [[орыс]] тілдерін меңгеріп, шығыс пен орыс сауда мәдениетін қатар игерген. Ол қазақ даласындағы сауда қатынастарының дамуына ықпал етіп, Жетісу өңіріндегі ең ірі кәсіпкерлердің бірі болған. 

''Ақсу, Қапал, Сарқан, Жаркент, Лепсі, Семей, Өскемен'' өңірлерінде өзінің сауда орталықтарын ашқан. Сонымен қатар ''Наманган, Әндіжан, Самарқан, Ташкент, Бұхара'' секілді Орта Азияның ірі шаһарларымен сауда байланысын орнатқан. ''Омбы, Новосібір, Иркутск'' қалаларының көпестерімен және ''Қытай'' саудагерлерімен іскерлік қарым-қатынас жасаған. 

== Өмірбаяны мен еңбек жолы ==
*1873–1891 жылдары Жетісу өңірінің Қапал уезінде болыс қызметін атқарған;
*1880 жылы Жетісу өңіріндегі Қарасу мен Сүттіген өзендерінің аралығындағы үлкен алқыпты сатып алып, «Қарағаш» қалашығын салғызған ірі кәсіпкер болған;
*Көкқия тауының бұлақтарынан арық-тоған тартқызып, Наманганнан бағбандар алдырып, жазық даланы көк-жасыл '''жайқалған бау-бақшаға''' айналдырды; 
*Қарағаш қалашығы [[Қытай]]ға, оның ішінде Құлжа мен Үрімші бағыттарына шығатын маңызды сауда жолының бойында орналасқандықтан, сол жерге керуен сарайын салдырған;
*1886 жылы Мекке мен Мәдинаға қажылық сапар жасап, келгеннен кейін Қарағашта мешіт пен медресенің құрылысына басшылық жасаған;
*1899 жылы қазақ халқының рухани-мәдени тарихында ерекше орын алатын «Мамания» мектебін ашқан;
*1900 жылы Мұхамеджан Тынышбаевтың ерекше қабілетін жоғары бағалап, император I Александр атындағы Петербор теміржол транспорты институтына оқуға түсуіне қолдау көрсетіп, институтты бітіргенше шәкіртақымен қамтамасыз еткен; 
*Қазақ жастарының білім алуына ерекше көңіл бөліп, оларды алыс-жақын шетелдерде оқытып, қаржылай қолдау көрсеткен және Алаш қайраткерлеріне демеушілік жасаған ірі меценат болды;
*Өз дәуіріндегі ең ірі сауда орталықтарының бірі болған «Қоянды жәрмеңкесіне» жыл сайын қатысып, қазақ даласындағы халықаралық сауда байланысының дамуына орасан зор үлес қосқан;
*Қазақ – Қытай – Ресей – Орта Азия елдерінде сауда-саттықпен айналысып, Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтерілген.
*1903 жылы Мекке мен Мәдинаға екінші рет қажылық сапарға барған;
*1904 жылы дүниеден өткен соң Тұрысбектің ісін үлкен ұлы Құдайберген жалғастырды. Тұрысбекұлы Құдайберген       1909–1918 жылдары «Мамания» мектебінің оқу-ағарту жұмысын жандандырған ағартушы-реформатор. Ол мектепті сегізжылдық оқу жүйесіне ауыстырды. 1913 жылы 21 ақпанда патша әкімшілігінен арнайы шақырту алып, Жетісу өңірінен Романовтар әулетінің патшалық құрғанына 300 жыл толуына орай өткізілген империялық тойға құрметті қонақ ретінде қатысқан. 1916 жылы «Айқап» журналы мен «Қазақ» газетіне демеушілік жасап, 1917–1920 жылдары Алашордашыларға қолдау көрсеткен қоғам қайраткері. қ “Мамания” мектебі.

== Марапаттары ==
* 1876 жылы 10 қыркүйекте Халық ағарту ісіне сіңірген еңбегі мен ауқымды қаржылай көмегі үшін Ресей империясының Станислав Лентасындағы үлкен күміс медалімен және Анна Лентасындағы алтын медалімен марапатталған;
* 1878 жылы орыс патшасы Александр II қазақ даласындағы ағартушылық, қайырымдылық және сауда-саттық істеріндегі ерекше еңбектері үшін «Граф» титулын сыйлаған.
* 1880 жылы 31 желтоқсанда халыққа білім беру ісін қолдағаны үшін Станислав Лентасындағы «За усердие» жазуы бар алтын медаль иегері атанған.

== Әдебиет ==
* Қазақ энциклопедиясы
* ҚР ОМА. 44 қор. 1 тізімдеме. 1721 іс. 2 п.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>e2cgw2lkdcqehdhu2saotx4oa3ag86t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kasymov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>122375</id>
    <revision>
      <id>3629870</id>
      <parentid>3625811</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уикикпедия талаптарына сай қалай мақала жазамыз */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3629870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178668" sha1="45ptxwt7q0vuu0ntdfve2wzxvnnd3jb" xml:space="preserve">{{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}}
{{астынан}}

== Жою №1 ==

Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті &lt;s&gt;Мұқыр ауылдық округі&lt;/s&gt; жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

:Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)
::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
:Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

== Павел Архипович Загребельный‎ ==

Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
: Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)

== Үлгі:Азаматтық қақтығыс ==

Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)

:Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
:Иә, енді істейді. Бірақ &quot;жұлдызшаны&quot; білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)

== Албан тілі мақалам жоққа шығарылды.  ==

Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05)

== Мақалада қате бар ==
Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)
: Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)

== Қате ==

Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''&lt;imagemap&gt;: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05)
::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)
:::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)

== Жеңіл атлетші ==

Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)
::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын.
* &lt;s&gt;Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Гринвуд Джеймс&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең кіші шекті өлшем&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең үлкен шекті өлшем&lt;/s&gt;
* ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров''
* &lt;s&gt;Шіркеулік славянизмдер&lt;/s&gt;
* ''Байзақ ауданының ескерткіштері''
* &lt;s&gt;Иоганни Густав Ренат&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әуе-десанттық күштер күні&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Өздігінен даму&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Сесиль Джон Родс&lt;/s&gt;
[[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05)

:Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05)

== Үш мақала жою ==
Мыналарды жоюға ұсынамын:
* &lt;s&gt;Өзіндік маркетинг&lt;/s&gt;
* ''Өзін-өзі өлтіру‎''
* &lt;s&gt;Мен&lt;/s&gt;
--[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05)

== Өзін-өзі өлтіру‎ ==
Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. 

Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05)

== Күндерек ==

Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)

== [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] ==
Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
:{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз?  Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05)

== Аралтұз ==

Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, &lt;s&gt;Аралтұз комбинаты&lt;/s&gt; мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. 

Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)

== Сайт ==

Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05)
::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
:::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05)
:{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05)

== [[Әйелдің отбасындағы орны]] ==

Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05)
:Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? 

Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05)

:Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Медиа Уики ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?&lt;/s&gt; -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05)

== Procter &amp; Gamble ==

''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter &amp; Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, &lt;s&gt;Проктер және Гэмбл&lt;/s&gt;, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05)
:{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05)
::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді &lt;s&gt;Проктер мен Гэмбл&lt;/s&gt; жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05)

== Жақсы мақалалардағы хаос ==

Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05)
:{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
:Иә --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05)

== Вандализм  ==

‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын
@[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05)
::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Мақаланың көрінуі ==

Қайырлы күн!

[[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. 

Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05)
:{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Мақаладағы қате ==

Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05)
:Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05)

== [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] ==

Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05)

== Мақаланы жою ==

Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05)
:{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05)

== &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; мақаласы жойылды.  ==

Сәлеметсіз бе! Менің &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05)
: {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05)

== Шақырым — километрдің қазақшасы ==

Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]].
:{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)
:: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05)

== Түркістан облысы бауырлас қалалары  ==

неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05)

== Үлгі-инфобокс керек еді ==

Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05)
:{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)

:Қайырлы күн! Мысалы,
:{{Тарихи нысан
: | атауы =  Тәнеке батыр мазары
: | Суреті = 
: | сурет атауы = 
: | орналасуы =  Жетісу облысы, Ақсу ауданы
: | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр  
: | сәулетші =
: | мүсінші = 
: | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет 
: | нысан мәртебесі = киелі нысан 
:}}
: қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05)
:Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05)

== “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару ==

Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. (&quot;Ғ.С&quot;, стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)
:{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)

== Үлгі-инфобокс туралы ==

Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05)
:Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05)

== Жою №2 ==
Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05)
:Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Мақалада қате бар ==

Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)
: Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Қ.К. Тоқаев туралы ==

Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет  [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Аналды секс ==
Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05)
:Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Қазақстанның темір жол бекеттері ==

Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. 
Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05)
:{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05)
::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05)

== Үлгілер ==


== Үлгілер ==
Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)
:Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)

== Жою №3 ==
Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр:
* ''КИМЭП''
* Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр)
-- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05)
:{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05)
::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық! &quot;Қазақ билері&quot; санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын &quot;Қазақ би-шешендері&quot; санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05)

* Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі ==

Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі:

1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 

1.1 – &lt;s&gt;Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы&lt;/s&gt;

1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы)

1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы

1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы

1.0 – Хангелді Сырымбетұлы

1.1 – Ханкелді батыр 

1.0 – олбарыс би

1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы

1.0 – Әлмерек абыз

1.1 – Әлмерек Жаншықұлы

[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05)

== Translation request ==

Hello, Kasymov.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05)

== Координаттар ==

Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
: Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05)
:::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05)
:жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
: Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
:{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05)

== Неге жойдың? ==
''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, &quot;Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов&quot; мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)

== Үлгі ==

Ассалаумағалейкүм. &lt;nowiki&gt;{{Договор}}&lt;/nowiki&gt; үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05)
: Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)
::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)

== Неге жойылды? ==

Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті &quot;Маска&quot; мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)

== Координат модулін жаңарту ==
Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05)
&lt;s&gt;:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)&lt;/s&gt; Нақтылау керек

:Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05)

== Кедергі  ==

Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Айдаушы мақала ==

Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)
:Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Байланыс ==

Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05)

== Бітікші сайлауы ==

Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05)

== Господин Касымов  ==

Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia ==

Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing &quot;Country data&quot; templates with &quot;Үлгі:Байрақ&quot;.]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05)

== Sorting files in categories ==

Hi! I hope you can help me a bit.
[[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like &quot;All non-free files&quot; like [[:en:Template:Non-free media]].
Also [[Үлгі:Free media]] should put files in &quot;All free files&quot; like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix?
Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? 
If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05)
== Бетті жою ==
Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05)
:қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің &quot;| ref =&quot; қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)

Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
:Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05)
:Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
:: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05)
:: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды,  бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады.  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
:Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
:: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
:: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз?
:::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ)
:::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар?
:::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== Техникалық мәселе ==

Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== [[Бауыржан]] ==

Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
:Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05)

== Жеке кеңістігімдегі мақалалар ==

Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05)

:Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
:::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05)

== Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау ==

Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

:Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05)
::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... 
::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Жою ==

Сәлеметсіз бе! &lt;s&gt;Асқар Алтынбекұлы Күлібаев&lt;/s&gt; осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05)
:дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05)

== Біріктіру ==

Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05)

== Бетті уақытша жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын.

Мерзімі - 1 ай.

Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 
1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз

[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Мағынасыз мақала ==
Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

:Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, &quot;мақаланы жоя салыңыз&quot; деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== Мақала жойу ==

Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)

== беттің атын өзгертпей туралы ==

сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз.
Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05)

:кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05)
::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ПозКарта ==

сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ескі өңдемеге қайтармау ==

Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Әсел Құрманбаева ==

Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

:Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
:::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

== Бет жою ==

Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05)

:Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05)
::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05)
:::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Бет жою ==

&lt;s&gt;Нарын&lt;/s&gt; бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05)

:Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05)

== Стивенсон Роберт Льюис ==
Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05)
:Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05)

== Саддам Хусейн ==

Hello. 

There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg 

If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. 

Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05)

== Тілдер vs. Infobox Language үлгілері ==

Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған  Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? &quot;Тілдер&quot; үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05)

:кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05)

== Execution of Saddam Hussein ==
Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)

== Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу ==

Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05)

== Ту үлгісін жасау ==

Кеш жарық! 
{{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)

== Тәулік суреті ==

Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр.  Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
:::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
:::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05)
:::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот  елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05)

:жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05)

== Крем ==

Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&amp;diff=prev&amp;oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05)

:Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05)

== Me editing my user page ==

For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05)

== Өңдеу қателігі ==

Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05)

:Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05)

== Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі ==

Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]!

Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер:
''Еңбек Қызыл Ту''


Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. 

[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)

&lt;s&gt;:Жақсы&lt;/s&gt; Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)

== Уикижобалар ==

Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде ==

Қайырлы күн, мырза!

[[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. 

Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05)
::Кеш жарық!
::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)

== '''Уикипедия 25''' ==

Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика ==

Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Сәлеметсіз бе. Сонда &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон өзені]]&lt;/nowiki&gt;&quot; емес &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон]]&lt;/nowiki&gt; өзені&quot;, яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)
::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Одиссейді жою ==
Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

:сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

== Айлық үлгілер ==

Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05)

:Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

== Бетті жою ==

Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

:Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
:Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
:::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)


== Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген ==
Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Жедел жойылсын ==

Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Олимпиада ойындары туралы үлгі ==

Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05)

:'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді
:Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Панорама бостандығы ==

Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

:Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Жоққа шығару ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Жоққа шығару ==

қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? &quot;Алфавит бойынша ...&quot; деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)

:Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Бетті жою ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

:Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Айдос Ғалымов туралы мақала ==

Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05)

== Жедел жою туралы ==

''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05)
:Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Мақаламдағы қателік ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

:Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

== үлгі ==

Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

:Дайын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

== Шегіндіру ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар ==
Елде Алтын Орданың мұрасын жаңғырту үдерісі қарқыынды дамып жатқанда, сен оған қатысты мақалаларды жойып жатқаның қалай болды??? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қандай мақаланы жойдым? @[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]]. Тізімін көрсетіп бер, қалпына келтірейін, әлде басқа админ болуы да мүмкін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:17, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)
:: [[Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар]] --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:38, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)
:::''І Хәріполла'' мырза жоюға ұсыныпты, дубликат деп. Өте қырағы екенсің) ''Алтын Орда тарихы, Қазақстан тарихын'' осылай жаңартып, толықтырып жіберсең жақсы болар еді. Өңдеу санын 100 асыруға үлкен мүмкіндік бар [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:28, 2026 ж. мамырдың 30 (+05)
:::: Басқа қатысушының өңдемелер санында не шатағың бар??? Бұл бір. Екіншіден, мақала аттары ұқсас болса, жоя бересің ба, бұл қайдан шыққан ереже? Жалпы тарихи кезеңге бір мақала арналса, сол заманның тұрақжайлар тізімі туралы тағы бір мақала болса, бір жерің тарыла ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:39, 2026 ж. маусымның 1 (+05)
:::::кішкене этиканы ұсиауды өтінемін. Бірінші жазған сұрақтарға сәл назар аударсаң. Сен, қалай болды деп, ауыз екі стильде жазуды доғару керек. Тағы осылай қайталанса, дөрекілік үшін бұғаттауға кетеді. Жазу мәнерің тура алдында бір шатақ кісінің стиліне ұқсайды. Жауабымды түсінбедің, І Хәріполла деген қатысушы дубликат деп ЖЖ ұсыныпты, содан жойылды. Сенің маған аяқ асты қызығушылық танытқанынан, жасаған өңдеулерге назар аудардым. Енді неге басқа мақалаларды ретке келтірмеске, мысалы сол Алтын Орда [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2026 ж. маусымның 3 (+05)
::::::Ойыбай, енді „Сен“ деген сөзден қорықсаң, онда саған ештеңе де жазбай-ақ қояйын. Нәзік жандарға тиісетін адам емеспін. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:36, 2026 ж. маусымның 7 (+05)
:::::::Аман бол, тағы бір біртүрлі адамдар. Базардан келесіздер өзі? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:11, 2026 ж. маусымның 7 (+05)

== Мақалаларды рұқсатсыз жою ==

Неліктен менің жоба мақалаларымды қайтадан жойдыңыз? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. маусымның 24 (+05)

:Мақалаларды қалпына келтіріңіз! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:33, 2026 ж. маусымның 24 (+05)
::'''Қандай мақала!''' @[[Қатысушы:Programman|Programman]] [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:08, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::Меннің жеке кеңістігімдегі парақшаларды неге кетіре бересіз?! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Programman|Programman]] күні мен уақытын, таба алмадым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:48, 2026 ж. маусымның 28 (+05)
::::::21/06/2026 02:29 [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. маусымның 29 (+05)
:::::::Қалпына келді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:48, 2026 ж. шілденің 1 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:19, 2026 ж. шілденің 3 (+05)

== Уикикпедия талаптарына сай қалай мақала жазамыз ==

Сәлеметсіз бе, Kasymov!

Мен қазақша Уикипедияға мақала жазып жүрген жаңа қатысушымын. Сізден бір мәселеге қатысты кеңес сұрағым келеді.

Мен дайындап жатқан мақала Уикипедия талаптарына толық сәйкес болуы үшін қандай тұстарын жақсартуым керек екенін айтып, бағыт-бағдар бере аласыз ба? Уақытыңыз болса, пікіріңіз бен кеңестеріңізді қуана қабылдаймын.

Алдын ала көп рақмет! [[Қатысушы:Мадикино|Мадикино]] ([[Қатысушы талқылауы:Мадикино|талқылау]]) 19:09, 2026 ж. шілденің 14 (+05)</text>
      <sha1>45ptxwt7q0vuu0ntdfve2wzxvnnd3jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүйсен Мырзағалиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124241</id>
    <revision>
      <id>3630002</id>
      <parentid>3569478</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3630002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20018" sha1="t4feznes6nwqnxmjpwjsmariks95wff" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі   = Дүйсен Мырзағалиұлы Мырзағалиев 
 |Шынайы есімі           =
 |Суреті                 = Murzagaliyev Dusen 2.jpg
 |Сурет ені              = 
|Туған күні           = 8.3.1937
 |Туған жері           = Жаңабазар ауылы, Плотвин ауылдық кеңесі, {{туғанжері|Гурьев облысы|Атырау облысында}} 
|Қайтыс болған күні     = 25.03.2018
 |Қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}
 |Азаматтығы             = {{байрақ|Қазақ КСР}}&lt;br /&gt;{{KAZ}}   
 |Ғылыми аясы            = [[Геология]], [[Минералогия]] 
 |Жұмыс орны             =  
|Ғылыми дәрежесі        = [[Геология|Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы]], [[профессор]]
 |Сыйлықтары             =  
|Альма-матер             = 
 |Ғылыми жетекші         = 
|Әкесі = 
|Анасы = 
|Жұбайы = Разия
|Балалары = 
|Марапаттары            =  {{{!}}
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} 
{{!}}} 
}}
'''Дүйсен Мырзағалиұлы Мырзағалиев''' ([[8 наурыз]], [[1937]] Жаңабазар ауылы, Плотвин ауылдық кеңесі, [[Гурьев облысы]] - [[25 наурыз]], [[2018]], [[Гурьев облысы]]) — кеңестік және қазақстандық геолог, [[Геология|Геологиялық-минералогия ғылымдарының докторы]], [[профессор]], КСРО жер қойнауын барлау үздігі, Қазақстан мұнайшы-геологтар қоғамының құрметті мүшесі. Қазақстанның мұнай-газ геологиясы саласының көрнекті ғалымы. «Қондыбай», «Уаз» сияқты кен орындарының алғашқы ашушыларының бірі. 

== Өмірбаяны ==
Дүйсен Мырзағалиев 1937 жылы 8 наурызда Плотвин ауылдық кеңесінде (кәзірге Еркінқала ауылдық округі) Гурьев облысында қарапайым балықшы отбасында дүниеге келген. Руы [[Жетіру]] Табын, [[Кіші жүз]].

1951 жылы Еркінқала ауылындағы қазақ жетіжылдық мектебін үздік бітіріп, емтихан тапсырмай-ақ Гурьев мұнай техникумының геология-барлау факультетіне оқуға түсті. 

1955 жылы техникумды тәмамдаған соң еңбек жолын «Қазақмұнай-геофизика» мекемесінде бастап, далалық геофизикадағы алғашқы тәжірибесін жинақтады. Ол Новобогат – Құлсары – Есекжал бағыты бойынша маршруттық геодезиялық түсірімге қатысып, сондай-ақ Арал теңізінің батыс жағалауында радиометриялық профильдік түсірістер жүргізді. Осы кезеңде ол болашақ геофизик мамандығына алғашқы қадамдарын жасады.

1956–1958 жылдары [[Сахалин]] аралында Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеді, полктің комсомол ұйымын басқарды, партия қатарына қабылданды. Қиын климаттық жағдайда өткен әскери қызмет геолог ретінде болашақ еңбегіне үлкен шынығу мектебі болды.

1958 жылдан бастап [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] өңірін игеру жұмыстарына қатысып, [[Өзен мұнай-газ кен орны|Өзен]], [[Теңге мұнай-газ конденсат кен орны|Теңге]], [[Қарамандыбас мұнай-газ кен орны|Қарамандыбас]], [[Жетібай мұнай-газконденсат кен орны|Жетібай]], [[Асар газ-мұнай кен орны|Асар]] және [[Түрікменой газ-мұнай кен орны|Түркменой]] алаңдарында мұнай-газға іздестіру жүргізді. Оның нәтижесінде Қазақстандағы алғашқы ірі мұнай-газ кен орындары ашылды.

1965 жылы [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті |Мәскеудегі академик И.М. Губкин атындағы мұнай институтын]] сырттай тәмамдап, тау-кен инженері-геолог мамандығын алды. 

1970 жылдары [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Алматыдағы Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ политехникалық институтының]] аспирантурасында білімін жалғастырды. Кешенді геофизикалық партияның бастығы ретінде Үстіртте аймақтық сейсмикалық зерттеулерді басқарды. Сол зерттеулердің нәтижесінде алынған материалдар «Солтүстік Үстірт ойысының құрылысы мен мұнай-газдылығы» тақырыбындағы диссертациясының негізін қалап, ол 1975 жылы Өзбек КСР Ғылым академиясының диссертациялық кеңесінде геология-минералогия ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін қорғады.

1965–1972 жылдары — геофизикалық экспедицияның дала сейсмикалық партиясының және өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы. Осы жылдары Маңғыстау мен [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстіртте]] аймақтық сейсмикалық зерттеулер жүргізіп, сейсморазведканың жаңа әдістерін алғаш енгізді.

1973–1986 жылдары Қазақ мұнай-геологиялық барлау ғылыми-зерттеу институтында (ҚазНИГРИ) мұнай мен газды іздестіру әдістемесі зертханасының меңгерушісі әрі бас геолог қызметін атқарды. Осы кезеңде ол КСРО Мингео бағдарламалары аясында болжамдық мұнай-газ қорларын бағалау жұмыстарына қатысып, сейсмоақпаратты өңдеудің жаңа тәсілдерін енгізді. Сонымен қатар алғаш рет электродинамикалық жарылыссыз серпімді толқын көздері мен жоғары жиілікті сейсморазведка технологияларын тәжірибеге қосты. Дәл осы жылдары ол ғылыми-профессионалдық шыңдалудан өтіп, танымал ғалымдармен – геология-минералогия ғылымдарының кандидаты, Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының лауреаты [[Жұмағалиев Таумыш|Т.Н. Жұмағалиевпен]]; ҚР ҰҒА академигі [[Мұфтах Диаров|М.Д. Диаровпен]]; геология-минералогия ғылымдарының докторы [[Эдгард Славомирович Воцалевский|Э.С. Воцалевскиймен]]; геология-минералогия ғылымдарының докторы С.У. Өтегеновпен және басқа да көрнекті ғалымдармен бірлесе еңбек етті. 

1986–1998 жылдары Гурьев геофизикалық экспедициясының геология бөлімінің бастығы әрі бас геологы қызметін атқарды. Бұл кезеңде барлық партиялар заманауи цифрлық сейсмостанциялармен жабдықталды, тұзүсті қабаттардың құрылысы зерттеліп, ірі карбонатты резервуарлар анықталды. Оның тікелей қатысуымен [[Сазанқұрақ газ-мұнай кен орны|Сазанқұрақ]], [[Забұрын (Забурунье) мұнай кен орны|Забұрын]], Солтүстік Қотыртас және [[Имашев газ-конденсат кен орны|Имашев]] кен орындары ашылды.

1999–2001 жылдары - «Қазахойл-Эмба» акционерлік қоғамының далалық геофизика секторының меңгерушісі болды. Осы кезеңде ол мұнай-газға перспективалы құрылымдарды қайта талдап, Кондыбай мен Уаз құрылымдарында алғашқы іздестіру ұңғымаларын бұрғылауды ғылыми негіздеп, нәтижесінде жаңа кен орындарының ашылуына ықпал етті. Осылайша «Тайсойған» әскери полигоны аумағында жаңа мұнай-газ кен орындары ашылып, бұл өңірдің мұнай-газ әлеуетін дамытуға елеулі үлес қосылды &lt;ref&gt;https://atr.kz/zhanalyqtar/zha-alyk-engizuge-zhatyrkaj-karajmyz-dejdi-al-ashky-ken-ornyn-ashushy-d-jsen-myrza-aliev/?ysclid=mfl0metp4v824922104&lt;/ref&gt;.

2001 жылдан - Атырау мұнай және газ институтында «Геология» кафедрасының доценті.

2004 жылы Алматы қаласында ҚР Білім және ғылым министрлігінің Қ.И. Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институтының диссертациялық кеңесінде «Каспий маңы аймағының рифтогендік құрылымдары және олардың мұнай-газдылығы» тақырыбында докторлық диссертация қорғап, геология-минералогия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы – мұнай-газ генерация ошақтарымен қабаттасқан немесе тоғысқан мұнай-газ жиналу аймақтарында ірі көмірсутек шоғырларының орналасу заңдылығын анықтау болды.

2005 жылдан - геология-минералогия ғылымдарының докторы, Атырау мұнай және газ институтының &quot;мұнай және газ геологиясы&quot; кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
Мырзағалиев өндіріске инновациялық технологияларды енгізудің, еңбек өнімділігін арттырудың және ғылым мен тәжірибені ұштастырудың маңыздылығын атап өтті. «Жаңалық енгізуге жатырқай қараймыз» деген сөздері ғылым мен өндірістің арасындағы алшақтықты сынау ретінде танылды&lt;ref&gt;https://kaz.inform.kz/news/zhanalyk-engizuge-zhatyrkay-karaymyz-duysen-myrzagaliev_a2927341/?ysclid=mfky5gca5e564599865&lt;/ref&gt;.

Ол өндірістік қондырғыларды жаңғырту, инновациялық белсенділікті арттыру және жас мамандарды тәжірибемен ұштастыра оқыту қажеттігін бірнеше рет көтерген.
* 1975 жылы «Солтүстік Үстірт ойысымының құрылысы мен мұнай-газдылығы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады&lt;ref&gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01009651700?ysclid=mfm49s5idq500775574&lt;/ref&gt;. 
* 2004 жылы «Каспий маңы рифтогендік құрылымдарының мұнай-газдылығы» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады&lt;ref&gt;https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br704151&lt;/ref&gt;. 
* Ғылыми қызығушылығы: аймақтық геология, геодинамика, геотектоника және Қазақстан мен Ресейдің мұнай-газ аймақтарының геоэкологиясы.
* «Қазақстан мұнай геофизикасы» атты энциклопедиялық еңбектің авторы.

200-ден астам ғылыми-өндірістік есеп пен 190 ғылыми мақала авторы. 10 оқу құралының авторы (оның ішінде 4-і мемлекеттік тілде). 

Мұнай-газ кен орындарын іздеу мен болжау әдістеріне қатысты 3 патент иегері - Мұнай-газ көкжиегіне жақындауды болжау тәсілі (2010)&lt;ref&gt;https://kz.patents.su/3-ip23587-sposob-prognozirovaniya-priblizheniya-k-neftegazonosnomu-gorizontu.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212121557/https://kz.patents.su/3-ip23587-sposob-prognozirovaniya-priblizheniya-k-neftegazonosnomu-gorizontu.html |date=2025-12-12 }}&lt;/ref&gt;, Мұнай кен орындарын іздеу әдісі (2011)&lt;ref&gt;https://kz.patents.su/3-ip25124-sposob-poiska-zalezhejj-nefti.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211171937/https://kz.patents.su/3-ip25124-sposob-poiska-zalezhejj-nefti.html |date=2025-12-11 }}&lt;/ref&gt;, Тұзақтардың газдылығын болжау әдісі (2013)&lt;ref&gt;https://kz.patents.su/3-ip27928-sposob-prognoza-gazonosnosti-lovushek.html{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2014 жылдың сәуір айында Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне қарасты Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің шешімімен Уаз және Кондыбай кен орындарын ашуға тікелей қатысқан мамандар тобы — [[Махамбет Демешұлы Батырбаев|Махамбет Батырбаев]], Рамазан Саргунанов, Ғалия Ерниязова, Дүйсен Мырзагалиев және [[Мақаш Рахметов]] — «кен орындарының алғашқы ашушылары» атағымен марапатталды&lt;ref&gt;https://azh.kz/ru/news/view/90237?ysclid=migz3dgv4685532424&lt;/ref&gt;.

== Негізгі жарияланымдары ==
Мырзағалиев Д.М. «Континенттік рифтогенез бен Каспий маңы аймағындағы көмірсутек шоғырларының байланысы» // ҚР ҰҒА Хабарлары. Геология сериясы, 2003, №5.

Мырзағалиев Д.М. «Рифтогенез және Батыс Қазақстанның мұнай-газдылығы» // 35-ші Халықаралық геологиялық конгресс, Кейптаун, 2015.

== Марапаттары мен атақтары ==
1967 — «Жер қойнауын барлау үздігі» (КСРО Геология министрлігі және кәсіподақ шешімімен).

1970 — «Ерен еңбегі үшін» мерейтойлық медалі (В.И. Лениннің туғанына 100 жыл).

1975 — &quot;Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты&quot; ғылыми дәрежесі - шешіммен берілді 1975 жылғы 5 ақпандағы Өзбек КСР Ғылым академиясының геологиялық ғылымдар кеңесі.

1985 — &quot;Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін&quot; медалі - Білім берудің 100 жылдығына орай геологиялық қызмет. 1985 жылы КСРО Геология министрлігімен марапатталған.

1985 — &quot;Аға ғылыми қызметкер&quot; ғылыми атағы-Кеңес жанындағы ЖАК шешімімен берілді 1985 жылғы 2 қазандағы КСРО министрлері.

1996 — Табиғи ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі.

1997 — «Еңбек ардагері» медалі.

2001 — «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі.

2002 — ҚР Минералдық ресурстар академиясының корреспондент-мүшесі.

2005 — &quot;Геология-минералогия ғылымдарының докторы&quot; ғылыми дәрежесі берілді.

2010 — &quot;Геология және минералогия профессоры&quot; ЖАК ғылыми атағы.

2011 — «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі.

2012 — «Қазақстан Республикасының инновациялық дамуына қосқан үлесі үшін» дипломы.

2014 — «Қазақстан Республикасының кен орнын алғашқы ашушы» төсбелгісі.

== Әдебиеттер ==
* Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: &quot;Мұнайшы&quot; Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
* «Жаңалық енгізуге жатырқай қараймыз» — сұхбат, ҚазАқпарат / «Атырау» газеті, 2016.
* Атырау мұнай және газ университетінің ресми сайты. Геология кафедрасы.
* Қазақстан Республикасы Патенттер базасы (2010–2013).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Геология-минералогия ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:КСРО ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Атырау мұнай және газ институтының профессоралары]]
[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>t4feznes6nwqnxmjpwjsmariks95wff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дағыстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188465</id>
    <revision>
      <id>3629848</id>
      <parentid>3567671</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38120" sha1="kk4pjrn34cnkze2aysplliofgu9u8tm" xml:space="preserve">{{coord|43|06|N|46|53|E|type:adm1st_region:RU|display=title}}
{{Ресей Федерациясының субъекті
 |KkNm            = Дағыстан Республикасы
 |RuNm            = Республика Дагестан
 |OfNms           = {{lang-av|Дагъистаналъул Республика}}&lt;br /&gt;{{lang-az|Dağıstan Respublikası}}&lt;br /&gt;{{lang-lez|Дагъустандин Республика}}&lt;br /&gt;{{lang-dar|Дагъистала Республика}}&lt;br /&gt;{{lang-kum|Дагъыстан Джумгьурият}}&lt;br /&gt;{{lang-lbe|Дагъусттаннал Республика}}&lt;br /&gt;{{lang-tab|Дагъустандин Республика}}&lt;br /&gt;{{lang-ce|ДегIeстан Республика}}
 |FSFlag          = [[Сурет:Flag of Dagestan.svg|150px|Дағыстан байрағы]]
 |FSCoA           = [[Сурет:Coat of Arms of Dagestan.svg|100px|Дағыстан елтаңбасы]]
 |FlagLnk         = Дағыстан туы
 |CoALnk          = Дағыстан елтаңбасы
 |FSMap           = Map of Russia - Republic of Dagestan (2008-03).svg
 |FSMapNameNOAUTO = Dagestan
 |FSCtrWhat       = Елордасы
 |FSCtrNm         = [[Махачқала]]
 |AreaRnk         = 52-ші
 |TotArea         = 50 270
 |WaterPrcnt      = 0,4
 |PopRnk          = 11-ші
 |PopQty          = {{өсім}}3 153 857
 |PopCtDate       = 2022
 |PopDens         = 62,74
 |GDP             = 285,3
 |GDPCtDate       = 2010
 |GDP(PPP)        = 78,3
 |GDPRnk          = 35-ші
 |FedDistrNm      = [[Солтүстік Кавказ федералды округі|Солтүстік Кавказ]]
 |EcRegNm         = Солтүстік Кавказ
 |OfLangs         = [[орыс тілі|орыс]], [[авар тілі|авар]], [[ағұл тілі|ағұл]], [[Әзербайжан тілі|әзірбайжан]], [[даргин тілі|даргин]], [[құмық тілі|құмық]], [[лак тілі|лак]], [[лезгин тілі|лезгин]], [[ноғай тілі|ноғай]], [[рутуль тілі|рутуль]], [[табасаран тілі|табарасан]], [[тат тілі|тат]], [[цахур тілі|цахур]], [[шешен тілі|шешен]]&lt;ref&gt;Конституцияға сәйкес, Республиканың мемлекеттік тілдері боп орыс және Дағыстан халқының барлық тілдері саналады. Алайда, тек қана 14 тілдің өз жазуы бар және мемлекеттік тіл ретінде жұмыс істеуде.&lt;/ref&gt;
 |FSAnthem        = 
 |CadNo           = 05
 |ViceTtl         = Үкімет төрағасы
 |ViceNm          = [[Абдулмуслимов Абдулмуслим Мухудинович|Абдулмуслим Абдулмуслимов]]
 |HeadTtl         = Республика президентінің м.а.
 |HeadNm          = [[Сергей Алимович Меликов|Сергей Меликов]]
 |LegislTtl       = Халық кеңесінің төрағасы
 |LegislNm        = [[Заур Асевович Аскендеров|Заур Аскендеров]]
 |MSKS            = 0
 |OfSite          = http://www.government-rd.ru/
}}

'''Дағыстан Республикасы''' ({{lang-av|Дагъистаналъул Республика}}, {{lang-az|Dağıstan Respublikası}}, {{lang-lez|Дагъустандин Республика}}, {{lang-dar|Дагъистала Республика}}, {{lang-kum|Дагъыстан Джумгьурият}}, {{lang-lbe|Дагъусттаннал Республика}}, {{lang-tab|Дагъустандин Республика}}, {{lang-ce|ДегIeстан Республика}}) — [[Ресей|Ресей Федерациясының]] Солтүстік Кавказ федералды округінің құрамына кіретін ең оңтүстікте орналасқан республика.

Астанасы — [[Махачқала]] қаласы.

[[1921 жыл|1921]] жылдың [[20 қаңтар]]ында құрылған.

Дағыстан оңтүстігінде [[Әзірбайжан]]мен, оңтүстік-батысында [[Грузия]]мен, сондай-ақ [[Ресей]]дің батысында [[Шешен Республикасы]]мен, солтүстік-батысында [[Ставрополь өлкесі]]мен және солтүстігінде [[Қалмақстан|Қалмақстан Республикасымен]] шектеседі.

== Этимология ==
Өз заманында Дағыстан әр түрлі тарихи кезеңдерге байланысты «[[Албания]]&lt;nowiki/&gt;», арабтарда «Ард ас-Сарир», ал [[грузиндер]] «Лекетия» деп атаған.

«Дағыстан» - сөзі [[түркі тілдері|түркінің]] «дағ» - тау, [[парсы тілі|парсының]] «стан» - ел, мемлекет деген сөзінен, «Таулы ел» деген мағына береді.

== Географиясы ==
Кавказдың солтүстік-шығысында орналасқан, солтүстігінде - ойпат, ал оңтүстігінде - [[Үлкен Кавказ]] тауы орналасқан. Жер көлемі шамамен солтүстіктен оңтүстікке дейін 400 км, ал батыстан шығысқа дейін 200 км болады.

=== Гидрография ===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Место_слияния_рек_Аварское_Койсу_и_Андийское_Койсу.jpg|[[Сулақ (өзен)|Сулақ өзеннің пайда болған жері]]
Сурет:Ирганайское_водохранилище_в_Дагестане.png|[[Ырғанай су қоймасы]]
Сурет:Чиркейское_вдхр._Дагестан.jpg|[[Чиркей су қоймасы]]
&lt;/gallery&gt;
Шығыстан Дағыстан аумағын [[Каспий теңізі]]нің сулары шайып жатыр. Республиканың оңтүстігі мен орта бөлігін Үлкен Кавказдың таулары мен тау бөктерлері алып жатыр, солтүстікте [[Каспий маңы ойпаты]] басталады.

; Өзендер 
Республиканың орталық бөлігінен [[Терек өзені|Терек]] және [[Сулақ (өзен)|Сулақ]] өзендері ағып өтеді.

Дағыстанда 6255 өзен ағып жатыр (оның ішінде ұзындығы 25 км-ден асатын 100 негізгі және 100 км-ден астам су жинағыш, 185 кіші және 5900-ден астам ең кіші өзен), олардың ең ірілері [[Терек өзені|Терек]], [[Сулақ (өзен)|Сулақ]], [[Самур (өзен)|Самур]], [[Рубас (өзен)|Рубас]] салалары бар.

; Көлдер
* Андиор немесе Кезеноям көлі (Ботлих облысы, Солтүстік Кавказдағы ең үлкен және ең терең тау көлі)
* Нижнетерск көлдері
* [[Ақкөл (көл, Дағыстан)|Ақкөл көлі]] – [[Махачқала]]

 {|class=&quot;graytable&quot;
 |+ '''Дағыстан географиясы'''
 | align=&quot;center&quot; | [[Сурет:Caucasus topographic map-ru.svg|center|235px]]
 | width=&quot;2%&quot;|
 | align=&quot;center&quot; | [[Сурет:Dagestan topographic map-ru.svg|center|230px]]
 |-
 | align=&quot;center&quot; | [[Кавказ]] картасы
 |
 | align=&quot;center&quot; | Дағыстанның физикалық картасы
 |
 |}

=== Рельеф ===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Сулакский_каньон.jpg|Сулақ каньоны
Сурет:Авария._Нижний_Арадирих.jpg|[[Төменгі Арадирич]]
Сурет:Седло_гора_в_Дагестане.jpg|Ершік тау
Сурет:Каньон_в_Шамильском_районе_Дагестана.jpg|Шамиль ауданындағы каньон
&lt;/gallery&gt;
[[Сурет:Дагестан, долина реки Сулак.jpg|thumb|256x256px|[[Сулақ (өзен)|Сулақ өзені]]]]
[[Сурет:Рельеф южного Дагестана.jpg|thumb|251x251px|Оңтүстік Дағыстан]]
[[Сурет:Sary kum.jpg|right|thumb|250px|[[Сарықұм (Дағыстан)|Сарықұм]] төбесінің төбелері]]
[[Сурет:Saltinskoe gorge.jpg|right|thumb|250px|Салта шатқалы ([[Салта]]), Дағыстан, 1904 жылдың сәуірі]]
[[Сурет:Winter in Dagestan.jpg|right|thumb|250px|Дағыстандағы қыс. ([[Тіләрата ауданы|Тіләрата]])]]
Таулар 25,5 мың км² аумақты алып жатыр, ал Дағыстанның бүкіл аумағының орташа биіктігі 960 м. Ең биік нүктесі [[Базардюзю]] (4466 [[метр|м]]).

[[Каспий жағалауы]] және Терско-Құма және Терско-Сұлақ ойпатының көп бөлігі теңіз деңгейінен 27 м төмен жатыр&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bigenc.ru/geography/text/2627225|title=ДАГЕСТАН • Большая российская энциклопедия - электронная версия|publisher=bigenc.ru|accessdate=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
=== Тарихи аймақтар ===
{{main|Дағыстанның тарихи аймақтары}}
Дағыстан әрқашан тарихи-географиялық аймақтарға бөлінген: [[Авар хандығы|Авария]], [[Лакия]], [[Дидоэтия]], [[Лакз|Лекия]], [[Қайтаг]], [[Құмықия]], [[Табасаран]] және т.б.

=== Палеолит ===
Дағыстан аумағы шамамен 2 миллион жыл бұрын мекендеген: Приморск Дағыстанындағы Рубас-1 учаскесі (2,2-2,3 миллион жыл бұрын)&lt;ref&gt;''Деревянко А. П.'', ''Анойкин А. А.'', ''Казанский А. Ю.'', ''Матасова Г. Г.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/novye-dannye-po-obosnovaniyu-vozrasta-rannepaleoliticheskogo-kompleksa-artefaktov-mestonahozhdeniya-rubas-1-primorskiy-dagestan Новые данные по обоснованию возраста раннепалеолитического комплекса артефактов местонахождения Рубас-1 (Приморский Дагестан) // Известия Алтайского государственного университета. Выпуск № 3 (87) / том 2 / 2015.]&lt;/ref&gt;, сонымен қатар [[Айникаб-1]] және 2 учаскелері, Мұхкай 1, Мұхкай 2 қабат 80 (1,8 миллион жыл бұрын), Мұхкай 2 қабат 129 (2,5-тен 1,9 миллион жыл бұрын)&lt;ref&gt;''Ожерельев Д. В.'' [https://www.archaeolog.ru/media/ksia/ksia_241_low.pdf Культурно-хронологическое определение каменных находок из слоя 129 многослойной раннепалеолитической стоянки Мухкай II.] Краткие сообщения Института археологии. Вып. 241 (2015)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Чепалыга А. Л., Амирханов Х. А., Садчикова Т. А., Трубихин В. М., Пирогов А. Н.'' Геоархеология олдувайских стоянок горного Дагестана. Бюллетень Комиссии по изучению четвертичного периода. № 72. Москва. ГЕОС. 2013. — С. 73-94.&lt;/ref&gt;, Гегалашур 1-3, Ругужа&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mk.ru/daily/newspaper/article/2012/12/20/788852-po-dagestanu-dva-milliona-let-nazad-brodili-homo-erektus.html|title=По Дагестану два миллиона лет назад бродили хомо эректус|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131220232938/http://www.mk.ru/daily/newspaper/article/2012/12/20/788852-po-dagestanu-dva-milliona-let-nazad-brodili-homo-erektus.html|archivedate=2013-12-20}} (интервью [[Амирханов, Хизри Амирханович|Хизри Амирханова]])&lt;/ref&gt;, Ұрма-1&lt;ref&gt;''[[Хизри Амирханов|Амирханов Х. А.]], Мащенко Е. Н.'' Урма 1 — местонахождение раннего плейстоцена в Центральном Дагестане (1.2. Памятник Урма-1) // Stratum Plus, 2012&lt;/ref&gt; Орталық Дағыстанда.

Айникаб-1 алаңында ежелгі адамдардың отты игеруі шамамен 1,7 миллион жыл бұрын, бірақ 1,24 миллион жылдан кешіктірілмейді&lt;ref&gt;''[[Хизри Амирханов|Амирханов Х. А.]], Бронникова М. А., Таймазов А. И.'' [http://ru.scribd.com/doc/284305963/Древнейшие-обитатели-Кавказа-и-расселение-предков-человека-в-Евразии-20101-Drevnejshij-Kavkaz-2013#scribd О следах огня на стоянке олдована Айникаб 1 в центральном Дагестане] // Древнейший Кавказ: перекресток Европы и Азии (2013)&lt;/ref&gt;.

Дарвагчай өзенінде жарты миллион жылдан астам тұрақ&lt;ref&gt;[http://www.ilskiy.su/index.php?page=stoyanka-pervobytnogo-cheloveka&amp;pagenumber=1 Ильская стоянка на Кубани]&lt;/ref&gt;.

=== Антикалық дәуір ===
Біздің дәуіріміздің басында қазіргі Дағыстанның бір бөлігі [[Кавказ Албаниясы]]ның құрамында болды.

=== Ортағасыр ===
Бұл кезде Дағыстанның жазық бөлігі Хазар қағанаты мен Ғұн патшалығының құрамында болды. Жағалау аймағында көптеген ғұн-хазар қалалары, соның ішінде Семендер, Варачан және т.б.

* 10 ғасырда [[аварлар]]дың ауылдары астанасы [[Хунзах]] болатын ерте феодалдық [[Сарир]] патшалығының ықпалында болды. Билеушілер әулеті, христиандар, парсы шахиншахтары-сасанидтермен туыстас болды. Ал лезгин тілді халықтар астанасы Цахурмен біртұтас мемлекеттік құрылым Лекияға біріктірілді.
* 7 ғасырда [[Дербент]] пен [[Құмух]] халифаттың ең маңызды бекінісіне айналды, ал [[ислам]] [[Шығыс Кавказ]]ға еніп кетті. 9-11 ғасырлар аралығында Дербент әмірлігі құрылды.
* 11-12 ғасырларда христиан Сарир қирандыларында авар нутсалдомы қалыптасты. Алайда Шамхалаттың ерте тарихы анық емес. Кейбіреулер [[Тарки]] қаласын бірінші астана, [[Семендер]]дің мұрагері деп таниды, басқалары Алтын Орда қаласы [[Джулат]]ты, ал басқалары таудағы [[Құмух]] ауылын таниды.
* 1239-1240 жылдары татар-монғолдар ішкі Дағыстанға басып кірді. Татар-моңғол жасақтары Каспий аймағынан өтіп, Оңтүстік Дағыстанға, одан Шаухалдом жеріне басып кірді.
* XIV ғасырдың аяғында – Дағыстан халықтарының [[Темірлан]]мен күресі. 1395 жылы Темірлан Дербент өткелі арқылы Дағыстан жеріне келеді. Оның әскерлері Дағыстан халқын жойды, өйткені бірқатар Дағыстан феодалдары Темірланның жауы - Тоқтамысты қолдады.
* 17 ғасырда Дағыстанда ислам ақыры және барлық жерде тарады. Дагестандықтар Солтүстік Кавказда исламды тарата бастады.

=== XVI—XVII ғасырлар ===

* 16 ғасырдан бастап Дағыстан аумағында Тарков Шамхалаты құрылды&lt;ref&gt;[http://old-ru.ru/05-3.html Повесть о Шевкале] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926205009/http://old-ru.ru/05-3.html |date=2017-09-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кітап|авторы=А.А. Цагарели|бөлімі=Сношенія Россіи съ Кавказомъ въ XVI—XVIII столѣтіяхъ|ответственный=|издание=|орны=СПб.|басылым=Тип. В. Киршбаума|жыл=1891|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Белокуров, С. А. Сношения России с Кавказом : Выпуск 1-й. 1578—1613 гг : [рус. дореф.] = Сношенія Россіи съ Кавказомъ. — М. : Университетская тип., 1889. — CLX, 584 с.&lt;/ref&gt;, ол басқа Дағыстан мемлекеттік құрылымдарымен (Газикумух, Кайтаг, Авар және т.б.) қарым-қатынаста болды.
* 1577 жыл – [[Астрахан]] губернаторы Лукьян Новосильцев Терек өзеніндегі Теркі бекінісінің негізін қалады. Дәл осы күн – Терек казак әскерінің туған күні.
* 1594 жылы Федор Иванович патшаның әскерлері Таркиде таққа өз қолбасшысын орнату үшін губернатор Хворостининнің қолбасшылығымен Тарков Шамхалатына қарсы жорық жасады. Орыс әскерлері Таркиді алды, бірақ Шамхал әскерлері тосқауыл қойды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Воевода Хворостинин грузиндердің шамхалатқа кандидатпен келуін күтпей, Дағыстанды тастап, блокаданы бұзып, Терекке оралуды шешті. Отрядтың төрттен бір бөлігі ғана Терекке оралды (барлығы 2500-дей адам болды)&lt;ref name=&quot;Бакиханов&quot;&gt;{{Кітап|авторы=[[Бакиханов, Аббас Кули Ага|Бакиханов А. К.]] |бөлімі=Период Четвёртый. От вступления на престол Сефевидов до смерти Надир-шаха (906/1501 – 1160/1747 гг.) |бөлім сілтемесі=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext4.htm |шынай атайы=Гюлистан-и Ирам |оригинал=Ҝүлүстани-Ирəм |ссылка=https://web.archive.org/web/20121209165257/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/rubooks/bakixanov.pdf |викитека= |жауапты=Под ред. З. М. Буниятова |Басылым= |орны=Баку |издательство=Элм |жыл=1991 (репринт 1841 ж.) |страницы=|барлық беті=304 |серия= |isbn=3-8066-0236-2 |тираж=}} {{Cite web |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/rubooks/bakixanov.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2012-11-25 |archive-date=2012-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121209165257/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/rubooks/bakixanov.pdf |deadlink=unfit }}&lt;/ref&gt;.
* 1601 - Дағыстандағы түрік басқыншыларына қарсы лезгиндердің, лактардың, рутулдардың, цахурлардың, даргиндердің көтерілісі басталды.
* 1604 жылы [[Борис Годунов]] патша тұсында И.Бутурлиннің қолбасшылығымен жорық жүргізілді. Ресей әскерлері Таркиге басып кіріп, Дағыстан аумағындағы стратегиялық маңызды нысандарды басып алды.
* 1616 ж. – Ендірей билеушісі Сұлтан-Махмұт патша I Михаилге Ресей бодандығына қабылдау туралы өтінішпен хат жолдады.
* 1621 - Тарковский шамхалының ұлы Әмір-Мырза Мәскеуге әскери көмек сұрап келді.
* 1627 - патша Михаил Федорович билеуші ​​Айдемирді Ресей бодандығына қабылдау туралы хатқа қол қойды.
* 1631 - Кайтаг умци Рустам хан Ресей бодандығына кіруге ниет білдірді және өзінің елшісі Джемшидті орыс сарайына жіберді.
* 17 ғасырда феодалдық бытыраңқылық пен ішкі күйзеліс нәтижесінде Дағыстан Шамхалаты тағдырларға ыдырай бастады. Сонымен қатар, шамхалдар республикалық қауымдар мен олардың одақтарын («еркін қоғамдар» деп аталатындар) бақылауды жоғалта бастайды.
* 1668-1669 жылдары [[Степан Разин]]нің дон казактарының «парсы жорығы» өтті - түрікмендер, парсылар, әзербайжандар территориясын басып өтіп, казактар ​​парсы әскерлері мен флотын талқандады, бұл жорықта Дербент қаласы болды жойылды.
* 18 ғасыр Дағыстанға ықпал ету үшін патшалық [[Ресей]] мен [[Парсы]] арасындағы қақтығыспен өтті.
* 1717 жылы [[Петр I]] Шамхал Әділ-Герей Будайчиевті өзіне бағынышты барлық ұлыстармен бірге 3 мың рубль жалақымен Ресей бодандығына қабылдау туралы хатқа қол қойды.
* [[1721 жыл|1721]] жылы Сурхай-хан I, Қажы-Дәуіт және Уцми Ахмед-хан Шемаханы екінші рет алып, Гянджаны қоршауға алды. Сол жылы Сурхай хан І Қабала қаласын қызылбаштардан азат етті. Қайтагтық Уцмий Ахмад хан Қажы Даудпен бірге Иранның алыстағы [[Ардебил]]ді басып алды.
* 1722-1735 жж — Екінші орыс-парсы соғысы. 1722 - Петр I Парсы жорығы кезінде Тарки ауылының жанында қосын құрады. [[Махачқала|Порт-Петровск (Махачқала)]] қаласының негізі қаланды.
* Ресей әскерлері [[Каспий теңізі]]нің бүкіл жағалауын ([[Гилан]] мен [[Мазендеран]]ды қоса) ресми түрде аннексиялады. 1723 жыл 28 шілде - Матюшин басқарған орыс флотилиясы [[Баку]]ді басып алды.
* 1727 ж. – «Әулие Крест» бекінісінде авар билеушісі мен Кюриден ақсақалдары Ресейге адал болуға ант берді.

== Дағыстан халқы ==
'''Ұлттық құрамы'''

Дағыстан Ресейдің ұлттық құрамы ең көп Республикасы.
 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Халық ||
|-
|[[Аварлар]]
| 758,4 (29,4 %)
| 850,0 (29,4 %)
|-
|[[Дарғындар]]
| 425,5 (16,5 %)
| 490,4 (17,0 %)
|-
|[[Құмықтар]]
| 365,8 (14,2 %)
| 431,7 (14,9 %)
|-
|[[Лезгиндер]]
| 336,7 (13,1 %)
| 385,2 (13,3 %)
|-
|[[Лактар]]
| 139,7 (5,4 %)
| 161,3 (5,6 %)
|-
|[[Әзербайжандар]]
| 111,7 (4,3 %)
| 130,9 (4,5 %)
|-
|[[Табасарандар]]
| 110,2 (4,3 %)
| 118,9 (4,1 %)
|-
|[[Орыстар]]
| 120,9 (4,7 %)
| 104,0 (3,6 %)
|-
|[[Шешендер]]
| 87,9 (3,4 %)
| 93,7 (3,2 %)
|-
|[[Ноғайлар]]
| 36,2 (1,4 %)
| 40,4 (1,4 %)
|-
|[[Агулдер]]
| 23,3 (0,9 %)
| 28,1 (1,0 %)
|-
|[[Рутулдар]]
| 24,3 (0,9 %)
| 27,8 (1,0 %)
|-
|[[Сахурлар]]
| 8,2
| 9,8
|-
|[[Армяндар]]
| 5,7
| 5,0
|-
|[[Татарлар]]
| 4,7
| н. д.
|-
|[[Украиндар]]
| 2,9
| н. д.
|-
|[[Еврейлер|Яһудилер]]
| 1,5
| н. д.
|-
|[[Таулы яһудилер]]
| 1,1
| 0,5
|-
|&lt;small&gt; 1000 адамнан саны жоғары халықтар көрсетілген &lt;/small&gt;
|}

== Әкімшілік-аумақтық бөлініс ==
{{main|Дағыстан әкімшілік-аумақтық бөлінісі}}

Дағыстанға 42 аудан мен 10 қалалық аймақ кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm |title=Дағыстан Республикасының муниципалитеттерінің мәртебесі мен шекарасы туралы Дағыстан Республикасының 13.01.2005 N6 Заңы|accessdate=2009-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502231559/http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm |archivedate=2013-05-02 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.e-dag.ru/gov/admin.htm |title = Қалалық және аудандық әкімшіліктер|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070404203739/http://www.e-dag.ru/gov/admin.htm |archivedate = 2007-04-04 }}&lt;/ref&gt;:

[[Сурет:House of the Administration of Kasumkent.jpg|right|thumb|250px|[[Сүлеймен-Стал ауданы]] әкімшілігінің ғимараты. [[Қасымкент]] ауылы.]]
{| class=&quot;wikitable sortable standard&quot;
|-
! №
! Муниципалды аудан
! Тұрғындары
! Тығыздығы, адам./км²
! Аймақ
! Әкімшілік орталық
|-
| 1
| [[Агул ауданы]]
| align=right | ↘10 224
| align=right | 14
| Оңтүстік
| [[Типиг]] а.
|-
| 2
| [[Ақуша ауданы]]
| align=right | ↗53 369
| align=right | 84
| Таулы
| [[Ақуша]] а.
|-
| 3
| [[Ахвах ауданы]]
| align=right | ↗24 887
| align=right | 73
| Таулы
| [[Қарата]] а.
|-
| 4
| [[Ахты ауданы]]
| align=right | ↘30 951
| align=right | 29
| Оңтүстік
| [[Ахты]] а.
|-
| 5
| [[Бабажұрт ауданы]]
| align=right | ↗48 425
| align=right | 14
| Солтүстік
| [[Бабажұрт]] а.
|-
| 6
| [[Бежта аумағы]]
| align=right | ↗8289
| align=right | 17
| Таулы
| [[Бежта]] а.
|-
| 7
| [[Ботлих ауданы]]
| align=right | ↗59 757
| align=right | 77,2
| Таулы
| [[Ботлих]] а.
|-
| 8
| [[Бұйнақ ауданы]]
| align=right | ↗82 080
| align=right | 40
| Орталық
| [[Бұйнақ]] қ.
|-
| 9
| [[Гергебил ауданы]]
| align=right | ↗21 889
| align=right | 52
| Таулы
| [[Гергебил]] а.
|-
| 10
| [[Гумбет ауданы]]
| align=right | ↗23 113
| align=right | 25
| Таулы
| [[Мехелта]] а.
|-
| 11
| [[Гуниб ауданы]]
| align=right | ↗27 432
| align=right | 42
| Таулы
| [[Гуниб]] а.
|-
| 12
| [[Дахадай ауданы]]
| align=right | ↗36 440
| align=right | 25
| Оңтүстік
| [[Уркарах]] а.
|-
| 13
| [[Дербент ауданы]]
| align=right | ↗101 643
| align=right | 113,4
| Оңтүстік
| [[Дербент]] қ.
|-
| 14
| [[Дөккөзпара ауданы]]
| align=right | ↘14 852
| align=right | 33
| Оңтүстік
| [[Усухшай]] а.
|-
| 15
| [[Қазыбек ауданы (Дағыстан)|Қазыбек ауданы]]
| align=right | ↗49 162
| align=right | 75
| Солтүстік
| [[Дылым]] а.
|-
| 16
| [[Қайтақ ауданы (Дағыстан)|Қайтақ ауданы]]
| align=right | ↗33 218
| align=right | 51
| Оңтүстік
| [[Мәжіліс (ауыл, Дағыстан)|Мәжіліс]] а.
|-
| 17
| [[Қарабұтақкент ауданы]]
| align=right | ↗86 437
| align=right | 50
| Орталық
| [[Қарабұтақкент]] а.
|-
| 18
| [[Қайыкент ауданы]]
| align=right | ↗56 704
| align=right | 87
| Орталық
| [[Жаңа Қайыкент]] а.
|-
| 19
| [[Қызылжұрт ауданы]]
| align=right | ↗72 281
| align=right | 150
| Орталық
| [[Қызылжұрт]] қ.
|-
| 20
| [[Қызлар ауданы]]
| align=right | ↗74 607
| align=right | 21
| Солтүстік
| [[Қызлар]] қ.
|-
| 21
| [[Кули ауданы]]
| align=right | ↗11 034
| align=right | 16
| Таулы
| [[Уаши]] а.
|-
| 22
| [[Құмторқала ауданы]]
| align=right | ↗27 376
| align=right | 18
| Орталық
| [[Қорықмасқала]] а.
|-
| 23
| [[Құраһ ауданы]]
| align=right | ↘14 472
| align=right | 20
| Оңтүстік
| [[Құраһ]] а.
|-
| 24
| [[Лак ауданы]]
| align=right | ↗11 805
| align=right | 17
| Таулы
| [[Құмық (Лак ауданы)|Құмық]] а.
|-
| 25
| [[Левашы ауданы]]
| align=right | ↗78 461
| align=right | 82
| Таулы
| [[Левашы]] а.
|-
| 26
| [[Маһарамкент ауданы]]
| align=right | ↘61 464
| align=right | 93
| Оңтүстік
| [[Маһарамкент]] а.
|-
| 27
| [[Новолак ауданы]]
| align=right | ↗35 856
| align=right | 126
| Солтүстік
| [[Новолак]] а.
|-
| 28
| [[Ноғай ауданы (Дағыстан)|Ноғай ауданы]]
| align=right | ↘18 222
| align=right | 3
| Солтүстік
| [[Тереклі Мектеп]] а.
|-
| 29
| [[Рутул ауданы]]
| align=right | ↘20 939
| align=right | 11
| Оңтүстік
| [[Рутул]] а.
|-
| 30
| [[Сергоқала ауданы]]
| align=right | ↘27 640
| align=right | 54
| Орталық
| [[Сергоқала]] а.
|-
| 31
| [[Сүлеймен-Стал ауданы]]
| align=right | ↘55 563
| align=right | 83
| Оңтүстік
| [[Қасымкент]] а.
|-
| 32
| [[Табасаран ауданы]]
| align=right | ↗50 316
| align=right | 68
| Оңтүстік
| [[Хұшни]] а.
|-
| 33
| [[Тарамух ауданы]]
| align=right | ↗33 271
| align=right | 11
| Солтүстік
| [[Тарамух]] а.
|-
| 34
| [[Тіләрата ауданы]]
| align=right | ↗24 575
| align=right | 15
| Таулы
| [[Тіләрата]] а.
|-
| 35
| [[Унсокол ауданы]]
| align=right | ↗31 625
| align=right | 51
| Таулы
| [[Шәмілқала]] к.
|-
| 36
| [[Хасажұрт ауданы]]
| align=right | ↗159 886
| align=right | 100
| Солтүстік
| [[Хасажұрт]] қ.
|-
| 37
| [[Хив ауданы]]
| align=right | ↘20 786
| align=right | 32
| Оңтүстік
| [[Хив]] а.
|-
| 38
| [[Хунзах ауданы]]
| align=right | ↗33 271
| align=right | 56
| Таулы
| [[Хунзах]] а.
|-
| 39
| [[Тсумада ауданы]]
| align=right | ↗26 021
| align=right | 21
| Таулы
| [[Агвали]] а.
|-
| 40
| [[Тсунта ауданы]]
| align=right | ↗20 511
| align=right | 14
| Таулы
| [[Тсунта]] а.
|-
| 41
| [[Шарода ауданы]]
| align=right | ↗13 146
| align=right | 11
| Таулы
| [[Тсуриб]] а.
|-
| 42
| [[Шәміл ауданы]]
| align=right | ↗29 869
| align=right | 29
| Таулы
| [[Хебда]] а.
|}

'''Қалалық аймақтардың жалпы жер көлемі гектармен (жылдағы көрсеткіштердің мәні)'''&lt;ref&gt;[https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi РФ муниципалитеттерінің мәліметтер базасына сәйкес есептелінді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820145355/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi |date=2019-08-20 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;standard&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
! Дағыстан Республикасының қалалық аймақтары
! 2006
! 2007
! 2008
! Аймақтар
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Махачқала|Махачқала қаласы]]
| 49 801
| 49 801
| 46 813
|align=&quot;left&quot;| Орталық
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Бұйнақ|Бұйнақ қаласы]]
| 2095
| 2095
| 2095
|align=&quot;left&quot;| Орталық
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Дағыстан Оттары|Дағыстан Оттары қаласы]]
| 927
| 927
| 927
|align=&quot;left&quot;| Оңтүстік
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Дербент|Дербент қаласы]]
| 7100
| 7100
| 6963
|align=&quot;left&quot;| Оңтүстік
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Ізбірбас|Ізбірбас қаласы]]
| 2292
| 2292
| 2255
|align=&quot;left&quot;| Орталық
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Каспийск|Каспийск қаласы]]
| 3294
| 3294
| 3294
|align=&quot;left&quot;| Орталық
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Қызылжұрт|Қызылжұрт қаласы]]
| 2370
| 2370
| 2370
|align=&quot;left&quot;| Орталық
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Қызлар|Қызлар қаласы]]
| 3231
| 3231
| 3231
|align=&quot;left&quot;| Солтүстік
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Хасажұрт|Хасажұрт қаласы]]
| 3848
| 3848
| 3848
|align=&quot;left&quot;| Солтүстік
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Оңтүстік Сухокумск|Оңтүстік Сухокумск қаласы]]
| 9170
| 9170
| 9170
|align=&quot;left&quot;| Солтүстік
|}

== Экономикасы ==
Ресми деректерге сәйкес, 2018 жылы республиканың [[ЖӨӨ]] 625,063&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/info/9632917|title=Итоги деятельности Владимира Васильева на посту главы Республики Дагестан|date=5.10.2020}}&lt;/ref&gt; млрд рубльді құрады млрд рублей&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rosstat.gov.ru/accounts|title=В текущих ценах - всего (1998-2018 гг.) 33,57 кб|date=27.02.2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Ауыл шаруашылығы ===
2020 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша ауыл тұрғындарының саны 1701 мың адамды құрайды, бұл Дағыстан халқының шамамен 55%&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://youtravel.me/blog/layfkhaki-dlya-puteshestviy/chto-privezti-iz-dagestana|title=Что привезти из Дагестана|date=11.06.2024}}&lt;/ref&gt;.
; Өсімдік шаруашылығы
[[Сурет:Prunus armeniaca Nubra Valley.jpg|220px|thumb|Өрік]]
[[Сурет:Pyrus communis from Crimea.jpg|220px|thumb|Алмұрт]]
[[Сурет:Haydar Koyunun Gecim Kaynaklarindan Biri Olan Visne.JPG|220px|thumb|Шие]]
[[Сурет:Starr-140925-1987-Ficus carica-Brown Turkey fruit-Pali o Waipio Huelo-Maui (24950994930).jpg|220px|thumb|інжір]]
2021 жылдың басында Дағыстандағы бау-бақшалардың ауданы 28,9 мың гектарды құрады, оның 21,4 мың гектары жеміс беру кезеңінде.
; Мал шаруашылығы
2022 жылдың 1 қаңтарына Дағыстанда 940,1 мың бас ірі қара (2020 жылдың соңындағы көрсеткіштен 0,7%-ға көп) болды, оның 461,0 мыңы сиыр. Тұрғындардың шаруашылықтарында сәйкесінше 742,0 және 351,0 мың бас мал ұсталды. 2021 жылы облыстың шаруашылықтарында 935,4 мың тонна сүт (+0,4%) өндірілді, оның 620,2 мың тоннасы (+0,8%) халықтың үй шаруашылығында өндірілді&lt;ref&gt;[https://specagro.ru/news/202201/v-dagestane-razvivaetsya-molochnoe-skotovodstvo В Дагестане развивается молочное скотоводство 27.01.2022]&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{reflist|2}}

{{NavigationBox
|Title = Дағыстан
|List = 
}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons|Dagestan|Дағыстан}}
* [http://www.president.e-dag.ru/ Сайт Президента Республики Дагестан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103023120/http://president.e-dag.ru/ |date=2015-11-03 }}
* [http://www.nsrd.ru/ Сайт Народного Собрания (парламента) Республики Дагестан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127072849/http://www.nsrd.ru/ |date=2012-01-27 }}
* [http://www.e-dag.ru/ Сайт правительства Республики Дагестан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512012439/http://www.e-dag.ru/ |date=2011-05-12 }}
* [http://rd.dgu.ru/ Дагестан в фотографиях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126094852/http://rd.dgu.ru/ |date=2010-11-26 }}

[[Санат:Дағыстан|Дағыстан]]
[[Санат:Ресей республикалары]]</text>
      <sha1>kk4pjrn34cnkze2aysplliofgu9u8tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дорф-Мекленбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205747</id>
    <revision>
      <id>3629988</id>
      <parentid>1822410</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="q9y6efkl6djjr0zys0ksuwwtmnvufgc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Дорф-Мекленбург 
 |шынайы атауы            = Dorf Mecklenburg 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=51 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Мекленбург-Алдыңғы Померания 
 |кестедегі аймақ         = Мекленбург-Алдыңғы Померания 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Солтүстик-батыс Мекленбург 
 |кестедегі аудан         = Солтүстик-батыс Мекленбург (аудан){{!}}Солтүстик-батыс Мекленбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Петер Завиакцински 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,97 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 40 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2902 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03841 
 |пошта индексі           = 23972,23966 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NWM 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 13 0 58 025 
 |ортаққордағы санаты     = Dorf Mecklenburg 
 |сайты                   = http://www.dorf-mecklenburg.de 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Дорф-Мекленбург''' ({{lang-de|Dorf Mecklenburg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Мекленбург-Алдыңғы Померания]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Солтүстик-батыс Мекленбург (аудан)|Солтүстик-батыс Мекленбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2902 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 29,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''13 0 58 025''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Завиакцински.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.dorf-mecklenburg.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118200922/http://www.dorf-mecklenburg.de/ |date=2017-11-18 }}

{{Мекленбург-Алдыңғы Померания аудандары}}
{{Германия:Солтүстик-батыс Мекленбург ауданы:Қалалар}}
{{Mecklenburg-geo-stub}}

[[Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері]]</text>
      <sha1>q9y6efkl6djjr0zys0ksuwwtmnvufgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дунцвайлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213245</id>
    <revision>
      <id>3629998</id>
      <parentid>3423594</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="ct3imzgx31eewrevsmb82zvt0j2t6yx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Дунцвайлер 
 |шынайы атауы            = Dunzweiler 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Dunzweiler COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=24 |lat_sec=57 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=18 |lon_sec=20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Рейнланд-Пфальц 
 |кестедегі аймақ         = Рейнланд-Пфальц 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Кузель 
 |кестедегі аудан         = Кузель (аудан){{!}}Кузель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вольфганг Мольтер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,52 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 352 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 932 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 06373 
 |пошта индексі           = 66916 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = KUS 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 07 3 36 017 
 |ортаққордағы санаты     = Dunzweiler 
 |сайты                   = http://www.dunzweiler.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Дунцвайлер''' ({{lang-de|Dunzweiler}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Кузель (аудан)|Кузель]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 932 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 5,52 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 3 36 017''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Мольтер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.dunzweiler.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309154022/http://dunzweiler.de/ |date=2016-03-09 }}

{{Германия:Кузель ауданы:Қалалар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]]</text>
      <sha1>ct3imzgx31eewrevsmb82zvt0j2t6yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дюмпельфельд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213255</id>
    <revision>
      <id>3629999</id>
      <parentid>2900631</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="r9h03tap2iovtjnx3cp094oyzcrq7h1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Дюмпельфельд 
 |шынайы атауы            = Dümpelfeld 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Dümpelfeld COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=26 |lat_sec=33 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=55 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Рейнланд-Пфальц 
 |кестедегі аймақ         = Рейнланд-Пфальц 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Арвайлер 
 |кестедегі аудан         = Арвайлер (аудан){{!}}Арвайлер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Удо Штратман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11,86 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 481 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 637 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 02691 
 |пошта индексі           = 53520 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 07 1 31 501 
 |ортаққордағы санаты     = Dümpelfeld 
 |сайты                   = http://www.duempelfeld-ahr.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Дюмпельфельд''' ({{lang-de|Dümpelfeld}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Арвайлер (аудан)|Арвайлер]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 637 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 11,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 1 31 501''. Муниципалитеттің басшысы — Удо Штратман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.duempelfeld-ahr.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618061254/http://www.duempelfeld-ahr.de/ |date=2010-06-18 }}

{{Рейнланд-Пфальц аудандары}}
{{Германия:Арвайлер ауданы:Қалалар}}
{{RhinelandPalatinate-geo-stub}}

[[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]]</text>
      <sha1>r9h03tap2iovtjnx3cp094oyzcrq7h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доргали</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231658</id>
    <revision>
      <id>3629953</id>
      <parentid>1835191</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="90pe224uom91jupt6z0glfxliaod9hx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Доргали 
 |шынайы атауы            = Dorgali 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=18 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=35 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Сардиния 
 |кестедегі аймақ         = Сардиния 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Нуоро (провинция){{!}}Нуоро 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 224,83 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 400 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8544 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 38 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = dorgalesi 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 0784 
 |пошта индексі           = 08022 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 091017 
 |ортаққордағы санаты     = Dorgali 
 |сайты                   = http://www.dorgali.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Доргали''' ({{lang-it|Dorgali}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Сардиния]] әкімшілік аймағына қарасты [[Нуоро (провинция)|Нуоро]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8544 адамды құрайды&amp;nbsp;(2010). Халық тығыздығы 38 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 224,83 км² шамасында. Пошта индексі — 08022.

Елді мекеннің қамқоршысы — Екатерина Александрийская.&amp;nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 25 қараша.

== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.dorgali.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100905073013/http://www.dorgali.it/ |date=2010-09-05 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Нуоро провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Сардиния елді мекендері]]</text>
      <sha1>90pe224uom91jupt6z0glfxliaod9hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дженга (коммуна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232788</id>
    <revision>
      <id>3629890</id>
      <parentid>2994303</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="5uo8fgxuijxzsypibma01s5fe1pqjmq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Дженга 
 |шынайы атауы            = Genga 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=25 |lat_sec=50 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=56 |lon_sec=9 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Марке 
 |кестедегі аймақ         = Марке 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Анкона (провинция){{!}}Анкона 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Raniero Nepi 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 72 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 320 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1984 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 28 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 732 
 |пошта индексі           = 60040 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 042020 
 |ортаққордағы санаты     = Genga 
 |сайты                   = http://www.comune.genga.an.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Дженга''' ({{lang-it|Genga}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Марке]] әкімшілік аймағына қарасты [[Анкона (провинция)|Анкона]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1984 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 60040.

Елді мекеннің қамқоршысы — Климент I (папа римский).&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0732 973014
* Электронды поштасы: comune.genga@provincia.ancona.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.genga.an.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107035258/http://www.comune.genga.an.it/ |date=2009-01-07 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Анкона провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Марке елді мекендері]]</text>
      <sha1>5uo8fgxuijxzsypibma01s5fe1pqjmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джемона-дель-Фриули</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234131</id>
    <revision>
      <id>3629889</id>
      <parentid>1837715</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="j1rd70qauc5yv1i3isdrxeoirpf2dli" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Джемона-дель-Фриули 
 |шынайы атауы            = Gemona del Friuli 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=46 |lat_min=17 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=08 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Фриули-Венеция-Джулия 
 |кестедегі аймақ         = Фриули-Венеция-Джулия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Удине (провинция){{!}}Удине 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Paolo Urbani 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 56 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 272 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 175 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 197 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 432 
 |пошта индексі           = 33013 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 30043 
 |ортаққордағы санаты     = Gemona del Friuli 
 |сайты                   = http://www.gemonaweb.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Джемона-дель-Фриули''' ({{lang-it|Gemona del Friuli}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Фриули-Венеция-Джулия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Удине (провинция)|Удине]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 175 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 197 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 56 км² шамасында. Пошта индексі — 33013.

Елді мекеннің қамқоршысы — Антоний Падуанский.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 432 973 211
* Электронды поштасы: direttore.generale@gemonaweb.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.gemonaweb.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607014604/http://www.gemonaweb.it/ |date=2023-06-07 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Удине провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Фриули-Венеция-Джулия елді мекендері]]</text>
      <sha1>j1rd70qauc5yv1i3isdrxeoirpf2dli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дойчфайстриц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235266</id>
    <revision>
      <id>3629949</id>
      <parentid>2561609</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="0giv7z7i2vzh3fl31ozjvdgamp7z3bg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = жәрмеңкелік кент  
 |қазақша атауы           = Дойчфайстриц 
 |шынайы атауы            = Deutschfeistritz 
 |сурет                   = [[Сурет:Deutschfeistritz Ort.JPG|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 = AUT Deutschfeistritz COA.gif 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=11 |lat_sec=55 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=20 |lon_sec=10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Штирия 
 |кестедегі аймақ         = Штирия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Грац (округ){{!}}Грац 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Инг.Хуберт Платцер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 39.19 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 414 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 4168 
  |санақ жылы             = 2008
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 3127 
 |пошта индексі           = 8121 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GU 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 6 06 03 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.deutschfeistritz.at 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Дойчфайстриц''' ({{lang-de|Deutschfeistritz}}) — [[Аустрия]]дағы жәрмеңкелік кент . [[Штирия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Грац (округ)|Грац]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4168 адамды құрайды (13 наурыз 2008). Алып жатқан жер аумағы 39.19 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — GU, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''6 06 03''.

[[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Инг.Хуберт Платцер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.deutschfeistritz.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306041730/http://www.deutschfeistritz.at/ |date=2005-03-06 }}

{{Аустрия:Грац округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Штирия елді мекендері]]</text>
      <sha1>0giv7z7i2vzh3fl31ozjvdgamp7z3bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Думенца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238331</id>
    <revision>
      <id>3629997</id>
      <parentid>1841033</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="6l0ubjl3g2ggimgu95hgtfg5ayzxq49" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Думенца 
 |шынайы атауы            = Dumenza 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=01 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=47 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Ломбардия 
 |кестедегі аймақ         = Ломбардия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Варезе (провинция){{!}}Варезе 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Corrado Nazario Moro 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 411 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1326 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 74 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 332 
 |пошта индексі           = 21010 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 12065 
 |ортаққордағы санаты     = Dumenza 
 |сайты                   = http://www.comune.dumenza.va.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Думенца''' ({{lang-it|Dumenza}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Варезе (провинция)|Варезе]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1326 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 74 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18 км² шамасында. Пошта индексі — 21010.


== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0332 517239
* Электронды поштасы: info@comune.dumenza.va.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.dumenza.va.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017031043/http://www.comune.dumenza.va.it/ |date=2012-10-17 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Варезе провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Ломбардия елді мекендері]]</text>
      <sha1>6l0ubjl3g2ggimgu95hgtfg5ayzxq49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дорио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238596</id>
    <revision>
      <id>3629954</id>
      <parentid>1841876</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="31o1wvi52h1aa1l1ksilq8xen8zflml" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Дорио 
 |шынайы атауы            = Dorio 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=06 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=19 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Ломбардия 
 |кестедегі аймақ         = Ломбардия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Лекко (провинция){{!}}Лекко 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Cristina Masanti 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 346 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 29 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 341 
 |пошта индексі           = 23824 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 97032 
 |ортаққордағы санаты     = Dorio 
 |сайты                   = http://www.comune.dorio.lc.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Дорио''' ({{lang-it|Dorio}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Лекко (провинция)|Лекко]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 346 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 29 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 23824.


== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0341 807780
* Электронды поштасы: info@comune.dorio.lc.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.dorio.lc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021024122555/http://www.comune.dorio.lc.it/ |date=2002-10-24 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Лекко провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Ломбардия елді мекендері]]</text>
      <sha1>31o1wvi52h1aa1l1ksilq8xen8zflml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джуссаго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239158</id>
    <revision>
      <id>3629916</id>
      <parentid>1842347</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3823" sha1="j2r214b86cz5dr6fjjak1ksxa7khn0f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Джуссаго 
 |шынайы атауы            = Giussago 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=17 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=9 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Ломбардия 
 |кестедегі аймақ         = Ломбардия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Павия (провинция){{!}}Павия 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3880 
  |санақ жылы             =  
  |тығыздығы              = 162 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 382 
 |пошта индексі           = 27010 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 18072 
 |ортаққордағы санаты     = Giussago 
 |сайты                   = http://www.comune.giussago.pv.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Джуссаго''' ({{lang-it|Giussago}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Павия (провинция)|Павия]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3880 адамды құрайды. Халық тығыздығы 162 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 27010.


== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.giussago.pv.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308230228/http://www.comune.giussago.pv.it/ |date=2008-03-08 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Павия провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Ломбардия елді мекендері]]</text>
      <sha1>j2r214b86cz5dr6fjjak1ksxa7khn0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3630162</id>
      <parentid>3629752</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3630162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="ffx5rs93ru3zbm7b1kfh6203reucg8f" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35481]||623||26||18||263||28||3||34336||8||0||176||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2826]||272||7||6||364||8||15||2140||0||4||10||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1178]||37||0||0||11||17||0||1102||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 448]||15||0||7||33||6||1||369||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>ffx5rs93ru3zbm7b1kfh6203reucg8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3629841</id>
      <parentid>3629460</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3629841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7802" sha1="4ydb6hk4hj6s9aynl9u68sixu3v290j" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2613}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1776}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1306}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:541}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:259}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 9 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:152}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 10 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:137}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 11 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 12 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}}
|-
| 13 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 14 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}}
|-
| 15 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}}
|-
| 16 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}}
|-
| 17 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}}
|-
| 18 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:92}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}}
|-
| 19 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 20 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}}
|-
| 21 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 22 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}}
|-
| 23 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Uzsport}}
|-
| 24 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 25 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}}
|-
| 26 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 27 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}}
|-
| 28 || [[User:Lucky2704|Lucky2704]] || [[Special:Contributions/Lucky2704|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Lucky2704}}
|-
| 29 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}}
|-
| 30 || [[User:Нұржанар Хатимуллақызы|Нұржанар Хатимуллақызы]] || [[Special:Contributions/Нұржанар Хатимуллақызы|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Нұржанар Хатимуллақызы}}
|-
| 31 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 32 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 33 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 34 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 35 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 36 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Kas77777}}
|-
| 37 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 38 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 39 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 40 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 41 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}}
|-
| 42 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}}
|-
| 43 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 44 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 45 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}}
|-
| 46 || [[User:Nos9877|Nos9877]] || [[Special:Contributions/Nos9877|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Nos9877}}
|-
| 47 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 48 || [[User:Малика Назарова|Малика Назарова]] || [[Special:Contributions/Малика Назарова|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Малика Назарова}}
|-
| 49 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}}
|-
| 50 || [[User:~2026-33897-00|~2026-33897-00]] || [[Special:Contributions/~2026-33897-00|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-33897-00}}
{{/end}}</text>
      <sha1>4ydb6hk4hj6s9aynl9u68sixu3v290j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:LinsanityStrong</title>
    <ns>3</ns>
    <id>495924</id>
    <revision>
      <id>3629936</id>
      <parentid>1943424</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Great50]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LinsanityStrong]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Great50|Great50]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/LinsanityStrong|LinsanityStrong]]&quot;</comment>
      <origin>1943424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="jnfchs038zo90pv2v2zk4xibwss48un" xml:space="preserve">{{Welcome|--[[Қатысушы:BolatbekBot|BBot]] ([[Қатысушы талқылауы:BolatbekBot|талқ]]) 05:26, 2013 ж. қыркүйектің 2 (ALMT)}}</text>
      <sha1>jnfchs038zo90pv2v2zk4xibwss48un</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529248</id>
    <revision>
      <id>3629886</id>
      <parentid>3601797</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нурасылл</username>
        <id>125788</id>
      </contributor>
      <comment>+ Индонезия</comment>
      <origin>3629886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74731" sha1="r4gyavcb3e641kvksousm9wox139aqd" xml:space="preserve">{{toc-right}}'''Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар''' — бұл басқа мемлекеттердің билігі [[Қазақстан]] азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Қозғалыс еркіндігі жағынан [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] бірінші орын алады. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Төлқұжат статистикасы
!Ел
!Визасыз елдер
саны
!Қозғалыс
еркіндігі
!Дереккөз
|-
|{{Байрақ|Қазақстан}}
|79
|[[Henley паспорт индексі|64-орын]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Henley Passport Index 2023 Global Ranking|url=https://cdn.henleyglobal.com/storage/app/media/HPI/Henley%20Passport%20Index%202023%20November%20Global%20Ranking.pdf|publisher=Henley &amp; Partners|accessdate=2023-11-15}}&lt;/ref&gt;
|}

== Виза талаптарының картасы ==
[[Сурет:Visa_requirements_for_Kazakhstani_citizens.svg|ортаға|нобай|800x800 нүкте|Қазақстан азаматтарына визасыз кіру немесе келе салып виза алуға мүмкіндік беретін елдер мен территориялар картасы{{legend|#002377|{{Байрақ|Қазақстан}}}} {{legend|#1191E5|Қозғалыс еркіндігі}} {{legend|#22B14C|Визасыз кіру}} {{legend|#B5E61D|Келген кездегі виза}} {{legend|#61C7A1|Электронды виза}} {{legend|#79D343|Виза келген кезде де, онлайн да қол жетімді}} {{legend|#ABABAB|Виза қажет}}]]

== Қазақстан азаматтарының жол жүру құжаттары ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot;&gt;
Сурет:Kazakhstan Passport.svg|Биометриялық [[Қазақстан азаматының төлқұжаты|қазақстан төлқұжатының]] мұқабасы
Сурет:KZ-ID-card-new.jpg|[[Қазақстан азаматының  жеке куәлігі]]
Сурет:Service_passport_of_Kazakhstan.jpg|Қазақстан азаматының қызметтік төлқұжатының мұқабасы
Сурет:DippassportKaz.jpg|Қазақстан азаматының дипломатиялық төлқұжатының мұқабасы
&lt;/gallery&gt;

== Өзгерістер ==
'''Визалық талаптарды алып тастады:''' [[Түркия]] (1992 жылғы 2 сәуір), [[Моңғолия]] (1995 жылғы 2 қаңтар), [[Барбадос]] (1995 жылғы 21 қыркүйек), [[Албания]] (1998 жылғы 29 маусым), [[Самоа]] (1998 жылғы 15 желтоқсан), [[Эквадор]] (1999 жылғы 15 шілде), [[Кук аралдары]] (4 ақпан 2002 ж.), [[Антигуа және Барбуда]] (17 ақпан 2002 ж.), [[Гаити]] (14 ақпан 2004 ж.), [[Филиппин|Филиппиндер]] (15 Сәуір 2014 ж.), [[Доминика]] (13 мамыр 2004 ж.), [[Намибия]] (2 тамыз 2005 ж.), [[Ниуэ]] (11 Ақпан 2007 ж.), [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] (5 наурыз 2007 ж.), [[Сербия]] (28 мамыр 2012 ж.), [[Гонконг]] (26 шілде 2012 ж.), [[Колумбия]] (2014 ж.), [[Аргентина]] (1 қараша 2014 ж.), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] (29 қараша 2014 ж.), [[Индонезия]] (қыркүйек 2015 ж.), [[Бразилия]] (6 қыркүйек 2016 ж.), [[Коста-Рика]] (желтоқсан 2016 ж.), [[Біріккен Араб Әмірліктері]] (10 наурыз 2018 ж.), [[Черногория]] (15 сәуір 2019 ж.), [[Оман]] (1 сәуір 2022 ж.), [[Мальдив Республикасы|Мальдив аралдары]] (9 мамыр 2022 ж.), [[Андорра]] (5 тамыз 2022), [[Иран]] (11 Қараша 2022), [[Қытай]] (18 мамыр 2023), [[Тайланд]] (19 сәуір 2024 ж.), [[Марокко]] (19 наурыз 2024).

'''Келу визаларын енгізді:''' [[Камбоджа]] (1995 ж. 15 қараша), [[Палау Республикасы|Палау]] (1996 ж. 2 шілде), [[Кабо-Верде]] (1998 ж. 27 наурыз), [[Лаос]] (1998 ж. 1 шілде), [[Ливан]] (1999 ж. 4 наурыз), [[Кения]] (1999 ж. 15 наурыз), [[Боливия]] (1999 ж. 30 маусым (2000 ж. 19 шілде), [[Никарагуа]] (2000 ж. 23 тамыз), [[Бангладеш]] (2001 ж. 19 наурыз), [[Комор аралдары]] (2001 ж. 1 шілде), [[Ямайка]] (2002 ж. 14 наурыз), [[Макао]] (2002 ж. 11 мамыр), [[Уганда]] (2002 ж. 9 қараша), [[Замбия]] (2003 ж. 15 қаңтар), [[Непал]] (2003 ж. 16 ақпан), [[Мадагаскар]] (2003 ж. 28 қыркүйек), [[Маврикий]] (2004 ж. 19 қаңтар), [[Тувалу]] (2006 ж. 15 қазан), [[Мозамбик]] (2008 ж. 1 қыркүйек), [[Қатар]] (2017 ж. 22 маусым), [[Руанда]] (2018 жылғы 1 қаңтар) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек).

'''Электрондық визалар енгізілді:''' [[Аустралия]] (2013 жылғы қарашадан бастап электрондық қонақ визасы), [[Лесото]] (2017 жылғы 1 мамыр), [[Джибути]] (2018 жылғы 18 ақпан), [[Үндістан]] (2018 жылғы 5 наурыз), [[Эфиопия]] (2018 жылғы 1 маусым) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек).

'''Визалық талаптарды қалпына келтірді:''' [[Эстония]] (1 шілде 1992 ж.), [[Латвия]] (1993 ж.), [[Литва]] (1 қараша 1993 ж.), [[Словакия]] (6 мамыр 1994 ж.), [[Мажарстан]] (6 қараша 1996 ж.), [[Болгария]] (1 қаңтар 1999 ж.), [[Түрікменстан]] (19 маусым 1999 ж.) [[Румыния]] (2000 ж.1 шілде), [[Чехия]] (2000 ж. 22 қазан) және [[Польша]] (2001 ж. 12 қаңтар).

== Визалық талаптар ==
Туристік мақсатта саяхаттайтын қарапайым төлқұжат иелеріне арналған визалық талаптар: &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының азамматары үшін визалық режимі|url=https://egov.kz/cms/kk/articles/visa_free_regime|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=egov.kz}}&lt;/ref&gt;
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекет
!Азаматтық төлқұжат (N)
!Рұқсат етілген уақыт
!Дипломатиялық төлқұжат (D)
!Қызметтік төлқұжат (S)
!&lt;big&gt;Ескертпелер&lt;/big&gt; 
!Өзара қарым-қатынас
|-
|{{байрақ|Ауғанстан}}
| {{no|Виза қажет}}
| 
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Визаға сұраныс [http://astana.mfa.af/ Астанадағы елшілік] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808191157/https://astana.mfa.af/ |date=2022-08-08 }} пен Алматыдағы консульдік арқылы қаралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Албания}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 90 күн
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Алжир}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
| Алжирге виза Астанадағы [https://embastana.mfa.gov.dz/services-for-foreigners/entry-visa-to-algeria-1 елшілікте] қаралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Андорра}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 90 күн, елдің әуежайы жоқ, Испания немесе Франция арқылы Шенген визасымен кіру керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ангола}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Ресей|Ресейдегі]] [https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html Ангола Елшілігінің консулдық бөлімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718092329/https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html |date=2023-07-18 }} [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдеріндегі консулдық қамтамасыз етуге жауапты.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Аргентина}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Армения}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 180 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Аустралия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; | Онлайн виза қажет
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Онлайн визалық өтініштер Аустралияның Сербиядағы елшілігінде қаралады. 
Онлайн виза сайты: https://immi.homeaffairs.gov.au/help-support/applying-online-or-on-paper/online
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Аустрия}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Визаға сұраныстар [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматыдағы Мажарстанның Бас Консульдігінде], [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астанадағы елшілігінде], [https://visa.vfsglobal.com/kaz/ru/aut VFS визалық орталығында] қабылданады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Әзірбайжан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн

30 күннен соң жергілікті полицияға тіркелуі керек. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасы Мемлекеттік Көші-Қон Қызметі|url=https://migration.gov.az/ru/oyq|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=migration.gov.az}}&lt;/ref&gt;

Каспий теңізіндегі порт арқылы шекарадан өту үшін Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консульдігіне хабарласуы керек &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консулдығы|url=https://aktau.mfa.gov.az/ru|accessdate=12.08.2023|author=mfa.gov.az|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Багам аралдары}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Виза [https://mofa.gov.bs/evisa-online-services/ Багам аралдарының Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] сұралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бахрейн}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|14 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Виза [https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html Бахрейн Корольдігінің Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026083302/https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html |date=2020-10-26 }} сұралады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Бангладеш}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Келушілер елде болу мерзімін ұзарту туралы өтініш бере алады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Барбадос}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|28 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{yes|виза қажет емес}}
| 
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Беларусь}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|шексіз
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күннен соң полицияға тіркелу кеорек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бельгия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Шенген визаларын [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астана қаласындағы Бас консулдығы] немесе [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматы қаласындағы Мажарстанның Бас консулдығы] береді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Белиз}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Кез келген Белиз елшілігінде виза алуға болады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Белиз дипломатиялық өкілдіктерінің тізімі|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diplomatic_missions_of_Belize|accessdate=12.08.2023|author=Ағылшынша Уикипедия|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бенин}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Мемлекеттің [https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240418071305/https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ |date=2024-04-18 }} алуға болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Бутан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Мемлекеттің [https://visit.doi.gov.bt/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231117164952/https://visit.doi.gov.bt/ |date=2023-11-17 }} алуға болады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Боливия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Босния және Герцеговина}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ботсвана}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бразилия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бруней}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Болгария}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Кипр, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Буркина-Фасо}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бурунди}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|1 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Камбоджа}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Камерун}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
| 
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Канада}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кабо-Верде}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Чад}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Чили}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Қытай}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күннен аспауы қажет.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Қытай арасындағы визасыз режим туралы келісімнің күшіне енуі туралы|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/639900?lang=kk|accessdate=23.10.2023|lang=kk|author=ҚР СІМ}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Колумбия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 180 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Коморлар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Конго Республикасы}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|7 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Коста-Рика}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|3 ай
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Электронды визаның иелері Порт-Буэ әуежайы арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Хорватия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Куба}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Кипр}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Болгария, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Чехия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Дания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Джибути}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|31 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Доминика}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|21 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Доминикан Республикасы}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Эквадор}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мысыр}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
| 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сальвадор}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эритрея}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эстония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Эсватини}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эфиопия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
* Электрондық виза иелері Аддис-Абеба Боле халықаралық әуежайы арқылы келуі керек
* Электрондық визалар 30 немесе 90 күнге беріледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Фиджи}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Финляндия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Франция}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Габон}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Электрондық виза иелері Либревиль халықаралық әуежайы арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гамбия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Грузия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|365 күн
| {{yes|365 күн виза қажет емес}}
| {{yes|365 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Германия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гана}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Грекия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|  {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гренада}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гватемала}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гвинея-Бисау}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
| 90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гайана}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гаити}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гондурас}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мажарстан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Исландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Үндістан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Индонезия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Иран}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|14 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ирак}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ирландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Британдық &quot;С&quot; санатындағы виза иелері үшін визасыз режим 2021 жылдың 31 қазанына дейін жарамды. Жалпы туристік аймаққа бірінші кіру нүктесі Ұлыбританияда болған жағдайда ғана кіруге рұқсат етіледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Израиль}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Италия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ямайка}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Виза Канада, Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания немесе Шенген аймағына мүше мемлекеттер берген жарамды виза иелері үшін жойылады және олардың қызылшаға, қызамыққа және полиомиелитке қарсы егілгені туралы дәлелдері бар.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Жапония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Иордания}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|3 ай
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кения}}
| {{yes|Электрондық саяхатқа рұқсат}}
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Өтініштер сапардан 90 күн бұрын жіберілуі мүмкін және кем дегенде 3 күн бұрын жіберілуі керек.

Бұл төлем 34,09 АҚШ долларын құрайды.

Сары безгекке қарсы вакцинация сертификаты эндемиялық елдерден келген жағдайда қажет.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кирибати}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|КХДР}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Корея Республикасы}}
| {{yes|K-ETA}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 60 күн
K-ETA формасы [https://www.k-eta.go.kr/portal/apply/index.do Корея Республикасының Үкіметінің сайтында] толтырылады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Кувейт}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Қырғызстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|виза қажет емес}}
| {{yes|виза қажет емес}}
|Жеке куәлікпен Қазақстаннан кіруге болады. 
Қазақстан азаматтары елге соңғы шыққан күнінен 90 күн өткен соң қайта кіре алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Лаос}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}} 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Латвия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ливан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі тегін виза
| 30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Лесото}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Либерия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
|{{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ливия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
| 
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|Электронды виза мемлекеттің [https://evisa.gov.ly/ ресми сайтында] рәсімделеді.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Лихтенштейн}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Литва}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Люксембург}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мадагаскар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|60 күн
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Малави}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Малайзия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мальдив Республикасы}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мали}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мальта}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Маршалл аралдары}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|90 күн
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мавритания}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|Нуакшот-Умтунси халықаралық әуежайында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Маврикий}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|60 күн
| {{yes|Келген кездегі виза}} 
| {{yes|Келген кездегі виза}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мексика}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Микронезия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Молдова}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күнде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Монако}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Моңғолия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Черногория}}
| {{no|Виза қажет}}
|  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Черногория мемелекеттік сайты|url=https://www.gov.me/en/diplomatic-missions/embassies-and-consulates-of-montenegro/kazakhstan|accessdate=04.03.2025}}&lt;/ref&gt;
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* 1 наурыздан 1 қарашаға дейін визасыз режим
* Жарамды Шенген визасы, АҚШ, Ұлыбритания немесе Ирландия Республикасынан жарамды визасы, сондай-ақ осы елдердің ықтиярхаты болған жағдайда Черногория аумағына 30 күнге дейін кіре алады және қала алады немесе транзитпен өте алады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Марокко}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мозамбик}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Бейра, Нампула, Мапуту, Пемба, Тете және Виланкуло әуежайларында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мьянма}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|28 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}}
|Электрондық виза иелері Янгон, Нейпидо, Мандалай әуежайлары арқылы немесе Таиланд — Тачилейк, Мявади және Кавтаунг немесе Үндістан — Рих Хав Дар және Таму шекарасынан өтетін жер учаскелері арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Намибия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|3 ай
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Науру}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Непал}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Нидерланд}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Жаңа Зеландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Никарагуа}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Нигер}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Нигерия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Македония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Норвегия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Оман}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Пәкістан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|3 ай
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Онлайн виза құқығы.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Палау Республикасы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі тегін виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Панама}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 60 күн
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|&quot;Туристік - Жеке Маршрут&quot; санаты бойынша онлайн режимінде виза алуға өтініш бере алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Парагвай}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Перу}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Филиппин}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Виза келгеннен кейін 59 күннен аспайтын мерзімге беріледі.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Польша}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Португалия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Катар}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Румыния}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Болгария, Кипр, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ресей}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* Жеке куәлікпен тікелей Қазақстаннан кіруге болады
* 180 күн ішінде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Руанда}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
Кения немесе Уганда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сент-Люсия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Бір күнге келетін круиздік кеме жолаушылары виза алудан босатылады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Самоа}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|60 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сан-Марино}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}}
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сауд Арабиясы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|Қызметтік/дипломатиялық паспорттарға визалық талаптар алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Сауд Арабиясы дипломатиялық және қызметтік/арнайы паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/674342?lang=kk|accessdate=21.12.2023}}&lt;/ref&gt;
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сенегал}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сербия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|24 сағаттан соң полицияға тіркелу керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сейшель аралдары}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сьерра-Леоне}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|3 ай
|  {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сингапур}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Үшінші елге/елден транзит жағдайында 96 сағатқа визасыз режим.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Словакия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Словения}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Соломон аралдары}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сомали}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Босасо, Галкайо және Могадишо әуежайларында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|ОАР}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Судан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Испания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Шри-Ланка}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |ETA / Келген кездегі Виза
|30 күн/60 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
* Стандартты визалық виза кез-келген 6 ай ішінде 60 күн тұруға мүмкіндік береді.
* Визалық алымдар (стандартты визалық виза үшін):
** SAARC - 35 АҚШ доллары
** SAARC емес - 75 АҚШ доллары
* Электрондық виза санаттары үшін 18,50 АҚШ доллары көлемінде қосымша қызмет ақысы алынады.
* 2 күндік әуежайлық тегін транзиттік кезең
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Судан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Суринам}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|25 АҚШ доллары кіру жарнасы келген кезде төленуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Швеция}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Швейцария}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сирия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тәжікстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|Шектелмеген
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|30 күннен соң полицияға тіркелу керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Танзания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тайланд}}
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| 60 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Шығыс Тимор}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Виза тек Президент Николау Лобато атындағы халықаралық әуежайда немесе Дили теңіз портында беріледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Того}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|15 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Тонга}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тунис}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
| 90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Түркия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Түрікменстан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Атырау және Маңғыстау облыстарының тұрғындары Балқан өңіріне 5 күнге дейінгі мерзімге визасыз кіре алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тувалу}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|1 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Уганда}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Кения немесе Руанда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Украина}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* 180 күн ішінде 90 күн
* Украинаның Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь аумағына кіру туралы Заңына сәйкес арнайы рұқсат қажет. Егер арнайы рұқсатсыз кіру-шығу болса, Украинаға кіруге тыйым салынады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|БАӘ}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ұлыбритания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|АҚШ}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Уругвай}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Өзбекстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|Шексіз
|{{yes|Виза қажет емес}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күннен соң құзырлы органдарға тіркелу қажет &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстандықтар Өзбекстанда 30 күнге дейін тіркеусіз жүре алады|url=https://elorda.info/ar-turli/26450-kazakstandyktar-ozbekstanda-30-kunge-deiin-tirkeusiz-zhure-alady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=elorda.info}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Вануату}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ватикан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Венесуэла}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Вьетнам}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Ұлттық паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісім 2024 жылғы 25 мамырдан бастап күшіне енеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан СІМ Ресми өкілі А.С. Смадияровтың брифингі, Астана, 2024 жылғы 6 мамыр|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/765972?lang=kk|accessdate=06.05.2024|lang=kk|author=ҚР СІМ}}&lt;/ref&gt;
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Йемен}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Замбия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{yes|Келген кездегі Виза}}
| {{yes|Келген кездегі Виза}}
|Зимбабвенің әмбебап визасы арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Зимбабве}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Замбияның әмбебап визасы арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|}

== Тәуелді, даулы немесе шектеулі аумақтар ==
; Мойындалмаған немесе ішінара танылған елдер
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекеттер
!Виза талбы
!Ескертпелер
|-
|{{байрақ|Абхазия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|-
|{{байрақ|Косово}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына]] мүше мемлекеттердің бірі берген жарамды биометриялық тұруға ықтиярхат иесіне, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] жүйесі ұйымдары, [[НАТО]], [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]], [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесі]] немесе [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] берген жарамды рұқсатнаманың иесіне, жарамды жол жүру құжатының иесіне виза талап етілмейді. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|title=Visas For Foreign Citizens - For Kosovo Citizens - Consular Services - Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|work=Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310115928/http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|archive-date=2013-03-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{байрақ|Солтүстік Кипр}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Газа секторына теңіз арқылы келуге тыйым салынады.
|-
|[[Сурет:Flag_of_Somaliland.svg|20x20 нүкте]] [[Сомалиленд]]
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі Виза
|30 күн үшін 30 АҚШ доллары, келген кезде төленеді.
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Ресейге визасыз кіретңн азаматтар, Оңтүстік Осетияға да визасыз кіре алады &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ресей Федерациясындағы Оңтүстік Осетия Республикасының Елшілігі|url=https://www.osembassy.org/consul/%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA-%D0%B2%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB/|accessdate=12.08.2023|author=osembassy.org|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{байрақ|Қытай Республикасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|24 сағаттан соң тіркелу қажет.
|}

; Тәуелді және аутономды аумақтар

{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекеттер
!Виза талабы
!Ескертпелер
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Қытай}}
|-
|{{байрақ|Гонконг}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|14 күн
|-
|{{байрақ|Макао}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|14 күнге дейінгі мерзіммен визалық талаптардан өзара босату туралы келісімге қол қойылды. Құжат мемлекетішілік рәсімдер аяқталғаннан кейін күшіне енеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Макао АӘА визасыз режим туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/746169?lang=kk|accessdate=10.04.2024|author=ҚР СІМ|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Дания}}
|-
|{{байрақ|Фарер аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді
|-
|{{байрақ|Гренландия}}
|{{no|Виза қажет}}
|Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Франция}}
|-
|{{байрақ|Француз Гвианасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Гвианасына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады.
|-
|{{байрақ|Француз Полинезиясы}}
|{{no|Виза қажет}}
|Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Полинезиясына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады.
|-
|{{Ту|Франция}} [[Француз Вест-Индия]]
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Майотта}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Жаңа Каледония}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Реюньон}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Сен-Пьер және Микелон}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|[[Сурет:Flag of Wallis and Futuna.svg|20x20 нүкте]] Уоллис және Футуна
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Нидерланд}}
|-
|{{байрақ|Аруба}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Бонэйр, Синт-Эстатиус және Саба}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Кюрасао}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Сен-Мартен}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
|-
|{{байрақ|Кук аралдары}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|31 күн
|-
|{{байрақ|Ниуэ}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|-
|{{байрақ|Токелау}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|-
|{{байрақ|Ангилья}}
|{{no|Виза қажет}}
|Ұлыбритания берген жарамды виза иелеріне виза қажет емес.
|-
|{{байрақ|Бермудалар}}
|{{no|Виза қажет}}
|Ұлыбритания арқылы транзитпен өту кезінде 3 айдан аспайтын мерзімге визасыз кіру.
|-
|{{байрақ|Үнді мұхитындағы Британия аймағы}}
|{{no|Арнайы рұқсат қажет.}}
|
|-
|{{байрақ|Британдық Вирджин аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Кайман аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Фолкленд аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Гибралтар}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|[[Сурет:Flag of Jersey.svg|20x20 нүкте]] [[Гернси]]
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Мэн}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|[[Сурет:Flag of Guernsey.svg|20x20 нүкте]] [[Джерси (арал)]]
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Монтсеррат}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
|-
|{{байрақ|Питкэрн аралдары}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Егер сіз жағаға шықпасаңыз, 14 күндік визасыз режим және 35 АҚШ доллары көлеміндегі отырғызу алымы немесе 5 АҚШ доллары мөлшеріндегі салық.
|-
|[[Сурет:Flag_of_Ascension_Island.svg|20x20 нүкте]]  [[Асенсьон аралы]]
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|Кез келген жылдық кезең ішінде 3 ай
|-
|{{байрақ|Әулие Елена аралы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
|-
|[[Сурет:Flag of Tristan da Cunha.svg|20x20 нүкте]] [[Тристан-да-Кунья]]
|{{no|Рұқсат қажет}}
|Тристан да Кунья аралы үшін 15/30 фунт стерлингке (яхта/кеме жолаушысы) немесе Гоф аралдары, қол жетімсіз арал немесе Найтингейл үшін 20 фунт стерлингке рұқсат қажет.
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сэндвич аралдары}}
|{{no|Рұқсат қажет}}
|Комиссардың кіруге алдын-ала рұқсаты қажет (110/160 фунт стерлингке 72 сағат/1 ай).
|-
|{{байрақ|Туркс пен Кайкос}}
|{{no|Виза қажет}}
|Канада, Ұлыбритания немесе АҚШ берген жарамды виза иелеріне виза 90 күннен аспайтын мерзімге талап етілмейді.
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|АҚШ}}
|-
|{{байрақ|Америка Самоасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Гуам}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Солтүстік Мариана аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Америкалық Вирджин аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Пуэрто-Рико}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Антарктика}}
|-
|{{Ту|Норвегия}} [[Буве аралы]], 
[[Сурет:Flag of the British Antarctic Territory.svg|20x20 нүкте]] [[Антарктикадағы Британия аймағы]] &lt;br&gt;[[Сурет:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|20x20 нүкте]] [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]]&lt;br&gt;[[Сурет:Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg|20x20 нүкте]] Аргентина Антарктидасы&lt;br&gt;{{Ту|Аустралия}} [[Антарктикадағы Аустралияның аймағы|Аустралия антарктикалық аймағы]]&lt;br&gt;[[Сурет:Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg|20x20 нүкте]] Чили антарктикалық аймағы&lt;br&gt;{{Ту|Аустралия}} [[Херд аралы және Макдональд аралдары|Херд және Макдональд аралдары]]&lt;br&gt;{{Ту|Норвегия}} [[І Петр аралы|Петр I аралы]]&lt;br&gt;{{Ту|Норвегия}} [[Мод патшайымының жері]]&lt;br&gt;
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Арнайы рұқсат қажет
|Антарктикаға бару үшін виза қажет болмаса да, саяхатшылар өз елінде және зерттеу станциясына немесе баруды жоспарлап отырған туристік бағдарлама жұмыс істейтін елде қажетті рұқсаттар алуы керек. Сондай-ақ, келушілер нәзік экожүйені сақтау үшін қатаң экологиялық ережелерді сақтауы керек.
|}

== Төлқұжатты пайдалануға шектеулер ==
* [[Араб мемлекеттері Лигасы|Араб лигасы]]: Араб лигасының Израильді бойкоттауы нәтижесінде Араб лигасының көптеген елдері паспортында Израильге кіру туралы куәлігі бар немесе пайдаланылмаған Израиль визасы бар саяхатшыларға кіруден бас тартады.
* Иран: соңғы 12 айда Израиль визасы/мөрі бар төлқұжат иелеріне кіруден бас тартылды
* Әзірбайжан: Әзірбайжан мен Армения арасындағы бірінші Таулы-Қарабақ соғысы нәтижесінде Әзірбайжан қазақстандық немесе басқа паспорттары бар армян тектес адамдарға кіруден бас тартады. Ол сондай-ақ төлқұжатында өзін Таулы Қарабақ Республикасына кіру туралы куәлігі бар шетелдіктерге кіруден қатаң бас тартады, оларды [[персона нон грата]] деп атайды.

== Болашақ өзгерістер ==
Қазіргі уақытта Қазақстан [[Сан-Марино|Сан-Мариномен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанның көгілдір паспортының әлемдегі құндылығы екі еседей артады|url=https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-kogildir-pasportynyn-alemdegi-kundylygy-eki-esedej-artady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}&lt;/ref&gt;, [[Вьетнам|Вьетнаммен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам арасында 30 күндік визасыз режим енгізілуі мүмкін|url=https://inbusiness.kz/kz/last/kazakstan-men-vetnam-arasynda-30-kundik-vizasyz-rezhim-engizilui-mumkin|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}&lt;/ref&gt;, [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македониямен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Солтүстік Македония Қазақстанға визасыз режим енгізуді жоспарлап отыр|url=https://baq.kz/soltustik-makedoniya-qazaqstanga-vizasyz-rezhim-engizudi-zhosparlap-otyr-310971/|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=baq.kz}}&lt;/ref&gt; өзара визасыз режим талқылауда. Қазіргі кезде Қазақстан тағы 26 елмен өзара визасыз режим енгізу туралы келіссөз жүргізіп жатыр. Олардың қатарында [[Аустрия]], [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясы,]] [[Бахрейн]] және тағы басқа мемлекеттер бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстандықтар қандай елдерге визасыз бара алады|url=https://sputnik.kz/20230515/qazaqstandyqtar-qanday-elderge-vizasyz-bara-alady-34908349.html|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=sputnik.kz}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың 21 тамызында Қазақстан президентінің Вьетнамға сапары елдер арасында визасыз режимге қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам Үкіметі визасыз режимге қол қойды|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/qazaqstan-men-vetnam-ukimeti-vizasyz-rezimge-qol-qoidy|accessdate=21.08.2023|author=informburo.kz}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Henley паспорт индексі]]
* [[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
* [[Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты]]
* [[Қазақстанның визалық саясаты]]
* [[Қазақстан азаматының жеке куәлігі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Азаматтығына байланысты визалық талаптар}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]
[[Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар]]</text>
      <sha1>r4gyavcb3e641kvksousm9wox139aqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629887</id>
      <parentid>3629886</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нурасылл</username>
        <id>125788</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дереккөздер түзетілді</comment>
      <origin>3629887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74661" sha1="p3uqhpqogcrbyak81b5yqpz9gd424eg" xml:space="preserve">{{toc-right}}'''Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар''' — бұл басқа мемлекеттердің билігі [[Қазақстан]] азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Қозғалыс еркіндігі жағынан [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] бірінші орын алады. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Төлқұжат статистикасы
!Ел
!Визасыз елдер
саны
!Қозғалыс
еркіндігі
!Дереккөз
|-
|{{Байрақ|Қазақстан}}
|78
|[[Henley паспорт индексі|61-орын]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Henley Passport Index  Global Ranking|url=https://www.henleyglobal.com/passport-index/ranking|publisher=Henley &amp; Partners|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
|}

== Виза талаптарының картасы ==
[[Сурет:Visa_requirements_for_Kazakhstani_citizens.svg|ортаға|нобай|800x800 нүкте|Қазақстан азаматтарына визасыз кіру немесе келе салып виза алуға мүмкіндік беретін елдер мен территориялар картасы{{legend|#002377|{{Байрақ|Қазақстан}}}} {{legend|#1191E5|Қозғалыс еркіндігі}} {{legend|#22B14C|Визасыз кіру}} {{legend|#B5E61D|Келген кездегі виза}} {{legend|#61C7A1|Электронды виза}} {{legend|#79D343|Виза келген кезде де, онлайн да қол жетімді}} {{legend|#ABABAB|Виза қажет}}]]

== Қазақстан азаматтарының жол жүру құжаттары ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot;&gt;
Сурет:Kazakhstan Passport.svg|Биометриялық [[Қазақстан азаматының төлқұжаты|қазақстан төлқұжатының]] мұқабасы
Сурет:KZ-ID-card-new.jpg|[[Қазақстан азаматының  жеке куәлігі]]
Сурет:Service_passport_of_Kazakhstan.jpg|Қазақстан азаматының қызметтік төлқұжатының мұқабасы
Сурет:DippassportKaz.jpg|Қазақстан азаматының дипломатиялық төлқұжатының мұқабасы
&lt;/gallery&gt;

== Өзгерістер ==
'''Визалық талаптарды алып тастады:''' [[Түркия]] (1992 жылғы 2 сәуір), [[Моңғолия]] (1995 жылғы 2 қаңтар), [[Барбадос]] (1995 жылғы 21 қыркүйек), [[Албания]] (1998 жылғы 29 маусым), [[Самоа]] (1998 жылғы 15 желтоқсан), [[Эквадор]] (1999 жылғы 15 шілде), [[Кук аралдары]] (4 ақпан 2002 ж.), [[Антигуа және Барбуда]] (17 ақпан 2002 ж.), [[Гаити]] (14 ақпан 2004 ж.), [[Филиппин|Филиппиндер]] (15 Сәуір 2014 ж.), [[Доминика]] (13 мамыр 2004 ж.), [[Намибия]] (2 тамыз 2005 ж.), [[Ниуэ]] (11 Ақпан 2007 ж.), [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] (5 наурыз 2007 ж.), [[Сербия]] (28 мамыр 2012 ж.), [[Гонконг]] (26 шілде 2012 ж.), [[Колумбия]] (2014 ж.), [[Аргентина]] (1 қараша 2014 ж.), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] (29 қараша 2014 ж.), [[Индонезия]] (қыркүйек 2015 ж.), [[Бразилия]] (6 қыркүйек 2016 ж.), [[Коста-Рика]] (желтоқсан 2016 ж.), [[Біріккен Араб Әмірліктері]] (10 наурыз 2018 ж.), [[Черногория]] (15 сәуір 2019 ж.), [[Оман]] (1 сәуір 2022 ж.), [[Мальдив Республикасы|Мальдив аралдары]] (9 мамыр 2022 ж.), [[Андорра]] (5 тамыз 2022), [[Иран]] (11 Қараша 2022), [[Қытай]] (18 мамыр 2023), [[Тайланд]] (19 сәуір 2024 ж.), [[Марокко]] (19 наурыз 2024).

'''Келу визаларын енгізді:''' [[Камбоджа]] (1995 ж. 15 қараша), [[Палау Республикасы|Палау]] (1996 ж. 2 шілде), [[Кабо-Верде]] (1998 ж. 27 наурыз), [[Лаос]] (1998 ж. 1 шілде), [[Ливан]] (1999 ж. 4 наурыз), [[Кения]] (1999 ж. 15 наурыз), [[Боливия]] (1999 ж. 30 маусым (2000 ж. 19 шілде), [[Никарагуа]] (2000 ж. 23 тамыз), [[Бангладеш]] (2001 ж. 19 наурыз), [[Комор аралдары]] (2001 ж. 1 шілде), [[Ямайка]] (2002 ж. 14 наурыз), [[Макао]] (2002 ж. 11 мамыр), [[Уганда]] (2002 ж. 9 қараша), [[Замбия]] (2003 ж. 15 қаңтар), [[Непал]] (2003 ж. 16 ақпан), [[Мадагаскар]] (2003 ж. 28 қыркүйек), [[Маврикий]] (2004 ж. 19 қаңтар), [[Тувалу]] (2006 ж. 15 қазан), [[Мозамбик]] (2008 ж. 1 қыркүйек), [[Қатар]] (2017 ж. 22 маусым), [[Руанда]] (2018 жылғы 1 қаңтар) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек).

'''Электрондық визалар енгізілді:''' [[Аустралия]] (2013 жылғы қарашадан бастап электрондық қонақ визасы), [[Лесото]] (2017 жылғы 1 мамыр), [[Джибути]] (2018 жылғы 18 ақпан), [[Үндістан]] (2018 жылғы 5 наурыз), [[Эфиопия]] (2018 жылғы 1 маусым) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек).

'''Визалық талаптарды қалпына келтірді:''' [[Эстония]] (1 шілде 1992 ж.), [[Латвия]] (1993 ж.), [[Литва]] (1 қараша 1993 ж.), [[Словакия]] (6 мамыр 1994 ж.), [[Мажарстан]] (6 қараша 1996 ж.), [[Болгария]] (1 қаңтар 1999 ж.), [[Түрікменстан]] (19 маусым 1999 ж.) [[Румыния]] (2000 ж.1 шілде), [[Чехия]] (2000 ж. 22 қазан) және [[Польша]] (2001 ж. 12 қаңтар).

== Визалық талаптар ==
Туристік мақсатта саяхаттайтын қарапайым төлқұжат иелеріне арналған визалық талаптар: &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының азамматары үшін визалық режимі|url=https://egov.kz/cms/kk/articles/visa_free_regime|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=egov.kz}}&lt;/ref&gt;
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекет
!Азаматтық төлқұжат (N)
!Рұқсат етілген уақыт
!Дипломатиялық төлқұжат (D)
!Қызметтік төлқұжат (S)
!&lt;big&gt;Ескертпелер&lt;/big&gt; 
!Өзара қарым-қатынас
|-
|{{байрақ|Ауғанстан}}
| {{no|Виза қажет}}
| 
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Визаға сұраныс [http://astana.mfa.af/ Астанадағы елшілік] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808191157/https://astana.mfa.af/ |date=2022-08-08 }} пен Алматыдағы консульдік арқылы қаралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Албания}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 90 күн
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Алжир}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
| Алжирге виза Астанадағы [https://embastana.mfa.gov.dz/services-for-foreigners/entry-visa-to-algeria-1 елшілікте] қаралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Андорра}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 90 күн, елдің әуежайы жоқ, Испания немесе Франция арқылы Шенген визасымен кіру керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ангола}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Ресей|Ресейдегі]] [https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html Ангола Елшілігінің консулдық бөлімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718092329/https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html |date=2023-07-18 }} [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдеріндегі консулдық қамтамасыз етуге жауапты.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Аргентина}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Армения}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 180 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Аустралия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; | Онлайн виза қажет
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Онлайн визалық өтініштер Аустралияның Сербиядағы елшілігінде қаралады. 
Онлайн виза сайты: https://immi.homeaffairs.gov.au/help-support/applying-online-or-on-paper/online
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Аустрия}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Визаға сұраныстар [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматыдағы Мажарстанның Бас Консульдігінде], [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астанадағы елшілігінде], [https://visa.vfsglobal.com/kaz/ru/aut VFS визалық орталығында] қабылданады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Әзірбайжан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн

30 күннен соң жергілікті полицияға тіркелуі керек. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасы Мемлекеттік Көші-Қон Қызметі|url=https://migration.gov.az/ru/oyq|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=migration.gov.az}}&lt;/ref&gt;

Каспий теңізіндегі порт арқылы шекарадан өту үшін Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консульдігіне хабарласуы керек &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консулдығы|url=https://aktau.mfa.gov.az/ru|accessdate=12.08.2023|author=mfa.gov.az|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Багам аралдары}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Виза [https://mofa.gov.bs/evisa-online-services/ Багам аралдарының Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] сұралады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бахрейн}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|14 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Виза [https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html Бахрейн Корольдігінің Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026083302/https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html |date=2020-10-26 }} сұралады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Бангладеш}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Келушілер елде болу мерзімін ұзарту туралы өтініш бере алады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Барбадос}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|28 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{yes|виза қажет емес}}
| 
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Беларусь}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|шексіз
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күннен соң полицияға тіркелу кеорек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бельгия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Шенген визаларын [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астана қаласындағы Бас консулдығы] немесе [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматы қаласындағы Мажарстанның Бас консулдығы] береді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Белиз}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Кез келген Белиз елшілігінде виза алуға болады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Белиз дипломатиялық өкілдіктерінің тізімі|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diplomatic_missions_of_Belize|accessdate=12.08.2023|author=Ағылшынша Уикипедия|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бенин}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Мемлекеттің [https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240418071305/https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ |date=2024-04-18 }} алуға болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Бутан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Мемлекеттің [https://visit.doi.gov.bt/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231117164952/https://visit.doi.gov.bt/ |date=2023-11-17 }} алуға болады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Боливия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Босния және Герцеговина}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ботсвана}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бразилия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бруней}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Болгария}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Кипр, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Буркина-Фасо}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Бурунди}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|1 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Камбоджа}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Камерун}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
| 
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Канада}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кабо-Верде}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Чад}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Чили}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Қытай}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күннен аспауы қажет.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Қытай арасындағы визасыз режим туралы келісімнің күшіне енуі туралы|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/639900?lang=kk|accessdate=23.10.2023|lang=kk|author=ҚР СІМ}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Колумбия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|365 күн ішінде 180 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Коморлар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Конго Республикасы}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|7 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Коста-Рика}}
| {{no|Виза қажет}}
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|3 ай
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Электронды визаның иелері Порт-Буэ әуежайы арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Хорватия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Куба}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Кипр}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Болгария, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Чехия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Дания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Джибути}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|31 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Доминика}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|21 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Доминикан Республикасы}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Эквадор}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мысыр}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
| 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сальвадор}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эритрея}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эстония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Эсватини}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Эфиопия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
* Электрондық виза иелері Аддис-Абеба Боле халықаралық әуежайы арқылы келуі керек
* Электрондық визалар 30 немесе 90 күнге беріледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Фиджи}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Финляндия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Франция}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Габон}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Электрондық виза иелері Либревиль халықаралық әуежайы арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гамбия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Грузия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|365 күн
| {{yes|365 күн виза қажет емес}}
| {{yes|365 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Германия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гана}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Грекия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|  {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гренада}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гватемала}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гвинея-Бисау}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
| 90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гайана}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Гаити}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Гондурас}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мажарстан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Исландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Үндістан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Индонезия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| 
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Иран}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|14 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ирак}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ирландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Британдық &quot;С&quot; санатындағы виза иелері үшін визасыз режим 2021 жылдың 31 қазанына дейін жарамды. Жалпы туристік аймаққа бірінші кіру нүктесі Ұлыбританияда болған жағдайда ғана кіруге рұқсат етіледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Израиль}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Италия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ямайка}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Виза Канада, Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания немесе Шенген аймағына мүше мемлекеттер берген жарамды виза иелері үшін жойылады және олардың қызылшаға, қызамыққа және полиомиелитке қарсы егілгені туралы дәлелдері бар.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Жапония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Иордания}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|3 ай
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кения}}
| {{yes|Электрондық саяхатқа рұқсат}}
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Өтініштер сапардан 90 күн бұрын жіберілуі мүмкін және кем дегенде 3 күн бұрын жіберілуі керек.

Бұл төлем 34,09 АҚШ долларын құрайды.

Сары безгекке қарсы вакцинация сертификаты эндемиялық елдерден келген жағдайда қажет.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Кирибати}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|КХДР}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Корея Республикасы}}
| {{yes|K-ETA}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 60 күн
K-ETA формасы [https://www.k-eta.go.kr/portal/apply/index.do Корея Республикасының Үкіметінің сайтында] толтырылады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Кувейт}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
| 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Қырғызстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|виза қажет емес}}
| {{yes|виза қажет емес}}
|Жеке куәлікпен Қазақстаннан кіруге болады. 
Қазақстан азаматтары елге соңғы шыққан күнінен 90 күн өткен соң қайта кіре алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Лаос}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}} 
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Латвия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ливан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі тегін виза
| 30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Лесото}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Либерия}}
| {{no|Виза қажет}} 
| 
|{{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ливия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
| 
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|Электронды виза мемлекеттің [https://evisa.gov.ly/ ресми сайтында] рәсімделеді.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Лихтенштейн}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Литва}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Люксембург}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мадагаскар}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|60 күн
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Малави}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Малайзия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мальдив Республикасы}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мали}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мальта}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Маршалл аралдары}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|90 күн
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мавритания}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
|{{no|Виза қажет}}
|{{no|Виза қажет}}
|Нуакшот-Умтунси халықаралық әуежайында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Маврикий}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|60 күн
| {{yes|Келген кездегі виза}} 
| {{yes|Келген кездегі виза}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мексика}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Микронезия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Молдова}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күнде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Монако}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Моңғолия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Черногория}}
| {{no|Виза қажет}}
|  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Черногория мемелекеттік сайты|url=https://www.gov.me/en/diplomatic-missions/embassies-and-consulates-of-montenegro/kazakhstan|accessdate=04.03.2025}}&lt;/ref&gt;
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* 1 наурыздан 1 қарашаға дейін визасыз режим
* Жарамды Шенген визасы, АҚШ, Ұлыбритания немесе Ирландия Республикасынан жарамды визасы, сондай-ақ осы елдердің ықтиярхаты болған жағдайда Черногория аумағына 30 күнге дейін кіре алады және қала алады немесе транзитпен өте алады
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Марокко}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн 
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Мозамбик}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Бейра, Нампула, Мапуту, Пемба, Тете және Виланкуло әуежайларында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Мьянма}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|28 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}}
|Электрондық виза иелері Янгон, Нейпидо, Мандалай әуежайлары арқылы немесе Таиланд — Тачилейк, Мявади және Кавтаунг немесе Үндістан — Рих Хав Дар және Таму шекарасынан өтетін жер учаскелері арқылы келуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Намибия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|3 ай
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Науру}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Непал}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Нидерланд}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Жаңа Зеландия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Никарагуа}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Нигер}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Нигерия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Македония}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Норвегия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Оман}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Пәкістан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|3 ай
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Онлайн виза құқығы.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Палау Республикасы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі тегін виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Панама}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
| 60 күн
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|&quot;Туристік - Жеке Маршрут&quot; санаты бойынша онлайн режимінде виза алуға өтініш бере алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Парагвай}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Перу}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Филиппин}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Виза келгеннен кейін 59 күннен аспайтын мерзімге беріледі.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Польша}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Португалия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Катар}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Румыния}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|Болгария, Кипр, Шенген визалары арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Ресей}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* Жеке куәлікпен тікелей Қазақстаннан кіруге болады
* 180 күн ішінде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Руанда}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
Кения немесе Уганда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
| 90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сент-Люсия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|Бір күнге келетін круиздік кеме жолаушылары виза алудан босатылады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
| {{yes|180 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Самоа}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|60 күн
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сан-Марино}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}}
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сауд Арабиясы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|Қызметтік/дипломатиялық паспорттарға визалық талаптар алынып тасталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Сауд Арабиясы дипломатиялық және қызметтік/арнайы паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/674342?lang=kk|accessdate=21.12.2023}}&lt;/ref&gt;
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сенегал}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|
| {{no|Виза қажет}}
| {{no|Виза қажет}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сербия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|24 сағаттан соң полицияға тіркелу керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сейшель аралдары}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
| {{yes|Виза қажет емес}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сьерра-Леоне}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|3 ай
|  {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сингапур}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Үшінші елге/елден транзит жағдайында 96 сағатқа визасыз режим.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Словакия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Словения}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Соломон аралдары}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Сомали}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Босасо, Галкайо және Могадишо әуежайларында қол жетімді.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|ОАР}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Судан}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Испания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Шри-Ланка}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |ETA / Келген кездегі Виза
|30 күн/60 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
* Стандартты визалық виза кез-келген 6 ай ішінде 60 күн тұруға мүмкіндік береді.
* Визалық алымдар (стандартты визалық виза үшін):
** SAARC - 35 АҚШ доллары
** SAARC емес - 75 АҚШ доллары
* Электрондық виза санаттары үшін 18,50 АҚШ доллары көлемінде қосымша қызмет ақысы алынады.
* 2 күндік әуежайлық тегін транзиттік кезең
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Судан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Суринам}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|25 АҚШ доллары кіру жарнасы келген кезде төленуі керек.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Швеция}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Швейцария}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Сирия}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тәжікстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|Шектелмеген
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|30 күннен соң полицияға тіркелу керек
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Танзания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| {{yes|Виза қажет емес}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тайланд}}
| {{yes|Виза қажет емес}} 
| 60 күн
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Шығыс Тимор}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Виза тек Президент Николау Лобато атындағы халықаралық әуежайда немесе Дили теңіз портында беріледі.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Того}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|15 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Тонга}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тунис}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
| 90 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Түркия}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|180 күн ішінде 90 күн
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Түрікменстан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
| {{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Атырау және Маңғыстау облыстарының тұрғындары Балқан өңіріне 5 күнге дейінгі мерзімге визасыз кіре алады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Тувалу}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза 
|1 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Уганда}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|3 ай
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Кения немесе Руанда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады.
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Украина}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|90 күн
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
* 180 күн ішінде 90 күн
* Украинаның Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь аумағына кіру туралы Заңына сәйкес арнайы рұқсат қажет. Егер арнайы рұқсатсыз кіру-шығу болса, Украинаға кіруге тыйым салынады.
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|БАӘ}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|{{yes|90 күн виза қажет емес}}
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ұлыбритания}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|АҚШ}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Уругвай}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Өзбекстан}}
| {{yes|Виза қажет емес}}
|Шексіз
|{{yes|Виза қажет емес}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күннен соң құзырлы органдарға тіркелу қажет &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстандықтар Өзбекстанда 30 күнге дейін тіркеусіз жүре алады|url=https://elorda.info/ar-turli/26450-kazakstandyktar-ozbekstanda-30-kunge-deiin-tirkeusiz-zhure-alady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=elorda.info}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Вануату}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Ватикан}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
| {{yes|90 күн виза қажет емес}}
| {{no|Виза қажет}} 
|Де-факто Шенген визасы қажет
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Венесуэла}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Вьетнам}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза 
|30 күн
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|{{yes|30 күн виза қажет емес}}
|Ұлттық паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісім 2024 жылғы 25 мамырдан бастап күшіне енеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан СІМ Ресми өкілі А.С. Смадияровтың брифингі, Астана, 2024 жылғы 6 мамыр|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/765972?lang=kk|accessdate=06.05.2024|lang=kk|author=ҚР СІМ}}&lt;/ref&gt;
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Йемен}}
| {{no|Виза қажет}} 
|
|{{no|Виза қажет}} 
|{{no|Виза қажет}} 
|
|{{yes|√}}
|-
|{{байрақ|Замбия}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза / Келген кездегі Виза
|90 күн
| {{yes|Келген кездегі Виза}}
| {{yes|Келген кездегі Виза}}
|Зимбабвенің әмбебап визасы арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|-
|{{байрақ|Зимбабве}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі виза
|30 күн
| {{no|Виза қажет}} 
| {{no|Виза қажет}} 
|Замбияның әмбебап визасы арқылы кіруге болады
|{{no|X}}
|}

== Тәуелді, даулы немесе шектеулі аумақтар ==
; Мойындалмаған немесе ішінара танылған елдер
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекеттер
!Виза талбы
!Ескертпелер
|-
|{{байрақ|Абхазия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|-
|{{байрақ|Косово}}
|{{no|Виза қажет}}
|[[Шенген аймағы|Шенген аймағына]] мүше мемлекеттердің бірі берген жарамды биометриялық тұруға ықтиярхат иесіне, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] жүйесі ұйымдары, [[НАТО]], [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]], [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесі]] немесе [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] берген жарамды рұқсатнаманың иесіне, жарамды жол жүру құжатының иесіне виза талап етілмейді. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|title=Visas For Foreign Citizens - For Kosovo Citizens - Consular Services - Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|work=Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310115928/http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|archive-date=2013-03-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{байрақ|Солтүстік Кипр}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Газа секторына теңіз арқылы келуге тыйым салынады.
|-
|[[Сурет:Flag_of_Somaliland.svg|20x20 нүкте]] [[Сомалиленд]]
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Келген кездегі Виза
|30 күн үшін 30 АҚШ доллары, келген кезде төленеді.
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Ресейге визасыз кіретңн азаматтар, Оңтүстік Осетияға да визасыз кіре алады &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ресей Федерациясындағы Оңтүстік Осетия Республикасының Елшілігі|url=https://www.osembassy.org/consul/%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA-%D0%B2%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB/|accessdate=12.08.2023|author=osembassy.org|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{байрақ|Қытай Республикасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|24 сағаттан соң тіркелу қажет.
|}

; Тәуелді және аутономды аумақтар

{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
!Мемлекеттер
!Виза талабы
!Ескертпелер
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Қытай}}
|-
|{{байрақ|Гонконг}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|14 күн
|-
|{{байрақ|Макао}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|14 күнге дейінгі мерзіммен визалық талаптардан өзара босату туралы келісімге қол қойылды. Құжат мемлекетішілік рәсімдер аяқталғаннан кейін күшіне енеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Макао АӘА визасыз режим туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/746169?lang=kk|accessdate=10.04.2024|author=ҚР СІМ|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Дания}}
|-
|{{байрақ|Фарер аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді
|-
|{{байрақ|Гренландия}}
|{{no|Виза қажет}}
|Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Франция}}
|-
|{{байрақ|Француз Гвианасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Гвианасына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады.
|-
|{{байрақ|Француз Полинезиясы}}
|{{no|Виза қажет}}
|Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Полинезиясына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады.
|-
|{{Ту|Франция}} [[Француз Вест-Индия]]
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Майотта}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Жаңа Каледония}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Реюньон}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|{{байрақ|Сен-Пьер және Микелон}}
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
|[[Сурет:Flag of Wallis and Futuna.svg|20x20 нүкте]] Уоллис және Футуна
|{{no|Виза қажет}}
|Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады.
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Нидерланд}}
|-
|{{байрақ|Аруба}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Бонэйр, Синт-Эстатиус және Саба}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Кюрасао}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Сен-Мартен}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
|-
|{{байрақ|Кук аралдары}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|31 күн
|-
|{{байрақ|Ниуэ}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|30 күн
|-
|{{байрақ|Токелау}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|-
|{{байрақ|Ангилья}}
|{{no|Виза қажет}}
|Ұлыбритания берген жарамды виза иелеріне виза қажет емес.
|-
|{{байрақ|Бермудалар}}
|{{no|Виза қажет}}
|Ұлыбритания арқылы транзитпен өту кезінде 3 айдан аспайтын мерзімге визасыз кіру.
|-
|{{байрақ|Үнді мұхитындағы Британия аймағы}}
|{{no|Арнайы рұқсат қажет.}}
|
|-
|{{байрақ|Британдық Вирджин аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Кайман аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Фолкленд аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Гибралтар}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|[[Сурет:Flag of Jersey.svg|20x20 нүкте]] [[Гернси]]
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Мэн}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|[[Сурет:Flag of Guernsey.svg|20x20 нүкте]] [[Джерси (арал)]]
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Монтсеррат}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
|-
|{{байрақ|Питкэрн аралдары}}
|{{yes|Виза қажет емес}}
|Егер сіз жағаға шықпасаңыз, 14 күндік визасыз режим және 35 АҚШ доллары көлеміндегі отырғызу алымы немесе 5 АҚШ доллары мөлшеріндегі салық.
|-
|[[Сурет:Flag_of_Ascension_Island.svg|20x20 нүкте]]  [[Асенсьон аралы]]
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|Кез келген жылдық кезең ішінде 3 ай
|-
|{{байрақ|Әулие Елена аралы}}
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Электронды виза
|
|-
|[[Сурет:Flag of Tristan da Cunha.svg|20x20 нүкте]] [[Тристан-да-Кунья]]
|{{no|Рұқсат қажет}}
|Тристан да Кунья аралы үшін 15/30 фунт стерлингке (яхта/кеме жолаушысы) немесе Гоф аралдары, қол жетімсіз арал немесе Найтингейл үшін 20 фунт стерлингке рұқсат қажет.
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сэндвич аралдары}}
|{{no|Рұқсат қажет}}
|Комиссардың кіруге алдын-ала рұқсаты қажет (110/160 фунт стерлингке 72 сағат/1 ай).
|-
|{{байрақ|Туркс пен Кайкос}}
|{{no|Виза қажет}}
|Канада, Ұлыбритания немесе АҚШ берген жарамды виза иелеріне виза 90 күннен аспайтын мерзімге талап етілмейді.
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|АҚШ}}
|-
|{{байрақ|Америка Самоасы}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Гуам}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Солтүстік Мариана аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Америкалық Вирджин аралдары}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
|{{байрақ|Пуэрто-Рико}}
|{{no|Виза қажет}}
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{Байрақ|Антарктика}}
|-
|{{Ту|Норвегия}} [[Буве аралы]], 
[[Сурет:Flag of the British Antarctic Territory.svg|20x20 нүкте]] [[Антарктикадағы Британия аймағы]] &lt;br&gt;[[Сурет:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|20x20 нүкте]] [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]]&lt;br&gt;[[Сурет:Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg|20x20 нүкте]] Аргентина Антарктидасы&lt;br&gt;{{Ту|Аустралия}} [[Антарктикадағы Аустралияның аймағы|Аустралия антарктикалық аймағы]]&lt;br&gt;[[Сурет:Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg|20x20 нүкте]] Чили антарктикалық аймағы&lt;br&gt;{{Ту|Аустралия}} [[Херд аралы және Макдональд аралдары|Херд және Макдональд аралдары]]&lt;br&gt;{{Ту|Норвегия}} [[І Петр аралы|Петр I аралы]]&lt;br&gt;{{Ту|Норвегия}} [[Мод патшайымының жері]]&lt;br&gt;
| style=&quot;background-color:#EEE685&quot; |Арнайы рұқсат қажет
|Антарктикаға бару үшін виза қажет болмаса да, саяхатшылар өз елінде және зерттеу станциясына немесе баруды жоспарлап отырған туристік бағдарлама жұмыс істейтін елде қажетті рұқсаттар алуы керек. Сондай-ақ, келушілер нәзік экожүйені сақтау үшін қатаң экологиялық ережелерді сақтауы керек.
|}

== Төлқұжатты пайдалануға шектеулер ==
* [[Араб мемлекеттері Лигасы|Араб лигасы]]: Араб лигасының Израильді бойкоттауы нәтижесінде Араб лигасының көптеген елдері паспортында Израильге кіру туралы куәлігі бар немесе пайдаланылмаған Израиль визасы бар саяхатшыларға кіруден бас тартады.
* Иран: соңғы 12 айда Израиль визасы/мөрі бар төлқұжат иелеріне кіруден бас тартылды
* Әзірбайжан: Әзірбайжан мен Армения арасындағы бірінші Таулы-Қарабақ соғысы нәтижесінде Әзірбайжан қазақстандық немесе басқа паспорттары бар армян тектес адамдарға кіруден бас тартады. Ол сондай-ақ төлқұжатында өзін Таулы Қарабақ Республикасына кіру туралы куәлігі бар шетелдіктерге кіруден қатаң бас тартады, оларды [[персона нон грата]] деп атайды.

== Болашақ өзгерістер ==
Қазіргі уақытта Қазақстан [[Сан-Марино|Сан-Мариномен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстанның көгілдір паспортының әлемдегі құндылығы екі еседей артады|url=https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-kogildir-pasportynyn-alemdegi-kundylygy-eki-esedej-artady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}&lt;/ref&gt;, [[Вьетнам|Вьетнаммен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам арасында 30 күндік визасыз режим енгізілуі мүмкін|url=https://inbusiness.kz/kz/last/kazakstan-men-vetnam-arasynda-30-kundik-vizasyz-rezhim-engizilui-mumkin|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}&lt;/ref&gt;, [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македониямен]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Солтүстік Македония Қазақстанға визасыз режим енгізуді жоспарлап отыр|url=https://baq.kz/soltustik-makedoniya-qazaqstanga-vizasyz-rezhim-engizudi-zhosparlap-otyr-310971/|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=baq.kz}}&lt;/ref&gt; өзара визасыз режим талқылауда. Қазіргі кезде Қазақстан тағы 26 елмен өзара визасыз режим енгізу туралы келіссөз жүргізіп жатыр. Олардың қатарында [[Аустрия]], [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясы,]] [[Бахрейн]] және тағы басқа мемлекеттер бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстандықтар қандай елдерге визасыз бара алады|url=https://sputnik.kz/20230515/qazaqstandyqtar-qanday-elderge-vizasyz-bara-alady-34908349.html|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=sputnik.kz}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың 21 тамызында Қазақстан президентінің Вьетнамға сапары елдер арасында визасыз режимге қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам Үкіметі визасыз режимге қол қойды|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/qazaqstan-men-vetnam-ukimeti-vizasyz-rezimge-qol-qoidy|accessdate=21.08.2023|author=informburo.kz}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Henley паспорт индексі]]
* [[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
* [[Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты]]
* [[Қазақстанның визалық саясаты]]
* [[Қазақстан азаматының жеке куәлігі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Азаматтығына байланысты визалық талаптар}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]
[[Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар]]</text>
      <sha1>p3uqhpqogcrbyak81b5yqpz9gd424eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дженни Гарт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531852</id>
    <revision>
      <id>3629891</id>
      <parentid>3609265</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="mkdjupmnbfeljgjrifo0rcw26icqq2d" xml:space="preserve">Дже́ннифер «Дже́нни» Ив Гарт (ағыл. Jennifer «Jennie» Eve Garth; 3 сәуір  1972 жылы туған)-  американдық   әртіс және режиссер .Көбінесе «Беверли-Хиллс,90210» мен  « За что тебя люблю» атты  сериалы мен комедиясындағы Келли Тейлор мен Валери Тайлер  рөлдерімен танымал. Қазіргі уақытта өзінің  «Дженни Гарт: Жизнь за городом» деген реалити-шоуында өз рөлін сомдап  жатыр.


== Өмірбаяны ==
Дженни Гарт 1972 жылдың 3 сәуірінде Эрбанда , Иллинойс штатында өмірге келген. Ата-анасының екеуі де Джон және Кэролайн Гарт мектепте жұмыс істеген. Ол өзінің үлкен ағаларымен және әпке – қарындастарымен бірге  Арколда өскен болатын. Дженни  бимен айналысатын , модельдің мамандығын жетіп менгеретін  және актерлік шеберлікке құмар болатын. 15  жасында  таланттар сайысында  жүлдеге ие болғанда оны Голливудтық агент Ренди Джеймс байқап қалады. Дженни  Гвинея орта мектебінде  оқыды , ал  бітіретін жылы Аполло Хай мектебіне ауысады. Әртіс болу арманымен Дженни  мектепті тастап, Лос-Анжелеске  Джеймспен  жұмыс істеу  үшін тастап  кетеді. Кейінірек  ол Калифорнияда мектепті  толығымен тәмамдайды

== Дереккөздер ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%82,_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8

http://lichnosti.net/people_170.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150202174239/http://lichnosti.net/people_170.html |date=2015-02-02 }}</text>
      <sha1>mkdjupmnbfeljgjrifo0rcw26icqq2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3630071</id>
      <parentid>3629633</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3630071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="69634oj1gi3fe3ghsiqm51re41epqeo" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96332&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 332]
| data-sort-value=&quot;1100&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1100]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;85131&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 85 131]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84039&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55561&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 561]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 765]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;30787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 30 787]
| data-sort-value=&quot;51&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 51]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 652]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;20726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 20 726]
| data-sort-value=&quot;158&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 158]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 371]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17197&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 197]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11319&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 319]
| data-sort-value=&quot;59&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10144&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 144]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8178]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7950]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7488&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4515&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4429&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4429]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3712&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3712]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2896&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2896]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2466&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2103&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2103]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1608&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1608]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1539&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1539]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1531&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1531]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1173&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1173]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1079&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1079]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;870&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 870]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 726]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;619&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;588&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 588]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>69634oj1gi3fe3ghsiqm51re41epqeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақстан сайлаулары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>542835</id>
    <revision>
      <id>3629875</id>
      <parentid>3629564</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3698" sha1="0mtotwmeunzbxco475o894ih0edkmae" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Қазақстан сайлаулары
|state = collapsed
|сурет = 
|сурет_стиль = сурет_стиль
|тақырып = {{Ту|Қазақстан}} [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Қазақстан Республикасындағы сайлаулар және референдумдар]]
|тақырып_стиль = тақырып_стиль
|дене_стиль = дене_стиль
|үсті_стиль = үсті_стиль
|тақ_стиль = тақ_стиль
|жұп_стиль = жұп_стиль
|бөлім_стиль = бөлім_стиль
|тізім_стиль = тізім_стиль
|бөлім1 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Президенттік]]
|тізім1 = [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|1991]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|2011]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|2015]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]]
|бөлім2 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Парламенттік]]
|тізім2 = [[Қазақстандағы парламент сайлау (1994)|1994]] • [[Қазақстандағы парламент сайлау (1995)|1995]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]
|бөлім3 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Жергілікті]]
|тізім3 = [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (1994)|1994]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2003)|2003]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2007)|2007]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2012)|2012]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2016)|2016]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2021)|2021]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2023)|2023]]
|бөлім4 = [[Референдум]]дар
|тізім4 = [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|29 сәуір 1995]] • [[Қазақстандағы референдум (30 тамыз 1995)|30 тамыз 1995]] • [[Қазақстандағы референдум (2022)|2022]] • [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|2024]] • [[Құрылтай сайлауы (2026)|2026]]

|асты = 
|асты_стиль = 
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Сайлаулар]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mtotwmeunzbxco475o894ih0edkmae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629876</id>
      <parentid>3629875</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="0yre3fgkegcnw879bt83n75q887tl7k" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Қазақстан сайлаулары
|state = collapsed
|сурет = 
|сурет_стиль = сурет_стиль
|тақырып = {{Ту|Қазақстан}} [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Қазақстан Республикасындағы сайлаулар және референдумдар]]
|тақырып_стиль = тақырып_стиль
|дене_стиль = дене_стиль
|үсті_стиль = үсті_стиль
|тақ_стиль = тақ_стиль
|жұп_стиль = жұп_стиль
|бөлім_стиль = бөлім_стиль
|тізім_стиль = тізім_стиль
|бөлім1 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Президенттік]]
|тізім1 = [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|1991]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|2011]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|2015]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]] • [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]]
|бөлім2 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Парламенттік]]
|тізім2 = [[Қазақстандағы парламент сайлау (1994)|1994]] • [[Қазақстандағы парламент сайлау (1995)|1995]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]] • [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]
|бөлім3 = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Жергілікті]]
|тізім3 = [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (1994)|1994]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (1999)|1999]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2003)|2003]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2007)|2007]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2012)|2012]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2016)|2016]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2021)|2021]] • [[Қазақстандағы жергілікті сайлау (2023)|2023]]
|бөлім4 = [[Референдум]]дар
|тізім4 = [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|29 сәуір 1995]] • [[Қазақстандағы референдум (30 тамыз 1995)|30 тамыз 1995]] • [[Қазақстандағы референдум (2022)|2022]] • [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|2024]] • [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026]]

|асты = 
|асты_стиль = 
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Сайлаулар]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0yre3fgkegcnw879bt83n75q887tl7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Достық үшін футбол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544225</id>
    <revision>
      <id>3629990</id>
      <parentid>3578481</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55190" sha1="jpjlsyr4p6331szmymymibeb89xke0z" xml:space="preserve">'''Достық үшін футбол''' ({{lang-ru|link=no|Футбол для дружбы}}; {{lang-en|link=no|Football for friendship}}) — жыл сайынғы «Газпром» ААҚ жүзеге асыратын халықаралық балаларға арналған әлеуметтік [[бағдарлама]]. 

Бағдарламаның мақсаты – әртүрлі елдердің балаларын әртүрлі мәдениеттер мен ұлттардың құрметіне тәрбиелеу, жас ұрпаққа қажетті құндылықтар мен салауатты өмір салтына деген қызығушылықты дамыту&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sportindustry.biz/news/football-friendship-project-returns&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Бағдарлама аясында әлемнің 12 елінен келген футболшылар жыл сайынғы халықаралық балалар форумына, «Достық үшін футбол» бойынша Әлем кубогына, Халықаралық футбол және достық күніне қатысады.&lt;ref&gt;inserbia.info/today/2014/04/gazproms-football-for-friendship-2014&lt;/ref&gt;  

Бағдарламаны ФИФА, УЕФА БҰҰ,&lt;ref&gt;http://www.newswire.ca/en/story/1505319/europe-and-asia-to-meet-within-football-for-friendship-international-children-s-social-project-of-gazprom {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524211756/http://www.newswire.ca/en/story/1505319/europe-and-asia-to-meet-within-football-for-friendship-international-children-s-social-project-of-gazprom |date=2015-05-24 }}&lt;/ref&gt; Олимпиадалық және Паралимпиадалық комитеттер, әртүрлі елдердің мемлекет, үкімет басшылары мен футбол федерациялары, халықаралық қайырымдылық қорлары, қоғамдық ұйымдар және планетаның жетекші футбол клубтары қолдайды.&lt;ref&gt;https://www.sport-express.ru/football/gazprom/reviews/futbol-dlya-druzhby-2018-obyavleny-imena-uchastnikov-programmy-ot-rossii-1401229/&lt;/ref&gt; Бағдарламаның ғаламдық операторы АГТ байланыс тобы.&lt;ref&gt;http://www.prnewswire.com/news-releases/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-meet-at-third-international-childrens-football-for-friendship-forum-506472841.html&lt;/ref&gt;

==Тарих==

=== Достық үшін футбол 2013 ===
2013 жылғы 25 мамырда [[Лондон]]да алғашқы «Достық үшін футбол» халықаралық балалар форумы өткізілді, оған 8 елден 700 адам қатысқан: [[Болгария]], [[Ұлыбритания]], [[Мажарстан|Венгрия]], [[Германия]], [[Грекия|Греция]], [[Ресей]], [[Сербия]] және [[Словения]].&lt;ref&gt;[http://www.london24.com/sport/football/clubs/chelsea/chelsea_and_minister_for_sport_hugh_robertson_back_football_for_friendship_programme_1_2192621 Chelsea and Minister for Sport Hugh Robertson back ‘Football for Friendship’ programme]&lt;/ref&gt;

Форумға [[Челси (футбол клубы)|Челси]], [[Зенит]], [[Шальке 04]], [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]] сияқты командалар; 2018 жылы  [[ФИФА|FIFA]] Әлемдік кубогы ойындарының иесі болатын Ресейдің 11 қаласынан 11 футбол командасы;  Газпром Спорт күнінің жеңімпаздары, сонымен қатар Алау фестивалінің лауреаттары қатысты.
   
Форумның өтуі барысында балалар басқа елден келген құрдастарымен, атақты футболшылармен араласып, [[Уэмбли]] стадионында [[УЕФА|UEFA]] 2013 Чемпиондар Лигасының ақтық ойынына барып қайтты.&lt;ref&gt;[http://www.talkingsports.co.uk/football/creating-legacy-gazproms-football-friendship-plays-host-der-kaiser Creating a Legacy: Gazprom’s &quot;Football for Friendship&quot; plays host to ‘Der Kaiser’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200811/http://www.talkingsports.co.uk/football/creating-legacy-gazproms-football-friendship-plays-host-der-kaiser |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;
  
Форум балалар құрастырған ашық хаттың оқылуымен аяқталды, онда жобаның сегіз құндылығы анықталған: достық, теңдік, әділдік, денсаулық, бірлік, адалдық, жеңіс және дәстүрлер. Содан соң хат [[УЕФА|UEFA]], [[ФИФА|FIFA]] және ХОК басшыларына жолданды.&lt;ref&gt;[http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html  FIFA partners. Gazprom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127011006/http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html |date=2018-01-27 }}&lt;/ref&gt; 2013 жылдың қыркүйегінде [[Йозеф Блаттер]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] және Виталий Муткомен кездесу кезінде хатты алғанын растап, «Достық үшін футбол» жобасының құндылықтарына қатысты өз қолдауын білдірді:

«''Аталған қағидалар шын мәнінде барлық футболшылар мен спорттық ойындар жанкүйерлері үшін маңызды рөл атқарады. Мен осы хатты алғаныма мақтан етемін және шын ниетіммен бұл қағидаларды ұстанамын''».&lt;ref&gt;[http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222  Vladimir Putin und FIFA-Präsident Joseph S. Blatte bei &quot;Football for Friendship&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522173321/http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222 |date=2015-05-22 }}&lt;/ref&gt;

=== Достық үшін футбол 2014 ===

«Достық үшін футбол» Екінші халықаралық балалар форумы 2014 жылдың 23-25 мамырында [[Лиссабон]]да өткізілді, мұнда 16 ел ойыншылары кездесті: [[Беларусь]], [[Болгария]], [[Ұлыбритания]], [[Мажарстан|Венгрия]], [[Германия]], [[Италия]], [[Нидерланд|Голландия]], [[Польша]], [[Португалия]], [[Ресей]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Түркия]], [[Украина]], [[Франция]] және [[Хорватия]]. Форум барысында балалар көше футболы бойынша жарысқа қатысып, [[УЕФА|UEFA]] 2014 Чемпиондар Лигасының ақтық ойынын көріп қайтты.&lt;ref&gt;[http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football  Football for Friendship: Teaching values through football] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928161857/http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football |date=2017-09-28 }}&lt;/ref&gt;

«Достық үшін футбол» қозғалысының көшбасшысын сайлау форумның шарықтау шегі болды. Филипе Суарес ([[Португалия]]) бір жылға көшбасшы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.lazionews.eu/2014/05/27/oltre-450-ragazzi-riuniti-da-gazprom-in-occasione-del-secondo-forum-internazionale-football-for-friendship Del Secondo Forum Internazionale FOOTBALL FOR FRIENDSHIP]&lt;/ref&gt;
 
=== Достық үшін футбол 2015 ===

06.06.2015 [[Берлин]]де «Газпром» компаниясының «Футбол – достық үшін» әлеуметтік бағдарламасының аясында ұйымдастырылған Үшінші халықаралық балалар форумы болып өтті. Бағдарлама, балалар футболын дамытуға және балалар мен жасөспірімдер арасында адамзатқа ортақ құндылықтарды алға жылжытуға бағытталған. Іс-шараға Еуропа мен Азияның 24 елінен, яғни [[Аустрия|Австрия]], [[Беларусь]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Хорватия]], [[Қытай]], [[Чехия|Чехия Республикасы]], [[Франция]], [[Германия]], [[Мажарстан|Венгрия]], [[Италия]], [[Жапония]], [[Қазақстан]], [[Нидерланд|Голландия]], [[Польша]], [[Ресей]], [[Сербия]], [[Словакия]], [[Словения]], [[Испания]], [[Швейцария]], [[Түркия]], [[Украина]] және [[Ұлыбритания]].&lt;ref&gt;[http://www.noodls.com/viewNoodl/28582380/oao-gazprom/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia- Young football players from 24 countries of Europe and Asia meet at Third International Children’s Football for Friendship Forum]&lt;/ref&gt;

Бағдарламаның достық, теңдік, әділет, денсаулық, бейбітшілік, адалдық, жеңіз, дәстүрлер және ар-намыс сияқты құндылықтарын жүзеге асыратын әлеуметтік жобаларды іске асырғаны үшін «Футбол – достық үшін» іс-шарасының жас қатысушыларынан [[УЕФА]] Чемпиондар лигасының кәсіби клубтарына табыс етілетін «Тоғыз құндылық» кубогымен марапаттау салтанаты Форумның кульминациясына айналды. Спорт қоғамдастығында теңдесі жоқ осы бірегей олжа алғашқы рет табыс етіліп отыр. Форум қарсаңында 24 қатысушы-елдің барлығында өткен жаһандық дауыс беру рәсіміне қатысқан балалар жеңімпазды анықтады.

[[Барселона (футбол клубы)|Barcelona]] футбол клубы Кубок иегері атанды. Балалар, клубтың балалар футболын қолдау және дамыту бойынша бастамаларын, сондай-ақ дамып келе жатқан елдердің жас футболшыларына берген көмегін атап өтті.&lt;ref&gt;[http://sputniknews.com/sport/20150610/1023169435.html Young Players Meet at Int'l Children’s Football for Friendship Forum]&lt;/ref&gt;

Форум аяқталысымен барлық қатысушылар дәстүр бойынша [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасының]] финалына қатысты.&lt;ref&gt;[http://www.prnewswire.com/news-releases/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-meet-at-third-international-childrens-football-for-friendship-forum-506472841.html Young Football Players From 24 Countries of Europe and Asia Meet at Third International Children's Football for Friendship Forum]&lt;/ref&gt;

=== Достық үшін футбол 2016 ===
«Достық үшін футбол» халықаралық әлеуметтік балалар бағдарламасының төртінші маусымы&lt;ref&gt;http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=711022&amp;sec=1725&lt;/ref&gt; Мюнхен қ.&lt;ref&gt;http://matchtv.ru/news/sostoyalas-konferentsiya-posvyashchennaya-startu-mezhdunarodnoy-detskoy-sotsialnoy-programmy-futbol-/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512213006/http://matchtv.ru/news/sostoyalas-konferentsiya-posvyashchennaya-startu-mezhdunarodnoy-detskoy-sotsialnoy-programmy-futbol-/ |date=2016-05-12 }}&lt;/ref&gt; 2016 жылдың 24 наурызында өткен&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=ZhOPARx9Lko&amp;ebc=ANyPxKrvVtcwcH9jri5yZlDYu3Oz8gjiQSs-_JdHR04yPPX6STY0qUKkmMqBxBqNHhtknqxzPoQu_9MH7gROEKUPGf_5XZDygQ&amp;nohtml5=False),&lt;/ref&gt; онлайн Нangouts баспасөз-конференциясының аясында басталды.

«Достық үшін футбол» төртінші халықаралық балалар форумы 2016 жылдың 26-29 мамырында Милан қаласында өтті.&lt;ref&gt;http://tass.ru/sport/3117141&lt;/ref&gt; Биыл бағдарламаға Әзірбайжан, Алжир, Армения, Аргентина, Бразилия, Вьетнам, Қырғызстан, Сирия елдерінің 8 жасөспірімдер құрамасы қосылды.&lt;ref&gt;http://www.metronews.ru/sport/dan-start-chetvjortomu-sezonu-mezhdunarodnoj-detskoj-programmy-futbol-dlja-druzhby/TpopcB---lKtXqzDdQ9UI/&lt;/ref&gt;

2016 жылдың 5 сәуіріндегі Форум қарсаңында бірегей марапат – «Тоғыз құндылықтар» кубогы үшін дауыс беру басталды&lt;ref&gt;http://www.gazeta.ru/sport/news/2016/04/05/n_8462843.shtml&lt;/ref&gt;. Жеңімпазды таңдауға бүкіл әлемдегі жанкүйерлер қатысты, алайда соңғы шешім «Достық үшін футбол» бағдарламасының қатысушылары дауыс беру арқылы қабылдады. Биылғы жылы Кубоктың иегері – «Бавария» футбол клубы (Мюнхен) атанды. «Достық үшін футбол» жобасының қатысушылары клубтың арнайы қажеттіліктері бар балаларды қолдау, сондай-ақ әртүрлі елдердегі науқас балаларды емдеу және мұқтаж жандарға көмек қолын созу бастамаларын атап өтті.&lt;ref&gt;https://lenta.ru/photo/2016/06/01/footballforfriendship/#14&lt;/ref&gt;

«Достық үшін футбол» жобасының Форумы көше футболы бойынша балалар арасындағы халықаралық турнирдің шешуші ойынымен аяқталды. Бұл тартыста Словениялық «Марибор» құрамасы жеңіске жетті.&lt;ref&gt;[http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/907552 Дети счастливы, взрослые – в восторге]&lt;article&gt;&lt;header&gt;
&lt;/header&gt;&lt;/article&gt;
&lt;/ref&gt;

Форумның аяқталуынан кейін қатысушылар дәстүрлі түрде УЕФА Чемпиондар лигасының ақтық ойынына қатысты.&lt;ref&gt;http://www.kommersant.ru/doc/3000773&lt;/ref&gt;

Форумның оқиғаларын әлемнің жетекші БАҚ 200 тілшілері, сондай-ақ жобаға қатысушы-елдердің жас журналисттерінен құралған Халықаралық балалар баспасөз-орталығы жарықтандырды.&lt;ref&gt;http://www.sports.ru/tribuna/blogs/sergeyvladimirov/958966.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808065917/http://www.sports.ru/tribuna/blogs/sergeyvladimirov/958966.html |date=2016-08-08 }}&lt;/ref&gt;

=== Достық үшін футбол 2017 ===

«Футбол достық үшін» Халықаралық балалар әлеуметтік жобасының Бесінші маусымының&lt;ref&gt;http://nsn.fm/hots/startoval-pyatyy-sezon-detskogo-sotsproekta-futbol-dlya-druzhby.php&lt;/ref&gt; өткізілу орны болып&lt;ref name=&quot;tass.ru&quot;&gt;http://tass.ru/press-relizy/4103645&lt;/ref&gt; Санкт-Петербург (Ресей) таңдалды 26 маусымнан 3 шілдеге дейін&lt;ref&gt;https://lenta.ru/news/2017/03/22/gazpromdruzhba/&lt;/ref&gt;.

2017 жылы қатысушы елдердің саны 32-ден 64-ке дейін көбейді&lt;ref name=&quot;tass.ru&quot;/&gt;. Алғаш рет &quot;Футбол достық үшін&quot; жобасына Мексика&lt;ref&gt;http://www.sportsdaily.ru/news/pryamaya-translyacziya-otkrytaya-zherebevka-2017-goda-mezhdunarodnoj-progarmmy-gazproma-futbol-dlya-druzhby&lt;/ref&gt; және АҚШ балалары қатысатын болады&lt;ref&gt;http://www.sport-express.ru/football/news/futbol-dlya-druzhby-2017-otkrytaya-zherebevka-1230734/&lt;/ref&gt;. Осылайша, жоба төрт континенттің— Африканың, Еуразияның, Солтүстік Американың және Оңтүстік Американың жас футболшыларын біріктірді&lt;ref&gt;https://www.raso.ru/news/23454/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803211729/https://www.raso.ru/news/23454/ |date=2017-08-03 }}&lt;/ref&gt;.

Бесінші маусымның жаңа тұжырымдамасы бекітілген: 2017 жылы өзінің еліне уәкіл болатын 1 жас футболшы таңдалынады. Балалар сегіз интернационалдық құрамаларға бірігеді&lt;ref&gt;http://ugs.gazprom.ru/press/news/2017/03/76/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831173351/http://ugs.gazprom.ru/press/news/2017/03/76/ |date=2017-08-31 }}&lt;/ref&gt; — Достық құрамаларына&lt;ref&gt;https://www.sport-express.ru/football/news/futbol-dlya-druzhby-2017-otkrytaya-zherebevka-1230734/&lt;/ref&gt;, олар 12 жастағыұлдар мен қыздардан, оның ішінде мүмкіндіктіері шектеулілерден, құралады&lt;ref&gt;http://re-port.ru/pressreleases/nachinaetsja_pjatyi_sezon_mezhdunarodnogo_detskogo_proekta_gazproma_futbol_dlja_druzhby/&lt;/ref&gt;. Ашық жеребе тастау барысында құрамалардың елдік құрамы және қатысушы елдердің уәкілдері үшін ойын жайғасымдары анықталды. Жеребе тарту рәсімі ғаламтор-конференция режимінде өтті&lt;ref&gt;https://www.championat.com/football/news-2746560-startoval-pjatyj-sezon-mezhdunarodnogo-proekta-gazproma-futbol-dlja-druzhby.html&lt;/ref&gt;.

Ашық жеребе кезінде қатысушы елдердің құрама командаларының құрамы мен ойыншы позициялары анықталды. Жеребе интернет-конференция&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327143529/http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/ |date=2019-03-27 }}&lt;/ref&gt; бойынша өтті. Сегіз достастық командаларды мына жас бапкерлер бастады: Рене Ламперт (Словения), Стефан Максимович (Сербия), Брендон Шабани (Ұлыбритания), Чарли Суй (Китай), Анатолий Чентулоев (Ресей), Богдан Кролевецкий (Ресей), Антон Иванов (Ресей), Эмме Хеншен (Нидерланд)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Сонымен қатар жеребеде «Футбол достық үшін» халықаралық пресс-орталығының өкілі Лилия Мацумото (Жапония) қатысты&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.&amp;nbsp;

2017 «Футбол достық үшін» халықаралық балалар Форумына Виктор Зубков («Газпром» ҚАҚ директорлар кеңесінің төрағасы), Фатма Самура ([[FIFA]] бас хатшысы), Филипп Ле Флок ([[FIFA]] бас коммерциялық директоры), Джулио Баптиста (белгілі бразилиялық футболшы), Иван Заморано (чилилік форвард), Александр Кержаков (ресейлік футболшы) және жас буын арасында негізгі адамзаттық құндылықтарды насихаттауға шақырған басқа да қонақтар қатысты&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://www.euronews.com/2017/07/06/football-brings-kids-together&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;.

2017 жылы бұл жоба 600 мыңнан астам адамды біріктірді, ал Санкт-Петербургтегі ақтық сыңға 1000 астам балалар мен ересектер дүние жүзінің 64 елінен қатысты&lt;ref&gt;http://stomp.straitstimes.com/singapore-seen/12-year-old-sporean-messi-wins-global-football-contest-in-russia&lt;/ref&gt;.&amp;nbsp;

=== Достық үшін футбол 2018 ===
2018 жылы «Достық үшін футбол»&amp;nbsp; алтыншы маусымы 15 ақпан&amp;nbsp; және 15 маусым аралығында өтті. Финалдық кездесулер ФИФА-2018 Әлем кубогының қарсаңында Мәскеуде өтті. Бағдарламаға 211 ел мен аймақ өкілдері қатысатын жас футболшылар мен журналистер қатысты. 2018 жылғы бағдарламаның ресми басталуы «Достық үшін футбол» тірі ойынымен берілді, нәтижесінде 32 футбол командасы - Халықаралық достық командалары&lt;ref&gt;rbth.com/sport/2015/05/15/children_from_24_countries_celebrate_day_of_football_and_friendship_46087.html&lt;/ref&gt; қалыптасты.

2018 жылы экологиялық миссияның аясында Халықаралық достық топтары сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген жануарлар түрлерімен аталды.

Сондай-ақ, 2018 жылғы экологиялық миссияның аясында, 30 мамырда, әлемдегі сирек кездесетін жануарлар түрлерін құтқару үшін халықаралық ұйымдарға қолдау көрсетуге шақырған «Happy Buzz Day» халықаралық акциясы басталды. Акцияға Ресей, АҚШ, Непал және Ұлыбританияның ұлттық парктері мен қорлары қосылды&lt;ref&gt;https://www.gazprom-football.com/ru/f4f18/news/detail/178.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411153123/https://www.gazprom-football.com/ru/f4f18/news/detail/178.htm |date=2019-04-11 }}&lt;/ref&gt;.

Сондай-ақ, Мәскеудегі «Достық үшін футбол» бойынша бағдарламасының соңғы оқиғалары кезінде қатысушылар табиғи газбен жүретін экологиялық таза автобустарға көшті&lt;ref&gt;https://www.gazprom-football.com/ru/f4f18/news/detail/215.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411153126/https://www.gazprom-football.com/ru/f4f18/news/detail/215.htm |date=2019-04-11 }}&lt;/ref&gt;.

32 Халықаралық Достық федерациясы 2018 жылы «Достық үшін футбол» кубогына қатысты. Жобаның тарихында тұңғыш рет соңғы ойынды Сириядан келген жас комментатор Язн Таха түсіндірді&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; және матчты Ресейдің жас төрешісі Богдан Баталин&lt;ref&gt;https://www.sovsport.ru/others/lifestyle/articles/1058343-ih-podruzhil-futbol&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; деп бағалады.

«Достық үшін футбол» әлем чемпионатының жеңімпазы 2018 жылы Чимпанзе командасы болды, оның құрамына Доминика, Сент-Китс және Невис, Малави, Колумбия, Бенин және Конго Демократиялық Республикасы кірді. Сарансктан&amp;nbsp; келген жас спортшы Владислав Поляков команданы жаттықтырлы&lt;ref&gt;https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/yunyy-trener-iz-rossii-stal-chempionom-mira-po-futbolu-dlya-druzhby-1420530/&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;.

Бағдарламаның алтыншы маусымының соңғы оқиғасы Мәскеудегі Океанография және теңіз биологиясы орталығында 13 маусымда өткен «Достық үшін футбол» Халықаралық балалар форумы болды. Ол «Газпром» ААҚ директорлар кеңесінің төрағасы Виктор Зубков, РФ Үкіметінің Төрағасының орынбасары Ольга Голодец, Икер Касильяс (испан футболшысы, ұлттық құраманың бұрынғы капитаны), Александр Кержаков (ресейлік футболшы, Ресей жастар құрамасының жаттықтырушысы) сондай-ақ бүкіл әлемнің 54 елшілігінің өкілдері және басқа қонақтар&lt;ref name=&quot;sport-express.ru&quot;&gt;https://www.sport-express.ru/football/gazprom/reviews/more-schastya-druzhby-i-futbola-1428124/&lt;/ref&gt;.

Алтыншы маусымның үздік жас футболшылары форумда: Конго Демократиялық Республикасы (үздік шабуылшы) Де Кальенга Мвенце, Бениннен Ямиру Ору (үздік жартылай қорғаушы), Уэльстен Иван Волынкин (Бразилиядан) және Густаво Синтра Роча (MVP)&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.sovsport.ru/others/lifestyle/articles/1059219-shikarnyj-futbol-krepkaja-druzhba&lt;/ref&gt;.

2018 жылы «Достық үшін футбол»&amp;nbsp; бағдарламасына арналған футболдың үздік жас журналисі Арубадағы Шейкали Асенсьон болды. Қыз блогты ұстап, Океанияның қоршаған орта туралы хабардарлығын түсіндіруге шақырады&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Форумда өткен маусымның қатысушылары Үндістаннан Ананьи Камбоджа кітабының тұсаукесері және қолтаңба сессиясы өтті&lt;ref name=&quot;sport-express.ru&quot;/&gt;. 2017 жылы «Достық үшін футбол» бесінші маусымын аяқтағаннан кейін Ананьи My journey from Mohali to St. Petersburg” кітабын жазды,&amp;nbsp; жас журналист&amp;nbsp; ретінде қатысу тәжірибесі туралы. Онда ол бағдарламаның Тоғыз мәндері туралы айтып, әлемді жақсы жаққа өзгертуге көмектесті.

14 маусымда «Достық үшін футбол» Халықаралық балалар форумы аяқталғаннан кейін жас футболшылар мен журналистер 2018 жылы Ресейде өтетін ФИФА әлем кубогының ашылуына қатысты. Лужники стадионында балалар осы жылы бағдарламаға қатысатын барлық 211 ел мен аймақтың туын салтанатты түрде көтерді&lt;ref&gt;https://rsport.ria.ru/russia2018_news/20180615/1138055010.html&lt;/ref&gt;. Содан кейін Достық үшін футбол футболының жас қатысушылары Ресей мен Сауд Арабиясының ұлттық құрама командалары арасындағы ашық матчты тамашалады.

Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин Ресейдің «Достық үшін футбол» жас елшісі Альберт Зиннатовты өзінің ойын алаңына шақырды. Онда жас жігіт Бразилиядан әлем чемпионатының чемпионы Роберто Карлоспен және испан футболшысы Икер Касильяспен сөйлесті&lt;ref&gt;https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/yunyy-posol-futbola-dlya-druzhby-vstretilsya-s-prezidentom-rossii-na-chm-v-moskve-1424143/&lt;/ref&gt;.

Мәскеудегі соңғы іс-шараларға 211 елдің және аймақтың 1500-ден астам балалар мен жасөспірімдер қатысты. Барлығы алтыншы маусымда әлемнің түрлі өңірлерінде 180-ден астам іс-шара ұйымдастырылды, онда 240 мыңнан астам бала қатысты&lt;ref&gt;https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/uchastniki-futbola-dlya-druzhby-iz-211-stran-i-regionov-pribyli-v-moskvu-1419265/&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;.

2018 жылы жобаны билік қолдады. Ресей Федерациясы Үкіметі төрағасының орынбасары Ольга Голодец Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің Халықаралық балалар форумының қатысушылары мен қонақтарына арнаған құттықтау сөзін оқыды. Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Дмитрий Медведев «Достық үшін футбол» алтыншы Халықаралық балалар форумы қатысушыларына және қонақтарына құттықтау жеделхатын жолдады&lt;ref&gt;government.ru/gov/persons/183/telegrams/32841/&lt;/ref&gt;.

23 мамырда өткен брифингте Ресей Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Мария Захарова бүгінде «Достық үшін футбол» бағдарламасын әлемдік қауымдастық Ресейдің халықаралық әлеуметтік саясатының маңызды гуманитарлық құралы ретінде қабылдағанын атап өтті&lt;ref&gt;http://www.mid.ru/ru/press_service/spokesman/briefings/-/asset_publisher/D2wHaWMCU6Od/content/id/3231268&lt;/ref&gt;.

ФИФА-да «Достық үшін футбол» бағдарламасын дәстүрлі түрде қолдады. Ұйым Мәскеуде өткен соңғы іс-шаралардың қатысушылары мен қонақтарының жалпы саны 5000 адамға жетті&lt;ref&gt;https://www.fifa.com/worldcup/news/211-countries-and-regions-took-part-in-the-sixth-international-football-for-frie&lt;/ref&gt;.

=== Достық үшін футбол 2019 ===
«Достық үшін футбол» халықаралық балалар әлеуметтік бағдарламасының жетінші маусымының іске қосылуы 2019 жылғы 18 наурызда болып өтті, бағдарламаның мәрелік іс-шаралары Мадридте 28 мамырдан 2 маусымға дейін өтті. &lt;ref&gt;http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219130508/http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season |date=2020-12-19 }}&lt;/ref&gt;

25 сәуірде Футбол мен Достықтың Халықаралық күнін Еуропа, Азия, Африка, Солтүстік және Оңтүстік Американың 50-ден астам елдерінде атап өтті Мерекелеуге сонымен қатар Ресей футбол одағы (РФО) қосылды. &lt;ref&gt;https://www.prnewswire.com/news-releases/international-day-of-football-and-friendship-celebrated-in-schools-around-the-world-300837486.html#:~:text=Gazprom%20Football%20for%20Friendship&amp;text=MOSCOW%2C%20April%2025%2C%202019%20%2F,Africa%2C%20North%20and%20South%20America&lt;/ref&gt;

30 мамырда Мадридте «Газпром» ЖАҚ «Достық үшін футбол» 2019 балалар әлеуметтік бағдарламасының халықаралық форумы өткізілді. Форум бүкіл әлемнің сарапшыларын – футбол жаттықтушыларын, балалар командаларының дәрігерлерін, жұлдыздарды, жетекші халықаралық БАҚ журналисттерін, халықаралық футбол академиялары мен федерацияларының өкілдерін біріктірді. &lt;ref&gt;https://sputniknews.com/agency_news/201905301075473427-forum-children-experts/&lt;/ref&gt;

31 мамырды Мадридте әлемдегі ең көпұлттық футбол жаттығуы болып өтті. Жаттығу нәтижелері бойынша «Достық үшін футбол» GUINNESS WORLD RECORDS® ресми сертификатын алды. &lt;ref&gt;https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/547224-most-nationalities-in-a-football-soccer-training-session&lt;/ref&gt;
Жетінші маусым аясында  Еуропа, Азия, Африка, Солтүстік және Оңтүстік Американың 32 жас журналисттері «Достық үшін футбол» бағдарламасының халықаралық балалар пресс-орталығының құрамын қалыптастырды, ол бағдарламаның мәрелік іс-шараларын жариялап, халықаралық және ұлттық БАҚ-пен бірге материалдарды дайындауға қатысты. &lt;ref&gt;https://tass.com/press-releases/1061492&lt;/ref&gt;
Жетінші маусымға қатысушылар «Тоғыз құндылық» кубогын ( «Достық үшін футбол» халықаралық балалар әлеуметтік бағдарламасының марапатын) ең әлеуметтік -жауапты аталған «Ливерпуль» футбол клубына табыс етті. &lt;ref&gt;https://sputniknews.com/society/201906041075611076-football-friendship-madrid/&lt;/ref&gt;

1 маусымда Мадридтегі UEFA Pitch  футбол алаңында жетінші маусымның шарықтау шегі - «Достық үшін футбол» бойынша Әлем чемпионатының финалдық матчы  болып өтті. Оның нәтижелері бойынша «Антигуанский Полоз» құрамасы  негізгі уақытта «Тасманский Дьяволмен» 1:1 есеппен ойнап, ал содан кейін пенальти топтамасының қорытындылары бойынша жеңіске жетті және басты жүлдеге ие болды. &lt;ref&gt;https://www.euronews.com/2019/06/06/football-for-friendship-international-programme-for-kids-breaks-records-and-teaches-sports&lt;/ref&gt;

=== Достық үшін футбол 2020 ===
2020 жылы «Достық үшін футбол» сегізінші маусымының мәрелік іс-шаралары 2020 жылғы 27 қарашадан 9 желтоқсанға дейін цифрлық платформада онлайн пішімде өткізілді. Әлемнің 100-ден астам елдерінің 10 000 астам қатысушылары негізгі іс-шараларға қосылды2020 жылы «Достық үшін футбол» сегізінші маусымының мәрелік іс-шаралары 2020 жылғы 27 қарашадан 9 желтоқсанға дейін цифрлық платформада онлайн пішімде өткізілді. Әлемнің 100-ден астам елдерінің 10 000 астам қатысушылары негізгі іс-шараларға қосылды.&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/&lt;/ref&gt;

Бағдарламаның сегізінші маусымы үшін көп пайдаланушыларға арналған Football for Friendship World футболдық онлайн симуляторы әзірлеген болатын, оның негізінде «Достық үшін футбол» 2020 дүниежүзілік онлайн-чемпионаты өтті. Жүктеу үшін ойын бүкіл әлемде 2020 жылғы 10 желтоқсаннан – Дүниежүзілік футбол күнінен бастап қолжетімді. Пайдаланушылар, халықаралық құрамаларға бірігіп, «Достық үшін футбол» ережелері бойынша матчтарға қатысу мүмкіндігін алды. Көп пайдаланушыларға арналған ойын бағдарламаның достық, бейбітшілік пен теңдік сияқты ең маңызды құндылықтарына негізделген.&lt;ref&gt;https://sputniknews.com/sport/202011051081023614-new-football-simulator-football-for-friendship-to-be-released-on-world-football-day/&lt;/ref&gt;

27 қарашада «Достық үшін футбол» 2020 бойынша дүниежізілік онлайн-чемпионатының ашық жеребе тастауы өткізілген болатын.&lt;ref&gt;https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020211/https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ |date=2021-10-18 }}&lt;/ref&gt;
28 қараша 6 желтоқсан аралығында балаларға арналған гуманитарлық және спорттық білім беру бағдарламалары бар достықтың халықаралық онлайн-лагері болып өтті&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/friendship-camp/&lt;/ref&gt;

30 қарашадан 4 желтоқсанға дейін «Достық үшін футбол» халықаралық онлай-форумының сессиялары болып өтті, онда балалар спортын дамыту саласындағы жобалар ұсынылған болатын. Сараптамалық қазылар алқасы «Достық үшін футбол» халықаралық сыйлықақыны алуға үміткерлердің жобалар презентацияларын бағалады&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/&lt;/ref&gt;

7-8 желтоқсанда «Достық үшін футбол» бойынша дүниежүізілік онлайн-чемпионаты өтті. Биылғы жылы чемпионат онлайн пішімде цифрлық платформада өтті, бұл үшін көп пайдаланушыларға арналған Football for Friendship World футболдық онлайн симуляторы әзірлеген болатын.&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/world-championship/&lt;/ref&gt;

9 желтоқсанда «Достық үшін футболдың»  гранд мәресі болып өтті&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/live-broadcast-grand-final/&lt;/ref&gt;
Бағдарламаны сегізінші маусымын өткізу кезеңінде БҰҰ 75-жылдығын қолдау үшін әртүрлі елдердің балаларына арналған вебинарлар топтамасы өткізілді.&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/&lt;/ref&gt;
Бағдарламаны сегізінші маусымы кезінде бүкіл әлемнің футбол фристайлерлерімен бірге «Мен болған жерде стадион» атты апталық шоу іске қосылған болатын. Шығарылымның әрқайсысында фристайлерлер бағдарламаның жас елшілерін айла-шарғыларды орындауды үйретті, әр эпизодтың аяғында айла-шарғыны ең жақсы орындауға сайыс жарияланған болатын. Шоудың соңында «Достық үшін футбол» бағдарламасы іске тартылған қатысушылар саны бойынша екінші рет Гиннесс әлемдік рекордсмені аталған жаһандық онлайн шеберлік класы өткізілді (6 желтоқсан 2020).&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/&lt;/ref&gt;

Жақсы жаңалықтар редакциясы –«Достық үшін футбол» жас журналисттері іске қосқан апта сайынғы шоу, онда балалар көрермендермен бүкіл әлемнің жағымды жаңалықтарымен бөлісті.&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/&lt;/ref&gt;

== Көше футболы бойынша халықаралық жарыс ==

Көше футболы бойынша халықаралық жарыс 2014 жылдан бастап «Достық үшін футбол» жобасының аясында өткізіледі. Бірінші жарыста 16 елден 16 команда қатысты.&lt;ref&gt;[http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2014/05/chelsea-foundation-youngsters-head-to-lisbon.html Chelsea Foundation youngsters head to Lisbon]&lt;/ref&gt; «[[Бенфика]]» жасөспірімдер командасы ([[Португалия]]) алғашқы турнирдің жеңімпаздары болды, екінші орынды &quot;[[Црвена Звезда]]&quot; (Сербия), ал үшінші орынды 2018 футбол бойынша әлем чемпионатын қабылдаушы [[Ресей]] қалаларының құрама командасы иеленді.&lt;ref&gt;[http://rbth.com/sport/2014/05/30/big_soccer_for_little_europeans_37075.html Big football for little Europeans]&lt;/ref&gt;

==Халықаралық балалар пресс-орталығы==

Халықаралық балалар пресс-орталығы 2014 жылы «Достық үшін футбол» бағдарламасы аясында құрылды. Оған 16 елден 12-14 жас аралығындағы 16 журналист  - «Мен – репортермын!» ұлттық шығармашылық конкурстардың жеңімпаздары енді.&lt;ref&gt;[http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164 For Friendlies Football Scope'Young Reporter Competition'to be held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522173840/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164 |date=2015-05-22 }}&lt;/ref&gt;  Жеңімпаздар [[Лиссабон]]дағы «Достық үшін футбол» екінші форумын жариялап, [[UEFA]] чемпиондар лигасының ақтық ойынын көріп қайтты.&lt;ref&gt;[http://www.itsroundanditswhite.co.uk/2014/04/15/football-for-friendship-are-on-the-hunt-for-talented-young-journalists Football For Friendship Are On The Hunt For Talented Young Journalists]&lt;/ref&gt; [[Нидерланд|Голландиялық]] Филомена үздік жас репортер болып танылды. Оған жобаның тұрақты өкілі [[Франц Беккенбауэр|Франц Беккенбаэрден]] сұхбат алу мүмкіндігі тиді.&lt;ref&gt;[http://www.vanluyken.nl/artikel/37-nederlands-voetbaltalent-scoort-tijdens-football-for-friendship-beste-jonge-journalist-uit-nederland-interviewt-franz-beckenbauer Nederlands voetbaltalent scoort tijdens Football for Friendship: Beste Jonge Journalist uit Nederland interview Franz Beckenbauer]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 
2015 жылы 24 елдің 24 репортеры Халықаралық балалар пресс-орталығында бас қосып, Үшінші форум мен бағдарлама аясында өткізілетін ұлттық іс-шараларды жариялайтын болады. Сондай-ақ, [[Берлин]]дегі [[УЕФА]] 2015 Чемпиондар лигасына қатысады.&lt;ref&gt;[http://sputniknews.com/art_living/20150519/1022329716.html  24 Young Journalists Join the Football For Friendship Int'l Press Center]&lt;/ref&gt;
  
== Халықаралық футбол және достық күні ==

Халықаралық футбол және достық күнін «Достық үшін футбол» бағдарламасы аясында 25 сәуірде жобаның барлық қатысушы-елдері тойлайды.&lt;ref&gt;[http://theindependent.sg/blog/2015/04/27/kids-from-24-countries-in-europe-and-asia-are-celebrating-international-day-of-football-and-friendship Kids from 24 Countries in Europe and Asia are Celebrating International Day of Football and Friendship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522194216/http://theindependent.sg/blog/2015/04/27/kids-from-24-countries-in-europe-and-asia-are-celebrating-international-day-of-football-and-friendship |date=2015-05-22 }}&lt;/ref&gt;
 
Алғаш рет бұл күн 2014 жылы аталды&lt;ref&gt;[http://rbth.com/sport/2015/05/15/children_from_24_countries_celebrate_day_of_football_and_friendship_46087.html  Children from 24 countries celebrate Day of Football and Friendship]&lt;/ref&gt; Бұл күні қатысушыларға «Достық үшін футбол» бағдарламасының құндылықтарын ескерту үшін достық матчтері ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;[http://sputniknews.com/art_living/20150512/1022037520.html  Kids From 24 Countries Celebrate International Football and Friendship Day]&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/football/2015/apr/26/said-and-done-blatter-putin-david-cameron Said &amp; Done: David Cameron; Sepp in Sochi; and how to say sorry like you mean it]&lt;/ref&gt;

2015 жылы Футбол және достық күні 24 елде аталды&lt;ref&gt;[http://rbth.com/multimedia/2015/05/12/the-international-day-of-football-and-friendship_95713?crid=325359 The International Day of Football and Friendship]&lt;/ref&gt; Достық матчтерімен қатар басқа нысандағы іс-шаралар өткізілді. [[Германия]]да [[Шальке 04]] ФК-нен Юлиан Дракслер мен Жоэль Матип, [[Германия]] ұлттық құрамасының ойыншылары Шальке U13 командасы үшін ресми жаттығу өткізді.&lt;ref&gt;[http://instagify.com/media/979016253229007447_641360799 International day of Football and Friendship: Julian and Joel Matip hosted an opened training session for kids today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522110547/http://instagify.com/media/979016253229007447_641360799 |date=2015-05-22 }}&lt;/ref&gt;  Ресейде Соқырлар спорты федерациясының қолдауымен «Тең мүмкіндіктер жарысы» ұйымдастырылды&lt;ref&gt;[http://rbth.com/sport/2015/05/15/children_from_24_countries_celebrate_day_of_football_and_friendship_46087.html Children from 24 countries celebrate Day of Football and Friendship]&lt;/ref&gt; [[Сербия]]да [[Црвена Звезда (футбол клубы)|Црвена Звезда]] ФК арнайы телевизиялық бағдарламаға қатысты.&lt;ref&gt;[http://business-center.amchamchina.org/news/?dir=17&amp;doc=201504262030PR_NEWS_ASPR_____EN90314&amp;andorquestion=OR&amp;&amp;ok=1&amp;passDir=0 Kids from 24 Countries in Europe and Asia are Celebrating International Day of Football and Friendship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522111517/http://business-center.amchamchina.org/news/?dir=17&amp;doc=201504262030PR_NEWS_ASPR_____EN90314&amp;andorquestion=OR&amp;&amp;ok=1&amp;passDir=0 |date=2015-05-22 }}&lt;/ref&gt;

== «Достық үшін футбол» тоғыз мәні ==
2013 жылдың 25 мамырында өткен Бірінші Халықаралық Балалар Форумы барысында Ұлыбритания, Германия, Словения, Венгрия, Сербия, Болгария, Грекия және Ресейдің жас елшілері бағдарламаның алғашқы сегіз мәнін - достық, теңдік, әділеттілік, денсаулық, бейбітшілік, адалдық, Жеңіс және дәстүрлер - оларды ашық хатта ұсынды. Хат халықаралық футбол ұйымдарының басшыларына: Халықаралық футбол федерациясына (FIFA), Еуропалық футбол қауымдастықтары одағына (UEFA) және Халықаралық олимпиада комитетіне жіберілді. 2013 жылдың қыркүйегінде Джозеф Блаттер Владимир Путинмен және Виталий Мутконың кездесуінде хатты алғанын растады және «Достық үшін футбол» қолдауға дайын екендігін мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2015 жылы Қытайдан, Жапониядан және Қазақстаннан қатысушылар «Достық үшін футбол» футболына қосылып, тоғызыншы мәнге – құрмет мәнін қосуға ұсынды&lt;ref&gt;http://www.joblenobl.ru/news/287-v-ramkakh-programmy-futbol-dlya-druzhby-uchrezhden-kubok-devyati-tsennostej&lt;/ref&gt;.

== Достық білезігі ==

Футбол және достық күні барлық іс-шаралар төзімділік, теңдік және салауатты өмір салты белгісі - Білезік алмасумен басталады. Білезік көк және жасыл түсті екі жіптен тұрады: жасыл түс футбол алаңын білдіреді, ал көк түс аспанды білдіреді.&lt;ref&gt;[http://sputniknews.com/art_living/20150512/1022037520.html Kids From 24 Countries Celebrate International Football and Friendship Day]&lt;/ref&gt;
 
2014 жылы Достық білезіктері [[Витор Баия|Витор Баияға]]&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/worldcup2014/article-2642473/Vitor-Baia-tips-Portugal-special-World-Cup-Cristiano-Ronaldo-shines-backs-old-boss-Jose-Mourinho-Chelsea.html  Vitor Baia tips Portugal for 'special' World Cup if Cristiano Ronaldo shines and believes former boss Jose Mourinho will get things right at Chelsea next season]&lt;/ref&gt;, Дик Адвокатқа&lt;ref&gt;[http://www.deweekkrant.nl/artikel/2014/mei/27/double_dutchie_dirk_proper_uit_elst_een_voetbal Double Dutchie Dirk Proper uit Elst: 'Een voetballer moet altijd willen winnen, maar ook kunnen verliezen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526201952/http://www.deweekkrant.nl/artikel/2014/mei/27/double_dutchie_dirk_proper_uit_elst_een_voetbal |date=2015-05-26 }}&lt;/ref&gt;, [[Франц Беккенбауэр|Франц Бекенбауэрге]] &lt;ref&gt;[http://www.theboltonnews.co.uk/news/11270319.Interview_sends_Megan_Mackey_to_Champions_League_final  Interview sends Megan Mackey to Champions League final]&lt;/ref&gt;, Анатолий Тимощукке сыйға тартылды.&lt;ref&gt;[http://bigpicture.ru/?p=516227 Второй международный детский форум «Футбол для дружбы»]&lt;/ref&gt;
 
==Басқа қызмет==

«Достық үшін футбол» жобасының ойыншылары ресми маусымнан тыс уақытта да түрлі іс-шараларға қатысады. [[Словения]] командасы [[Марибор (футбол клубы)|Марибор]] [[Камбоджа]]ға барып, мұнда қайырымдылық достық матчін өткізді.&lt;ref&gt;[http://sport.rbc.ru/article/172216 &quot;Футбол для дружбы&quot; шагает по планете]&lt;/ref&gt; 2014 жылғы 14 қыркүйекте [[Сочи]]де бағдарламаның ресейлік қатысушылары [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путинмен]] кездесті, бұл кездесу [[ФИФА|FIFA]] президенті [[Йозеф Блаттер]]мен кездесу аясында өткізілді.&lt;ref&gt;[http://en.kremlin.ru/events/president/news/19222  Meeting with FIFA President Joseph Blatter]&lt;/ref&gt;. 2014 жылғы маусымда [[Франция]] президенті [[Франсуа Олланд]] «Достық үшін футбол» бағдарламасының қатысушысы «Таверни» футбол командасын Елисей сарайына «[[Франция]] - [[Нигерия]]» 2014 футбол бойынша әлем чемпионатының матчін бірлесіп көруге шақырды.&lt;ref&gt;[http://www.leparisien.fr/politique/mondial-2014-hollande-invite-deux-clubs-amateurs-a-l-elysee-pour-france-nigeria-28-06-2014-3960541.php Mondial 2014. Hollande invite deux clubs amateurs à l'Elysée pour France-Nigéria]&lt;/ref&gt;
  
== Дереккөздер ==
{{reflist|2}}

[[Санат:Спорт жарыстары]]
[[Санат:Балалар спорты]]</text>
      <sha1>jpjlsyr4p6331szmymymibeb89xke0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динара Рамазанқызы Сәдуақасова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544810</id>
    <revision>
      <id>3629945</id>
      <parentid>3577037</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16914" sha1="dz4u3ujtxn9yxisxw7eeolznrqfnlxn" xml:space="preserve">{{Шахматшы
| есімі          = Динара Рамазанқызы Сәдуақасова
| шынайы есімі   = 
| суреті         = 2022-Dinara-Saduakassova.JPG
| сурет тақырыбы = 
| мемлекеттер    = {{KAZ}}
| туған кездегі есімі  = 
| туған күні     = 31.10.1996
| туған жері     = {{туғанжері|Астана{{!}}Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]]
| қайтыс болған күні  = 
| қайтыс болған жері  = 
| тұрғылықты жері     = 
| лауазымы       = Халықаралық шебер (2017), гроссмейстер (2012), халықаралық шебер (2011)
| максималды рейтингі = 2519 &lt;small&gt;(қаңтар 2020)&lt;/small&gt;
| марапаттары мен сыйлықтары  = {{(!}}
{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
{{!)}}
| ФИДЕ нөмірі    = 13700090
| сайты          = 
| Commons        = Dinara Saduakassova
}}
'''Динара Рамазанқызы Сәдуақасова''' ([[31 қазан]] [[1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]])&amp;nbsp;— қазақстандық [[шахматшы]], әйелдер арасында [[Гроссмейстер (шахмат)#Халықаралық гроссмейстер|халықаралық гроссмейстер]] (2012).

Динара Сәдуақасова [[шахмат]]та ойнауды бес жасында үйренген. Шындап он жасында қатыса бастаған.
Шахматтан басқа музыка, теннис, жүзумен айналысады. Тілдерді үйренеді. Орта мектепті үздік бітірген. 11 жасында музыка мектебінің фортепиано класын үздік дипломмен бітірді.

[[Қазақстан]]ның әйелдер арасында ең жас [[Гроссмейстер (шахмат)|гроссмейстері]]  (гроссмейстер [[2012 жыл]]ы 16 жасында атанды)&lt;ref&gt;[http://zonakz.net/articles/59609?mode=reply/about/шахматшы Динара Сәдуақасова [[Қазақстан]]ның әйелдер арасында ең жас [[Гроссмейстер (шахмат)|гроссмейстері]] атанды&lt;/ref&gt;

[[2011 жыл]]&amp;nbsp;— «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалімен марапатталуы&lt;ref&gt;[http://gmschool.kz/news/item/intervyu-s-dinaroj-saduakasovoj-2.html/about/ Динара Сәдуақасова «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалімен марапатталды]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

«Жастар-2011» жастар сыйлығын «Жылдың жас спортшысы» байқауында жеңіп алды&lt;ref&gt;[http://vecher.kz/node/7219/about/ 2011 жылдың Үздік жас спортшысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407094739/http://vecher.kz/node/7219/about/ |date=2014-04-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tengrinews.kz/science/luchshim-molodyim-uchenyim-kazahstana-stal-sozdatel-vaktsinyi-protiv-ptichego-202534/  Қазақстанның ең үздік жас ғалымы құс тұмауына қарсы вакцина құрушы атанды. Ғылым. Tengrinews.kz&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
 
«Интеллектуальная нация&amp;nbsp;— 2011» форумының спикері.&lt;ref&gt;[http://zhastar.kz/index.php?Itemid&amp;catid=5:2011-09-27-21-21-23&amp;id=115:-l-r&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article/about/ Спикер Форума «Интеллектуальная нация&amp;nbsp;— 2011»]&lt;/ref&gt;

8 наурызға арналған Қазақстан Республикасы Президентімен мерекелік кездесуге қатысушысы (07.03.2012)&lt;ref&gt;[http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nursultan-nazarbaev-pozdravil-jenschin-s-8-marta-209728/about/ Қазақстан Президенті 8 наурыз мерекесімен құттықтады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://aktau-site.ru/index.php?cat=1&amp;fla=news&amp;idd=8819&amp;ids=1&amp;nma=blog/about/ 8 наурыз күні Республика Президентімен отырыста Динара Сәдуақасова спортшылар қауымының атынан барды]&lt;/ref&gt;

[[2013 жыл]]ғы «SportReview» журналына сәйкес үздік спортшы атанды.

&quot; Караван &quot; газеті бойынша 2014 жылдың үздік спортшысы деп танылды.&lt;ref&gt;[http://www.caravan.kz/article/99521/about Спорт-2014: итоги, страсти, сенсации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618125722/http://www.caravan.kz/article/99521/about |date=2015-06-18 }}&lt;/ref&gt;

[[2014 жыл]]дың наурыз айында Астана қаласында Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Гроссмейстер Динара Сәдуақасова кубогы» шахмат турнирі өтті&lt;ref&gt;[http://www.prosportkz.kz/ru/news/32409.html Прошёл Кубок гроссмейстера Динары Садуакасовой ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101105626/http://www.prosportkz.kz/ru/news/32409.html |date=2015-01-01 }}&lt;/ref&gt;

[[2014 жыл]]дың жазында өзінің стипендиясына өз тарапына негізделген «Шахматтан алғашқы қадамдар» кітабын жариялады&lt;ref&gt;[http://vechastana.kz/sport/dinara-saduakasova-stala-avtorom-pervoy-knigi-obuchayushchey-igre-v-shakhmaty/ Динара Сәдуақасова шахмат ойнауға үйрететін бірінші кітаптың авторы атанды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101105638/http://vechastana.kz/sport/dinara-saduakasova-stala-avtorom-pervoy-knigi-obuchayushchey-igre-v-shakhmaty/ |date=2015-01-01 }}&lt;/ref&gt;

«Респект спортсмен» («Халық таңдаулысы 2014») санатындағы ұлттық сыйлығының лауреаты&lt;ref&gt;[http://sports.kz/news/dinara-saduakasova-poluchila-respekt-sportsmen Динара Сәдуақасова «Респект спортсмен» иеленді]&lt;/ref&gt;

«Отважная пешка», «Белая ладья», «Мемориал П. Измайлова» (Ресей), «Х. Омарованы еске алу» (Қазақстан), «Г. Агзамованы еске алу» (Өзбекстан), «Мемориал Л. Руденко-2009» Халықаралық турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы.

[[2016 жыл]]дан қазақстандық оқушылар Динара Сәдуақасованың «Шахматтың алғашқы қадамдары» кітабымен шахмат үйренеді&lt;ref&gt;[http://prosportkz.kz/ru/news/74548.html Казахстанские школьники будут учиться шахматам по книге Динары Садуакасовой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306192547/http://prosportkz.kz/ru/news/74548.html |date=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt;

[[Қазақстан]] Тәуелсіздігінің 25 жылдығын мерекелеу қарсаңында 2016 жылғы желтоқсанда Динара Сәдуақасова ерекшеленген бір топ мәдениет пен өнер өкілдерімен бірге «[[«Құрмет» ордені|Құрмет]]» орденімен марапатталды &lt;ref&gt;[http://khabar.kz/ru/news/politika/item/70547-gosudarstvennyj-sekretar-kazakhstana-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosnagrady-izvestnym-lichnostyam-strany Государственный секретарь Казахстана Гульшара Абдыкаликова вручила госнаграды известным личностям страны]&lt;/ref&gt;.

== Шахматтағы жетістіктері ==
* 2004&amp;nbsp;— вице&amp;nbsp;—чемпион, Азияның 8 жасқа дейінгі қыздар арасында.
* 2007&amp;nbsp;— вице&amp;nbsp;— чемпион, 12 жасқа дейінгі қыздар арасында&lt;ref&gt;[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidecalendar&amp;view=archiveview&amp;aid=114/about/ Архив ФИДЕ, Второе место на ЧМ по шахматам среди девушек до 12 лет]&lt;/ref&gt;
* 2010&amp;nbsp;— әлем чемпионы, 14 жасқа дейінгі қыздар арасында&lt;ref&gt;[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1290150420/about/ Динара Сәдуақасова (юная чемпионка мира по шахматам): «Хочу стать мужским гроссмейстером!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304115916/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1290150420%2Fabout%2F |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://wycc2010.chessdom.com/wycc-girls-u14-standings/ WYCC, girls U14 standings&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190825/http://wycc2010.chessdom.com/wycc-girls-u14-standings/ |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.altyn-orda.kz/zhansaya-abdumalik-trener-uvidel-vo-mne-talant/about/ Дармен Садвакасов, международный гроссмейстер:— Динара 14 жасқа дейінгі қыздар арасында әлем чемпионы атанды, бірақ бұндай табысқа, әлі ешкім жетпеген, үлкен жетістіктерге қол жеткізді, және бұл үлкен жетістік]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2010&amp;nbsp;— [[Дубай (әмірлік)|Дубай]] Шейхінің Кубок иегері &lt;ref&gt;[http://kazembassy.ru/ru/arhivnews/4752-newsproch156/about/ Кубок Шейха Дубай у Динары]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2010&amp;nbsp;— әлем  вице&amp;nbsp;— чемпион, 15 жасқа дейінгі оқушылар арасында&lt;ref&gt;[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidecalendar&amp;view=archiveview&amp;aid=816/about/ Архив ФИДЕ, Второе место на ЧМ среди школьниц до 15 лет]&lt;/ref&gt;
* Сегіз дүркін Қазақстан әйелдері арасында Республикасының абсолютті чемпионы 10,12,14,16,18 жасқа дейін.&lt;ref&gt;[http://bolashak.kz/ru/news/single/958/about/ Динара вновь на равных с мужчинами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107204236/http://bolashak.kz/ru/news/single/958/about/ |date=2015-01-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=C91V2P44OLw/about/ Наука побеждать от Динары Садуакасовой]&lt;/ref&gt;
* 2012&amp;nbsp;— 17 жасқа дейінгі оқушылар арасында әлем чемпионы&lt;ref&gt;[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidecalendar&amp;view=archiveview&amp;aid=816/about/ Первое место в ЧМ среди школьниц до 17 лет]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bolashak.kz/ru/news/single/117/about/ Динара&amp;nbsp;— королева шахмат…Она&amp;nbsp;— представитель интеллектуальной элиты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107195724/http://bolashak.kz/ru/news/single/117/about/ |date=2015-01-07 }}&lt;/ref&gt;.
* 2012&amp;nbsp;— 16 жасында [[Қазақстан]] әйелдері арасында ең жас [[Гроссмейстер (шахматы)#Халықаралық гроссмейстер|халықаралық гроссмейстер]].
* 2014 — «Memorial Ridha Belkadhi Women’s Tournament» ([[Тунис]]) жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир бірінші орын иегері
* 2014 — &quot;Benasque open&quot; әйелдер арасында бірінші орын мен жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнирде бірінші орын&lt;ref&gt;[http://www.kazpravda.kz/news/sport/shahmatistka-dinara-saduakasova-oderzhala-pobedu-na-turnire-v-ispanii/about Шахматистка Динара Сәдуақасова одержала победу на турнире в Испании]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ([[Испания]])
* 2014 — Бүкіләлемдік шахмат олимпиадасында Қазақстан Республикасының құрама командасының ең үздік нәтижесі&lt;ref&gt;[http://www.caravan.kz/article/90681/about Динара Сәдуақасова: Жертва была не напрасной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618113604/http://www.caravan.kz/article/90681/about |date=2015-06-18 }}&lt;/ref&gt; ([[Тромсе]]), без замен и поражений набрала 8,5 очков из 11 возможных &lt;ref&gt;[http://www.talgar-sity.kz/novosti-kazahstana/dinara-saduakasova-porazila-vseh-na-vsemirnoi-shahmatnoi-olimpiade.html/about Динара Сәдуақасова поразила всех на Всемирной шахматной Олимпиаде]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2014, қыркүйек — 18 жасқа дейінгі қыздар арасында әлем чемпионы ([[Дурбан]], [[ОАР]])&lt;ref&gt;[http://sk-sport.kz/ru/news/6683 Динара Сәдуақасова 18 жасқа дейінгі қыздар арасында әлем чемпионы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101092156/http://sk-sport.kz/ru/news/6683 |date=2015-01-01 }}&lt;/ref&gt;.
* 2015, маусым — Әйелдер арасында Орталық Азия чемпионы (ФИДЕ аймақтық 3.4. турнирінде ([[Душанбе]], [[Тәжікстан]]) &lt;ref&gt;[http://vesti.kz/chess/205897/ Впервые играла в зональном турнире и сразу победила - шахматистка Динара Садуакасова]&lt;/ref&gt;.
*2015, қазан — [[Ереван]]да өткен университтер арасындағы Еуропа чемпионатын жеңіп алды ([[Армения]]), [[УГГУ]] ([[Екатеринбург]], [[Ресей]]) атынан қатысты&lt;ref&gt;[http://gazeta.caravan.kz/articles/dinara-saduakasova-poprobuyu-sily-s-chempionom-mira-articleID117116.html Золото она выиграла в турнире среди университетов в Ереване] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123230604/http://gazeta.caravan.kz/articles/dinara-saduakasova-poprobuyu-sily-s-chempionom-mira-articleID117116.html |date=2015-11-23 }}&lt;/ref&gt;.
*2016, сәуір — Азия халықтарының кубогында қола медаль алған Қазақстан әйелдер құрамасының бірінші тақтайы ([[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]]) &lt;ref&gt;[http://prosportkz.kz/ru/news/81227.html Бронзовая Азия]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
*2016, маусым — [[Ташкент]]те әйелдер арасында шахматтан Азия чемпионатында Динара, үндістандық тек жарты ұпайға Бхакти Кулкарниден ұтылып күміс медаль жеңіп алды  &lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4799106-shakhmatistka-dinara-saduakasov-s.html Шахматистка Динара Садуакасова: С годами становлюсь увереннее, по-спортивному злой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822154535/http://www.zakon.kz/4799106-shakhmatistka-dinara-saduakasov-s.html |date=2016-08-22 }}&lt;/ref&gt;.
*2016, тамыз — 20 жасқа дейінгі қыздар арасында әлем чемпионы ([[Бхубанесвар]], [[Индия]])&lt;ref&gt;[http://www.sports.kz/news/saduakasova-stala-chempionkoy-mira-po-shahmatam Садуакасова стала чемпионкой мира по шахматам]&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан шахматшылары]]
[[Санат:Шахмат гроссмейстерлері]]</text>
      <sha1>dz4u3ujtxn9yxisxw7eeolznrqfnlxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazaq Air</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546795</id>
    <revision>
      <id>3629924</id>
      <parentid>3607867</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39011-49</username>
        <id>183466</id>
      </contributor>
      <origin>3629924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27323" sha1="8akpoww96hpheokloxirnknqp6oabnf" xml:space="preserve">{{Әуе компаниясы
| әуе компания = QAZAQ AIR&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Vietjet Qazaqstan&lt;/small&gt;
| сурет = Vietjet Qazaqstan logo.svg
| сурет өлшемі = 230px
| ИАТА = IQ
| ИКАО = QAZ
| шақыру белгісі = SAMRUK
| құрылды = 1 сәуір 2015&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot;&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/en/about-us | title = About Us | publisher = Vietjet Qazaqstan | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;
| қызметін бастады = 27 тамыз 2015&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt;
| қызметін аяқтады =
| хабтар = Нұрсұлтан Назарбаев атындағы халықаралық әуежай
| екінші дәрежелі хабтар =
| негізгі бағыттар =
| негізгі көлік =
| lounge =
| альянс =
| тәуелді компаниялар =
| әуе паркі = 5&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-sale-2024&quot;&gt;{{Cite web | url = https://sk.kz/press-center/news/77957/?lang=ru | title = АО «Самрук-Қазына» объявляет о подписании договора купли-продажи акций АО «QAZAQ AIR» с консорциумом инвесторов | publisher = Самұрық-Қазына | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;
| ұшу бағыттары =
| бас компаниясы = «Самұрық-Қазына» АҚ — 49%&lt;br /&gt;Central Asia Aviation Holdings Limited — 49%&lt;br /&gt;Kazasia Holdings Limited — 2%&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt;
| компания ұраны =
| штаб-пәтері = Астана, Қазақстан
| басшылары = Әділбек Умралиев, басқарма төрағасы&lt;ref name=&quot;umraliev-2025&quot;&gt;{{Cite web | url = https://kapital.kz/economic/141183/adilbek-umraliev-stal-predsedatelem-pravleniya-qazaq-air.html | title = Адилбек Умралиев стал председателем правления Qazaq Air | publisher = Капитал | date = 2025-10-03 | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;
| сайты = [https://vietjetqazaqstan.kz/ vietjetqazaqstan.kz]
}}

'''QAZAQ AIR''' (заңды атауы — '''«QAZAQ AIR» АҚ'''; 2025 жылдан бастап '''Vietjet Qazaqstan''' тауар белгісімен жұмыс істейді&lt;ref name=&quot;vjq-brand&quot;&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/ru/news/first-passengers-depart-on-the-new-direct-flight-from-astana-to-bishkek | title = Первые пассажиры отправились новым прямым рейсом из Астаны в Бишкек | publisher = Vietjet Qazaqstan | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;) — қазақстандық әуе компаниясы. Компания Астанада орналасқан және Нұрсұлтан Назарбаев атындағы халықаралық әуежайды негізгі базасы ретінде пайдаланады. Ол ішкі және халықаралық тұрақты рейстерді, сондай-ақ мемлекеттік бағдарлама аясындағы субсидияланатын бағыттарды орындайды.&lt;ref name=&quot;route-network-2026&quot;&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/ru/destinations | title = Направления | publisher = Vietjet Qazaqstan | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

Әуе компаниясы 2015 жылы «Самұрық-Қазына» қорының бастамасымен құрылды.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt; 2025 жылы компанияны жекешелендіру аяқталды: QAZAQ AIR акционерлері «Самұрық-Қазына» АҚ (49%), Central Asia Aviation Holdings Limited (49%) және Kazasia Holdings Limited (2%) болды.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt; Central Asia Aviation Holdings Limited Вьетнамның Sovico Group тобына кіреді.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt;

== Тарихы ==

=== 2015–2018 ===
2015 жылғы сәуірде «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры «Qazaq Air» АҚ-ны еншілес компания ретінде құрды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://kapital.kz/economic/43988/qazaq-air-rasshiryaet-set-regionalnyh-marshrutov.html | title = Qazaq Air расширяет сеть региональных маршрутов | publisher = Капитал | date = 2015-09-25 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2015-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151031094317/http://kapital.kz/economic/43988/qazaq-air-rasshiryaet-set-regionalnyh-marshrutov.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Әуе компаниясы 2015 жылғы 6 шілдеде Астанада таныстырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezentovana-aviakompaniya-Qazaq-Air-277298/ | title = Презентована авиакомпания Qazaq Air | publisher = Tengri News | date = 2015-07-06 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829033058/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezentovana-aviakompaniya-Qazaq-Air-277298/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kak-vyiglyadyat-samoletyi-Qazaq-Air-277302/ | title = Как выглядят самолеты Qazaq Air | publisher = Tengri News | date = 2015-07-06 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170828230859/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kak-vyiglyadyat-samoletyi-Qazaq-Air-277302/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://www.zakon.kz/4726009-v-astane-prezentovali-novuju.html | title = В Астане презентовали новую авиакомпанию Qazaq Air | publisher = Zakon.kz | date = 2015-07-06 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170831173320/https://www.zakon.kz/4726009-v-astane-prezentovali-novuju.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Алғашқы тұрақты жолаушы рейсі 2015 жылғы 27 тамызда Алматы — Астана бағыты бойынша орындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://informburo.kz/novosti/samolet-qazaq-air-sovershil-pervyy-kommercheskiy-reys-11109.html | title = Qazaq air совершила первый коммерческий рейс | author = Алина Есеналина, Бахтияр Даркеев | publisher = Информбюро | date = 2015-08-28 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829033934/https://informburo.kz/novosti/samolet-qazaq-air-sovershil-pervyy-kommercheskiy-reys-11109.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Алғашқы бес күн ішінде әуе компаниясының қызметін 900-ден астам жолаушы пайдаланды,&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.inform.kz/rus/article/2813326 | title = За 5 дней услугами Qazaq Air воспользовались более 900 пассажиров | publisher = Казинформ | date = 2015-09-01 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2016-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304131714/http://www.inform.kz/rus/article/2813326 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ал 2015 жылғы 21 қазанға қарай тасымалданған жолаушылар саны 10 мыңнан асты.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.inform.kz/ru/cherez-neskol-ko-let-kazahstancy-stanut-bol-she-letat-schitayut-v-qazaq-air_a2830600 | title = Через несколько лет казахстанцы станут больше летать, считают в «Qazaq Air» | publisher = Казинформ | date = 2015-10-21 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170828233352/http://www.inform.kz/ru/cherez-neskol-ko-let-kazahstancy-stanut-bol-she-letat-schitayut-v-qazaq-air_a2830600 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2017 жылы компания алғаш рет халықаралық рейс орындады: чартерлік бағдарлама аясында Алматыдан Қырғызстандағы Тамшы ауылындағы Ыстықкөл әуежайына ұшулар басталды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://forbes.kz/finances/markets/qazaq_air_zapuskaet_mejdunarodnyie_reysyi | title = Qazaq Air запускает первый международный рейс | publisher = Forbes Kazakhstan | date = 2017-07-28 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170831214619/https://forbes.kz/finances/markets/qazaq_air_zapuskaet_mejdunarodnyie_reysyi | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы 250 мыңнан астам жолаушы тасымалданып, бұл 2016 жылмен салыстырғанда 53,6%-ға көп болды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://forbes.kz/news/2018/01/09/newsid_163335 | title = QAZAQ AIR подвела итоги своей деятельности в 2017 | publisher = Forbes Kazakhstan | date = 2018-01-09 | accessdate = 2018-03-06 | archive-date = 2018-03-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180307022620/https://forbes.kz/news/2018/01/09/newsid_163335 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қарашада Qazaq Air IATA-ның IOSA (IATA Operational Safety Audit) қауіпсіздік аудитінен өтіп, IOSA сертификатын алған Қазақстандағы үшінші әуе тасымалдаушы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.ato.ru/content/audit-iosa-proshel-tretiy-aviaperevozchik-kazahstana | title = Аудит IOSA прошёл третий авиаперевозчик Казахстана | publisher = ATO.ru | accessdate = 2019-01-07 | archive-date = 2019-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107073617/http://www.ato.ru/content/audit-iosa-proshel-tretiy-aviaperevozchik-kazahstana | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Компанияның жылдық есебіне сәйкес, 2018 жылы Qazaq Air 307 мың жолаушы тасымалдап, 5451 рейс орындады, ал маршруттық желі Қазақстанның 12 қаласын байланыстыратын 14 бағыттан тұрды.&lt;ref name=&quot;qazaqair-2018-report&quot;&gt;{{Cite web | url = https://media.vietjetqazaqstan.kz/vjq-media/about_us/documents/QA_AIR_2018-ru.pdf | title = Годовой отчёт 2018 | publisher = QAZAQ AIR | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

=== 2019–2023 ===
2019 жылдың алғашқы жартыжылдығының қорытындысы бойынша, әуе компаниясы операциялық қызметі басталғаннан бері 920 мыңнан астам жолаушы тасымалдағанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://inbusiness.kz/ru/last/qazaq-air-v-i-polugodii-uvelichila-passazhiropotok-na-16 | title = Qazaq Air в первом полугодии увеличила пассажиропоток на 16% | publisher = inbusiness.kz | accessdate = 2019-07-30 | archive-date = 2019-07-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190730091618/https://inbusiness.kz/ru/last/qazaq-air-v-i-polugodii-uvelichila-passazhiropotok-na-16 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы шілдеде Qazaq Air IATA-ның 293-мүшесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.ato.ru/content/aviakompaniya-qazaq-air-proshla-sertifikaciyu-iata | title = Авиакомпания Qazaq Air прошла сертификацию IATA | publisher = ATO.ru | date = 2019-07-17 | accessdate = 2019-07-30 | archive-date = 2019-07-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190730091624/http://www.ato.ru/content/aviakompaniya-qazaq-air-proshla-sertifikaciyu-iata | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қарашада компания IOSA стандартына сәйкестік бойынша екінші аудиттен сәтті өтіп, IOSA сертификатының қолданылу мерзімі 2021 жылғы қарашаға дейін ұзартылды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.ato.ru/press-releases/qazaq-air-podtverdila-sootvetstvie-mezhdunarodnym-standartam-iosa | title = Qazaq Air подтвердила соответствие международным стандартам IOSA | publisher = ATO.ru | date = 2019-12-04 | accessdate = 2020-04-14 | archive-date = 2019-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191207154606/http://www.ato.ru/press-releases/qazaq-air-podtverdila-sootvetstvie-mezhdunarodnym-standartam-iosa | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2023 жылы «Самұрық-Қазына» Qazaq Air-ді жекешелендіру үдерісін бастады. ''The Tenge'' басылымының мәліметінше, компанияны 2023 жылдың екінші жартысында сату жоспарланғанымен, конкурс өтпеді деп танылып, сату мерзімі 2024 жылға ауыстырылды. Басылымда сатып алуға Вьетнамның SOVICO Group холдингі қызығушылық танытқаны да айтылды.&lt;ref name=&quot;the-tenge-privatization-2024&quot;&gt;{{Cite web | url = https://the-tenge.kz/articles/prodazhu-qazaq-air-perenesli-na-2024-god | title = Продажу Qazaq Air перенесли на 2024 год | publisher = The Tenge | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

=== 2024–2026 ===
2024 жылғы 24 желтоқсанда «Самұрық-Қазына» Qazaq Air акцияларын Central Asia Aviation Holdings Limited және Kazasia Holdings Limited кірген инвесторлар консорциумына сату туралы шартқа қол қойды; келісім Қазақстан Үкіметінің №1130 қаулысы қабылданғаннан кейін 2024 жылғы 27 желтоқсанда күшіне енді.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-sale-2024&quot; /&gt; Қордың хабарлауынша, Central Asia Aviation Holdings Limited Sovico Group құрамына кіреді және бұл топ VietJet Air-дің негізгі акционері болып табылады.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-sale-2024&quot; /&gt;

Қор деректеріне сәйкес, мәміле жасалған сәтте Qazaq Air бес Bombardier Dash 8-Q400 ұшағын пайдаланды, 2024 жылы 600 мыңнан астам жолаушы тасымалдады, шамамен 21 млрд теңге кіріс алды және 2 млрд теңгеден астам EBITDA көрсетті.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-sale-2024&quot; /&gt;

2025 жылғы 6 мамырда «Самұрық-Қазына» Qazaq Air акцияларының бақылау пакетін стратегиялық инвесторларға беру аяқталғанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-transfer-2025&quot;&gt;{{Cite web | url = https://sk.kz/press-center/news/78178/?lang=ru | title = Историческая сделка: АО «Самрук-Қазына» успешно завершило передачу акций Qazaq Air стратегическому инвестору | publisher = Самұрық-Қазына | date = 2025-05-06 | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt; ''Капитал'' басылымының мәліметінше, акциялардың 51%-ы инвесторлар консорциумына өтті, ал «Самұрық-Қазына» үлесі 49%-ға дейін қысқарды.&lt;ref name=&quot;kapital-qazaqair-share-2025&quot;&gt;{{Cite web | url = https://kapital.kz/business/136774/kakoj-paket-akcij-qazaq-air-prodan-investoram.html | title = Какой пакет акций Qazaq Air продан инвесторам | publisher = Капитал | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

Сол күні Vietjet Air мен Qazaq Air стратегиялық әріптестік туралы келісімге қол қойды. «Самұрық-Қазына» мәліметінше, Qazaq Air платформасында Vietjet Qazaqstan құрылды, ал Sovico Group пен VietJet Air оның басқаруы мен операциялық қызметіне қатысуы тиіс болды.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-transfer-2025&quot; /&gt; Компанияның ресми материалдарында «Vietjet Qazaqstan тауар белгісімен жұмыс істейтін «QAZAQ AIR» АҚ» деген тұжырым қолданылады.&lt;ref name=&quot;vjq-brand&quot; /&gt;

2025 жылғы қазанда әуе компаниясы Астанадан Бішкек пен Самарқандқа тікелей рейстер ашылатынын хабарлады.&lt;ref name=&quot;vjq-bishkek-samarkand-2025&quot;&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/ru/news/qazaq-air-vietjet-qazaqstan-launches-direct-flights-from-astana-to-kyrgyzstan-and-uzbekistan | title = QAZAQ AIR (VIETJET QAZAQSTAN) открывает прямые рейсы из Астаны в Кыргызстан и Узбекистан | publisher = Vietjet Qazaqstan | date = 2025-10-16 | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

2025 жылы QAZAQ AIR операциялық қызметінің 10 жылдығын атап өтті. Компания деректеріне сәйкес, осы он жыл ішінде 4 млн-нан астам жолаушы тасымалданып, 66 мыңнан астам рейс орындалды; 2024 жылы компания қызметін шамамен 601 мың жолаушы пайдаланды.&lt;ref name=&quot;vjq-10-years&quot;&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/en/news/qazaq-airvietjet-qazaqstan-10-years-in-the-sky-stories-achievements-and-new-horizons | title = QAZAQ AIR (Vietjet Qazaqstan): 10 Years in the Sky — Stories, Achievements and New Horizons | publisher = Vietjet Qazaqstan | date = 2025-10-16 | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы сәуірде Ресей Федерациясының Әуе көлігі жөніндегі федералдық агенттігі Астана — Новосібір, Астана — Омбы, Астана — Екатеринбург және Ақтөбе — Қазан бағыттарында Qazaq Air-ді тұрақты тасымалдаушы ретінде тағайындау туралы Қазақстан елшілігінің нотасын жариялады.&lt;ref name=&quot;favt-qazaqair-russia-2026&quot;&gt;{{Cite web | url = https://favt.gov.ru/novosti-aktualnaja-informacija/?id=18314 | title = Нота Посольства Республики Казахстан в Российской Федерации от 04.04.2026 № 30-04/488 относительно назначения компании АО «Qazaq Air» в качестве регулярного перевозчика пассажиров, багажа, грузов и почты | publisher = Федеральное агентство воздушного транспорта | date = 2026-04-15 | accessdate = 2026-05-19 }}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 9 шілдеде қазақстандық БАҚ әуе компаниясының баспасөз қызметіне сілтеме жасап, Астана — Омбы — Астана бағыты бойынша рейстер 2026 жылғы 9–20 шілде аралығында уақытша тоқтатылғанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;nur-omsk-suspension-2026&quot;&gt;{{Cite web | url = https://www.nur.kz/society/2397841-kazahstanskaya-aviakompaniya-otmenila-pryamye-reysy-iz-astany-v-omsk/ | title = Казахстанская авиакомпания отменила прямые рейсы из Астаны в Омск | publisher = NUR.KZ | date = 2026-07-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;24kz-omsk-suspension-2026&quot;&gt;{{Cite web | url = https://24.kz/amp/ru/news/social/779116-rejsy-iz-astany-v-omsk-vremenno-otmenili-posle-ugrozy-bezopasnosti | title = Рейсы из Астаны в Омск временно отменили после угрозы безопасности | publisher = 24.kz | date = 2026-07-09 }}&lt;/ref&gt;

== Ресейдегі өкілдігі ==
Vietjet Qazaqstan ресми сайтында компанияның Ресей Федерациясындағы өкілдігі Екатеринбургте орналасқаны көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://vietjetqazaqstan.kz/ru/contact-us | title = Связаться с нами | publisher = Vietjet Qazaqstan | accessdate = 2026-07-09 }}&lt;/ref&gt;

Ресейдің Федералдық салық қызметі реестрінен алынған үзіндіге сәйкес, 2026 жылғы 27 ақпанда QAZAQ AIR директорлар кеңесі Ресей Федерациясында өкілдік ашу туралы шешім қабылдады. 2026 жылғы 15 сәуірде өкілдікті аккредиттеу туралы шешім қабылданып, 2026 жылғы 29 сәуірде ол туралы мәліметтер мемлекеттік реестрге енгізілді. Өкілдік Екатеринбург қаласында, Бахчиванджи көшесі, 55А, 3-үй-жай мекенжайы бойынша тіркелген. Өкілдік басшысы ретінде Нечипуренко Александр Дмитриевич көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://service.nalog.ru/rafp/excerpt.pdf?token=5A2445988CFEDA871E74312AD33742771D11F9413E505E1A58329021B8514D23 | title = Выписка из государственного реестра аккредитованных филиалов и представительств иностранных юридических лиц № 99652600066382 по НЗА 20260000431 | publisher = ФНС России | date = 2026-07-09 | format = PDF }}&lt;/ref&gt;

== Бағыттар ==
2026 жылғы жағдай бойынша Vietjet Qazaqstan ресми сайтына сәйкес, әуе компаниясы ішкі, халықаралық және субсидияланатын тұрақты бағыттар бойынша рейстер орындайды.&lt;ref name=&quot;route-network-2026&quot; /&gt;

=== Ішкі рейстер ===
* Астана — Алматы — Астана
* Астана — Ақтөбе — Астана
* Астана — Жезқазған — Астана
* Астана — Қостанай — Астана
* Астана — Қызылорда — Астана
* Астана — Талдықорған — Астана

=== Субсидияланатын рейстер ===
* Астана — Петропавл — Астана

=== Халықаралық рейстер ===
* Астана — Самарқанд — Астана
* Астана — Новосібір — Астана
* Астана — Бішкек — Астана
* Астана — Омбы — Астана (2026 жылғы 9–20 шілде аралығында уақытша тоқтатылды)&lt;ref name=&quot;nur-omsk-suspension-2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;24kz-omsk-suspension-2026&quot; /&gt;

== Ұшақтар паркі ==
[[File:UP-DH004 Флот QAZAQ AIR.jpg|thumb|De Havilland Dash-8-Q400NG]]

Qazaq Air De Havilland Canada Dash 8-400 турбовинтті ұшақтарын пайдаланады; бұл үлгі бұрын Bombardier Q400 атауымен белгілі болған.&lt;ref name=&quot;sk-qazaqair-sale-2024&quot; /&gt;

Алғашқы үш ұшақ Біріккен Араб Әмірліктерінің Әбу-Даби қаласындағы Falcon Aviation Services LLC компаниясынан операциялық лизингке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.ato.ru/content/kazahstanskaya-aviakompaniya-qazaq-air-poluchila-pervye-tri-samoleta-q400?sea=30881 | title = Казахстанская авиакомпания Qazaq Air получила первые три самолета Q400 | publisher = ATO.ru | date = 2015-07-06 | accessdate = 2017-08-31 | archive-date = 2017-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170831175127/http://www.ato.ru/content/kazahstanskaya-aviakompaniya-qazaq-air-poluchila-pervye-tri-samoleta-q400?sea=30881 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы желтоқсанда екі жаңа De Havilland Dash-8-Q400NG ұшағын сатып алу туралы келісім жасалды,&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://forbes.kz/news/2017/12/13/newsid_161490 | title = QAZAQ AIR приобрела два самолета Bombardier Q400 NextGen | publisher = Forbes Kazakhstan | date = 2017-12-13 | accessdate = 2018-03-06 | archive-date = 2018-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180312144549/https://forbes.kz/news/2017/12/13/newsid_161490 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ал олардың жеткізілімі 2019 жылдың бірінші жартысында жүзеге асырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://24.kz/ru/news/social/item/313706-novoe-vozdushnoe-sudno-qazaq-air-sovershil-pervyj-rejs | title = Новое воздушное судно QAZAQ AIR совершило первый рейс | publisher = 24.kz | date = 2019-05-08 | accessdate = 2019-06-21 | archive-date = 2019-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190620190822/https://24.kz/ru/news/social/item/313706-novoe-vozdushnoe-sudno-qazaq-air-sovershil-pervyj-rejs | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Qazaq Air әуе паркі
! Ұшақ түрі
! Тіркеу нөмірі
! Жолаушылар саны
! Шығарылған жылы
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | De Havilland Canada Dash 8-400
| UP-DH001
| 78
| 2015
|-
| UP-DH002
| 78
| 2015
|-
| UP-DH003
| 76
| 2015
|-
| UP-DH004
| 86
| 2019
|-
| UP-DH005
| 86
| 2019
|}

== Меншік иелері ==
2015 жылғы сәуірден 2025 жылғы мамырға дейін Qazaq Air акцияларының 100%-ы мемлекетке, нақтырақ айтқанда «Самұрық-Қазына» қоры арқылы тиесілі болды.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt; 2025 жылғы мамырда компанияны жекешелендіру аяқталып, акционерлер ретінде «Самұрық-Қазына» АҚ (49%), Central Asia Aviation Holdings Limited (49%) және Kazasia Holdings Limited (2%) бекітілді.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kapital-qazaqair-share-2025&quot; /&gt;

Qazaq Air деректеріне сәйкес, Central Asia Aviation Holdings Limited Вьетнамның Sovico Group тобының құрамына кіреді.&lt;ref name=&quot;vjq-about&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://vietjetqazaqstan.kz/ru Ресми сайт]
* [https://www.facebook.com/vietjetqazaqstan/ Facebook-тегі ресми парақша]
* [https://www.instagram.com/vietjet_qazaqstan/ Instagram-дағы ресми парақша]

[[Санат:Қазақстан әуе компаниялары]]
[[Санат:Самұрық-Қазына]]
[[Санат:2015 жылы құрылған әуе компаниялары]]</text>
      <sha1>8akpoww96hpheokloxirnknqp6oabnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джек Шостак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549891</id>
    <revision>
      <id>3629888</id>
      <parentid>3609651</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="lcldphuvbyn3ezdgee1wk7gblglxm0o" xml:space="preserve">{{Ғалым 
|Есімі                  = Джек Шостак
|Шынайы есімі       = {{lang-en|Jack Szostak}}
|Суреті = JSzostak.jpg
|Сурет ені = 143px
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 9.11.1952
|Туған жері = [[Лондон]], [[Ұлыбритания]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = АҚШ
|Ғылыми аясы = [[цитогенетика]]
|Жұмыс орны = [[Гарвард университеті]]&lt;br /&gt; [[Говард Хьюз нституты]]
| Альма-матер = [[Макгилл университеті]]&lt;br /&gt;[[Корнелль университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі =
|Марапаттары = [[Ласкер сыйлығы]] (2006) &lt;br /&gt;  [[Хейнекен сыйлығы]] (2008) &lt;br /&gt; {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2009 жыл|2009]])
|Сайты =
}}

'''Джек Шо́стак''' ({{lang-en|Jack Szostak}}, [[1952 жыл]] [[9 қараша]], [[Лондон]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] ғалым-[[Цитогенетика|цитогенетик]], 2009 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]ның лауреаты, [[Кэрол Грейдер]]мен және [[Элизабет Блэкберн]]мен бірге [[Алексей Матвеевич Оловников|Алексей Оловниковтың]] 1971 жылы ұсынған теориясына сәйкес «[[теломерлер]] [[хромосомалар]]ы және [[теломераза]]лық [[фермент]]тің қорғау тетіктерін ашқаны үшін» берілді.&lt;ref&gt;{{cite web
 | author        = 
 | authorlink    = 
 | datepublished = 
 | url           = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2009/press.pdf
 | title         = The 2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine - Press Release
 | format        = pdf
 | work          = 
 | publisher     = 
 | accessdate    = 2009-10-05
 | lang          = en
 | description   = 
 | archiveurl    = http://www.webcitation.org/66mEtLFIG
 | archivedate   = 2012-04-08
}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Джек Шостак [[Канада]]да өсіп, [[Макгилл университеті]]тін бітірген, онда бакалавр дәрежесін жасуша биологиясы саласында алған. Диссертацияны [[Корнелль университеті]]нде қорғаған, осыдан кейін [[Гарвард университеті]]нің медицина мектебінде өзінің  лабораториясын ашты.

== Ғылыми жұмыс ==
Шостак негізінен генетикамен жұмыс істейді. Ол әлемде бірінші болып[[ашытқы]] хромосомасының жасанды салу қабілетін алды. Ол [[«Адам геномы» жобасы|«Адам геномы»]]  жобасына белсенді қатысты. Осыдан басқа, Шостак жұмыстары [[Рекомбинация (биология)|хромосомалардың рекомбинациясы]] механизмін түсінуге көмектеседі.

== Библиография ==
* Hanczyc MM, Fujikawa SM, Szostak JW. Experimental Models of Primitive Cellular Compartments: Encapsulation, Growth and Division. Science, 2003; 302:618-622.
* Chen IA, Roberts RW and Szostak JW. The Emergence of Competition Between Model Protocells. Science, 2004; 305:1474-1476.
* Mansy SS, Schrum JP, Krishnamurthy M, Tobé S, Treco D, and Szostak JW. Template-directed Synthesis of a Genetic Polymer in a Model Protocell. Nature, 2008; 454:122-5.
* Zhu TF and Szostak JW. A robust pathway for protocell growth and division under plausible prebiotic conditions. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131: 5705-5713.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.hms.harvard.edu/dms/bbs/fac/szostak.html Гарвард университетінің веб-сайтында бет Джек Шостак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121205063421/http://www.hms.harvard.edu/dms/bbs/fac/szostak.php |date=2012-12-05 }} {{ref-en}}

{{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}}

[[Санат:АҚШ генетиктері]]
[[Санат:Корнелл университеті түлектері]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері]]


{{biologist-stub}}</text>
      <sha1>lcldphuvbyn3ezdgee1wk7gblglxm0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джодха және Акбар (телехикая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565655</id>
    <revision>
      <id>3629900</id>
      <parentid>2527820</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9811" sha1="tuspr4r1lt5fz9fv11vfa3o9rrnwqn5" xml:space="preserve">{{Телесериал
 |Қазақша атауы      = Джодха және Акбар
 |Шынайы атауы       = {{lang-hi|जोधा अकबर}}
 |суреті           =Акбар джодха.jpg
 |тақырыбы           = 
 |жанры              = [[Тарихи жанр|Тарихи драма]]
 |ұзақтығы           = 20 минут
 |авторы             = 
 |продюсері          = Экта Капур&lt;br /&gt;Шобха Капур
 |режиссёрі          = Сантрам Верма&lt;br /&gt;Ранджан Сингх&lt;br /&gt;Вики Чаухан
 |операторы          =  
 |сценарист          = 
 |композиторы        = Лалит Сен
 |ролдерде           = Паридхи Шарма&lt;br /&gt;Раджат Токас&lt;br /&gt;Рави Бхатия&lt;br /&gt;Хина Пармар
 |бет басы           = 
 |Ұраны              = 
 |мемлекет           = {{Байрақ|Үндістан}}
 |Тілі               = [[Хинди]], [[урду]]
 |форматы            = 576i (SDTV)&lt;br /&gt;1080i (HDTV)
 |дыбысы             = 
 |телеарна           = {{Flagicon|Үндістан}} Zee TV
 |телеарналар жүйесі     = 
 |көрсете бастады    = {{Flagicon|Үндістан}} [[18 маусым]] [[2013 жыл|2013]]
 |соңғы рет көрсетілді   = [[7 тамыз]] [[2015 жыл|2015]]
 |маусымдар          = 1
 |саны               = 566&lt;ref&gt;[http://www.zeetv.com/shows/jodha-akbar/video/ Сериялар тізімі]&lt;/ref&gt;
 |сериялардың тізімі     = 
 |сайты              = www.ozee.com &lt;ref&gt;[http://www.ozee.com/shows/jodha-akbar Ресми сайты]&lt;/ref&gt;
 |статусы            = 
 |imdb_id            = 
 |tv_com             = 
}}

'''Джодха және Акбар''' ({{lang-hi|जोधा अकबर}}) — [[16 ғасыр|XVI ғасырдағы]] [[Ұлы Моғолдар патшалығы]] жайлы тарихи үнді телехикаясы.

==Желісі==
Бұл телехикаяда [[16 ғасыр|XVI ғасырда]] оқиғалар арқау болған. Әуелі жеккөрініштен басталған таныстық бара келе аяулы махаббат сезіміне ұласады. Раджпуттар ханшайымы Джодха мен Ұлы Моғолдар әулетінен шыққан [[I Акбар]]дың саяси қажеттіліктен қиылған некелері екі халықтың тарихында бітімгершілік одағының жарқын беті болып жазылды.

Жалалуддин Мұхаммед әкесі өлгеннен соң 13 жасында [[Ұлы Моғолдар патшалығы]]ның тақ мұрагері болып, бар билікке ие болды. Оның тәлімгері Байрам хан Акбар сұлтанды билік жолында адам өмірін шыбын құрлы көрмейтін қатігез, тас жүрек қылып тәрбиеледі. Амердің билеушісі раджа Бхармалдың қызы Джодха сұлтанға қарағанда жүрегі жұмсақ, махаббатқа адал, аяулы сұлу болып бой жетті. Джодха өз халқының бақыты жолында жанын қиюға бар, тіпті ата жауы моғолдардың баласына күйеуге тиюге де әзір еді. Үнді аруы мен мұсылман жігіттің бір шаңырақ астында бас қосуының ақыры немен тынады? Екі ел халқы қару алып қанды соғыс бастай ма, әлде бақыттан бастары айналып, махаббат жырына елітіп би билей ме?&lt;ref&gt;[http://www.1tv.kz/kk/movie/jodha_i_akbar_k Джодха және Акбар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820033112/http://www.1tv.kz/kk/movie/jodha_i_akbar_k |date=2016-08-20 }}&lt;/ref&gt;

==Рөлдерде==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Актері
! Рөл атауы
! Қызметі немесе атағы
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Басты рөлдер'''
|-
| Раджат Токас
| [[I Акбар|Жалалуддин Мұхаммед Акбар]]
| Ұлы Моғолдар патшалығының падишаһы
|-
| Паридхи Шарма
| [[Джодха бегім]]
| Акбардың тоқалы, Ұлы Моғолдар патшалығының патшайымы, Мәриям-уз-Замани
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Падишаһ жанұясы'''
|-
| Чхая Падкар
| Хамида Бану бегім
| Акбардың анасы, Ұлы Моғолдар патшалығының патшайымы, Мәриям Макани
|-
| Ашвини Калсекар
| Махам Анга
| Акбардың сүт анасы, Ұлы Моғолдар патшалығының бас уәзірі
|-
| Пранав Мисшра
| Мырза Хәкім
| Акбардың інісі, Кабулдың субадары
|-
| Сонакши Море
| Бахши Бану бегім
| Акбардың қарындасы
|-
| Аян Зүбейр Рахмани&lt;br /&gt;Рави Бхатия
| [[Жаһангір|Сәлім ханзада]]
| Акбардың үлкен ұлы, Ұлы Моғолдар патшалығының тақ мұрагері
|-
| Шизан Мохд
| Мұрат ханзада
| Акбардың екінші ұлы
|-
| Гаурав Шарма
| Даниял ханзада
| Акбардың кіші ұлы
|-
| Лавина Тандон
| Рүкия бегім
| Акбардың бәйбішесі
|-
| Маниша Ядав
| Салима бегім
| Акбардың екінші әйелі
|-
| Шильпа Райзада
| Нигар бегім/Шаһназ
| Акбардың қарындасы
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Тоғыз қазына'''
|-
| Гопал Сингх
| Тодармал
| Ұлы Моғолдар патшалығының қазынашысы, &quot;Тоғыз қазынаның&quot; бірі
|-
| Анкит Райзада
| II Маан Сингх
| Джодха бегімнің жиені, сардар, &quot;Тоғыз қазынаның&quot; бірі
|-
| Аюш Ананд
| Әбдірақым Хан-е-Хана
| Байрам ханның баласы, ақын, ғалым, сардар, &quot;Тоғыз қазынаның&quot; бірі
|-
| Гопал Сингх
| Бирбал
| Сарайлық қалжыңбас, уәзір, &quot;Тоғыз қазынаның&quot; бірі
|-
| 
| Әбілфазыл
| Сарайлық тарихшы, уәзір, &quot;Тоғыз қазынаның&quot; бірі
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Сардарлар'''
|-
| Навед Аслам
| Байрам хан
| Акбардың регенті, тәлімгері
|-
| Локендра Раджауат
| Атгах хан
| Акбардың уәзірі, сардары
|-
| Читан Хансрадж
| Атхам хан
| Акбардың сүт інісі, сардары
|-
| Читан Хансрадж
| Хайдар хан
| Атхам хан баласы, сардар
|-
| Параг Тьяги
| Шарифуддин Құсайын
| Бахши Бану бегімнің күйеуі, Акбардың күйеу баласы, сардары
|-
| Мита Вашишт
| Махшешек бегім
| Мырза Хәкімнің анасы, Кабулдың субадары
|-
| Кунал Кхосла
| Құтып әд-Дін хан Кока
| Сәлім ханзаданың жақын досы, сардары
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Раджпуттар'''
|-
| Раджив Саксена
| Бхармал
| Джодха бегімнің әкесі, Амердің раджасы
|-
| Наташа Шинха
| Рани Майнавати
| Джодха бегімнің анасы
|-
| Кунал Бхатия
| Бхагуант Дас
| Джодха бегімнің інісі, Амердің раджасы
|-
| Нупур Саксена
| Бхагуати
| Бхагуант Дастың әйелі
|-
| Вики Батра
| Раджкумар Суджамал
| Джодха бегімнің інісі, раджпут сардары
|-
| Дхарти Бхатт
| Суканья
| Джодха бегімнің сіңілісі
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Сарай тұрғындары'''
|-
| Ашвини Калсекар
| Махам Анга
| Акбардың сүт анасы
|-
| Сания Тукир&lt;br /&gt;Хина Пармар
| Анаркали
| Сәлім ханзаданың сүйіктісі
|-
| Анкита Дубей
| Моти бай
| Джодха бегімнің жеке қызметшісі әрі жақын құрбысы
|-
| Ашок Девалия
| Хошияр хан
| Рүкия бегімнің жеке қызметшісі
|-
| Манодж Сингх
| Решам хан
| Махам Анганың жеке қызметшісі
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ABE0A4&quot; | &lt;center&gt;'''Үнділер'''
|-
| Анураг Шарма
| Махарана Пратап
| Акбардың қас жауы, раджпут көсемі, сардары
|-
| Кальяни Триведи
| Шагуни бай
| Көріпкел
|-
| Мегхна Найду
| Беназир
| Акбардың күңі, биші
|-
| Рохит Джоши
| Фархан
| Сәлім ханзаданың жақын досы
|}

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>tuspr4r1lt5fz9fv11vfa3o9rrnwqn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джонстар (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578864</id>
    <revision>
      <id>3629911</id>
      <parentid>2544271</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4821" sha1="c95ybbwahl6lhxbmbr3lmrx94enaqgj" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Джонстар
 |Шынайы атауы     = The Joneses
 |Суреті           = 
 |Сурет ені        = 
 |Жанры            = комедия, драма
 |Режиссёрі        = Деррик Борт
 |Продюсері        = Деррик Борт &lt;br /&gt;Даг Манкофф &lt;br /&gt;Эндрю Сполдинг &lt;br /&gt;Кристи Зеа
 |Сценарист        = Деррик Борт
 |Актерлер         = Дэвид Духовны &lt;br /&gt;Деми Мур &lt;br /&gt;Эмбер Хёрд &lt;br /&gt;Бен Холлингсворт&lt;br /&gt;Гари Коул&lt;br /&gt;Лорен Хаттон
|Операторы        = Ярон Орбах
 |Композиторы      = Ник Урата
 |Компания         =  [[Premiere Picture]] &lt;br /&gt;[[Echo Lake Productions]]
 |Бюджеті          = $5 000 000
 |Түсім            = $6 017 338
 |Мемлекет         =  {{USA}}
 |Тілі             = 
 |Ұзақтығы         = 96 мин
 |Жыл              = [[2009 жыл]]
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = 
 |imdb_id          = 
}}
'''«Джонстар»''' ({{lang-en|The Joneses}}) – [[2009 жыл|2009 жылғы]] американдық комедиялық драма. Басты рөлдерді Дэвид Духовны және [[Деми Мур]] сомдайды. Фильмнің тұсаукесері [[2009 жыл|2009 жылы]] [[13 қыркүйек|13 қыркүйекте]] [[Торонто|Торонтодағы]] кинофестивальде өтті. 

== Сюжет ==
Төрт адамнан тұратын сырттан кәдімгі отбасы элиталы американдық қалашыққа көшеді. Алайда бұл әлеулет сәндік заттардың жасырын жарнамасын іске асыратын топ болып шықты. «Отбасы басшысы» орайы келмеген гольфист Стив бұндай кампаниға бірінші рет қатысып жатыр. Басында оның жұмысының көрсеткіштері «туыстарының» көрсеткіштерінен аз болды. Бірақ жұмысқа құмар «әйелі» Кейтке ғашық болып, Стив өз көрсеткіштерін асырады. Кейін олардың «балалары» ерсек Дженн мен дәстүрлі емес жыныстық көзқарастағы Микте мәселелер туындайды. Стив «отбасының» мәселелерін шешуге бел буған кезде, жарнамаға еріп, көршісі Ларри бүкіл ақшаны құртқан соң өз-өзіне қол жұмсайды. Қатты таңданған Стив қала тұрғындарына «отбасысы» туралы бәрін айтып берген соң, Кейт, Дженн және Мик жаңа «әкесіне» басқа қалаға кетеді. Стив олардың артынан сүйіктісі үшін аттанады.

== Рөлдерде ==
* [[Дэвид Духовны]] — ''Стив Джонс''
* [[Деми Мур (фильм)|Деми Мур]] — ''Кейт Джонс''
* [[Эмбер Хёрд]] — ''Дженн Джонс''
* [[Бен Холлингсворт]] — ''Мик Джонс''
* [[Гэри Коул]] — ''Ларри Симондс''
* [[Гленн Хедли]] — ''Саммер Симондс''
* [[Лорен Хаттон]] — ''Кей Си, Джонстардың бастығы''
* [[Кристофер Джеймс Уильямс|Крис Уильямс]] — ''Билли, владелец салона''
* [[Кристин Евангелиста]] — ''Наоми Мэдсен''
* Роберт Пралго — ''Алекс Байер''
* Тиффани Морган — ''Мелани Байер''

== Реакция ==
Фильм әртүрлі бағаларға ие болды, бірақ жағымды пікір басым болды. «[[Rotten Tomatoes]]&lt;nowiki/&gt;»  108 рецензияның қорытындысы бойынша 10 балдан 6,2 бал берде. [[Internet Movie Database]] қолданушылары фильмді 6,6 балға бағалайды.

== Сілтемелер ==
* [http://www.thejonesesmovie.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723024423/http://www.thejonesesmovie.com/ |date=2019-07-23 }}
* [http://www.rottentomatoes.com/m/joneses/ Джонстар] 
* [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=joneses.htm Джонстар] 

[[Санат:АҚШ кинокомедиялары]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]</text>
      <sha1>c95ybbwahl6lhxbmbr3lmrx94enaqgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Викингтер (телехикая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579194</id>
    <revision>
      <id>3629866</id>
      <parentid>3585957</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейрамггүл Жүманбетова</username>
        <id>182660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Телехикаяның 1 маусымына мәлімет қосылып, 2, 3, 4, 5, 6 маусым туралы ақпарат қосылды</comment>
      <origin>3629866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16957" sha1="qg2790ctfkx34xs02wuhngenwsnjtss" xml:space="preserve">[[Сурет:Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg|нобай|alt= Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg| Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg]] 
{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Викингтер
 | Шынайы атауы = Vikings
 | суреті = Vikings-logo.png
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = Тарихи драма&lt;ref&gt;[https://www.film.ru/movies/vikingi-1]&lt;/ref&gt;
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Трэвис Фиммел
Кэтрин Винник
Клайв Стэнден
Джессалин Гилсиг
Густаф Скарсгорд
Джордж Благден
Гэбриэл Бирн
Александр Людвиг
Алисса Сазерленд
Донал Лог
Бен Робсон
Кевин Дюранд
Лотер Блюто
Лайнас Роуч
Джон Кавана
Петер Францен
Яспер Пяаккёнен
Алекс Хог
Марко Илсо
Дэвид Линдстрём
Джордан Патрик Смит
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Тревор Моррис
 | мемлекет = {{IRL}}
{{CAN}}
 | тілі = ағылшын
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = Майкл Хёрст
Джон Уэбер
Джеймс Флинн
Шерри Марш
Алан Гасмер
Шейла Хокин
Морган О’Салливан
 | продюсері = Стив Уайкфилд
Кит Томпсон
Элиза Меллор
 | режиссёрі = Йохан Ренк
Ciaran Donnelly
Кен Джиротти
Джефф Вулнаф
Кари Скогланд
Келли Макин
Хелен Шейвер
Daniel Grou
 | операторы = Джон С. Бартли
 | сценарист = Майкл Хёрст
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 45 минут
 | студия = MGM Television
 | статусы = 
 | телеарна = History
 | бейне форматы = 16:9
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 3 наурыз 2013
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысы бар шоу = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''«Викингтер»''' (ағыл. Vikings)—Майкл Херстың арнайы History&lt;ref&gt;[http://www.irishfilmboard.ie/irish_film_industry/news/VIKINGS_Tops_The_Ratings_With_83_Million_Viewers/2149] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328133730/http://www.irishfilmboard.ie/irish_film_industry/news/VIKINGS_Tops_The_Ratings_With_83_Million_Viewers/2149 |date=2013-03-28 }}&lt;/ref&gt; телеарнасы үшін дайындаған канада-ирландиялық тарихи драма. Тұсаукесері 2013 жылдың 3 наурызына&lt;ref&gt;[http://www.history.com/shows/vikings]&lt;/ref&gt; сәйкес келді.

Алғашқы тек бір ғана маусым болады деп жоспарланған. Бірақ кейін көрермендердің қолдауымен екінші маусым түсіріле бастады. Әр бөліммен танымалдылығы да артып келеді. Соған орай бесінші, тіпті алтыншы маусымдар жоспарлануда.

== Сюжеті ==

Фильмнің сюжеті тікелей тарихқа қатысты емес, скандинавиялық дастандар мен викингтердің Британия мен Франктердің жерлеріне шапқыншылықтары туралы. Басты кейіпкер викингтердің аңыз көсемі Рагнар Лодброк болып саналады.

===== 1 маусым (2012) =====

793-жыл, Скандинавия. Каттегат шығанағындағы Каттегат қалашығы. Жас болса да соғысқұмар дандықтар тайпасының ярлы Рагнар ярл Харльдсонға шығысқа шабуды доғарып, теңіз асып әлі барып көрмеген Англияға бару туралы айтады. Рагнарды қандас бауыры батыр Ролло қолдайды. Ролло Рагнарды әйелі Лагертаға сырттай ғашық болады. Дарынды ұста Флокидің көмегімен олар жылдам кеме жасап ярлдың рұқсатынсыз Англияға аттанады.

Толқындар жауынгерлерді Британия Нортумбрия атты жерінің жағалауына әкеледі. Онда викингтер жергілікті шіркейлерді тонайды. Жорықтан кейін Рагнар өзімен бірге тұтқынға түскен оқымысты монахты ала кетеді.

Ярл Харльдсонмен Рагнардың арасындағы араздық арта түсті және ол ярлдың өлімімен аяқталды. Осылайша Рагнар Лодброк жаңа ярл атанып өзіне көп қолдау тапты. Кейін викингтер Англияға шапқыншылықтарын жалғастырды.

Бірінші маусымның бюджеті 40 миллион АҚШ долларын құрады.

Сериалдың түсірілімі 2012 жылғы шілде айында Ирландиядағы Ashford Studios студиясында басталды. Ол кезде бұл студия жаңадан салынған түсірілім кешені болатын. Бұл орын өзінің көркем табиғи көріністері мен салықтық жеңілдіктеріне байланысты таңдалды.

2012 жылғы 16 тамызда ұзын кемелермен (драккарлармен) түсірілген көріністер Лаггалада (Luggala), сондай-ақ Уиклоу тауларындағы Пулафука су қоймасында (Poulaphouca Reservoir) түсірілді. Бірінші маусымның жетпіс пайызы табиғи ортада түсірілді. Кейбір қосымша фондық кадрлар Норвегияның батыс бөлігінде түсірілді.

Йохан Ренк, Киаран Доннелли және Кен Джиротти әрқайсысы үш эпизодтан режиссерлік етті. Өндірістік топтың құрамына сондай-ақ оператор Джон Бартли, костюмдер бойынша суретші Джоан Бергин, қоюшы-суретші Том Конрой, композитор Тревор Моррис және Пол Макгофтың жетекшілігімен өнер көрсеткен ирландиялық Crux Vocal Ensemble вокалдық ансамблі кірді.

====== 2 маусым (2013) ======

2013 жылғы 5 сәуірде History телеарнасы «Викингтер» сериалын он эпизодтан тұратын екінші маусымға ұзартты.

Джефф Вулнаф пен Кари Скогланд екінші маусымның режиссерлері ретінде Кен Джиротти мен Киаран Доннеллиге қосылды.

2013 жылғы 11 маусымда негізгі актерлік құрамға екі жаңа актердің қосылғаны жарияланды: Александр Людвиг есейген Бьёрннің рөлін, ал Лайнус Роуч Уэссекс королі Экберттің рөлін сомдайды.

Екінші маусымда уақыт бойынша секіріс орын алады, соның нәтижесінде жас Бьёрнді (Нейтан О'Тул) Александр Людвиг сомдайтын ересек қылышкер алмастырады. Есейген Бьёрн әкесі Рагнарды «ұзақ уақыт бойы» көрмеген. Лагерта қайтадан ықпалды ярлға тұрмысқа шығады. Ол Бьёрннің өгей әкесі болып, оған қатал тәрбие береді.

Эдвин Эндре мен Анна Острём де екінші маусымдағы рөлдерге бекітілді. Эндре король Хориктің ұлдарының бірі Эрлендурдың рөлін орындады.

======= 3 маусым =======

Үшінші маусымның атқарушы продюсерлері ретінде Морган О'Салливан, Шейла Хокин, Шерри Марш, Алан Гасмер, Джеймс Флинн, Джон Вебер және Майкл Хёрст көрсетілген.

Маусымның продюсерлері Стив Уэйкфилд пен Кит Томпсон болды, ал Билл Годдард пен Шеймус МакИнерни қосалқы продюсерлер ретінде қызмет атқарды.

Осы маусымның өндірістік тобының құрамына кастинг директорлары Фрэнк Мойселл мен Нуала Мойселл, костюмдер бойынша суретші Джоан Бергин, визуалды әсерлер бойынша супервайзерлер Джулиан Пэрри мен Доминик Ремейн, трюктерді қоюшылар Франклин Хенсон мен Ричард Райан, композитор Тревор Моррис, қоюшы-суретші Марк Джерати, монтажшылар Аарон Маршалл (бірінші, үшінші, бесінші, жетінші және тоғызыншы эпизодтар) мен Тэд Сиборн (екінші, төртінші, алтыншы, сегізінші және оныншы эпизодтар), сондай-ақ оператор Пи Джей Диллон кірді.

Норвегиялық Wardruna музыкалық тобы сериалға арналған фондық музыканың едәуір бөлігін жазды. Топтың негізін қалаушы Эйнар Сельвик үшінші маусымда актер ретінде де көрініп, шаманның рөлін орындады.

======== 4 маусым ========

Майкл Хёрст үшінші маусымның көрсетілімі басталмай тұрып-ақ төртінші маусымды түсіру жоспары туралы жариялады.

Төртінші маусымның өндірісі 2015 жылғы сәуірде Ирландияда, Дублин мен Уиклоу графтығының маңында басталды. Александр Людвигтің қатысуымен өткен қосымша табиғи ортадағы түсірілімдер Канадада жүргізілді.

Төртінші маусымның актерлік құрамына фин актерлері Петер Францен мен Яспер Пяяккёнен, сондай-ақ канадалық актриса Дайан Доан қосылды. Францен Рагнардың ықтимал қарсыласы саналатын Норвегия королі Харальд Әсемшаштың рөлін сомдады. Пяяккёнен Харальд Әсемшаштың туған інісі Хальвдан Қараның рөлін орындады. Доан төртінші маусымның бірінші жартысында маңызды рөл атқаратын қытайлық кейіпкер Идудың рөлін сомдады.

Toronto Blue Jays бейсбол командасының бұрынғы ойыншысы Джош Дональдсон сериалдың жанкүйері болып табылады. 2016 жылғы қаңтарда оның төртінші маусымда Хоскульд есімді кейіпкердің эпизодтық рөлінде көрінетіні жарияланды.

========= 5 маусым =========

Сериал бесінші маусымға ұзартылған кезде, актерлік құрамға ирландиялық актер Джонатан Риз Майерстің қосылатыны жарияланды. Ол Хеамундтың — «жауынгер епископтың» рөлін сомдады. Сериалдың авторы Майкл Хёрст былай деп түсіндірді:

«Мен тарихи кітаптарды қарап отырып, жауынгер епископтар туралы деректерге тап болдым. Олар тамплиерлер орденінің ізашарлары болған. Бұл адамдар аса діндар болғанымен, сауыт киіп, шайқасқа қатысқан. Олардың дін қызметкері екеніне қарап жаңылыспаңыздар. Олар нағыз ессіздер еді! Олар христиандыққа және оның іліміне шексіз сенді, бірақ ұрыс даласында мүлде айрықша қаһарға мінетін».

WWE рестлері Адам Коупленд бесінші маусымда қайталанатын рөлге бекітіліп, қатыгез әрі батыл жауынгер Кьетиль Жалпақмұрынның рөлін орындады. Флоки оны Исландияда қоныс құру үшін ұйымдастырылған экспедицияны басқаруға таңдайды.

Ирландиялық актер Даррен Кэхилл бесінші маусымда Уэссекс ханзадасы Этельредтің рөлін сомдады.

Нигериялық актер Стэнли Агузи жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарына бесінші маусымда шағын рөл алғанын хабарлады.

Бесінші маусымда сондай-ақ ирландиялық актер, музыкант әрі полицияның қызметтегі детективі Киран О'Райли түсіп, «Ақ шаш» (White Hair) лақап атты кейіпкердің рөлін орындады.

2017 жылғы сәуірде бесінші маусымның актерлік құрамына дат актері Эрик Мадсеннің қосылатыны және оның король Хеммигтің рөлін сомдайтыны жарияланды. Бұған дейін ол 2016 жылы бірнеше ай бойы «Соңғы патшалық» сериалының түсірілім алаңында жұмыс істеп, онда да викингтің рөлін орындаған.

Бесінші маусымның түсірілімдері Исландияда ғана емес, сондай-ақ Мароккода да өтті. Марокко түсірілім барысында Сицилия мен Мысырдың орны ретінде пайдаланылды.

========== 6 маусым ==========

Ресейлік актер Данила Козловский алтыншы маусымның актерлік құрамына қосылып, X ғасырдағы Русь халқының билеушісі, варяг (Шығыс Еуропа викингі) болған Дана Олегтің рөлін сомдады.

Сериалда Лагертаның рөлін орындайтын Кэтрин Винник алтыншы маусымдағы эпизодтардың біріне режиссерлік етті.

Сериалдың музыкалық сүйемелдеуін дәстүрлі солтүстік (нордтық) халық музыкасының ықпалы айқын сезілетін скандинавиялық орындаушылар, соның ішінде Wardruna және Danheim топтары дайындады.
== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер|2}}

==Сілтемелер==
*[http://vikingi-online.com/ Сериал сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425070751/http://vikingi-online.com/ |date=2017-04-25 }}

===Сілтемелер===
https://en.wikipedia.org/wiki/Vikings_(TV_series)</text>
      <sha1>qg2790ctfkx34xs02wuhngenwsnjtss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629901</id>
      <parentid>3629866</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Мейрамггүл Жүманбетова|Мейрамггүл Жүманбетова]] ([[User talk:Мейрамггүл Жүманбетова|т]]) өңдемелерінен [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3585957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5874" sha1="llpohfqyydwiy4r8cyxizj5blnhpinu" xml:space="preserve">[[Сурет:Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg|нобай|alt= Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg| Cast of Vikings - GFCC Babelsberg 2024.jpg]]
{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Викингтер
 | Шынайы атауы = Vikings
 | суреті = Vikings-logo.png
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = Тарихи драма&lt;ref&gt;[https://www.film.ru/movies/vikingi-1]&lt;/ref&gt;
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = Трэвис Фиммел
Кэтрин Винник
Клайв Стэнден
Джессалин Гилсиг
Густаф Скарсгорд
Джордж Благден
Гэбриэл Бирн
Александр Людвиг
Алисса Сазерленд
Донал Лог
Бен Робсон
Кевин Дюранд
Лотер Блюто
Лайнас Роуч
Джон Кавана
Петер Францен
Яспер Пяаккёнен
Алекс Хог
Марко Илсо
Дэвид Линдстрём
Джордан Патрик Смит
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = Тревор Моррис
 | мемлекет = {{IRL}}
{{CAN}}
 | тілі = ағылшын
 | маусымдар = 
 | сериялар саны = 
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = Майкл Хёрст
Джон Уэбер
Джеймс Флинн
Шерри Марш
Алан Гасмер
Шейла Хокин
Морган О’Салливан
 | продюсері = Стив Уайкфилд
Кит Томпсон
Элиза Меллор
 | режиссёрі = Йохан Ренк
Ciaran Donnelly
Кен Джиротти
Джефф Вулнаф
Кари Скогланд
Келли Макин
Хелен Шейвер
Daniel Grou
 | операторы = Джон С. Бартли
 | сценарист = Майкл Хёрст
 | түсірілім орны = 
 | ұзақтығы = 45 минут
 | студия = MGM Television
 | статусы = 
 | телеарна = History
 | бейне форматы = 16:9
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 3 наурыз 2013
 | соңғы рет көрсетілді = 
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысы бар шоу = 
 | imdb_id = 
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''«Викингтер»''' (ағыл. Vikings)—Майкл Херстың арнайы History&lt;ref&gt;[http://www.irishfilmboard.ie/irish_film_industry/news/VIKINGS_Tops_The_Ratings_With_83_Million_Viewers/2149] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328133730/http://www.irishfilmboard.ie/irish_film_industry/news/VIKINGS_Tops_The_Ratings_With_83_Million_Viewers/2149 |date=2013-03-28 }}&lt;/ref&gt; телеарнасы үшін дайындаған канада-ирландиялық тарихи драма. Тұсаукесері 2013 жылдың 3 наурызына&lt;ref&gt;[http://www.history.com/shows/vikings]&lt;/ref&gt; сәйкес келді.

Алғашқы тек бір ғана маусым болады деп жоспарланған. Бірақ кейін көрермендердің қолдауымен екінші маусым түсіріле бастады. Әр бөліммен танымалдылығы да артып келеді. Соған орай бесінші, тіпті алтыншы маусымдар жоспарлануда.

== Сюжеті ==

Фильмнің сюжеті тікелей тарихқа қатысты емес, скандинавиялық дастандар мен викингтердің Британия мен Франктердің жерлеріне шапқыншылықтары туралы. Басты кейіпкер викингтердің аңыз көсемі Рагнар Лодброк болып саналады.

===== 1 маусым (2013) =====

793-жыл, Скандинавия. Каттегат шығанағындағы Каттегат қалашығы. Жас болса да соғысқұмар дандықтар тайпасының ярлы Рагнар ярл Харльдсонға шығысқа шабуды доғарып, теңіз асып әлі барып көрмеген Англияға бару туралы айтады. Рагнарды қандас бауыры батыр Ролло қолдайды. Ролло Рагнарды әйелі Лагертаға сырттай ғашық болады. Дарынды ұста Флокидің көмегімен олар жылдам кеме жасап ярлдың рұқсатынсыз Англияға аттанады.

Толқындар жауынгерлерді Британия Нортумбрия атты жерінің жағалауына әкеледі. Онда викингтер жергілікті шіркейлерді тонайды. Жорықтан кейін Рагнар өзімен бірге тұтқынға түскен оқымысты монахты ала кетеді.

Ярл Харльдсонмен Рагнардың арасындағы араздық арта түсті және ол ярлдың өлімімен аяқталды. Осылайша Рагнар Лодброк жаңа ярл атанып өзіне көп қолдау тапты. Кейін викингтер Англияға шапқыншылықтарын жалғастырды.

== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер|2}}

==Сілтемелер==
*[http://vikingi-online.com/ Сериал сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425070751/http://vikingi-online.com/ |date=2017-04-25 }}</text>
      <sha1>llpohfqyydwiy4r8cyxizj5blnhpinu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3D модельдеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579314</id>
    <revision>
      <id>3629843</id>
      <parentid>3614861</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейрамггүл Жүманбетова</username>
        <id>182660</id>
      </contributor>
      <comment>Мәтін соңына бір сөйлем қосылды</comment>
      <origin>3629843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="pgs8o8wmw9xbvpyjw7ffkrmjbvc3abj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[File:An early concept design of the ERIS instrument.jpg|thumb|Спектрографтың үш өлшемді моделі&lt;ref&gt;{{cite news|title=ERIS Project Starts|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann13054/|access-date=14 June 2013|newspaper=ESO Announcement}}&lt;/ref&gt; ]]
'''3D модельдеу''' — үш өлшемді нысан жасау. Яғни кез-келген заттардың үш өлшемдік нұсқа ретінде өңдеу.
3D модельдеу тарихы өткен ғасырдың 60-жылдарынан басталады, ал қазіргі кезде бұл технология көптеген салаларда маңызды рөл атқаратын негізгі құралға айналды. Ойындар мен анимациядан бастап, автомобиль дизайны, архитектуралық жобалар, ғылыми зерттеулер мен медициналық имитацияларға дейінгі әртүрлі салаларда 3D модельдеу қолданылады.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=С.С.Сейтова, Ж.Н.Исахова. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=3D модельдеу |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=Шымкент &quot;Нұрлы бейне&quot; баспасы |жыл= 2024 жыл |томы= |беттері= |барлық беті=84 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Қолданылу аясы ==
Біз үш өлшемді нысанды көп нәрсе үшін қолдана аламыз. Мысалы: бұйымдар (жүзік, білезік және т.б.), технология(телефон ұстағыш, телефонға арналған қаб), ғылыми жоба (батарея, робот т.б.), көңіл көтеру (ойыншық және тағы да басқалары).

== Жасалуы ==
Арнайы сайттарда, арнайы бағдарламаларда, 3D-принтерде жасалады.

=== Арнайы сайттар ===
Қазіргі кезде 3D модельдеуге арналған сайттар өте көп. Оның бірі &quot;tinkercad сайты&quot;. Ол өте қолжетімді. Онымен жұмыс жасау өте оңай.

=== Арнайы бағдарламалар ===
3D модельдеуге арналған бағдарламалардың саны жетерлік. Мысалы: Blender, Sweet Home 3D, Scultris, SketchUp Make, LEGO Digital Designer, nanoCad free, Autodesk, [[AutoCAD|Autocad]]. Олар үш өлшемді нұсқау жасау үшін арналған.

=== 3D принтер ===
Қазіргі таңда 3D принтер түрлері көп. 3D принтер- суретті үш өлшемді етіп шығаратын құрылғы. Ол сандық үш өлшемді модельді пайдалана отыра қабаттап шығарады. Суретті жасап шығаруға пластиктің бірнеше түрі негіз болады. Алайда бүгінде өндірушілер бейненің әлдеқайда шынайы болуына жаңа компоненттер қосып жатыр. Айта кету керек, 3D суретшілерді ЖИ толық алмастырған жоқ, бірақ сала мамандарының 75%-дан астамы өз жұмысын жеделдету үшін ЖИ көмекшілерін күнделікті ісіне енгізіп үлгерді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ғылымтану]]</text>
      <sha1>pgs8o8wmw9xbvpyjw7ffkrmjbvc3abj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629845</id>
      <parentid>3629843</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейрамггүл Жүманбетова</username>
        <id>182660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>жаңа сурет қосылды</comment>
      <origin>3629845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="pvzhxswx4tzfvqlhouv1nfodw3oj77w" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[File:An early concept design of the ERIS instrument.jpg|thumb| 
[[File:3D Printed Puchar Wikipedia 10 cm.stl 06.jpg|3D_Printed_Puchar_Wikipedia_10_cm.stl_06]]Спектрографтың үш өлшемді моделі&lt;ref&gt;{{cite news|title=ERIS Project Starts|url=http://www.eso.org/public/announcements/ann13054/|access-date=14 June 2013|newspaper=ESO Announcement}}&lt;/ref&gt; ]]
'''3D модельдеу''' — үш өлшемді нысан жасау. Яғни кез-келген заттардың үш өлшемдік нұсқа ретінде өңдеу.
3D модельдеу тарихы өткен ғасырдың 60-жылдарынан басталады, ал қазіргі кезде бұл технология көптеген салаларда маңызды рөл атқаратын негізгі құралға айналды. Ойындар мен анимациядан бастап, автомобиль дизайны, архитектуралық жобалар, ғылыми зерттеулер мен медициналық имитацияларға дейінгі әртүрлі салаларда 3D модельдеу қолданылады.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=С.С.Сейтова, Ж.Н.Исахова. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=3D модельдеу |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=Шымкент &quot;Нұрлы бейне&quot; баспасы |жыл= 2024 жыл |томы= |беттері= |барлық беті=84 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;

== Қолданылу аясы ==
Біз үш өлшемді нысанды көп нәрсе үшін қолдана аламыз. Мысалы: бұйымдар (жүзік, білезік және т.б.), технология(телефон ұстағыш, телефонға арналған қаб), ғылыми жоба (батарея, робот т.б.), көңіл көтеру (ойыншық және тағы да басқалары).

== Жасалуы ==
Арнайы сайттарда, арнайы бағдарламаларда, 3D-принтерде жасалады.

=== Арнайы сайттар ===
Қазіргі кезде 3D модельдеуге арналған сайттар өте көп. Оның бірі &quot;tinkercad сайты&quot;. Ол өте қолжетімді. Онымен жұмыс жасау өте оңай.

=== Арнайы бағдарламалар ===
3D модельдеуге арналған бағдарламалардың саны жетерлік. Мысалы: Blender, Sweet Home 3D, Scultris, SketchUp Make, LEGO Digital Designer, nanoCad free, Autodesk, [[AutoCAD|Autocad]]. Олар үш өлшемді нұсқау жасау үшін арналған.

=== 3D принтер ===
Қазіргі таңда 3D принтер түрлері көп. 3D принтер- суретті үш өлшемді етіп шығаратын құрылғы. Ол сандық үш өлшемді модельді пайдалана отыра қабаттап шығарады. Суретті жасап шығаруға пластиктің бірнеше түрі негіз болады. Алайда бүгінде өндірушілер бейненің әлдеқайда шынайы болуына жаңа компоненттер қосып жатыр. Айта кету керек, 3D суретшілерді ЖИ толық алмастырған жоқ, бірақ сала мамандарының 75%-дан астамы өз жұмысын жеделдету үшін ЖИ көмекшілерін күнделікті ісіне енгізіп үлгерді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ғылымтану]]</text>
      <sha1>pvzhxswx4tzfvqlhouv1nfodw3oj77w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азаматтық ұлтшылдық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579912</id>
    <revision>
      <id>3629846</id>
      <parentid>3620518</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейрамггүл Жүманбетова</username>
        <id>182660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Соңғы абзац толығымен өңделді.</comment>
      <origin>3629846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="elo419op8vlffufpt1lwssgm2gu3qaf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Азаматтық ұлтшылдық''' немесе '''либералды ұлтшылдық''' — саяси пәлсапашылармен анықталған [[еркіндік]], [[Толеранттық | толеранттылық]],
[[Эгалитаризм|теңдік]] және дербес құқық ұғымдарымен үйлесімді ұлтшылдықтың бір түрі.
Азаматтық (либералды) ұлтшылдық — азаматтық ұлттың құндылығына негізделген және саяси бостандық, либералды демократия, саяси плюрализм, толеранттылық, төзімділік, теңдік және адам құқықтарының дәстүрлі либералды құндылықтарын ұстанатын ұлтшылдықтың инклюзивті түрі.&lt;ref&gt;Auer, Stefan (2004). [https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 ''Liberal Nationalism in Central Europe''. Routledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729142144/https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 |date=2020-07-29 }}. p. 5. ISBN 1-134-37860-2. Retrieved 13 May 2017.&lt;/ref&gt;{{sfn|Tamir|1993}}&lt;ref&gt;Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. 0-19-827949-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Miller. 1995. ''[http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 On Nationality].'' [https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 Archived] 1 June 2000 at the [[Wayback Machine]] [[Oxford University Press]]. ISBN 0-19-828047-5.&lt;/ref&gt;

Азаматтық ұлтшылдар ұлттық бірегейліктің құндылығын қорғайды, бұл адамдарға мағыналы автономды өмір сүру үшін қажет&lt;ref&gt;Kymlicka, Will. 1995. ''Multicultural Citizenship''. Oxford University Press. ISBN 0-19-827949-3. For criticism, see: Patten, Alan. 1999. [https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x «The Autonomy Argument for Liberal Nationalism.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308004442/https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x |date=2021-03-08 }} ''Nations and Nationalism.'' 5(1): 1-17.&lt;/ref&gt; және демократиялық мемлекеттер дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет.&lt;ref&gt;Miller, David. 1995. On Nationality. Oxford University Press. ISBN 0-19-828047-5. For criticism, see: Abizadeh, Arash. 2002. [http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 «Does Liberal Democracy Presuppose a Cultural Nation? Four Arguments.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807114607/http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 |date=2016-08-07 }} ''American Political Science Review'' 96 (3): 495—509; Abizadeh, Arash. 2004. «Liberal Nationalist versus Postnational Social Integration.» ''Nations and Nationalism'' 10(3): 231—250.&lt;/ref&gt; Азаматтық ұлтшылдық көбінесе этникалық ұлтшылдыққа қарсы тұрады.

Эрнест Ренан жиі ерте азаматтық ұлтшыл болып саналады.&lt;ref&gt;Ernest Renan. «What is a Nation?», 1882; cf. Chaim Gans, ''The Limits of Nationalism'', Cambridge University Press, 2003, p. 11.&lt;/ref&gt;

== Азаматтық ұлт ==
Азаматтық ұлт - бұл белгілі бір мемлекеттегі жалпы азаматтықтың айналасында құрылған саяси сәйкестік. Осылайша, азаматтық ұлт өзінің тілімен немесе мәдениетімен емес, оның азаматтары қолдауға міндеттенетін саяси институттармен және либералды принциптермен анықталады. Азаматтық ұлтқа мүшелік осы құндылықтарды бөлісетіндердің барлығына ашық.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Теориялық тұрғыдан алғанда, азаматтық ұлт немесе мемлекет бір мәдениетті екіншісінен жоғары көтеруге ұмтылмайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Неміс философы [[Юрген Хабермас]] либералды-демократиялық мемлекеттегі иммигранттар қабылдаушы елдің мәдениетіне енбеуі керек, тек ел Конституциясының принциптерін қабылдауы керек деп тұжырымдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Либералды ұлтшылдықтың қазіргі заманғы тұжырымдамасын Джули Тамир өзінің классикалық «Либералды ұлтшылдық» атты еңбегінде, сондай-ақ кейінгі «Неге ұлтшылдық?» кітабында жан-жақты негіздеген. Екі еңбегінде де Тамир қазіргі демократияның өзін-өзі басқаруға қабілетті саяси қауымдастық ретінде халықтың өзін-өзі айқындауын қамтамасыз ететін ұлттық негізсіз өмір сүре алмайтынын тұжырымдайды. Сонымен қатар, ол қазіргі әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуын ортақ тағдыр мен ортақ құндылықтарды бөлісетін саяси қауымдастық ретіндегі ұлт идеясының орнығуымен байланыстырады.{{sfn|Tamir|1993}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>elo419op8vlffufpt1lwssgm2gu3qaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эммануэль Макрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580832</id>
    <revision>
      <id>3630152</id>
      <parentid>3606228</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>13992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Франция Президенті */</comment>
      <origin>3630152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118883" sha1="6zt7cgjil3o0gm32p4hdnbfx2ccornc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы 
 | Қазақша есімі        = Эммануэль Макрон
 | Шынайы есімі         = {{lang-fr|Emmanuel Macron}}
 | Суреті               = Emmanuel Macron June 2022 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 300
 | Атауы                =Эммануэль Макрон, 2022
 | Титулы               = [[Франция]]ның 25-ші [[Франция президенттерінің тізімі|Президенті]]
 | Ту                   = Armoiries_république_française.svg
 | Ту2                  = Flag of France.svg
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[15 мамыр]] [[2017 жыл]]дан
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер = [[Эдуар Филипп]]&lt;br&gt;[[Жан Кастекс]]&lt;br&gt;[[Элизабет Борн]]&lt;br&gt;[[Габриэль Атталь]]&lt;br&gt;[[Мишель Барнье]]&lt;br&gt;[[Франсуа Байру]]&lt;br&gt;[[Себастьен Лекорню]]
 | Ізашары              = [[Франсуа Олланд]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = [[Андорра]] [[Андорра кінәзі|кінәзі]]
 | Ту_2                 = Coat of arms of Andorra.svg
 | Ту2_2                = Flag of Andorra.svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[15 мамыр]] [[2017 жыл]]дан
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Премьер_2   = [[Антони Марти]]&lt;br&gt;[[Ксавье Эспот Самора|Ксавье Самора]]
 | Ізашары_2            = [[Франсуа Олланд]]
 | Ізбасары_2           = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1_2    =[[Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья]]
 | Титулы_3            = «[[Қайта өрлеу (партия)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» партиясының төрағасы
 | Ту_3             = Flag of France.svg
 | Ту2_3            = Logo-LREM-noir.svg
 | Реті_3             = 
 | Басқара бастады_3     = [[6 сәуір]] [[2016 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_3      =  [[15 мамыр]] [[2017 жыл]]
 | Ізашары_3   = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_3         = ''партия атауы өзгертілді''; Кэтрин Барбара («Форвард, Республика» партиясы төрағасының міндетін атқарушысы ретінде); Кристоф Кастанер («Алға, Республика!» партиясының жалпы делегаты ретінде)
 | Титулы_4             = Экономика және қаржы және сандық экономика министрі
 | Ту_4                 = Flag of France.svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = [[26 тамыз]] [[2014 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_4  = [[30 тамыз]] [[2016 жыл]]
 | Президент_4          = [[Франсуа Олланд]]
 | Премьер_4  = [[Мануэль Вальс]]
 | Ізашары_4            = Арно Монтебур
 | Ізбасары_4           = Мишель Сапен
 | Титулы_5             = Француз Республикасы Президентінің Кабинеті Бас хатшысының орынбасары
 | Ту_5                 = Flag of France.svg
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = [[12 мамыр]] [[2012 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_5  = [[14 шілде]] [[2014 жыл]]
 | Президент_5          = [[Франсуа Олланд]]
 | Ізашары_5            = [[Жан Кастекс]]
 | Ізбасары_5           = [[Лоренс Бун]]
 | Туған күні         = 21.12.1977
 | Туған жері         = [[Амьен]], [[Сомма (департамент)|Сомма департаменті]], [[Франция]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = [[католицизм]]
 | Әкесі                =Жан-Мишель Макрон
 | Анасы                =Франсуаза Ноге
 | Жұбайы               = Брижит Макрон
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Сурет:Logotip PS.png|20px]] [[Социалистік партия (Франция)|Социалистік]] &lt;small&gt;(2006–2009)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сурет: Logo En Marche !.svg|20px]] [[Қайта өрлеу (партия)|Қайта өрлеу]] &lt;small&gt;(2016 жылдан)&lt;/small&gt;
 | Білімі               = Ұлттық басқару мектебі (2004) Саяси зерттеулер институты Генри IV лицейі Батыс Париж университеті – Nanterre-la-Défense Мектебі «Ля-Провиданс»
 | Мамандығы            = [[саясаткер]]
 | Қолтаңбасы           = Emmanuel Macron signature.svg
 | Сайты                = [http://www.elysee.fr elysee.fr]
 | Commons              = Emmanuel Macron
 | Марапаттары          = [[Сурет:Legion Honneur GC ribbon.svg|60px|link=Құрмет Легионының ордені]] [[Сурет:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|60px|«Сіңірген еңбегі үшін» ордені]]
}}
{{мағына|Макрон}}
'''Эммануэль Жан-Мишель Фредерик Макрон''' ({{lang-fr|Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron}}; [[21 желтоқсан]] [[1977 жыл|1977]], [[Амьен]]) — француз саяси және мемлекеттік қайраткері, бұрынғы инвестициялық банк қызметкері, [[2017 жыл|2017]] жылғы [[15 мамыр|15 мамырдан]] бастап [[Франция|Францияның]] 25- ші [[Франция президенттерінің тізімі|президенті]]. «[[Қайта өрлеу (партия)|Қайта өрлеу]]&lt;nowiki/&gt;» саяси партиясының лидері ([[2016 жыл]]дан бастап). 2017 жылы өткен президенттік сайлауда&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/live/2017/may/07/french-presidential-election-emmanuel-macron-marine-le-pen]&lt;/ref&gt; жеңіске жетіп, Францияның ең жас президенті атанды.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-39694634 «Macron — not the only young achiever»], BBC News, 24.04.2017&lt;/ref&gt;

39 жасар Макрон Францияның ең жас президенті әрі осы сәттегі [[Үлкен жиырмалық|G20-нің]] ең жас көшбасшысы. Сайланғаннан кейін, оның партиясы [[Франциядағы парламент сайлауы (2017)|2017 жылғы заң шығарушы сайлауда жеңіске жетті]].

== Өмірбаяны ==
Пикардия университетінің [[неврология]] профессоры Жан-Мишел Макрон (1950 жылы туған) мен дәрігер Франсуаз Макрон-Ногестің отбасында дүниеге келген&lt;ref&gt;[http://www.planet.fr/politique-emmanuel-macron-les-femmes-de-sa-vie.1248703.29334.html?page=0%2C1 Sa mère, Françoise Noguès]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;. Батыс Париж — Нантер-ля-Дефанс университетін, Париждегі Саяси зерттеулер институты мен Ұлттық әкімшілік мектебін аяқтаған.

Макрон 2004-2008 жылдар аралығында Экономика министрлігінде инспектор болып жұмыс істеді. [[2007 жыл]]дан бастап Жак Аттали басқарған француз өсуін жақсарту жөніндегі Комиссияның баяндамашы орынбасарының орынбасары қызметін атқарды. оған қаржы [[Вольфганг Амадей Моцарт|Моцарттың]] лақап сіңірілген жұмысы үшін Rothschild &amp; Cie Banque, кезінде инвестициялық банкир, болды.

[[Сурет:Emmanuel Macron (27 août 2014).jpg|нобай|солға|280px|Министрдің ұлықтау рәсімі 2014 жылдың 27 тамызы]]

=== Саяси қызмет ===
[[2006 жыл]]дан [[2009 жыл]]ға дейін [[Социалистік партия (Франция)|Социалистік партияның]] мүшесі болды.

[[2012 жыл]]дан бастап [[2014 жыл]]ға дейін [[Франсуа Олланд|Олландтың]] жанындағы Бас хатшының орынбасары болып жұмыс істеді. Ол 2014 жылғы 15 шілдеде отставкаға кетті, ал 26 тамызда экономика министрі болып тағайындалды.

== Көзқарастары ==
Макрон — еурофил және иланған [[Атлантизм|атлантис]]&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;''Александр Баранов''. [http://www.bbc.com/russian/features-39698816 «Француз Обама»] «Русская служба BBC», 24.04.2017&lt;/ref&gt;. Сыртқы саясатта Мартин Шульц ГФР канцлері болып сайланған жағдайда әріптес болуға дайын еуропалық федералис&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;). Палестина мемлекетінің тәуелсіздігін мойындамайды. Терроризммен күрестің жақтаушысы.

Нарықшыл. Иммигранттар үшін ашық есік саясатын ұстанушы. Арнайы қызмет, армия және полиция қызметкерлерінің қаржыландырылуын қолдайды.

Макронның билікке қол жеткізген басты жетістігі — «Экономикалық өсу, қызмет және мүмкіндіктің теңдігі туралы заң». «Макронның заңы», оған сәйкес, 2015 жылғы 6 тамызда қабылданды. Ол экономиканың жекелеген секторларын ырықтандыруды, жексенбі күндері дүкендердің ашылуын, автобус көлік секторының бәсекелестігін арттыруды және т.б. қамтамасыз етеді&lt;ref&gt;[http://lemonde.fr/les-decodeurs/article/2015/08/06/ce-que-contient-desormais-la-loi-macron_4714255_4355770.html Ce que contient (désormais) la loi Macron]&lt;/ref&gt;. Министрлік қызметінің жылдары Макрон мемлекеттік компаниялардың (олардың ішінде Alstom және Technip) белсенді қосылуы мен абсорбция процестерімен белгіленеді,

[[2016 жыл]]дың 6-шы жұлдызында «Алға!» Қозғалысын құрды (кейінірек «Алға, Республика!» Деп өзгертілді)&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Emmanuel Macron lance son mouvement politique, ni &quot;à droite&quot; ni &quot;à gauche&quot; - leJDD.fr|first=Arnaud|last=Focraud|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Emmanuel-Macron-lance-son-mouvement-politique-ni-a-droite-ni-a-gauche-780115|work=LeJDD.fr|accessdate=2017-02-05|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;.

[[16 қараша]]да, [[2016 жыл]]ы Макрон 2017 президенттік сайлауға өзінің қатысуын жариялады және кітап бағдарламасын «революциясы» ( «революция») жариялады, дереу бестселлер атанды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=&quot;Révolution&quot;, le livre-programme de Macron cartonne|url=https://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/revolution-le-livre-programme-de-macron-se-hisse-dans-le-top-des-ventes_440991|work=Challenges|accessdate=2017-02-05|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

=== Сайлау ===
Макрон Сайлау бағдарламасы, еңбек нарығының ырықтандыру азаматтық қызметшілердің зейнетақы төлемдерінің жоюды (ең төменгі жалақы және жалақы өсімі аз қамтылған жұмысшылар, міндетті медициналық сақтандыру бойынша ақылы қызмет кеңейту, мұғалімдер мен полиция қызметкерлері санының өсуін, ауыл шаруашылығында инвестиция арттыру) солға элементтерін қамтылған және оң бай азаматтардың, мемлекеттік секторда 120,000 жұмыс орындарын күшi жойылғаннан, қажетті сәйкес бюджет тапшылығын тұрақты төмендеуі, салық кесіп Еуроодақ талаптары) сезім. Қорғаныс саясатында маңызды бағдарламалардың бірі 18-21 жас аралығындағы әскери қызметшілерге бір айлық қызмет көрсету мерзімімен әмбебап әскери қызметке қайтып келді.

Акция барысында Macron штаб-пәтері ресейлік мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдарын және Sputnik News-ты кандидаттар туралы жалған ақпаратты жариялауда айыптады. Ресей үкіметі мен про-үкімет БАҚ олигархтар кандидат, әлемдік globalist элиталық агенттің қуыршақ және АҚШ қаржы жүйесі оған қоңырау, әкімшілік ресурстарды пайдалану тәуелсіздік болмауы Makron айыптады.

Екінші айналымға шығып, 23,86% дауыс жинап, бірінші орынды иеленді. Оның кандидатурасын «республиканцы» партияларынан және социалистер [[Франсуа Фийон]] мен [[Бенуа Амон]]&lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4205222 Эйро, Казнёв, Фийон и Амон призвали французов голосовать за Макрона] «[[ТАСС]]», 23.04.2017&lt;/ref&gt; тарапынан кандидаттар қолдады.

Президенттік сайлаудың екінші турында ол қарсыласы Марин Ле Пенмен бәсекеге түсті - төтенше оң көшбасшысы, және пост тарихында Франция ең жас президенті болып, қос маржа (66,1% қарсы 33,9%) жеңіске жетті. Байқаушылардың пікірінше, Макронның осындай сенімді жеңісі Ле Пеннің жеңісі жағдайында Францияға қауіп төндіретін тұрақсыздық туралы сайлаушылардан қорқуына байланысты.

[[2017 жыл]]дың [[8 мамыр]]ында Macron «Forward, Republic» партиясының төрағасы қызметінен кетуге шешім қабылдады&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон покинул пост председателя партии «Вперед!»|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/5910a46f9a7947762b11b6fa|work=РБК|accessdate=2017-05-09}}&lt;/ref&gt;.

=== Франция Президенті ===
[[Сурет:G7 Taormina Paolo Gentiloni Emmanuel Macron handshake 2017-05-26 (cropped).jpg|нобай|солға|Эммануэль Макрон және Таорминадағы G7 саммитінде Италия премьер-министрі Паоло Джентилони. [[26 мамыр]]дың [[2017 жыл]]ғы.]]
[[Сурет:Emmanuel Macron with Donald Trump and Justin Trudeau in La Malbaie, Quebec - 2018.jpg|нобай|солға|300x300пкс|Эммануэль Макрон, [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] және Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдо 2018 жылы Ла-Малбадағы G7 саммитінде.]]
[[14 мамыр]]да [[2017 жыл]]ы Эммануэль Макрон [[Франция президенті|Француз Республикасының президент]]і лауазымына ресми түрде кіріп, Франция Республикасының тарихындағы ең жас президент&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Во Франции состоялась инаугурация Макрона|url=https://zn.ua/WORLD/vo-francii-sostoyalas-inauguraciya-makrona-248240_.html|work=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|accessdate=2017-05-14}}&lt;/ref&gt;. Француз Республикасының тарихындағы ең жас президент болды.

[[8 мамыр]]дағы президенттік сайлауда Макрон жеңісін ресми жариялаудан кейін ол [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Түркия]] және [[Канада]] басшыларымен телефон арқылы сөйлесті&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макронның партиясы Франциядағы сайлауда жеңіске жетті|url=https://www.qamshy.kz/article/makronninh-partyyasi-fransyyadaghi-saylawda-zhenhiske-zhetti.html|work=l'Express|accessdate=2017-02-12|language=kk}}&lt;/ref&gt;.

[[2017 жыл]]дың [[15 мамыр]]ында Макрон [[Берлин]]ге барып, Германия канцлері [[Ангела Меркель]]мен кездесті. Меркель Макронды Франция президентін сайлауда жеңіске жетуімен құттықтап, парламенттік сайлауда сәттілік тіледі. Ол сондай-ақ мемлекетаралық қатынастардың маңыздылығын атап өтті. Кездесу барысында екі елдің көшбасшылары Еуропалық Одақ реформасын қолдады. Олар сондай-ақ тығыз жұмыс істеуге келісті&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон и Меркель выступают за модернизацию ЕС - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/polit/2275325.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-05-18|language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Меркель заявила, что договорилась с Макроном &quot;очень тесно работать вместе&quot;|url=https://ria.ru/world/20170515/1494348409.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[17 мамыр]] [[2017 жыл]]ы Эммануэль Макрон Еуропа Кеңесінің басшысы Дональд Тускпен кездесті. Кездесу барысында олар [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] пен [[Еуроаймақ|Еуроаймағын]] нығайтуға қолдау білдірді&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон и Туск выступили за укрепление Европейского союза|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4260382|work=ТАСС|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[17 мамыр]]да премьер-министрі Эдуард Филипп&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Во Франции сформировали новый кабинет министров из 12 мужчин и 11 женщин|url=https://www.unian.net/world/1928066-vo-frantsii-sformirovali-novyiy-kabinet-ministrov-iz-predstaviteley-raznyih-politicheskih-sil.html|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt; бастаған жаңа француз үкіметі таныстырылды. Сонымен қатар француздық [[Ле Фигаро|Le Figaro]] газеті Эммануэль Макронды сайлау алдындағы уәделерді бұзған деп айыптады&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Le Figaro: Макрон, представив новый кабмин, нарушил предвыборные обещания|url=https://ria.ru/world/20170517/1494517373.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Французские СМИ уличили Макрона в нарушении предвыборных обещаний|first=Екатерина|last=Кочетова|url=https://life.ru/t/новости/1008677/frantsuzskiie_smi_ulichili_makrona_v_narushienii_priedvybornykh_obieshchanii|work=Life.ru|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2017 жыл]]ғы [[18 мамыр]]да [[Франция президенті|Франция Президент]]і мен [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президент]]і [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] телефон арқылы сөйлесті. Екі мемлекеттің басшылары әр түрлі салалардағы мемлекетаралық қарым-қатынастарды дамыту үшін өзекті халықаралық мәселелер бойынша бірлескен жұмысты жалғастыруға қолдау білдірді. Олар «Норман форматы» және Минск келісімдері аясында Украина шығысында қақтығысты шешу бойынша одан әрі ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Путин и Макрон провели первый телефонный разговор|url=https://ria.ru/politics/20170518/1494577072.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-18|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Путин и Макрон впервые поговорили по телефону|url=http://www.rbc.ru/politics/18/05/2017/591d914d9a79475f588a2621|work=РБК|accessdate=2017-05-18}}&lt;/ref&gt;.

[[2017 жыл]]дың [[25 мамыр]]ында [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] саммиті аясында Макрон АҚШ президенті [[Дональд Трамп]]пен кездесті, онда көптеген тақырыптар талқыланды, оның ішінде терроризмге қарсы күрес. Осы күні [[Франция президенті|Франция Президенті]] сондай-ақ [[Түркия президенті|Түркия Республикасының Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған|Режеп Ердоғанмен]] кездесті. Кездесуде екі елдің басшылары ЕО мен Түркия арасындағы төтенше жағдайға, [[Сирия]] мен [[Ирак]]тағы жағдайға байланысты күрделі жағдайдан шығу жолдарын талқылады. Кездесу Игил, Күртітан Жұмыс Партиясы (Түркияда тыйым салынған) сияқты террористік ұйымдармен күресудегі ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті. Экономикалық салада Макрон мен Ердоған Франция мен Түркия арасындағы тауар айналымын 20 миллиард еуроға дейін ұлғайтуға келісті&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ердоғанның әлем басшылармен байланысы жалғасуда|url=http://www.trt.net.tr/kazakh/turkiia/2018/07/12/ierdog-annyn-liem-basshylarmien-bailanysy-zhalg-asuda-1010951|work=Temmuz 2016|accessdate=2017-05-18|language=kk}}&lt;/ref&gt;.

[[29 мамыр]]дың [[2017 жыл]]ы Макрон Версаль [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]ді қабылдады. Кездесу барысында екі елдің көшбасшылары Сириядағы жағдайды, [[Украина]]ның шығысындағы қақтығысты, Ливияда соғыс, [[Корей түбегі]]нде жағдайды, [[Франция]] мен [[Ресей]] арасындағы қарым-қатынас мәселелерін талқылады&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Владимир Путин Францияны санкцияның күшін жоюға шақырды|first=Алексей|last=Громов|url=https://www.qamshy.kz/article/vladymyr-pwtyn-fransyyani-sanksyyaninh-kushin-zhoywgha-shaqirdi.html|work=Федералдық ақпараттық агенттік №1|accessdate=2017-05-30}}&lt;/ref&gt;. Эммануэль Макрон Сириядағы бейбітшілікке қолдау білдіріп&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон хочет укрепить взаимодействие с Россией по Сирии вне коалиции|url=https://ria.ru/syria/20170529/1495339815.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;, саяси шешім қабылдауға шақырды. Француз президенті Ресеймен Сирияға батыстық коалициядан тыс жерде ынтымақтастықты нығайтқанын айтты. Украинадағы жағдайды талқылау кезінде Макрон жанжал ушығатын болса, Ресейге қарсы санкциялар күшейтілуі мүмкін екенін айтты. Путин мен Макрон Солтүстік Корея проблемасын шешу үшін бірге жұмыс істеу керек деп келіседі. Мемлекетаралық қарым-қатынастар туралы әңгімелеп, екі лидер олардың дамуының маңыздылығын атап өтті. Кездесу қорытындысы бойынша, келісім екі мемлекеттің астанасын және Франко-Ресей Азаматтық Қоғам Форумына құруды келуге алады Ресей мен Франция делегациялары, қамтитын, терроризмге қарсы күрес мәселелерін талқылауға арналған жұмыс тобын құру туралы келісімге келді&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Россия и Франция создадут группу для обсуждения борьбы с терроризмом|url=https://ria.ru/defense_safety/20170529/1495339154.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон и Путин договорились создать совместный форум гражданского общества|url=https://ria.ru/world/20170529/1495332750.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-05-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vladimir Putin and Emmanuel Macron (2017-05-29) 04.jpg|нобай|солға|Макрон [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен, [[2017 жыл]]ы [[29 мамыр]]да Версаль сарайында.]]
[[2017 жыл]]дың маусым айында Эммануэль Макрон [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың Париждегі климаттық келісімнен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] кетуі туралы шешімін сынға алды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Парижде Макрон мен Трамптың келіссөздері аяқталды|url=https://www.qamshy.kz/article/paryzhde-makron-men-tramptinh-kelissozderi-ayaqtaldi.html|work=Qamshy.kz|accessdate=2017-05-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, Трамп қате жасады, себебі климаттың өзгеруі бүгінгі күннің негізгі проблемаларының бірі болып табылады және егер ол туралы ештеңе жасалмаса, «біздің балаларымыз көші-қон, соғыс, кедейшілік, қауіпті бейбітшілік әлемін үйренеді». Макрон Трамптың шешімін АҚШ пен бүкіл планетаның қателігі деп атады. [[Франция президенті]] АҚШ президентінің шешімімен [[Франция]]ға климаттың өзгеруімен күресте жұмыс істеу үшін келуіне риза болғандарды шақырды. Сондай-ақ Макрон [[Германия Федералдық канцлері|Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]]мен телефон арқылы сөйлесті. Әңгімелесу барысында екі елдің көшбасшылары Германия мен Франция Париж Келісіміне сәйкес одан әрі бастамаларды қабылдайтынына келісті&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Франция и ФРГ договорились о будущих инициативах по Парижскому соглашению|url=https://ria.ru/world/20170602/1495627246.html|work=РИА Новости|date=20170602T0031+0300Z|accessdate=2017-06-02|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2017 жыл]]дың [[4 маусым]]ында Эммануэль Макрон [[Ұлыбритания Премьер-министрі|Британ премьер-министрі]] [[Тереза Мэй]]мен телефон арқылы сөйлесті, сол кезде ол Лондондағы террорлық шабуылдарға көңіл айтты. Сондай-ақ, Макрон террормен күресте еуропалық ынтымақтастықтың маңыздылығын атап өтті. Тереза Май француз президентіне террорлық шабуылдан зардап шеккен француз азаматтары туралы ақпарат беріп, француздық британдықтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапкершілік алғанын айтты&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон в разговоре с Мэй подчеркнул важность европейского сотрудничества|url=https://ria.ru/world/20170604/1495796261.html|work=РИА Новости|date=20170604T1506+0300Z|accessdate=2017-06-08|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Францияның қауіпсіздігін нығайту үшін ықтимал террористік шабуылдардан Макрон арнайы қызметтердің басшылығындағы өзгерістерді бастады. Ол лаңкестікке қарсы күрес жөніндегі Ұлттық орталығы құрылды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон проводит перестановки в руководстве разведки|url=https://ria.ru/world/20170607/1496005265.html|work=РИА Новости|date=20170607T1309+0300Z|accessdate=2017-06-08|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Эммануэль Макрон, ол [[Ресей президенті]] Владимир Путин мен [[Германия Федералдық канцлері|Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]]мен кездесу өткізді [[Үлкен жиырмалық|G20]] саммитіне қатысты. Путинмен кездесуде Маккрон Франция мен Ресей арасындағы қарым-қатынас деңгейіне жоғары баға берді&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон на встрече с Путиным похвалил качество отношений России и Франции|url=https://ria.ru/world/20170708/1498119544.html|work=РИА Новости|date=20170708T1418+0300Z|accessdate=2017-07-12|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Путин Макронға [[2017 жыл]]ы [[29 мамыр]]да Версальда өткен кездесуден кейін қол жеткізілген келісімдердің іс жүзінде жүзеге асырылуын және Франция мен Ресей арасындағы сауда-саттық шамамен 24% -ға өскенін жеткізді. [[Франция]], [[Германия]] және [[Ресей]] басшыларының бірлескен отырысында олар шығыс [[Украина]]дағы атысты тоқтатудың маңыздылығын растады. Гамбургте өткен G20 саммитінің қорытындысында Эммануэль Макрон АҚШ-тың Париждегі климаттық келісімді [[2015 жыл]]ы әлемнің барлық дерлік елдері қол қойған шешіміне қайта шақырды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон вновь назвал ошибкой решение США выйти из соглашения по климату|url=https://ria.ru/world/20170708/1498143385.html|work=РИА Новости|date=20170708T1755+0300Z|accessdate=2017-07-12|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Франция президенті]] Африкада бір мәлімдеме болғандықтан дау-жанжалдың ортасында болды. [[Кот-д'Ивуар]]дың журналисі Макронға «[[Маршалл жоспары]]» сияқты Африкаға қанша ел көмектесуге дайын екенін сұрады. Макрон бұл жоспарды тиімді деп санамайтынын және Африка проблемалары «өркениетті» екенін айтты. [[Әлеуметтік желі]]лердің пайдаланушылары Франция көшбасшысы «нәсілшіл» болған деп ойлады. [[Франция президенті]] Африкадағы əйелдердің əр 7-8 баланы тудыратын мəселені атады, əлеуметтік желілерді пайдаланушылардың айтуынша, Еуропа əлемдік проблемалардың бірі ретінде батыс компанияларының ресурстарын тонау деп санамайды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Макрон оказался в центре скандала из-за &quot;расистского&quot; заявления об Африке|url=https://ria.ru/world/20170712/1498351080.html|work=РИА Новости|date=20170712T1338+0300Z|accessdate=2017-07-12|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[2018 жыл]]ы Forbes журналы жариялаған әлемдегі ең ықпалды адамдар тізіміне кірді. 12-ші орынды иеленсе, оның бұрынғы президенті [[Франсуа Олланд]] [[2016 жыл]]ы рейтингтің 23-ші орнына ие болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stevsky.ru/power2018|title=Форбс - рейтинг самых влиятельных людей мира 2018|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

[[2018 жыл]]дың шілде айында [[Франция]]да саяси дағдарыс болды, оның себебі Макронның көмекшісі Александр Беналдың демонстранттарды ұрып-соғуы болды&lt;ref name=&quot;iz.ru&quot;&gt;[https://iz.ru/770454/evgeniia-aronova/benallageit-pomoshchnik-emmanuelia-makrona-izbival-protestuiushchikh Беналлагейт: помощник Эммануэля Макрона избивал протестующих // Известия]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apnews.com&quot;&gt;[https://apnews.com/b6e9fee4340943c08f216c03d8d60fe3 Crisis for Macron as security aide is detained for beating // AP News]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dw.com&quot;&gt;[https://www.dw.com/en/macron-faces-first-political-crisis-of-his-tenure/av-44780402 Macron faces first political crisis of his tenure // DW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826214412/https://www.dw.com/en/macron-faces-first-political-crisis-of-his-tenure/av-44780402 |date=2018-08-26 }}&lt;/ref&gt;.

===Экономика===
[[Сурет:-G7Biarritz (48616645011).jpg|нобай|солға|Эмануэль және Брижит Макрон 2017 жыл Эммануэль Макрон және [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] Биаррицтегі Фаре де Биаррицте, Франция.]]
Макрон еркін нарықтың пайдасына және мемлекеттік қаржы тапшылығын азайтуды жақтады. Ол алғаш рет «либерал» терминін 2015 жылы [[Le Monde]] басылымына берген сұхбатында өзін сипаттау үшін қолданған. Ол өзінің «оң да, сол да емес» екенін және «ұжымдық ынтымақты» жақтайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007000949/http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|title=Avec Macron, l'Elysée décroche le poupon|archive-date=7 October 2015|url-status=dead|work=Libération|date=17 September 2012|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt; 2016 жылы тамызда Филипп де Виллермен [[Вандея]] Пюй-дю-Фу сапары кезінде ол: «Адалдық мені социалист емес екенімді айтуға мәжбүр етеді» деп мәлімдеді. Ол «сол жақ үкіметтің» құрамына кіретінін түсіндірді,&lt;ref name=&quot;lemonde1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/festival/article/2015/09/27/emmanuel-macron-le-liberalisme-est-une-valeur-de-la-gauche_4774133_4415198.html|title=Emmanuel Macron: &quot;Le libéralisme est une valeur de la gauche&quot;|newspaper=Le Monde|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115223505/http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|url-status=dead|archive-date=15 November 2018|title=Emmanuel Macron, l'homme qui excelle pour ne pas répondre aux questions|language=fr|publisher=Marianne.net|date=4 September 2016|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt; өйткені ол кез-келген министр сияқты «қоғамдық мүддеге қызмет етуді» қалайды.&lt;ref name=&quot;lemondejenesuispassocialiste&quot;&gt;{{cite news|title=&quot; Je ne suis pas socialiste &quot; : la déclaration de Macron au Puy du Fou agace la gauche|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2016/08/20/je-ne-suis-pas-socialiste-la-declaration-de-macron-au-puy-du-fou-agace-la-gauche_4985511_4854003.html|accessdate=8 May 2017|work=Le Monde|date=20 August 2016}}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы қарашада жарық көрген «Революция» кітабында Макрон өзін «солшыл» және «либерал ... егер либерализм арқылы адамға сену керек болса» деп көрсетеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/politique/macron-l-honnetete-m-oblige-a-vous-dire-que-je-ne-suis-pas-socialiste-1027738.html|title=Macron: 'L'honnêteté m'oblige à vous dire que je ne suis pas socialiste'|publisher=BFMTV|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt; In his book ''Révolution'', published in November 2016, Macron presents himself as both a &quot;leftist&quot; and a &quot;liberal&amp;nbsp;... if by liberalism one means trust in man.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jade|last=Toussay|url=http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron|title=Les premiers extraits de 'Révolution', le livre d'Emmanuel Macron, dévoilés|work=The Huffington Post|language=fr|date=23 November 2016|accessdate=1 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065047/http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron/|archive-date=18 February 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Өзінің партиясымен бірге, Макронның мақсаты - сол жақтан оңға бөлінуді Франсуа Байру немесе Жак Чабан-Делмас тәрізді етіп, «біздің еліміздегі нақты алшақтық ... прогрессивті және консерваторлар арасында» деп тұжырымдау. Өзінің тәуелсіз кандидатурасының іске қосылуымен және анти-риториканы қолданумен Макронды кейбір бақылаушылар, атап айтқанда Мануэль Вальс «популист» деп атады, бірақ Макрон бұл терминді қабылдамайды.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Alexandre|last=Boudet|url=http://www.huffingtonpost.fr/2016/07/13/dans-son-meeting-macron-se-presente-comme-antisysteme-ses-adve|language=fr|title=Dans son meeting, Macron se présente comme antisystème, ses adversaires rient jaune|work=The Huffington Post|date=13 July 2016|accessdate=1 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227190101/http://www.huffingtonpost.fr/2016/07/13/dans-son-meeting-macron-se-presente-comme-antisysteme-ses-adve/|archive-date=27 February 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Amandine|last=Réaux|url=http://lelab.europe1.fr/le-gouvernement-denonce-le-populisme-demmanuel-macron-dans-sa-critique-du-systeme-2798749|title=Le gouvernement dénonce le populisme d'Emmanuel Macron dans sa critique du système|language=fr|work=Le Lab|publisher=Europe 1|date=13 July 2016|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;

Макрон - Эль-Хомри заңының жақтаушысы. Ол елдің экономикалық күрделі жөндеуінің ең белсенді жақтаушысы болды. Макрон Еңбек кодексін реформалау кезінде Эль-Хомри заңынан гөрі одан әрі жүргісі келетінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;Walt, Vivienne,
 [http://time.com/4389043/emmanuel-macron-france-president-en-marche/ &quot;Emmanuel Macron Has Big Plans for France. Is It Ready for Them?&quot;], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 5 July 2016.&lt;/ref&gt; Macron has stated that he wants to go further than the El Khomri law when reforming the Labor code.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lesechos.fr/23/05/2016/lesechos.fr/021958533853_emmanuel-macron-----il-faut-aller-plus-loin-que-la-loi-el-khomri-.htm|title=Emmanuel Macron : &quot; Il faut aller plus loin que la loi El Khomri&quot;|date=23 May 2016|website=lesechos.fr|access-date=22 July 2017}}&lt;/ref&gt;

Макрон салықты төмендетуді қолдайды. 2017 жылғы Президент сайлауы кезінде Макрон корпоративті салық ставкасын 33,3% -дан 25% -ға дейін төмендетуді ұсынды. Макрон сонымен қатар инвестициялық кірісті байлыққа салынатын салықтан алып тастағысы келеді, осылайша ол тек қымбат мүлікке салынатын салық болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tax-news.com/news/Macron_Sets_Out_Tax_Policies_For_France____73567.html|title=Macron Sets Out Tax Policies For France|website=tax-news.com|language=EN|access-date=22 July 2017}}&lt;/ref&gt; Макрон сонымен бірге өзінің 2017 жылғы президенттік науқаны кезінде салықты «әділетсіз» деп белгілейтін 18 миллион үй шаруашылығын жергілікті тұру салығынан босатқысы келеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.connexionfrance.com/Practical/Money/Macron-s-planned-tax-reforms-and-you|title=Macron's planned tax reforms and you|last=France|first=Connexion|website=connexionfrance.com|language=en|access-date=22 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.fr/2017/07/07/taxe-dhabitation-macron-avait-bien-promis-son-exoneration-en_a_23021019/|title=Taxe d'habitation: Macron avait bien promis son exonération &quot;en début de quinquennat&quot;|website=Le Huffington Post|access-date=22 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.europe1.fr/politique/comment-macron-compte-supprimer-la-taxe-dhabitation-pour-80-des-francais-3324476|title=Comment Macron compte supprimer la taxe d'habitation pour 80% des Français|access-date=22 July 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

Макрон ең көп ақша табатындарға салық өсіруге қарсы. Франсуа Олландтың жоғары сыныптағы табыс салығын 75% -ға дейін көтеру туралы ұсынысы туралы сұрағанда, Макрон саясатты Кубадағы салық салу жүйесімен салыстырды. Macron салықтан жалтаруды тоқтатуды қолдайды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|title=Ils ont marqué 2012 : Emmanuel Macron, l'enfant prodige de l'Elysée|work=L'Obs|access-date=22 July 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

Макрон 35 сағаттық жұмыс аптасының аяқталуын жақтады; дегенмен уақыт өте келе оның көзқарасы өзгерді және ол қазір Францияның бәсекеге қабілеттілігін арттыра отырып,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/11060592/Frances-new-economy-minister-suggests-scrapping-35-hour-working-week-rules.html|title=France's new economy minister suggests scrapping 35 hour working week rules|work=Telegraph.co.uk|access-date=22 July 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/politique/election-presidentielle-2017/20161108.OBS0914/emmanuel-macron-annonce-ses-8-mesures-chocs-dans-l-obs.html|title=Emmanuel Macron annonce ses 8 mesures chocs dans &quot;l'Obs&quot;|work=L'Obs|access-date=22 July 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; 35 сағаттық жұмыс аптасын сақтауға бағытталған реформаларды іздеуде. Ол 35 жұмыс аптасын аяқтамай, компанияларға икемділікті қайтарғысы келетінін айтты. Бұған жұмыс уақыты мен жұмысшылардың үстеме ақысы туралы келісетін компаниялар кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.france24.com/en/20170413-french-presidential-candidates-divided-35-hour-week-economy-employment|title=French candidates divided on future of 35-hour work week - France 24|date=13 April 2017|work=France 24|access-date=22 July 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Макрон мемлекеттік қызметкерлер санын 120 мыңға қысқартуды қолдады. Макрон сонымен бірге шығыстарды қысқартуды қолдайды, ол бес жыл ішінде мемлекеттік шығыстардан 60 миллиард еуро азайтады деп мәлімдеді.

Ол [[Канада]] мен Еуропалық Одақ арасындағы жан-жақты экономикалық және сауда келісімін (CETA) қолдап,&lt;ref&gt;{{cite news|language=fr|accessdate=25 April 2017|date=20 October 2016|title=Emmanuel Macron critique le véto wallon|url=http://www.ouest-france.fr/economie/ceta-emmanuel-macron-critique-le-veto-wallon-4572177|work=Ouest France|first=Fabien|last=Cazenave}}&lt;/ref&gt; Валлон үкіметінің оны бұғаттауға тырысқаны үшін сынға алды. Оның пікірінше, CETA ұлттық парламенттерді мақұлдауды қажет етпеуі керек, өйткені «бұл ЕО-ны бұзады». Макрон Еуроаймаққа өзінің жалпы бюджетін беру идеясын қолдайды..&lt;ref name=&quot;lesoir1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lesoir.be/1346811/article/actualite/union-europeenne/2016-10-19/macron-questions-wallonnes-sur-ceta-sont-pertinentes-mais%E2%80%A6|title=Macron: &quot;Les questions wallonnes sur le Ceta sont pertinentes, mais...&quot;|language=fr|work=Le Soir|accessdate=23 February 2017|date=19 October 2016}}&lt;/ref&gt; Macron supports the idea of giving the Eurozone its own common budget.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://global.handelsblatt.com/politics/french-hopeful-macron-eurozone-needs-own-budget-678963|title=French Candidate Macron Urges Euro-Zone Budget, Common Debt, During Berlin Visit|date=10 January 2017|work=Handelsblatt Global Edition|access-date=22 July 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/02/what-would-emmanuel-macron-france-leader-mean-europe|title=What would Emmanuel Macron as France's leader mean for Europe?|last=editor|first=Patrick Wintour Diplomatic|date=2 May 2017|work=The Guardian|access-date=22 July 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Трансатлантикалық сауда және инвестициялық серіктестікке (TTIP) қатысты, Макрон 2016 жылдың маусымында «[шартқа қол қою] талаптары орындалмайды» деп мәлімдеп, «біз есікті толығымен жауып тастамауымыз керек» және «олармен берік байланыс қажет» деді. АҚШ ».

2017 жылғы сәуірде Макрон Германияның сауда профицитін «қайта теңестіруге» шақырып, «Германия еуроаймақтағы теңгерімсіздіктен пайда көреді және өте жоғары профицитке қол жеткізеді» деп мәлімдеді.

2018 жылғы наурызда Макрон үкімет инновацияны арттыру мақсатында жасанды интеллектке (AI) 1,5 миллиард еуро (1,9 миллиард доллар) жұмсайтынын мәлімдеді. Ақша ғылыми жобалар мен ғылыми зертханаларды қаржыландыруға, сондай-ақ негізгі назар AI болып табылатын елдегі стартап компанияларды қаржыландыруға жұмсалады.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-29/macron-unveils-1-9-billion-technology-push-to-rival-u-s-china|title=Macron Unveils $1.9 Billion Technology Push to Rival U.S., China|date=29 March 2018|work=Bloomberg.com|access-date=2 April 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
[[Сурет:Emmanuel et Brigitte Macron (cropped).jpg|нобай|солға|Эмануэль және Брижит Макрон 2017 жыл.]]
Эммануэль Макрон тек 12 жасында шомылдыру рәсімінен өтті, ол «жеке таңдауы» [[Иезуиттер]] колледжіне кірді. Эммануэль Макроны үшін, католицизм оған руханилық нәрленген ой дамып, бір «ақыл тәртіпті» және «әлем дейін ашу үшін дайын» әкеледі.

2007 жылы мектеп кезінен ғашық болған, өзінен 24 жас үлкен, француз тілінен сабақ берген мұғалімі Брижит Троньёге үйленген&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Brigitte Trogneux, épouse d'Emmanuel Macron... et sa meilleure alliée?|url=http://www.lexpress.fr/styles/vip/brigitte-trogneux-epouse-et-meilleure-alliee-d-emmanuel-macron_1782771.html|work=l'Express|accessdate=2017-02-12|language=fr}}&lt;/ref&gt;. Брижиттің алғашқы некесінен үш баласы бар&lt;ref name=&quot;iz.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apnews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dw.com&quot;/&gt;.

=== Оқыту === 
Алтыншыдан бірінші бастағанға дейін ол [[Иезуиттер]] қауымының негізін қалаған Амиендегі жеке католиктік мектеп Провиденс қаласында оқыды. Ол [[1994 жыл]]ы француздық жалпы байқаудың лауреаты&lt;ref&gt;[http://fr.novopress.info/126114/faits-documents-n346-du-16-au-30-novembre-2012-%EF%BB%BFportrait-emmanuel-macron/#more-126114 Portrait : Emmanuel Macron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827053346/http://fr.novopress.info/126114/faits-documents-n346-du-16-au-30-novembre-2012-%EF%BB%BFportrait-emmanuel-macron/#more-126114|date=2014-08-27}}, ''[[Faits et Documents]]'', {{n°|346}} du 16 au 30 novembre 2012.&lt;/ref&gt;.. Париждегі Лицейдегі Анри IV мектебін бітіріп, оны ата-анасы оны Бригитте Трогнуен жіберді. [[1995 жыл]]ы «өте жақсы» деген атпен бакалавриатты (ғылыми секция) алды.

Лицей Анри-IV-де гипохогнамен және хгнамен қабылданды (әріптер мен әлеуметтік ғылымдардың әріптері бойынша дайындық сабақтары), ол Жоғары қалыпты мектеп&lt;ref name=&quot;Vincent de Féligonde&quot;&gt;Vincent de Féligonde, [http://www.la-croix.com/Actualite/France/Emmanuel-Macron-ancien-conseiller-du-Prince-aux-manettes-de-Bercy-2014-08-26-1197132 Emmanuel Macron, ancien conseiller du prince aux manettes de Bercy], ''La Croix'', 26 août 2014.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;:xx&quot;&gt;{{Article|langue=Français|auteur1=Jordan Grevet|titre=Emmanuel Macron, un ministre pas si brillant…|périodique=Closer|date=13 octobre 2014|issn=|lire en ligne=http://www.closermag.fr/article/emmanuel-macron-un-ministre-pas-si-brillant-413776|pages=}}.&lt;/ref&gt;.

[[1998 жыл]]ы Париждегі Саяси зерттеулер институтына қосылды. «Халықаралық» бөлімінде бірінші курс студенті, ол «Мемлекеттік қызмет» бөлімінде үшінші жылы қайта бағдарланған. 2001 жылы Поло университетін бітірді. Сонымен қатар ол Париж-Нантерри университетінде [[Философия]]ны зерттеп, [[2000 жыл]]ы магистр дәрежесін және 2001 жылы ДЭА-ды бітірді&lt;ref&gt;{{Article|langue=fr|auteur1=Jean-Marc De Jaeger|titre=L’université de Nanterre félicite Emmanuel Macron, son ancien étudiant en philosophie|périodique=Le Figaro Etudiant|date=15/05/2017|issn=|lire en ligne=http://etudiant.lefigaro.fr/article/l-universite-de-nanterre-felicite-emmanuel-macron-son-ancien-etudiant-en-philosophie_9bda5ad4-3942-11e7-b5b5-21a5cdc791d1/|consulté le=2018-01-21|pages=}}.&lt;/ref&gt;; оның диссертациялары саяси ойшылдарға арналған: [[Никколо Макиавелли|Макиавелли]]&lt;ref&gt;Mémoire : ''Le Fait politique et la Représentation de l'histoire chez Machiavel''.&lt;/ref&gt; және [[Георг Вильгельм Фридрих Гегель|Гегель]]&lt;ref&gt;Mémoire : ''L'Intérêt général : lecture et principes de la philosophie du droit de Hegel''.&lt;/ref&gt;.

[[1999 жыл]]дан [[2001 жыл]]ға дейін ол философ Пол Рикоурға көмектесті және «Естелік, тарих, ұмытып кету» кітабының сыни аппаратында жұмыс істеді. Ол осылайша журналының Esprit редакциялық алқасының мүшесі болып&lt;ref&gt;[http://www.philomag.com/lepoque/breves/emmanuel-macron-de-la-philosophie-au-ministere-de-leconomie-10140 Emmanuel Macron, de la philosophie au ministère de l'Économie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924072739/http://www.philomag.com/lepoque/breves/emmanuel-macron-de-la-philosophie-au-ministere-de-leconomie-10140|date=2015-09-24}}, ''[[Philosophie Magazine]]'', 27 août 2014.&lt;/ref&gt;.

Эммануэль Макрон жоғары оқуды іздестіруге байланысты тіркеу күнін кейінге қалдырудың арқасында әскери қызметті жүзеге асырмады. 1977 жылы желтоқсанда дүниеге келген, ол бұрынғы жастағы сыныптарға жатады, әлі күнге дейін әскери міндеттеме жүктеледі. Ол [[1996 жыл]]ы «[[1978 жыл]]ғы [[31 желтоқсан]]нан кейін туылған барлық француздар» үшін тоқтатылды. Соңғы қоңырау (шамамен 4,380) [[2001 жыл]]дың қараша айында казармадан кетіп қалды&lt;ref&gt;[https://www.lopinion.fr/blog/secret-defense/emmanuel-macron-premier-president-qui-n-a-pas-fait-service-militaire-126336 Emmanuel Macron, premier Président qui n’a pas fait son service militaire], sur lopinion.fr du 9 mai 2017, consulté le 26 avril 2018.&lt;/ref&gt;.

Эммануэль Макрон [[Страсбург]]тағы ҰМӘ-да оқуын Леопольд Седар Сенгор (2002-2004 жж.) Көтеріп, 5-ші орынға ие. Соңғы жіктеуді Мемлекеттік Кеңестің өкілеттігін жоғарылату туралы өтінішпен (Эммануэль Макрон - Мемлекеттік Кеңесті ұстап алған 75 үміткердің бірі) жойды, егер бұл тапсырманы орындауға ешқандай әсер етпесе Эммануэль Макрон Қаржы инспекциясындағы немесе басқа да студенттерге арналған. Ол Сэнгорды таңдау үшін сайлау науқанының бір бөлігі болып табылады, ол жақында қайтыс болған және жерлеу рәсімінде емес, [[Жак Ширак]] пен Лионель Йоспиннің қатысуынсыз. қалаларын тастап [[Уаза (департамент)|Уаза]], Африка континентіне қызығушылық танытқан ол [[Абижда]]дағы [[Нигерия]] елшілігінде алты айлық ҰМӘ-ның тәжірибесін аяқтады. [[2007 жыл]]ы ол Ротшильд банкте тәжірибеден өтетін Америка Құрама Штаттары, елін ашуға мүмкіндік беретін неміс Маршалл қорынан пайда көреді.

Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған оның өмірбаянын элементтері белгісіздік пен қайшылықтарға ұшырады. Осылайша, Эммануэль Макрон, белгілі бір уақытқа дейін, «Жоғары қалыпты мектеп» деп болжанған өтуі туралы белгісіздікті сақтап қалды. Оның үстіне, Этьен Балибардың жетекшілігімен Гегельдің [[Құқық философиясы|заң философиясына]] қатысты жалпы мүддеге диссертация жасағанын айтады, бірақ ол бұл эпизодтың жадысы немесе ізі жоқ дейді. «Бәлкім, бұл бейсаналық цензура болуы мүмкін, мен білмеймін».

=== Жеке өмірі ===
Ол Amiens консерваториясында он жыл бойы оқып жүрген [[фортепиано]]ға қатысып, ол үшінші орынды, шаңғы және теннисті жеңіп алды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Article|langue=fr-FR|titre=Stade Bleu Présidentiel : JO 2024, politique sportive, l'OM… ce qu'il faut retenir de l'interview d'Emmanuel Macron|périodique=France Bleu|date=2017-02-24|lire en ligne=https://www.francebleu.fr/sports/tous-les-sports/stade-bleu-special-presidentielle-emmanuel-macron-parle-jo-2024-olympique-de-marseille-et-sport-amateur-1487935918|consulté le=2017-04-26}}.&lt;/ref&gt;.. Француздық бокс және [[футбол]] (ол [[Олимпик Марсель|Олимпиада-де-Марсельді]] бағалайды) және [[Тур де Франс]] велоспортшы.

Оның мәдени талғамына келсек, ол Les Tontons флипчейштері мен жазушылар Андре Гидэдің «Les Nourritures terrestres» кітабы өзінің ресми портретінде - Стендаль, Альберт Камус, Артур Римбад, Рен Чар, Оның сүйікті әншілері - Лео Ферре, Джонни Халлиай және Чарльз Азнавур. Әлеуметтанушы Филипп Кюрангеонның сөзіне қарағанда, Эммануэль Макронда «гиперконформизм кішігірім трансрессиямен араласқан және бұқаралық мәдениетке қатысты қайырымдылық»&lt;ref&gt;{{Lien web|url= http://www.slate.fr/story/145782/macron-omnivore-culturel|titre= Le grand écart culturel d'Emmanuel Macron|site= Slate|date= 19 mai 2017}}.&lt;/ref&gt;.

2017 жылдың ақпанында «Радио Францияның» президенті Мэтью Галлет, Эммануэль Макрон өзінің жыныстық бағдары туралы және «[[Гомосексуалдылық|гомосексуальды]]»&lt;ref&gt;{{Lien web|auteur=Quentin Girard|titre=Macron gay ? La fabrique d'une rumeur|jour=07|mois=février|année=2017|url=http://www.liberation.fr/france/2017/02/07/macron-gay-la-fabrique-d-une-rumeur_1546935|site=[[Libération (journal)|Libération]]|consulté le=16 juillet 2017}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Lien web|auteur=|titre=Ce que disent les rumeurs d'homosexualité sur Emmanuel Macron|jour=|mois=|année=|url=http://www.slate.fr/story/137042/rumeurs-homophobie|site=Slate.fr|consulté le=16 juillet 2017}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Lien web|auteur=|titre=Brigitte Macron se confie sur les rumeurs d'homosexualité autour de son mari|jour=|mois=|année=|url=http://femmes.orange.fr/people/news-people/article-brigitte-macron-se-confie-sur-les-rumeurs-d-homosexualite-autour-de-son-mari-CNT000000DOYs2.html|site=Orange Tendances|consulté le=16 juillet 2017}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1361996-mathieu-gallet-la-rumeur-d-une-relation-avec-macron-exhumee/&lt;/ref&gt;. деп жария етпейтіні туралы қауесетті таратады. Сол сияқты, [[2018 жыл]]дың шілдесінде оның өкілі Александр Беналамен қарым-қатынас туралы қауесеттерге тап болды, ол соңғы ешқашан оның сүйікті емес екеніне сендірдіt&lt;ref&gt;http://www.leparisien.fr/politique/alexandre-benalla-n-a-jamais-ete-mon-amant-quand-macron-repond-aux-rumeurs-25-07-2018-7832934.php&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/2018/07/24/25001-20180724ARTFIG00331-macron-sur-l-affaire-benalla-s-ils-cherchent-un-responsable-c-est-moi-et-moi-seul.php&lt;/ref&gt;.

== Кәсіби мансап ==
=== Қаржы инспекторы ===
[[2004 жыл]]ы ҰМӘ-да оқуды аяқтағаннан кейін ол Қаржы Жалпы Инспекциясының (IGF) органына қосылды. Эммануэль Макрон, кейін IGF65-ті басқаратын Жан-Пьер Жуйеттің протестанттарының бірі болды. Атап айтқанда, ол «зерттеулерді бағалау», «мәжбүрлі шегерімдер мен алаяқтық бойынша алаяқтық» және «ұрпақаралық төлемдерді бөлу және ұрпақаралық капитал мәселесі» бойынша миссияларға қатысады. Қаржылық инспектор болғанымен, Макрон жазды IPESUP жеке топтың «предусиленном» деп атайды.&lt;/ref&gt; et « la répartition des prélèvements obligatoires entre générations et la question de l'équité intergénérationnelle »&lt;ref&gt;{{pdf}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/docfra/rapport_telechargement/var/storage/rapports-publics/084000692/0000.pdf Rapport sur la répartition des prélèvements obligatoires entre générations et la question de l'équité intergénérationnelle - Novembre 2008]{{Deadlink|date=September 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, sur le site de [[La Documentation française]].&lt;/ref&gt;. Alors qu'il est inspecteur des finances, Macron enseigne l'été à la « prep'ENA » du [[Institut privé de préparation aux études supérieures|groupe privé IPESUP]]&lt;ref&gt;{{Article|langue=fr|auteur1=|titre=Ipesup change de main pour grandir|périodique=Challenges|date=09/05/2017|issn=|lire en ligne=https://www.challenges.fr/entreprise/ipesup-change-de-main-pour-grandir_472264|consulté le=2017-09-09|pages=}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Article|langue=fr|auteur1=|titre=Ipesup, la prépa chérie des CSP+, est à vendre|périodique=Challenges|date=07/07/2016|issn=|lire en ligne=https://www.challenges.fr/challenges-soir/ipesup-la-prepa-cherie-des-csp-est-a-vendre_13182|consulté le=2017-09-09|pages=}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Article|langue=fr-FR|auteur1=|titre=Prépa ENA - Groupe Ipesup|périodique=Groupe Ipesup|date=2016|issn=|lire en ligne=https://www.ipesup.fr/formation/prepa-ena-2017/|consulté le=2017-09-09|pages=}}.&lt;/ref&gt;.

[[2006 жыл]]ы Laurence Parisot компаниясы оны басқаратын «Mouvement des Entreprises de France» (МЕДЕФ) басқарушы директоры лауазымын ұсынды, бірақ Эммануэль Макрон бұл ұсынысты қабылдамай, онымен тығыз байланыста қалған.

[[2007 жыл]]дың тамызында Француз өсуінің босату жөніндегі комиссиясының баяндамашы орынбасары («Attali Commission») болып тағайындалды. [[2010 жыл]]дың наурызында ол осы комиссияның жарлығымен тағайындалды. Атап айтқанда, ол Nestlé компаниясының бас директоры Питер Брабекпен кездесті, ол Rothschild &amp; Cie-ке Nestlé компаниясының 2012 жылы Pfizer сүт сүтінің еншілес бөлімшесін сатып алу туралы кеңес беруіне мүмкіндік берді.

Эммануэль Макрон [[2008 жыл]]ы заң мамандықтары бойынша Комиссияның тең төрешісі болып табылады&lt;ref name=&quot;WBMI7&quot;&gt;{{lien web|url=https://www.lesechos.fr/week-end/business-story/enquetes/0211727035374-aux-origines-du-phenomene-macron-2060624.php|site=lesechos.fr|date=27 janvier 2017|titre=Aux origines du phénomène Macron|auteur1=Elsa Freyssenet|auteur2=Nathalie Silbert}}.&lt;/ref&gt;..

Ол қаржы инспекциясынан [[2016 жыл]]ы отставкаға кеткен. Анарх ретінде ол он жылға мемлекеттік қызмет көрсетуі тиіс; тек алты адам (оның екі жылын есептемегенде), ол 54 000 еуро төлейді.

=== Бизнес-банкир ===
[[2008 жыл]]дың қыркүйегінде ол мемлекеттік қызметкер болды және Rothschild &amp; Cie банкиріне айналды. Франсуа Хенроттың Жак Аттали мен Серж Вайнберг ұсынысы бойынша қабылдағаны туралы, ол өзінің жергілікті қарулы күштерінің сәтсіздікке ұшырағанын және [[Николя Саркози]]дің Республика президенттігіне сайлануын осы қызметке бағыттады. Оның алғашқы жобаларының бірі - Крефидис, тұтынушылық несие бойынша маман, Кред Мутуэл.

[[2010 жыл]]ы Эммануэль Макрон «Le Monde» газетінің қайта сату контексінде «Әлем жазушылар қоғамы» (SRM&lt;ref&gt;[http://abonnes.lemonde.fr/actualite-medias/article/2010/09/22/societe-des-redacteurs-du-monde_1414683_3236.html Société des rédacteurs du ''Monde''], sur [[Le Monde#Le Monde.fr|lemonde.fr]] du 22 septembre 2010, consulté le 9 mai 2017.&lt;/ref&gt;) өз еркімен көмек көрсетті. Бірақ ол сондай-ақ Ален Минпен жасырын қарым-қатынаста, ол Perdriel-Prisa-Orange ұсынысын қолдаған кезде, және бұл ұсыныс СРМ-ға «әсіресе қауіпті» көрінді. SRM Adrien de Tricornot компаниясының вице-президенті романтикалық сахнасынан кейін бұл қосарланған ойынның аяқталуы&lt;ref&gt;{{Lien web|langue= |format= |auteur1=[[Laurent Mauduit]] |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/080916/medias-quand-macron-etait-l-agent-double-de-minc-dans-la-bataille-du-monde |titre=Médias: quand Macron était l'agent double de Minc dans la bataille du «Monde» |série= |jour=8 |mois=septembre |année=2016 |site=[[Mediapart]] |éditeur= |isbn= |page= |citation= |consulté le=9 septembre 2016|id= |libellé= }}&lt;/ref&gt;.

[[2010 жыл]]дың аяғында ол Le Monde газетінің қайта капиталдандыру және «Atos of Siemens IT Solutions and Services» компаниясын сатып алғаннан кейін банкке серіктес болды. Ол Григорий Чертоктың дәлдігі туралы жазбаны жеңіп шығады, бірақ бұл номинация кейбір байқаушыларға «құпияны» білдіреді&lt;ref&gt;[https://www.francetvinfo.fr/elections/presidentielle/quand-emmanuel-macron-etait-banquier-d-affaires-un-element-prometteur-mais-sans-plus_2171646.html Quand Emmanuel Macron était banquier d'affaires : « Un élément prometteur, mais sans plus »], sur [[francetvinfo.fr]], consulté le 9 mai 2017.&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]дың ақпанында ол SofiProtéol компаниясының бас директоры Philippe Tillous-Bordeге кеңес береді, ол Lesieur Cristal-дың 41% үлесін алады.

Сол жылы ол менеджер болып тағайындалды және [[Nestle]] компаниясының Pfizer балалық сүт бизнесін сатып алған ең үлкен келіссөздерінің бірін өткізді. Тоғыз миллиард евродан асатын бұл мәміле ол миллионер болу мүмкіндігін береді. Франсуа Хенрот «ол бизнестің қалған екен, егер ол, бәлкім, тіпті Еуропадағы, Францияда ең үздіктердің бірі болар еді.» Деп оған деді Кейде «Моцарт финанс» термині кейде пайдаланылады, алайда кейбір бақылаушылар сынға ұшырайды.

[[2010 жыл]]дың желтоқсан айынан бастап, оның басқарушы серіктес ретінде тағайындалған күні және [[2012 жыл]]дың мамыр айы, оның Elysee-ге келуі туралы Эммануэль Макронның айтуынша, ол 2 миллион еуро көлемінде жалақы алды. Қоғамдық өмірдің ашықтығы үшін Жоғарғы органға табыстары мен байлығы туралы декларацияларына сәйкес ол [[2009]]-[[2013]] жылдар аралығында 2 800 000 евродан астам табыс тапты.

==Сыртқы саясат==
[[File:Trump and Macron III July 2017 (cropped).jpg|thumb|Макрон және АҚШ президенті Дональд Трамп Парижде Бастилияны алу күні қарсаңында, Шілденін 2017 жылы]]
Макрон [[Француздық Алжир]] отарлануын және [[Алжир]] &quot;адамзатқа қарсы қылмыс&quot;деп сипаттады. Ол сондай-ақ былай деді: &quot;бұл шын мәнінде варварлық&lt;ref name=loseslead&gt;{{cite news | accessdate = 25 April 2017 | url = https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/macron-loses-lead-remarks-colonial-algeria-gay-marriage-spark/ | title= Emmanuel Macron loses lead in French election polls after remarks on colonial Algeria and gay marriage spark outrage | work =[[The Daily Telegraph]] | date = 18 February 2017}}&lt;/ref&gt;, және бұл өткеннің бір бөлігі.Сауалнама&quot;, одан кейінгі, оның ескертулер, қарсыластарының төмендету және оны қолдау&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.france24.com/en/20170216-france-presidential-hopeful-macron-describes-colonisation-algeria-crime-against-humanity |title= French presidential hopeful Macron calls colonisation a 'crime against humanity | publisher= France 24 |date=16 February 2017 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; Оның ескертулерінен кейін жүргізілген сауалнамалар оны қолдаудың төмендеуін көрсетті.&lt;ref name=loseslead/&gt;.

Макрон [[2011 жыл]]дың Ливиядағы әскери интервенциясын&quot;тарихи қателік&quot;деп сипаттады&lt;ref name=&quot;veconomist&quot; &gt;{{cite news|author=Sophie Pedder|title=President Macron wants France to play a bigger part in Europe|url=https://www.economist.com/news/special-report/21729613-crucial-franco-german-axis-will-matter-even-more-president-macron-wants-france|work=[[The Economist]]|date=30 September 2017}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ы Макрон франко-американдық Қордың жас көшбасшысы болды&lt;ref name=&quot;frenchamericanfoundationearlier&quot;&gt;{{cite web|title=EARLIER CLASSES|url=https://frenchamerican.org/youngleadersclasses|publisher=French American Foundation|accessdate=7 May 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702165708/https://frenchamerican.org/youngleadersclasses|archivedate=2 July 2017}}&lt;/ref&gt;.

[[2017 жыл]]дың қаңтар айында ол Франция Сирияға қатысты &quot;теңдестірілген&quot; саясат, [[Башар әл-Асад|Башар Асадпен]] келіссөздер қажет деп мәлімдеді&lt;ref&gt;{{cite news|title=France's presidential hopeful Macron pushes for Syria talks|url=http://www.foxnews.com/world/2017/01/24/france-presidential-hopeful-macron-pushes-for-syria-talks.html|publisher=Fox News Channel|date=24 January 2017}}&lt;/ref&gt;. 2017 жылдың сәуір айында, Хан-Шейхунға химиялық шабуылдан кейін, Макрон Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен Асад режиміне қарсы әскери араласуды ұсынды&lt;ref&gt;{{cite news|title=Le Pen 'Shocked' By Trump's Decision to Hit Syria, Macron Urges Military Intervention|url=https://www.theissue.com/politics/le-pen-shocked-by-trumps-decision-to-hit-syria-macron-urges-military-intervention|publisher=The Issue|date=7 April 2017 | first = Marco | last = Valens | accessdate = 25 April 2017}}&lt;/ref&gt;. Ол Сирия режимі оның президенттік кезінде химиялық қаруды пайдаланса, оны жазалау үшін бір жақты әрекет етеді деп ескертті.

Ол [[Израиль]]ге қатысты Олланд Президентінің саясатын жалғастыруды қолдайды, БДС қозғалысына қарсы шығады және Палестина Мемлекетін тану туралы ұстанымды баяндаудан бас тартады. 2018 жылдың мамыр айында Макрон газамен шекарадағы наразылық барысында палестиналықтарға қарсы&quot; Израиль Қарулы Күштерінің зорлық-зомбылығын &quot; айыптады&lt;ref&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/us-israel-france-gaza/frances-macron-condemns-gaza-violence-to-call-israeli-pm-tuesday-idUSKCN1IF2J8 France's Macron condemns Gaza violence, to call Israeli PM Tuesday]&quot;. Reuters. 14 May 2018.&lt;/ref&gt;.

Ол [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] уәде берген Мексика-американдық шекарада қабырғаның құрылысында бәсекелестік үшін LafargeHolcim Франко-швейцариялық құрылыс фирмасын сынға алды.

Макрон [[2017 жыл]]ы Солтүстік Кореядағы дағдарыс кезінде бейбіт шешімге шақырды, дегенмен ол Солтүстік Кореяға қарсы АҚШ президентімен Трамппен жұмыс істеуге келісті. Макрон мен Трамп [[2017 жыл]]ғы [[12 тамыз]]да телефон қоңырауын өткізді, онда олар Солтүстік Кореяға қарсы тұруды, Корей түбегінің денуклеаризациясын және жаңа санкцияларды қолдануды талқылады.

Макрон айыптап, қудалауға рохинджа мұсылмандары күні [[Мьянма]]да. Ол жағдайды &quot;геноцид&quot; және &quot;этникалық тазарту&quot; деп сипаттап, БҰҰ басшылығымен араласу перспективасы туралы айтып өтті.

Бар түрік соққан жел солтүстік Сирияға бағытталған ығыстыру қолдайтын АҚШ-тың сириялық күрдтерді бірі анклавы Африн, Макрон, - деп мәлімдеді Түркия тиіс егемендігін құрметтеуге, Сирия, қарамастан, оның соттау Башар асадты.

Макрон Сауд Арабиясы басқарған Йемен шииттік көтерілісшілеріне қарсы әскери науқанға қолдау көрсетті. Ол сондай-ақ Сауд Арабиясы басқаратын Франция коалициясының қару-жарағын сатуды қорғады. Кейбір құқық қорғау топтары Франция Йеменде соғысқан Сауд Арабиясы коалициясының мүшелеріне қару сату арқылы ұлттық және халықаралық құқықты бұзады деп мәлімдейді.

Үкіметте күзетпен ұстау кезінде органдардың бас тартуынан қайтыс болған Нобель сыйлығының қытайлық лауреаты Лю Сяобоның өліміне жауап ретінде Макрон Люді &quot;еркіндік үшін күрескер&quot;ретінде мақтады. Макрон сондай-ақ ҚХР Төрағасы [[Си Цзиньпин]] мен өзінің алғашқы байланыстарын &quot;өте жемісті және позитивті&quot; деп атады.

===Экономика және өнеркәсіп министрі===
[[Сурет:Press conference EU-Mercosul on June 26, 2019 (VII).jpg|thumb|right|200px|2019 жылдың маусымында [[Еуропа одағы|ЕО]] мен Меркосулдың өкілдері ЕО-[[Меркосур]] еркін сауда келісіміне қол жеткіздік деп мәлімдеді]]
Ол [[Францияның экономика және қаржы министрлігі|Арно Монтебур]]дің орнына 2014 жылдың 26 тамызында екінші Вальс кабинетінде [[Францияның экономика және қаржы министрлігі|экономика және өнеркәсіп министрі]] болып тағайындалды.&lt;ref name=corbet&gt;{{cite news|first1=Sylvie |last1=Corbet |first2=Elaine |last2=Ganley |url=https://www.columbusceo.com/article/20140826/NEWS/308269576 |title=French gov't reshuffle expels dissident ministers |agency=Associated Press |date=26 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831011547/http://news.yahoo.com/french-govt-reshuffle-expels-dissident-ministers-171140970.html |archivedate=31 August 2014|url-status=&lt;!--dead--&gt;live |df= }}&lt;/ref&gt; Ол 1962 жылы Валери Жискар д'Эстеннен кейінгі ең жас экономика министрі болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rfi.fr/mfi/20140829-macron-bercy-economie-parcours-elysee-hollande-ena-rotschild-montebourg-socialiste/|title=Emmanuel Macron: son adversaire, c'est la défiance|date=29 August 2014|work=RFI|access-date=2 August 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; Macron was branded by the media as the &quot;Anti-Montebourg&quot; due to being pro-EU and much more moderate, while Montebourg was eurosceptic and left wing.&lt;ref name=lejdd&gt;{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|title=Macron, l'anti-Montebourg|author=V.V.|website=Le Journal de Dimanche|language=fr-FR|access-date=2 August 2017}}&lt;/ref&gt; Макронды ЕО-ны жақтайтын және едәуір байсалды болғандықтан, БАҚ «анти-Монтебург» деп атады, ал Монтебург еуроскептикалық және солшыл болды. Экономика министрі ретінде Макрон іскерлік реформаларды алға жылжытуда алдыңғы қатарда болды. 2015 жылғы 17 ақпанда премьер-министр Мануэль Валлс Макронның қол қою туралы заң пакетін құлықсыз парламент арқылы арнайы 49.3 рәсімін қолданып жіберді.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite web|last1=Revault d'Allonnes|first1=David|title=Loi Macron : comment le 49-3 a été dégainé comme un dernier recours|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2015/02/17/loi-macron-un-49-3-degaine-comme-un-dernier-recours_4578328_823448.html|website=Le Monde|accessdate=16 April 2017|language=fr|date=17 February 2015}}&lt;/ref&gt;

Макрон [[Renault]] компаниясындағы француз үлесін 15% -дан 20% -ға дейін ұлғайтты, содан кейін екі жылдан астам тіркелген акцияларға екі есе дауыс беру құқығын беретін Флоранж заңын күшіне енгізді, егер акционерлердің үштен екісі оны бұзуға дауыс бермеген болса. Бұл француз мемлекетіне компаниядағы азшылық үлесін берді, бірақ кейінірек Макрон үкімет өзінің өкілеттіктерін Renault шеңберінде шектейтінін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/economie/20151210.OBS1163/renault-la-bataille-entre-ghosn-et-macron-va-t-elle-prendre-fin.html|title=Renault: la bataille entre Ghosn et Macron prend fin|work=L'Obs|access-date=5 August 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

Макронды [[Изер (департамент)|Изердегі]] Ecopla фабрикасының жабылуына тосқауыл бола алмағаны үшін көп сынға алды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mediapart.fr/journal/france/130916/macron-rattrape-par-son-bilan-bercy|title=Macron rattrapé par son bilan à Bercy|last=Magnaudeix|first=Mathieu|work=Mediapart|access-date=5 August 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

2015 жылдың тамызында Макрон бұдан былай Социалистік партияның мүшесі емеспін және тәуелсізмін деп мәлімдеді.

===Еуропалық Одақ===
Мақаласында ''[[New York Times]]''-Эммануэль Макрон сипатталған &quot;нью проевропейский&quot;, - деп мәлімдеді ол &quot; мақтанышпен қабылдады непопулярный Еуропалық Одақ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/19/world/europe/france-election-emmanuel-macron.html|title=Macron Wants to Change France. But Will Voters Elect an Unknown?|last=Rubin|first=Alissa J.|date=19 April 2017|work=The New York Times|access-date=24 April 2017|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;.

Макрон Еврофил және федералист ретінде сипатталған, бірақ ол өзін &quot;классикалық мағынада проевропалық, евроскептик, федералист&quot; ретінде сипаттайды және оның партиясы&quot;Франциядағы жалғыз проевропалық саяси күш&quot;ретінде сипаттайды&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

== Саяси жол ==
=== Нәресте ===
[[Сурет:United States and Eurozone leaders at G20 meeting.jpg|нобай|солға|[[2012 жыл]]ғы [[19 маусым]]да Мексикадағы G20 саммитінде [[Ангела Меркель]], Марио Монти, [[Дэвид Кэмерон]], Херман Ван Ромпей, [[Барак Обама]] және Хосе Мануэль Дуро Баррозумен бірге Эммануэль Макрон (сол жақта) және [[Франсуа Олланд]].]]
90-шы жылдардың соңында, екі жылдан бері, ол осы партияға мүшелік етпестен Jean-Pierre Chevènement компаниясының Mouvement des citoyens (MDC) науқанына бастады. Содан кейін Ғылыми-Полде, Париждің 11-ші ауданының мэрі, «Шевеннерске» жақын орналасқан Джордж Сарр офисінде тәжірибеден өтті. Ол 2002 жылы өткен президенттік сайлаудың бірінші турында дауыс берді: «Мен екінші адам қаланың әлеуметтік саласына шабыттандырды, мен оның мемлекетпен қарым-қатынасы өте күрделі болып қалады деп ойлаймын. Мен әрқашан мемлекеттің рөлі туралы ойланып кеттім, сондықтан мен Жан-Пьер Шевеннерге кішірейіп кеттім. 2002 жылғы 21 сәуірден кейін ол Лионель Джоспеннің және [[Социалистік партия]]ның сәтсіздіктерін, атап айтқанда, қауіпсіздік мәселесінде қаттылық туралы сөз сөйлеу мүмкіндігінің жоқтығы туралы түсіндіреді.

[[2006 жыл]]дан бастап [[2009 жыл]]ға дейін СС-ның мүшесі болып табылады. Жан-Джорез Қорымен [[2006 жыл]]дан бастап жұмыс істейді. Жан-Пьер Джойет арқылы ол 2006 жылы Франсуа Олландпен кездесті, ол [[2010 жыл]]дан бастап жұмыс істейді. [[2007 жыл]]ғы президенттік сайлау барысында Ол Segolène Royal және François Bayrou арасындағы альянсты талап ететін бұрынғы басшылардан және жоғары лауазымды шенеуніктерден тұратын Gracques тобының құрамына кіреді&lt;ref&gt;{{Lien web|auteur=Julien Rebucci|titre=Les Inrocks - Quand Emmanuel Macron voulait être de droite|jour=|mois=|année=|url=http://www.lesinrocks.com/2017/03/11/actualite/sur-les-pas-demmanuel-macron-au-touquet-ville-ou-il-flirte-avec-lump-11920422/|site=Les Inrocks|consulté le=16 mai 2017}}.&lt;/ref&gt;. Энн Фулданың айтуынша, «ол [[2016 жыл]]ы бірінші раундта кімге дауыс бергенін есіне түсірмейді, бірақ ол сайлау алдындағы қораптағы Сеголен Райланның дауыс беруін тастады».

[[2007 жыл]]ғы заңнамалық сайлауды ескере отырып, ол ПС-нан Пикаридия-ге инвестиция салуды алуға тырысады. Бірақ Пикаридия социалистік мүшелері оның кандидатурасына қарсылық білдірді95. Бұл президенттік сайлауда Николя Саркозидің жеңісімен біріктіріліп, оның мансабына жаңа бұрылыс беруіне шақырады. [[Ле-Туке-Пари-Плаж]] саудагерлерінің көп бөлігі оны қолдағанымен, ол 2008 жылғы муниципалдық сайлауға қатыспайды, ол «2007 жылы Вёрт ұсынысын қабылдамады», себебі ол « оның пікірімен келіседі. [[2010 жыл]]ы ол Антуан Госсет-Грейнвиллдің ұсынған және Елисей сарайының мақұлдаған ұсынысын қабылдамай, Бас министрдің орынбасары Франсуа Фийон болып тағайындалды.

[[Франсуа Олланд]] [[2011 жыл]]ы Софиттелдің социалистік президенттік басында және Доминик Стросс-Канның жетекші сауалнамалары100 болғанда қолдайды. [[2011 жыл]]дың шілде-желтоқсан айларында ол 15 күн сайын үміткерге есеп беретін экономист Филипп Агион, Гилберт Кетт және Эли Коенден тұратын «Rotunda Group» сарапшылар мен экономистер шеңбері басқарады. Бұл топ «нақты бәсекелестікке соққы» деп айыптайды, президенттік жобаны басқаратын Мишель Шапиннің пікірін жоққа шығармайды.

=== Елисей сарайының бас хатшысының орынбасары ===
Ангела Меркель, Марио Монтидің, Кэмерон, Херман Ван Ромпей, Обама мен Жозе Мануэль Дурау Баррозумен 19 маусым, 2012 Мексикада G20 саммитінде Эммануэль Макрон (алыс сол Отырған) және Франсуа Олланд.
Франсуа Олланд президенттік сайлауда жеңіске жетті. [[2012 жыл]]ғы [[15 мамыр]]да мемлекеттік қызметті қалпына келтіргеннен кейін Эммануэль Макрон Николай Ревелмен бірге Элиецтің бас хатшысының орынбасары болды. Ол жаңа бас хатшы Пьер-Рене Лемасты басқарды.

Николя Prissette былай дейді: «Бес жыл бірінші аптадан бастап, 34 жыл бас хатшысының орынбасары микроәлемнің назар өткізеді: өте қалдырды, жас рухты, атипті, жоқ. Газеттер оған мақалалар дайындайды. Бұл кейіпкерге біз Бас хатшы Пьер-Рене Лемасқа қарағанда көбірек қызығушылық танытамыз, ол бәрібір басқалардың арасында басты орынды, биліктің ортасында алады.

[[2012 жыл]]дың жазында «Макрон қазір ең жоғары рейтингісі бар бұрынғы экономикалық ұяшық [слоны], соққы жоспарын жасайды: 2014 жылдың аяғына дейін жоспарланған балансқа уақытша көшу француздардың 35 сағатқа оралуы мүмкін екенін және салығының шоғырлануы ең жоғары кірістің артуына байланысты. Бас хатшының орынбасары бір мезгілде үстеме уақытты салықтан босатуды талап етеді. Бұл ұсыныстарды Франсуа Олланд105 ұсынды.

Эммануэль Макрон - қолөнершілердің бірі, тіпті бәсекеге қабілеттілік пен жұмысқа салықтық несие жасағаны және жауапкершілік пен ынтымақтастық пакті. Соңғысы бойынша ол әлеуметтік мәселелерге жауапты Николя Ревелге қарсы және «социалистік талшықтары барынша талпынды», [[2014 жыл]]дың жазына дейін дауыс берген бюджеттік ұжымға жобаны енгізу мүмкіндігі туралы. сондай-ақ Филипп Леглис-Коста, француздық Голландтың кеңесшісі, соңғы рет үнемі жоққа шығаратын еуропалық мәселелерге жауапты. Контекст [[2013 жыл]]ы ол «Еуропалық Комиссияға қарсы күрес стратегиясын орындау үшін« 3% «. Ол сондай-ақ, Елисей-ді басшылардың жалақысын заңдастырмау және жақсы мінез-құлық кодексіне қолдау көрсету үшін таңдауға үлес қосады. Оның айтуынша, [[2013 жыл]]дың күзінде атқарушы зейнетақы реформасы «жұмысқа емес» деген позицияны қалдыруды ойлады. Ол Бильдерберг тобының [[2014 жыл]]ғы кездесуінде Республика Президентінің Бас хатшысының орынбасары ретінде қонақтардың тізімінде көрінеді.

[[2014 жыл]]ы өткізілетін муниципалдық сайлаулар кезінде өз кандидатурасын Амиенске ұсынды, бірақ ол ұсынысты қабылдамады. Мануэль Вальс Франсуа Олландты ұсынып отырғанда, осы сайлаудан кейін, оның бірінші үкіметтегі Бюджеттік министрлікті тапсыру үшін, Республика Президенті бұл идеяны сайлау мандатының жоқтығынан бас тартады.

=== Елисей шығып, кәсіби жобалар ===
[[2014 жыл]]дың [[10 маусым]]ында Елис Франсуа Олландтың кабинетінен шығып, Laurence Boone экономикалық және қаржылық файлдарды қайта жаңғыртатыны туралы хабарлайды. Елисейдің бас хатшысының орынбасары лауазымы мен салтанатты атағы, алайда, полюстік экономика мен қаржы басшысының атағын ғана алған&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Solenn de Royer, « Plusieurs conseillers de François Hollande quittent l'Élysée », ''[[Le Figaro]]'', 11 juin 2014, page 2.&lt;/ref&gt;. Байқаушылар Мануэль Валлстың алғашқы үкіметіне кірмей, үкіметтің бастамасы бойынша реформаларды тереңдету туралы істі жеңу үшін емес, сондай-ақ Жан- Пьер Джойет «экономикалық және қаржылық мәселелерді, сондай-ақ еуропалық мәселелерді оның бұрынғы Пьер-Рене Лемасқа қарағанда көп білетін» дейді. Ол Бас хатшының қызметін қалпына келтіруге үміттенсе де, Франсуа Олландтың шешімімен Caisse des Dépôts et Consignations-дің басшысы лауазымына тағайындау туралы шешімімен де көңілінен шықты.

Джойет көрсеткендей, Эммануэль Макрон президент кабинетінен «оқу және зерттеу саласындағы жеке жобаларды жүзеге асыру үшін» кетеді. Ол көзқарас бойынша, қаржылық консалтингтік компанияны құруға ұмтылады, ол «студенттерді бағалайтын көп салалы TOEFL» немесе «білім беру саласындағы инновациялық жобаларды қаржыландыру үшін инвестициялық қор». Ол [[2014 жыл]]дың жаз басында Берлин университетінде академиялық ұстанымын алынған және, Ален Minc, Лондон экономика мектебінде саяси экономикадағы (жылы) аға ғылыми қызметкері атағына көмегімен болуы үшін Еуропаның саяси араласуы бойынша оқытушы; ол сондай-ақ Гарвард университетінде лауазымға ие болу үшін Филипп Агион арқылы іздестірді. Калифорнияда Хавьер Ниельмен бірге стартаптармен танысқаннан кейін ол бірнеше апта бойы BDGS үйінде, Антуан Госсет-Гейнвиллдің кабинетінде жүрді, ол кейінірек: «Сол кезде, ол стратегиялық консалтингке кірісуге тырысты. Ол бізді оның құқықтық аспектілерімен бірге жүруін сұрады&lt;ref&gt;{{Lien web |auteur=[[Laurent Mauduit]] |titre=Les échanges de bons procédés entre Macron et son ami Gosset-Grainville |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/250118/les-echanges-de-bons-procedes-entre-macron-et-son-ami-gosset-grainville |date= |site= |consulté le=25 janvier 2018}}.&lt;/ref&gt;.

=== Кеңсеге бару ===
[[Сурет:Vladimir Putin and Emmanuel Macron (2017-05-29) 06.jpg|нобай|солға|Эммануэль Макрон 2017 жылдың мамыр айында.]]
[[2017 жыл]]ы [[14 мамыр]]да Эммануэль Макрон [[Франция президенті|Франция Республикасының Президентіне]] инвестиция салады. Ол Бесінші Республиканың 8-ші Президенті және [[Франция президенттерінің тізімі|Франция Республикасының 25-ші Президенті]]&lt;ref&gt;{{Lien web|auteur=|titre=Protocole, hommages et discours : les premiers pas d’Emmanuel Macron président|jour=|mois=|année=|url=https://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/14/emmanuel-macron-a-l-elysee-pour-son-investiture_5127476_4854003.html|site=lemonde.fr|consulté le=14 mai 2017}}.&lt;/ref&gt;.

лауазымына кіріскеннен кейін, ол 39-де, болып табылады, ең жас Франция Президенті Saint- микро-мемлекет қоспағанда, G20 жас көшбасшысы және мемлекеттің ең жас демократиялық жолмен сайланған басшысы histoired соғыс-теңіз флоты

[[2017 жыл]]ы [[15 мамыр]]да, ол ФР Премьер-Министрі Эдуард Филипп, Республикашыл (LR) мүшесі кеңсесін тапсырды. Эдуар Филипп модем тәуелсіз солға, оңға, тұлғалардың, соның ішінде үкімет қалыптастыру және «азаматтық қоғам» мүшелері ретінде ұсынды.

Эммануэль Макрон және [[Франсуа Олланд]] кейпінде естиміз «қалыпты президенті», медиа түйіндеме қарағанда [[Франция]], [[Шарль де Голль]] және [[Франсуа Миттеран]] үлгісіне «Jovian» Мемлекет басшысы қажет деп қазан [[2016 жыл]]ы есеп беру кеңінен метафора - бір Jovian президенті оны қоңырау немесе тіпті «Юпитер» оған қоңырау - Елисей дейін, оның сайлау кешке Лувр пирамида қарай жаяу (ол пайдаланады, оның төрағалық мен таңбалар басталуы шақыру үшін әскери техникада, ресми сапар үшін аккредиттелген баспасөзді таңдауға тырысады, Владимир Путинді Версальға шақыру). зерттеуші Александр Eyries Эммануэль Макрон «абсолютті атқарушы билік бар Ve туралы отанына қайтып көрсетеді.» деп санайды&lt;ref&gt;{{Lien web |auteur=Céline Hussonnois-Alaya |titre=Macron: ce que signifie « président jupitérien » |url=http://www.bfmtv.com/politique/ce-que-signifie-le-president-jupiterien-que-souhaite-incarner-macron-1166014.html |date=18 mai 2017 |site=bfmtv.com |consulté le=12 juillet 2017}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Lien web |auteur=Harold Hauzy |titre=Emmanuel Macron ou Jupiter 2.0 ? |url=http://www.lefigaro.fr/vox/politique/2017/05/31/31001-20170531ARTFIG00155-emmanuel-macron-ou-jupiter-20.php |date=31 mai 2017 |site=lefigaro.fr |consulté le=12 juillet 2017}}.&lt;/ref&gt;.

=== Экономика және салық салу ===
[[Сурет:Special Address by Emmanuel Macron, President of France (39008127495).jpg|thumb|2018 жылғы [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]да Эммануэль Макрон.]]
[[2012 жыл]]дың [[Франсуа Олланд|президенттік науқаны кезінде]], ол [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдіктерін]] жоюға қолайлы болғанымен, ол шағын комитетте [[Франсуа Олланд]]тың ұсынысы бойынша салық өте жоғары кірістер бойынша 75% мөлшерінде: «Бұл Куба күнсіз!»&lt;ref name=&quot;Figaro2&quot;&gt;Marie Visot, [http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2014/08/26/20002-20140826ARTFIG00392-emmanuel-macron-l-anti-montebourg.php « Emmanuel Macron, l'anti-Montebourg »], ''Le Figaro'', 28 août 2014.&lt;/ref&gt;

Индустрия министрі Арно Мортабургтың ArcelorMittal [[Флоранж]]-дің қауіпті жұмыс орындарын құтқаруға тырысқан кезде, ол «романтикалық сол» көзін ашуы керек дейді: «Сол жақ шындықты өзгертуі керек, бірақ, шектеулер, нақты өзгерту күрделі болады. ол пештер [[национализация]]лау таңдауы үшін дұшпандық емес болса «, ол Арно Мортабургтың осы бірегей шешуде тым ауытқу деп есептейді.

{{дәйексөз|«Сол жақтан құқықтардың шексіз кеңеюі ретінде енді көрсете алмаймыз. [...] Классикалық сол жақта идеология шындықты қалайша ойлауға мүмкіндік бермейді. Бізде құралдар жоқ - біз оны мойындауымыз керек. Сол жақ өздерінің нысандарын жеткілікті түрде жаңартпады. [...] «Азаматтық социализм» деп аталатын нәрсе экономиканың әр түрлі субъектілері арасындағы жүктемені бөлуге назар аударады. [...] Осы «социализмді жеткізу», сол себепті компания сыныптық күрестің орны және мүдделердің терең қателігі болып табылатын сол жаққа рефлекстерді қайта қарауды көздейді. [...] Қазіргі заманның сол жағы - адамдарға тіпті қатты соққыларға мүмкіндік беру. Ол енді мәртебесі туралы ойлау мүмкін емес. Барлық жоспарланатын заңнама қоғамы мүлдем жойылады..|автор=Эммануэль Макрон|publisher=«Коммерсантъ» |url=http://www.mediapart.fr/journal/france/270814.html |date=2014-27-08}}

[[Сурет:La Fête à Macron, 5 mai 2018 — 66.jpg|нобай|солға|«Макрондағы партия» Эммануэль Макрон акциясы (Париж, мамыр, 2018 ж.) Саясатына қарсы қалған радикалды ұйымдастырды.]]
Валле II үкіметінде экономика, индустрия және сандық министр ретінде тағайындалғанға дейін Питерге берген сұхбатында ол былай деді: «Біз компаниялар мен филиалдарға келісімдерге көпшілік жұмыс уақыты мен сыйақы туралы ережелерден алыстау. Бұл қиындықтарға тап болған компаниялар үшін мүмкін. Қызметкерлермен көпшілік келісімі болған жағдайда, барлық компанияларға неліктен берілмеуі керек? «

Премьер-Министрдің кеңсесі бұдан кейін үкімет «35 сағатқа дейін заңды жұмыс уақытын қайтармақ ниетте» деп көрсетеді, мүмкін болатын түзету «әлеуметтік әріптестер арасындағы талқылаудың нәтижесі», .

2015 жылдың қаңтар айының басында Эммануэль Макрон «Ле Эсос» газетіне сұхбат берді. Онда ол: «Миллиардер болғысы келетін жас француздар қажет. «Бұл ұстаным оның жағынан, соның ішінде PS-ның бірінші хатшысы Жан-Кристоф Камбедаслден де қақтығыс тудырады. Сол фронттан және осы идеядан бас тартуды білдіретін КҚФ-нен басқа, сөйлем оң жағындағы түсініктемелерге әкеледі. Ақыр соңында, бұл баспасөз мәжілісінде министрдің өз заңын қабылдауына көмектесетініне күмән келтіреді.

Эммануэль Макрон негізгі кірісті құру туралы «қызықты» деп есептейді.

[[2016 жыл]]дың мамыр айынан бастап, «El-Khomri» заңының «Еңбек кодексін реформалау туралы» заңнан гөрі, «компания деңгейінде ұжымдық келіссөздер жүргізу саласын басқа аймақтарға дейін» кеңейту туралы шешім қабылдағанын жариялады.

[[2016 жыл]]дың қарашасында ол жастардың 35 сағаты аяқталғанын айтты. Дегенмен, бұл шараны Желтоқсан айында сайлау науқанында қабылдамай, жұмыс уақытының заңды ұзақтығы «35 сағатта қалуы керек» деп мәлімдейді. Президенттік науқан кезінде ол Николя Саркозидің флагмандық шараларының бірін қолданады: оны әлеуметтік сақтандырудан артық уақытқа босатады.

Академиялық Фредерик Лебарон үшін «Эммануэль Макронның экономикалық сенімі онжылдықтар бойы мемлекеттік қаржы олигархиясымен ықпал еткен доктринаның концентрациясы болып табылады». Кейбір байқаушылар өздерінің экономикалық және әлеуметтік науқан ұсыныстарының көпшілігінің жаңалықсыздығын немесе бұрынғы социалистік үкіметтердің желісі мен оның экономика министрі ретінде оның сабақтастығын сақтамағанын атап көрсетеді. Экономикадағы кейбір ұстанымдары француз саяси сахнасында, мысалы, жұмыс уақытын қызметкерлердің жасына бейімдеу немесе отставкаға кету жағдайында жұмыссыздыққа құқығы ретінде оқшауланған; басқалары Одиндичті ұлттандыру немесе өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға жұмыссыздық құқығын қорғау сияқты құқықтармен қорғалады4. Ол [[1980 жыл]]дары [[Ұлыбритания]]дағы экономикалық реформаларды құптап, «скандинавиялық модельді» қолдады. [[2017 жыл]]ы бағдарламаның үйлестірушісі Жан Пизани-Ферри «Францияның болашағы 80-ші жылдардағы британдық реформалар емес» деп мәлімдейді және «скандинавиялық модельді» «жұмысқа деген көзқарас» туралы айтады «. Академик Бруно Пальер болса, егер Эммануэль Макрон бағдарламасы «Скандинавия елдерінің әл-ауқат мемлекетімен жүзеге асырылатын реформаларға» ұқсас болса, «кәсіптік оқытуды дамыту», бірегей зейнетақы жүйесі мен икемділікті құру », дегенмен, ол адамгершілік капиталға теңдік пен инвестицияларға негізделген осы модельдің жалпы логикасын жоққа шығарады, сонымен қатар оның экономикалық негіздемесіне негізделген. инновациялар, жаңғырту және сапа «.

«Макрондағы партия» Эммануэль Макрон акциясы (Париж, мамыр, 2018 ж.) Саясатына қарсы қалған радикалды ұйымдастырды.
[[2017 жыл]]дың ақпанында ол «жекелеген елді мекендерден 70 мың адам және 50 мың адам мемлекеттен» жаңармай, 120 мың лауазымдық лауазымнан бас тартқысы келетінін жариялады.

Экономикалық майданда журналист Ромарич Гудин «La Tribune» газетінде Эммануэль Макрон бағдарламасының қаржылық реттеу мәселесімен мұқият болатынын ескертеді. Оның айтуынша, үміткердің жоғары қаржы және сауда-банктік қауымдастығы бар артықшылықты қарым-қатынастары барынша күмән тудырады, себебі бұл орта қырық жыл бойы белгілі бір жаһанданған қаржылық тәртіптің «шындық» Артықшылықтар мен түзетулер бүгінгі күнде ірі экономикалық дағдарысқа алып келеді. OFCE экономисі Эри Хейер Эммануэль Макронға өтемақы туралы «қосарлы әңгіме» бар деп есептейді: «Бір жағынан, косметикалық заттардың құны өте жоғары, ал екінші жағынан жалақы үлкен басшылар әлсіз.

Эмануэль Макрон бірнеше ұпайдан бірнеше айдан астам уақыт бойы бір-біріне қарама-қайшы пікірлер немесе қарама-қарсылықты сақтайды&lt;ref&gt;Michel Feltin-Palas, [http://www.lexpress.fr/actualite/politique/elections/taxe-d-habitation-ce-que-cache-la-promesse-de-macron_1898702.html Taxe d'habitation: ce que cache la promesse de Macron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614013829/http://www.lexpress.fr/actualite/politique/elections/taxe-d-habitation-ce-que-cache-la-promesse-de-macron_1898702.html |date=2017-06-14 }}, lexpress.fr, {{date-|13 avril 2017}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://www.capital.fr/immobilier/tribune/henry-buzy-cazaux/emmanuel-macron-veut-nous-exonerer-de-taxe-d-habitation-simple-promesse-de-campagne-1209979 Emmanuel Macron veut nous exonérer de taxe d'habitation : Simple promesse de campagne ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430155021/http://www.capital.fr/immobilier/tribune/henry-buzy-cazaux/emmanuel-macron-veut-nous-exonerer-de-taxe-d-habitation-simple-promesse-de-campagne-1209979 |date=2017-04-30 }}, capital.fr, {{date-|27 février 2017}}.&lt;/ref&gt;.

==Марапаттар==
* [[Сурет:Legion Honneur GC ribbon.svg|60px|Құрмет Легионының ордені]] Құрмет Легионының ордені
* [[Сурет:Ordre national du Merite GC ribbon.svg|60px|«Сіңірген еңбегі үшін» ордені]] «Сіңірген еңбегі үшін» ордені

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сілтемелер ==
{{commonscat|Emmanuel Macron}}
* [https://www.en-marche.fr/emmanuel-macron/ Emmanuel Macron — En Marche!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827010611/https://www.en-marche.fr/emmanuel-macron/ |date=2016-08-27 }}
* [http://www.elysee.fr elysee.fr/ Елисей ресми сайты]

{{Француз Республикасының президенттері}}
{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Франция}}
{{Үлкен сегіздік басшылары|мемлекет=Франция}}

[[Санат:Франция министрлері]]
[[Санат:Франция саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]
[[Санат:Амьенеде туғандар]]</text>
      <sha1>6zt7cgjil3o0gm32p4hdnbfx2ccornc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трубадур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585239</id>
    <revision>
      <id>3629842</id>
      <parentid>3585298</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейрамггүл Жүманбетова</username>
        <id>182660</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қосылды</comment>
      <origin>3629842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="o0s2q5c4jc4fkx8gin8y8tsam4nav9s" xml:space="preserve">{{Сурет|[[File:BnF ms. 12473 fol. 73 - Gui d'Ussel (2).jpg|BnF_ms._12473_fol._73_-_Gui_d'Ussel_(2)Unknown author]]}}{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Трубадур''' (тапқыр, айтқыш, жүйрік, шешен деген мағынадан шыққан сөз). Францияда ел кезіп жүрген ақындар қазақтың әнші-ақындары секілді өлеңдерін өзі музыкалық аспапта орындаған, аракідік өзі де өлең шығарған, сол шығарған өлеңін өз сазымен сүйемелдеп айтқан. 

Трубадурлар өмір қуанышын, сұлулықты, махаббат сезімін жырлады. Махаббатты шынайы, шыншыл етіп беруге ұмтылады, әсіресе әйел бейнесіне жиі тоқталып өтеді. Сондықтан да католиктер трубадурларды қудалауға салды. 

Трубадурлардың ішінде сарай маңайының адамдары, ірі батырлар, сондай-ақ төменгі топтың қолөнершілері, әйелдер бар. трубадурлар халық әндерінің негізінде әр түрлі өлең түрлерін енгізді: 	'''''Сирвента''''' (саяси тақырыпқа негізделген өлең), 	'''''қансона''''' (махаббат жыры), 	'''''жылау-сықтау, қоштасу''''' (таңсәріде ғашықтардың қоштасар сәтте айтатын әні), 	'''''пасторелла''''' (малда жүрген қыз бен жігіттің сөз сайысы), 	'''''тенсона''''' (екі ақынның махаббат, поэзия тақырыбындағы диалогы), 	'''''баллада''''' (қайырмасы бар би өлең). Провансаль лирикасы сәнді, салтанатты, жырлайды, шумақтар әр түрлі болып келеді. 

XIII ғасырдан бері қарай провансаль лирикасы бәсеңдей бастайды. Трубадурлар Поэзиясының табиғаты қазақтың әнші-ақындарының поэзиясына бір табан жақын тұр. Қас-қағымда өлең шығарып, суырып салып айту машығы, ақындық пен әншілікті қатар ұстау біздің Ақансері, Біржан сал сынды лирик ақындарымызда бар қасиет. Трубадурлар секілді көбінесе той-думанда махаббатты, сұлулықты жырлайтын дәстүр қазақтың сал-серілер поэзиясында да бар.&lt;ref&gt;Әдебиеттану терминдерінің сөздігі&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Troubadour&amp;title=Special%3AMediaSearch&amp;type=image
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>o0s2q5c4jc4fkx8gin8y8tsam4nav9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тони Джаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>601970</id>
    <revision>
      <id>3630095</id>
      <parentid>3586536</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Тоні Жаа]] бетін [[Тони Джаа]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3570547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="rtp4idg0mmrtca0tm4db31egvgwlvze" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}
'''Тоні Жаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 
== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>rtp4idg0mmrtca0tm4db31egvgwlvze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630097</id>
      <parentid>3630095</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[Тони Джаа]]&quot; бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі))</comment>
      <origin>3570547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="rtp4idg0mmrtca0tm4db31egvgwlvze" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}
'''Тоні Жаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 
== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>rtp4idg0mmrtca0tm4db31egvgwlvze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630098</id>
      <parentid>3630097</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="fmeic8ngszv55pzuzyb149qwolrr4rr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}
'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>fmeic8ngszv55pzuzyb149qwolrr4rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630099</id>
      <parentid>3630098</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6556" sha1="7tq2bpqdfe2xyyjrwlh5hi2s6965xac" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>7tq2bpqdfe2xyyjrwlh5hi2s6965xac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630100</id>
      <parentid>3630099</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3630100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10808" sha1="cca2737g25g11ttp8xls9xnm6ab3l2w" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>cca2737g25g11ttp8xls9xnm6ab3l2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630101</id>
      <parentid>3630100</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3630101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13040" sha1="iz9moq75vxjleuuz42ad7da93qjd2ce" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.
== Фильмографиясы =={| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;|-! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі|-| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы|-| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)|-| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг|-| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы|-| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам|-| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы|-| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)|-| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)|-| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам|-| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер|-| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони|-| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет|-| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай|-| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео|-| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон|-| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)|-| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю|-| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins |||-| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы|-| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг|-| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>iz9moq75vxjleuuz42ad7da93qjd2ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630102</id>
      <parentid>3630101</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3630102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15343" sha1="m7zea1wzkok3sae7qdb5cffv9iyf9kl" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;|-! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі|-| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы|-| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)|-| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг|-| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы|-| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам|-| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы|-| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)|-| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)|-| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам|-| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер|-| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони|-| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет|-| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай|-| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео|-| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон|-| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)|-| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю|-| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins |||-| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы|-| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг|-| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>m7zea1wzkok3sae7qdb5cffv9iyf9kl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630103</id>
      <parentid>3630102</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фильмографиясы */</comment>
      <origin>3630103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13109" sha1="o7adf4erx215wsy9p39jl2dwgvjsbbl" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Фильмография ==

* 1994: Thailand Killer ({{lang-th|ปลุกมันขึ้นมาฆ่า 4}})
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee ({{lang-th|คนดิบ เหล็กน้ำพี้}}
* 2001: Nuk leng klong yao ({{lang-th|นักเลงกลองยาว}}
* 2003: [[Ong-Bak]]  ({{lang-th|องค์บาก}}
* 2004: The Bodyguard ({{lang-th|บอดี้การ์ดหน้าเหลี่ยม}})
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong ({{lang-th|ต้มยำกุ้ง}}
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: [[Ong-bak 2]] ({{lang-th|องค์บาก2}}
* 2010: [[Ong-Bak 3]]
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast &amp; Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: ''xXx: Return of Xander Cage''
&lt;!--Filme erst nach der Premiere einfügen--&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>o7adf4erx215wsy9p39jl2dwgvjsbbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630104</id>
      <parentid>3630103</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фильмография */</comment>
      <origin>3630104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12178" sha1="ei8aphv0bdvrv9wseibnagk8m6oglsy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Таиланд актёрлері]]
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}; {{lang-th|โทนี่ จา}}) — тай атақты [[Актёр|актері]], [[тхэквондо]]шысы және каскадері.
 

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Stub}}

[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>ei8aphv0bdvrv9wseibnagk8m6oglsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630106</id>
      <parentid>3630104</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11871" sha1="o1xwrqfj6hy6iz9wnip221snvv55f46" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тоні Жаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>o1xwrqfj6hy6iz9wnip221snvv55f46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630107</id>
      <parentid>3630106</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="e7bj5a94m06q8uf221dkbt0bnysje0k" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актер]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>e7bj5a94m06q8uf221dkbt0bnysje0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630109</id>
      <parentid>3630107</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="qx2969g47ic2uc8j4rh4gjdsvtx85wf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>qx2969g47ic2uc8j4rh4gjdsvtx85wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630111</id>
      <parentid>3630109</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11895" sha1="0594i8acf5c8u0iyd6ckis0gajkn3ck" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Иорум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>0594i8acf5c8u0iyd6ckis0gajkn3ck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630112</id>
      <parentid>3630111</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11895" sha1="tb40mc3f4k41h55gv0xadfc9tq4v0d3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>tb40mc3f4k41h55gv0xadfc9tq4v0d3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630114</id>
      <parentid>3630112</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11903" sha1="30prdeqp3yx5fgzp6cjgsjm6kv4h0t8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THI}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>30prdeqp3yx5fgzp6cjgsjm6kv4h0t8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630116</id>
      <parentid>3630114</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11903" sha1="4uxl994o2cxvsnalfcuvxzn710pg3rq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THL}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>4uxl994o2cxvsnalfcuvxzn710pg3rq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630117</id>
      <parentid>3630116</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11903" sha1="bzae94xytkr33hxyi5vlj9hv6oi6sor" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THA}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген боевиктердің шебері, трюк қоюшы (хореограф), каскадёр және кинорежиссёр.&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «Онг Бак» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум 1976 жылы 5 ақпанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Камбоджамен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>bzae94xytkr33hxyi5vlj9hv6oi6sor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630118</id>
      <parentid>3630117</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11933" sha1="kufzn1c6hm11yvkh5hbqt4s68sj1lj4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THA}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген фильмдердің шебері, трюк қоюшы ([[хореограф]]), [[каскадёр]] және [[кинорежиссёр]].&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «[[Онг Бак]]» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум [[1976 жыл]]ы [[5 ақпан]]да [[Таиланд]]тың солтүстік-шығысындағы [[Камбоджа]]мен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>kufzn1c6hm11yvkh5hbqt4s68sj1lj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630119</id>
      <parentid>3630118</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3630119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11933" sha1="41ajtqsyk6jf69lvukfleypp4ty3x9u" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THA}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген фильмдердің шебері, трюк қоюшы ([[хореограф]]), [[каскадёр]] және [[кинорежиссёр]].&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «[[Онг Бак]]» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум [[1976 жыл]]ы [[5 ақпан]]да [[Тайланд]]тың солтүстік-шығысындағы [[Камбоджа]]мен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>41ajtqsyk6jf69lvukfleypp4ty3x9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630120</id>
      <parentid>3630119</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11764" sha1="gneeuu4t6zdxy2hyda6u1r5vr4cpeuj" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           =[[5 ақпан|05.02.]][[1976 жыл|1976]]
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THA}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген фильмдердің шебері, трюк қоюшы ([[хореограф]]), [[каскадёр]] және [[кинорежиссёр]].&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «[[Онг Бак]]» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум [[1976 жыл]]ы [[5 ақпан]]да [[Тайланд]]тың солтүстік-шығысындағы [[Камбоджа]]мен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>gneeuu4t6zdxy2hyda6u1r5vr4cpeuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630193</id>
      <parentid>3630120</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3630193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11732" sha1="pd52smzjw5fh2mew7lhrjr22u266i9b" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  =Тони Джаа
  |шынайы есімі           =Tony Jaa
  |сурет                  =Tony Jaa 2005.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Паном Йирум
  |туған күні           = 05.02.1976
  |туған жері           ={{туғанжері|Тайланд|Тайландта}}
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =[[актёр]], [[тхэквондо]]шы
  |азаматтығы             = {{THA}}
  |белсенді жылдары       =1994-осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =1388074
  |сайты                  =
}}

'''Тони Джаа''' ({{lang-en|Tony Jaa}}, шынайы есімі — '''Паном Йирум'''; [[Тай тілі|тай.]] ''พนม ยีรัมย์'') — тайлық танымал киноактёр, шығыс жекпе-жектеріне негізделген фильмдердің шебері, трюк қоюшы ([[хореограф]]), [[каскадёр]] және [[кинорежиссёр]].&lt;ref name=&quot;BioJaa&quot;&gt;Tony Jaa Biography // Martial Arts Entertainment. — 2015. — 12 мамыр.&lt;/ref&gt; Ол халықаралық деңгейде «[[Онг Бак]]» фильміндегі басты рөлі арқылы танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Паном Йирум [[1976 жыл]]ы [[5 ақпан]]да [[Тайланд]]тың солтүстік-шығысындағы [[Камбоджа]]мен шекаралас Сурин провинциясында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;SurinOrigins&quot;&gt;Tony Jaa and his roots in Surin // The Bangkok Post. — 2013. — 20 қазан.&lt;/ref&gt; Оның ата-анасы таулы кхмерлер тобына жататын суай ұлтының өкілдері болған және піл өсірумен айналысқан.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;&gt;Panna Rittikrai: The man who discovered Tony Jaa // Action Elite. — 2014. — 25 шілде.&lt;/ref&gt; Бала күнінен бастап Тони өзінің екі кішкентай пілінің арқасына секіріп міну арқылы ерекше секіргіштік қабілетін дамытқан. Пілдер өсіп, биіктеген сайын Тонидің де секіру шеберлігі бірге өсе берді.

Балалық шағында Йирум [[Брюс Ли]], [[Джеки Чан]] және [[Джет Ли]] қатысқан боевиктерді көріп, өз кумирлеріне еліктеу арқылы шығыс жекпе-жектерін, әсіресе [[муай-тай]] (тай боксы) өнерін өз бетінше үйрене бастады.&lt;ref name=&quot;IdolsInfluence&quot;&gt;How Bruce Lee and Jackie Chan inspired a young Tony Jaa // Kung Fu Kingdom. — 2016. — 4 сәуір.&lt;/ref&gt; Ол өзінің тынымсыз еңбекқорлығының арқасында фильмдерде көрген соққыларын дәл сондай дәрежеге жеткенше сансыз рет қайталап жаттығатын. Әкесі алғашында тай боксымен айналысуына тыйым салғысы келгенімен, Паном бұл өнерсіз өмір сүре алмайтынын айтып, өз дегеніне көндірді.&lt;ref name=&quot;FatherSupport&quot;&gt;Tony Jaa's early training and family background // Black Belt Magazine. — 2012. — 15 наурыз.&lt;/ref&gt; Кейіннен муай-тайдан бапкерлік тәжірибесі бар әкесі ұлының алғашқы жаттықтырушыларының біріне айналды.

Паном Йирум 15 жасқа толғанда Таиландқа белгілі каскадёр және төбелес көріністерін қоюшы Панна Риттикрайдың шәкірті атанды.&lt;ref name=&quot;PannaRittikrai&quot;/&gt; Ол Маха Сарахам провинциясындағы дене шынықтыру колледжінде білім алып, онда тхэквондодан бастап дзюдоға дейінгі жекпе-жектің көптеген түрлерін кәсіби деңгейде меңгеріп шықты.&lt;ref name=&quot;CollegeEdu&quot;&gt;Maha Sarakham College of Physical Education: Alumni Spotlight // Thailand Education Review. — 2019. — 8 қараша.&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Йирам Риттикрайдың каскадерлер тобының мүшесіне айналды. Ол энергетикалық сусындардың жарнамасында танымал гонконгтік актер Саммо Хунның дублері болды, сондай-ақ «Өлім шайқасы 2: Жойылу» фильмінде Робин Шудың орнына күрделі трюктерді орындады. Риттикрай мен Йирам қазіргі муай-тайдың бастауында тұрған көне муай-боран жекпе-жек өнеріне қызығушылық танытты. Бірнеше жылдық жаттығудан кейін Паном өзінің барлық шеберлігін көрсеткен қысқаметражды фильм түсірілді. Бұл туынды режиссер әрі продюсер Прачия Пинкаюдың назарын аударып, ол Риттикраймен бірге Йирамды басты рөлге алып толықметражды фильм түсіруге кірісті.

2003 жылы экранға «Онг Бак: Тай жауынгері» экшн-фильмі шықты. Онда Паном Йирам (Батыс көрермендері үшін Тони Джаа деген бүркеншік атты қолданды) аса күрделі акробатикалық трюктер мен жылдам жекпе-жек көріністерін орындады. Түсірілім барысында ешқандай механикалық құрылғылар мен компьютерлік графика қолданылған жоқ — барлық трюктерді Джааның өзі орындады. Фильм зор табысқа жетіп, Тони Джаа азиялық жекпе-жек фильмдерінің жаңа жұлдызы ретінде таныла бастады.

2005 жылы Джаа, Риттикрай және Пинкаюдың келесі ірі жобасы — «Айдаһардың абыройы» фильмі жарық көрді. Бұл туынды «Том-ям-Кунг», «Қорғаушы» және «Тай айдаһары» атауларымен де белгілі. Фильм Таиланд пен Гонконгта үлкен жетістікке жетіп, 2006 жылы АҚШ-та «Квентин Тарантино ұсынады: Қорғаушы» деген атаумен прокатқа шықты. Ол Батыс елдерінде көрсетілген тай киноларының ішіндегі ең коммерциялық табысты фильмге айналды. Тони Джаа фильмнің халықаралық жарнамалық науқанына белсенді қатысып, АҚШ-та, Жапонияда және басқа елдерде көрсетілімдік өнер көрсетулер ұйымдастырды.

2006 жылдың күзінде Джаа «Онг Бак 2» фильмінің түсіріліміне кірісіп, алғаш рет режиссер ретінде де өзін сынап көрді. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы 5 желтоқсанда өтті. Бұған дейін Тони Джааның екі хитін шығарған Sahamongkol Film International кинокомпаниясы «Қылыш» атты фильмді жариялаған болатын. Бұл картинада Джаа тайдың дәстүрлі қос қылышпен шайқасу өнерін көрсетуі тиіс еді, алайда белгісіз себептерге байланысты жоба тоқтатылды. Кейін туындаған қиындықтарға қарамастан, Джаа мен Риттикрай «Онг Бак 3» фильмін түсіріп, ол 2010 жылдың мамыр айында жарыққа шықты.

2015 жылы Тони Джаа Голливудтағы дебютін жасап, режиссер Джеймс Ванның «Форсаж 7» фильмінде өнер көрсетті.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! Жыл !! Фильмнің қазақша атауы !! Түпнұсқа атауы !! Рөлі
|-

| 1996 || Жауынгер шайқасы || Mission hunter 2 || Мусах, Генералдың коммандосы
|-

| 1997 || [[Ажалды айқас 2: Жою]] || Mortal Kombat: Annihilation || [[Лю Кан]] ([[Робин Шудың]] дублері)
|-

| 2003 || [[Онг Бак]] || Ong bak || Тинг
|-

| 2004 || [[Оққағар (фильм, 2004)|Оққағар]] || The Bodyguard || Супермаркеттегі төбелесуші сатып алушы
|-

| 2005 || [[Айдаһар намысы]] || Tom yum goong / The Protector || Кхам
|-

| 2007 || [[Оққағар 2]] || The Bodyguard 2 || Көшедегі фарфор пілдерді сатушы
|-

| 2008 || [[Онг Бак 2]] || Ong bak 2 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2010 || [[Онг Бак 3]] || Ong bak 3 || Тинг (сонымен қатар режиссер және сценарист)
|-

| 2013 || [[Айдаһар намысы 2]] || Tom yum goong 2 / The Protector 2 || Кхам
|-

| 2014 || Адам есейеді || A Man Will Rise || Сонымен қатар режиссер
|-

| 2015 || [[Құл саудасы (фильм)|Құл саудасы]] || Skin Trade || Тони
|-

| 2015 || [[Форсаж 7]] || Fast &amp; Furious 7 || Кьет
|-

| 2015 || S.P.L. Тағдыр жұлдыздары 2 || Saat po long 2 || Чай
|-

| 2016 || [[Ешқашан берілме 3]] || Never Back Down 3 || Камео
|-

| 2017 || [[Үш икс: Әлемдік үстемдік]] || xXx: The Return of Xander Cage || Тэлон
|-

| 2018 || [[Зет шебері: Ип Манның мұрасы]] || Cheung Tin-Chi || Оққағар (Камео)
|-

| 2019 || [[Үштік қауіп]] || Triple Threat || Паю
|-

| 2019 || Ву қанішерлері || Wu Assassins || 
|-

| 2020 || [[Құбыжық аулаушы]] || Monster Hunter || Аулаушы
|-

| 2020 || [[Джиу-джитсу: Жер үшін шайқас]] || Jiu Jitsu || Кьюэнг
|-

| 2022 || [[Ұстатпайтындар 4]] || The Expendables 4 || Деша
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Каскадёрлер]]
[[Санат:Кинорежиссёрлер]]

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:1976 жылы туғандар]]
[[Санат:Тайланд актерлері]]
[[Санат:Тайланд тхэквондошылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар]]</text>
      <sha1>pd52smzjw5fh2mew7lhrjr22u266i9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тезис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603188</id>
    <revision>
      <id>3630060</id>
      <parentid>3586539</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6576" sha1="9nbx0bddief42ptcburri0s2sfih330" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мақала|Тезис (логика)}}

'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру (аргументация) процесінде оппонент алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық элементі болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым (антоним) — антитезис деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
Логика мен риторика заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдаи алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]


'''Тезис''' — бұл дәлелдейтін немесе жоққа шығаратын ''тұжырымдама-пайымдаулар''. Тезистің басты ерекшелігі ұсынылатын дәйектерге дәлелдер келтірілуі тиіс.
''Негізгі тезистер'' - дерек көзінің мазмұнын жалпылайтын басты тұжырымдамалар. Мұндай тезистерден кейбір жағдайда материалдардың мазмұнын тұтастай айқындайтын жеке жазбалар жасалады. 
''Қарапайым тезистер'' – бұл басты ой-пайымдаулар, кейде конспектінің, рефераттың құрамдас бөлігі ретінде енгізіледі. Кез келген еңбекте, оның әрбір бөлімдерінде қарапайым тезистер көбірек кездеседі. 
''Күрделі тезистер'' - негізгі және қарапайым тезистер қатар қолданылатын, ойды бекітудің пайдалы және жетілген түрі. ''Дәйексөз тезистері.'' Тезистердің бір бөлігі дәйексөз ретінде келтірілуі мүмкін. Мұндай әдісті әртүрлі көзқарастарды салыстыру үшін пікір, аннотация жазғанда қолданады.

'''Тезис'''- шығарманың, баяндаманың, сөздің қысқаша желісі, негізгі ойы, пікірі. Тезис жаз дүмбілездеу сырлаңқырап, кітап жаз одан-бұдан ұрлаңқырап. Сирақтай шала үйтілген өлең жазып, Оныңды өңештей бер, бұлдаңқырап (I.Жансүгіров, Шығ. жин.)</text>
      <sha1>9nbx0bddief42ptcburri0s2sfih330</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630061</id>
      <parentid>3630060</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6531" sha1="fi84ao1owt0c6r6qa1f2gtiici76h5c" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру (аргументация) процесінде оппонент алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық элементі болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым (антоним) — антитезис деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
Логика мен риторика заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдаи алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]


'''Тезис''' — бұл дәлелдейтін немесе жоққа шығаратын ''тұжырымдама-пайымдаулар''. Тезистің басты ерекшелігі ұсынылатын дәйектерге дәлелдер келтірілуі тиіс.
''Негізгі тезистер'' - дерек көзінің мазмұнын жалпылайтын басты тұжырымдамалар. Мұндай тезистерден кейбір жағдайда материалдардың мазмұнын тұтастай айқындайтын жеке жазбалар жасалады. 
''Қарапайым тезистер'' – бұл басты ой-пайымдаулар, кейде конспектінің, рефераттың құрамдас бөлігі ретінде енгізіледі. Кез келген еңбекте, оның әрбір бөлімдерінде қарапайым тезистер көбірек кездеседі. 
''Күрделі тезистер'' - негізгі және қарапайым тезистер қатар қолданылатын, ойды бекітудің пайдалы және жетілген түрі. ''Дәйексөз тезистері.'' Тезистердің бір бөлігі дәйексөз ретінде келтірілуі мүмкін. Мұндай әдісті әртүрлі көзқарастарды салыстыру үшін пікір, аннотация жазғанда қолданады.

'''Тезис'''- шығарманың, баяндаманың, сөздің қысқаша желісі, негізгі ойы, пікірі. Тезис жаз дүмбілездеу сырлаңқырап, кітап жаз одан-бұдан ұрлаңқырап. Сирақтай шала үйтілген өлең жазып, Оныңды өңештей бер, бұлдаңқырап (I.Жансүгіров, Шығ. жин.)</text>
      <sha1>fi84ao1owt0c6r6qa1f2gtiici76h5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630062</id>
      <parentid>3630061</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6361" sha1="quqt3kqd7s79bxcw61i1ua33qq1bi00" xml:space="preserve">'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру (аргументация) процесінде оппонент алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық элементі болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым (антоним) — антитезис деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
Логика мен риторика заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдаи алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]


'''Тезис''' — бұл дәлелдейтін немесе жоққа шығаратын ''тұжырымдама-пайымдаулар''. Тезистің басты ерекшелігі ұсынылатын дәйектерге дәлелдер келтірілуі тиіс.
''Негізгі тезистер'' - дерек көзінің мазмұнын жалпылайтын басты тұжырымдамалар. Мұндай тезистерден кейбір жағдайда материалдардың мазмұнын тұтастай айқындайтын жеке жазбалар жасалады. 
''Қарапайым тезистер'' – бұл басты ой-пайымдаулар, кейде конспектінің, рефераттың құрамдас бөлігі ретінде енгізіледі. Кез келген еңбекте, оның әрбір бөлімдерінде қарапайым тезистер көбірек кездеседі. 
''Күрделі тезистер'' - негізгі және қарапайым тезистер қатар қолданылатын, ойды бекітудің пайдалы және жетілген түрі. ''Дәйексөз тезистері.'' Тезистердің бір бөлігі дәйексөз ретінде келтірілуі мүмкін. Мұндай әдісті әртүрлі көзқарастарды салыстыру үшін пікір, аннотация жазғанда қолданады.

'''Тезис'''- шығарманың, баяндаманың, сөздің қысқаша желісі, негізгі ойы, пікірі. Тезис жаз дүмбілездеу сырлаңқырап, кітап жаз одан-бұдан ұрлаңқырап. Сирақтай шала үйтілген өлең жазып, Оныңды өңештей бер, бұлдаңқырап (I.Жансүгіров, Шығ. жин.)</text>
      <sha1>quqt3kqd7s79bxcw61i1ua33qq1bi00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630064</id>
      <parentid>3630062</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="6u4wik7e9n33n982vrpfa9m3i1l5uop" xml:space="preserve">'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру (аргументация) процесінде оппонент алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық элементі болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым (антоним) — антитезис деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
Логика мен риторика заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдаи алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]</text>
      <sha1>6u4wik7e9n33n982vrpfa9m3i1l5uop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630066</id>
      <parentid>3630064</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="7ij9wxy8q0w0pqw1wrod2da8ef6y4hm" xml:space="preserve">'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру ([[аргументация]]) процесінде [[оппонент]] алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық [[элемент]]і болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым ([[антоним]]) — [[антитезис]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
[[Логика]] мен [[риторика]] заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдай алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]</text>
      <sha1>7ij9wxy8q0w0pqw1wrod2da8ef6y4hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630067</id>
      <parentid>3630066</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тезистің негізгі ережелері */</comment>
      <origin>3630067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="5jj79ni6k3emcy16jno094otjn09bs8" xml:space="preserve">'''Тезис''' ([[Ежелгі грек тілі|көне грек.]] ''θέσις'' — «орын, қалып, ереже»)&lt;ref name=&quot;Alekseev&quot;&gt;Алексеев А. П. Аргументация. Познание. Общение. — Москва: Издательство МГУ, 1991. — С. 34.&lt;/ref&gt; — дәлелдеу немесе уәж келтіру ([[аргументация]]) процесінде [[оппонент]] алға тартатын және негіздейтін нақты пайымдау (тұжырым). 

Тезис уәжділіктің ең басты құрылымдық [[элемент]]і болып табылады және «не нәрсе негізделіп жатыр?» деген сұраққа жауап береді. Тезиске мағыналық тұрғыдан қарама-қарсы ұғым ([[антоним]]) — [[антитезис]] деп аталады.&lt;ref name=&quot;Ivin&quot;&gt;Ивин А. А. Логика: Учебник для вузов. — Москва: Гардарики, 2002. — С. 182.&lt;/ref&gt;

== Тезистің негізгі ережелері ==
[[Логика]] мен [[шешендік сөз|риторика]] заңдылықтарында тезиске қойылатын екі негізгі ереже бар:&lt;ref name=&quot;Ruzavin&quot;&gt;Рузавин Г. И. Методология научного исследования: Учебное пособие для вузов. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. — С. 201.&lt;/ref&gt;

# '''Тезис бүкіл дәлелдеу (немесе теріске шығару) процесі бойында өзгеріссіз қалуы тиіс.''' бұл ережені бұзу «тезисті алмастыру» (лат. ''ignoratio elenchi'') деп аталатын логикалық қателікке алып келеді.&lt;ref name=&quot;Getmanova&quot;&gt;Гетманова А. Д. Логика: Учебник для студентов вузов. — Москва: Омега-Л, 2006. — С. 245.&lt;/ref&gt; Мұндай қателіктің мәні — адам басында дәлелдемек болған тезистің орнына мүлдем басқа тұжырымды негіздей бастауында жатыр. Тезисті алмастырудың айрықша көрінісі — «Кім тым көп нәрсені дәлелдегісі келсе, ол ештеңе дәлелдей алмайды» (лат. ''Qui nimium probat, nihil probat'') деген қателік.&lt;ref name=&quot;Kirillov&quot;&gt;Кириллов В. И., Старченко А. А. Логика: Учебник для юридических вузов. — Москва: Юристъ, 2002. — С. 214.&lt;/ref&gt; Бұл жағдай алғашқы тезистің орнына жалған болып шығуы мүмкін анағұрлым ауқымды, дәлелденуі қиын басқа бір пікірді негіздеуге тырысқанда орын алады.
# '''Тезис анық, нақты тұжырымдалуы және көпмағыналыққа жол бермеуі тиіс.''' бұл ережені сақтау қандай да бір қалыпты дәлелдеу кезінде белгісіздік пен екіұштылықтан қорғайды.&lt;ref name=&quot;Povar&quot;&gt;Поварнин С. И. Спор. О теории и практике спора. — Санкт-Петербург: Лань, 1996. — С. 48.&lt;/ref&gt; Кейде шешен көп сөйлеп, бір нәрсені дәлелдеп жатқандай көрінгенімен, тезисінің бұлыңғырлығынан нақты нені дәлелдегісі келгені түсініксіз болып қалады. Тезистің екіұшты болуы пікірталасқа қатысушы тараптардың алға тартылған тұжырымды әртүрлі түсінуіне және нәтижесіз бос айтыстардың туындауына соқтырады.&lt;ref name=&quot;Eemeren&quot;&gt;Van Eemeren F. H., Grootendorst R. A Systematic Theory of Argumentation: The pragma-dialectical approach. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 115.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Логика]]
[[Санат:Риторика]]
[[Санат:Философиялық терминдер]]</text>
      <sha1>5jj79ni6k3emcy16jno094otjn09bs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хокинг радиациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603493</id>
    <revision>
      <id>3630075</id>
      <parentid>3566501</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6448" sha1="kytp2ndz89ks4wshur8wcat8cfib5y5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы радиацияланудың  гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг  өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті. 
==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.</text>
      <sha1>kytp2ndz89ks4wshur8wcat8cfib5y5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630076</id>
      <parentid>3630075</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зерттеулер */</comment>
      <origin>3630076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6504" sha1="exnfjb9yxym8kfu7jlfs2c9k033f52j" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы радиацияланудың  гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг  өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті. 
==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>exnfjb9yxym8kfu7jlfs2c9k033f52j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630077</id>
      <parentid>3630076</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6503" sha1="2dqs5cx2b41gt32q13n7ht84n4uxh8j" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы радиацияланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг  өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті. 
==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>2dqs5cx2b41gt32q13n7ht84n4uxh8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630078</id>
      <parentid>3630077</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6507" sha1="thl78msj6meob4oazwvs3woxioib2h1" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг  өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті. 
==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>thl78msj6meob4oazwvs3woxioib2h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630079</id>
      <parentid>3630078</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3630079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6506" sha1="fmxqgoimxhebpv9mfxwrbsbmc4c0mab" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>fmxqgoimxhebpv9mfxwrbsbmc4c0mab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630080</id>
      <parentid>3630079</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3630080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6510" sha1="tmnwoic2068bl4jle6uc3lv12pm9m7v" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>tmnwoic2068bl4jle6uc3lv12pm9m7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630081</id>
      <parentid>3630080</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Физикалық гипотезалар|Физикалық гипотезалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6568" sha1="55hlog4tv0mgr4db1xzc9fmh6odx6yu" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]</text>
      <sha1>55hlog4tv0mgr4db1xzc9fmh6odx6yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630082</id>
      <parentid>3630081</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Астрономиялық гипотезалар|Астрономиялық гипотезалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6633" sha1="5gve2jnmiq300p4p59inocgimkwpdj5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]</text>
      <sha1>5gve2jnmiq300p4p59inocgimkwpdj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630083</id>
      <parentid>3630082</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Астрофизика|Астрофизика]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6671" sha1="khsbf3rnsecanq3edulh4id571zhapr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]</text>
      <sha1>khsbf3rnsecanq3edulh4id571zhapr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630084</id>
      <parentid>3630083</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Кванттық құбылыстар|Кванттық құбылыстар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6724" sha1="qy5748ynw9iuu5g3p0oa6jgh6eow88p" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]</text>
      <sha1>qy5748ynw9iuu5g3p0oa6jgh6eow88p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630085</id>
      <parentid>3630084</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13224" sha1="kqx4tpm2evru6wc5pauyi3aha9j2c20" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мақала|Хокинг радиациясы}}

'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Қара құрдымдар]]


'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]</text>
      <sha1>kqx4tpm2evru6wc5pauyi3aha9j2c20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630086</id>
      <parentid>3630085</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13171" sha1="bsops0x2wdagwb5sx2r265ocljow4r8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Қара құрдымдар]]


'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}})— қарапайым, алуан түрлі бөлшектердің қара жырықтар арқылы [[радиация]]ланудың гипотизалық процесі.

== Тарихы ==
В. Грибов, Я. Зельдоваличпен толқыласу кезінде кванттық туннельдеу арқылы қара жырықтар бөлшектерді бөледі деп өз ойын білдірді. Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, екі совет ғалымдары Яковом Зельдович және Алексей Старобинскимен кездесті. Олар Хокингке  қара жырыққа айналып кеткен кванттық механиканың екіұштылық (белгісіздік) қағидасы бөлшектерді тудыруы және бөлуі керек екенин көрсетті.

==Қара жырықтардың булануы==
Қара жырықтардың булануы – кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектер назарға алынбайынша, қара жырықтар ештеңе бөлмейтін,тек кванттық  нәтижені бойына сіңіретін объект деген түсінік әділетті саналады.Кванттық механикада, кваттық емес жүйе жеңе алмаған потенциалды кедергілерді туннельдеудің арқасында жеңе алатын мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде , кванттық эффектерде, қара жырықтар өздерінің энергияларын жоғалта отырып тоқтаусыз бөлуі керек.

Қара жырықта жағдай келесіндей көрінеді. Кванттық теориясында, физикалық вакуум аймағы, ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі аймақтық флуктуацияларға толы болып келеді («Виртуалды бөлшектер деп те атауға болады).Сыртқы күштер өрісінде осы флуктациялардың  динамикасы өзгереді,ал егер куш қатты әсер етсе,вакуумнан  бөлшек-антибөлшек жұбының  пайда болады. Осындай процестер қара жырықтың көкжиек маңында да болады. Осындай жағдайда бір бөлшегі қара жырыққа құлап,ал екіншісі ұшып кетуі мүмкін. Энергия сақталу заңы бойынша қара құрдымға «құлап» кеткен бөлшектің энергиясы теріс болу керек, себебі «ұшып» кеткен бөлшек байқаушы үшін қолжетімді және оның энергиясы оң болып келеді.

Оған қоса бұл процесті бөлшек және антибөлшек жұбы пайда болуы үшін сыртқы аймақтағы вакумның энергиясын  «қарызға алу» деп айтса да болады. Қара жырық болмаған жағдайда, аннигиляциясы энергияны аймаққа «қайтарып»  береді. Қара жырық болған жағдайда аннигиляция болмайды және бөлшектің біреуі қара жырықтың энергиясымен қатар массасын да төмендете отырып, «бос емес» энергияның бөлшегін бақылаушыға қарай тасымалдайды. Радиацияның болжалған  дерегі ғана емес,сонымен қатар  осы радиация жылулық спектіріне ие екендігі де маңыздылы болып табылады. Яғни радиация, горизонтқа жақын қара жырыққа бір температураны құруға болады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]</text>
      <sha1>bsops0x2wdagwb5sx2r265ocljow4r8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630087</id>
      <parentid>3630086</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8909" sha1="kyb1z3ief5p8zbyg4m6gvscgt8gv6sn" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Қара құрдымдар]]


'
== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]
[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Қара құрдымдар]]</text>
      <sha1>kyb1z3ief5p8zbyg4m6gvscgt8gv6sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630088</id>
      <parentid>3630087</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3630088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8718" sha1="228r95vu8ed3x7ol96f6mw23lt61efb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]
[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Қара құрдымдар]]</text>
      <sha1>228r95vu8ed3x7ol96f6mw23lt61efb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630089</id>
      <parentid>3630088</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қара құрдымдар|Қара құрдымдар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8675" sha1="0f87z4ly5ydp6a2hyllda83vpjkurgf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]
[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]</text>
      <sha1>0f87z4ly5ydp6a2hyllda83vpjkurgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630090</id>
      <parentid>3630089</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8505" sha1="sqev9qec7xhvvcawxexf1vypu9a8upu" xml:space="preserve">'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің қара құрдымдар (қара жырықтар) тарапынан сәулеленуінің гипотезалық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи теориялық физикадағы кванттық механика мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы Мәскеуде болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық вакуум аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

Энергияның сақталу заңы бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]
[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]</text>
      <sha1>sqev9qec7xhvvcawxexf1vypu9a8upu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630091</id>
      <parentid>3630090</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="q8diov5fyc3xbhjxjisvrzdhznv4xzp" xml:space="preserve">'''Хокинг радиациясы''' ({{lang-en|Hawking radiation}}) — қарапайым бөлшектердің [[қара құрдым]]дар (қара жырықтар) тарапынан [[сәулелену]]інің [[гипотеза]]лық процесі.&lt;ref name=&quot;Hawking1974&quot;&gt;Hawking S. W. Black hole explosions? // Nature. — 1974. — Vol. 248, No. 5443. — P. 30–31.&lt;/ref&gt; Бұл құбылыс заманауи [[теория]]лық [[физика]]дағы [[кванттық механика]] мен жалпы салыстырмалылық теориясының түйіскен тұсын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

== Тарихы ==
Кванттық туннельдеу арқылы қара құрдымдардың бөлшектер бөліп шығару мүмкіндігі туралы алғашқы идеялар В. Грибов және Я. Зельдовичпен болған талқылаулар кезінде айтылды. Стивен Хокинг өз жұмысын жарыққа шығарғанға дейін, 1973 жылы [[Мәскеу]]де болып, кеңес ғалымдары Яков Зельдович және Алексей Старобинскиймен кездесті.&lt;ref name=&quot;Hawking1975&quot;&gt;Hawking S. W. Particle creation by black holes // Communications in Mathematical Physics. — 1975. — Vol. 43, No. 3. — P. 199–220.&lt;/ref&gt; Олар Хокингке кванттық механиканың белгісіздік қағидасына сәйкес, айналатын қара құрдымдар бөлшектер тудыруы және оларды бөліп шығаруы керек екенін теориялық тұрғыдан көрсетіп берді.&lt;ref name=&quot;Zeldovich1971&quot;&gt;Зельдович Я. Б. Рождение квантов в гравитационном поле вращающегося тела // Письма в ЖЭТФ. — 1971. — Т. 14, № 4. — С. 270–272.&lt;/ref&gt;

== Қара құрдымдардың булануы ==
Қара құрдымдардың булануы — таза кванттық процесс болып табылады. Кванттық эффектілер назарға алынбайынша, классикалық физикада қара құрдымдар ештеңе бөлмейтін, тек айналасындағы заттар мен энергияны өзіне сіңіретін объект ретінде қарастырылды.&lt;ref name=&quot;Wald1994&quot;&gt;Wald R. M. Quantum Field Theory in Curved Spacetime and Black Hole Thermodynamics. — Chicago: University of Chicago Press, 1994. — P. 118.&lt;/ref&gt; Алайда кванттық механикада бөлшектердің классикалық жүйе жеңе алмайтын потенциалды кедергілерден өтуіне, яғни туннельдеу процесіне мүмкіндік пайда болады. Шын мәнісінде, кванттық әсерлердің нәтижесінде қара құрдымдар өздерінің энергиясын жоғалта отырып, тоқтаусыз сәуле шашуы тиіс.

Қара құрдым маңындағы жағдай келесідей сипатталады. Кванттық өріс теориясында физикалық [[вакуум]] аймағы ұдайы туылып және жойылып отыратын әртүрлі виртуалды бөлшектердің флуктуацияларына толы болады.&lt;ref name=&quot;Birrell1982&quot;&gt;Birrell N. D., Davies P. C. W. Quantum Fields in Curved Space. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — P. 250.&lt;/ref&gt; Сыртқы күштер өрісінде бұл флуктуациялардың динамикасы өзгереді, ал егер сыртқы тартылыс күші тым қатты әсер етсе, вакуумнан нақты «бөлшек-антибөлшек» жұбы бөлініп шығады. Осындай процестер қара құрдымның оқиғалар көкжиегінің маңында да орын алады. Мұндай жағдайда жұптың бір бөлшегі қара құрдымның ішіне құлап, ал екіншісі сыртқа ұшып кетуі мүмкін.&lt;ref name=&quot;Page1976&quot;&gt;Page D. N. Particle emission rates from a black hole: Massless particles from an uncharged, nonrotating hole // Physical Review D. — 1976. — Vol. 13, No. 2. — P. 198–206.&lt;/ref&gt;

[[Энергияның сақталу заңы]] бойынша қара құрдымға құлаған бөлшектің энергиясы теріс таңбалы болуы керек. Себебі сыртқы бақылаушы үшін ұшып кеткен бөлшек қолжетімді және оның энергиясы оң мәнге ие болады. Бұл процесті бөлшек пен антибөлшек жұбының пайда болуы үшін сыртқы вакуумның энергиясын «қарызға алу» деп те түсіндіруге болады. Қара құрдым болмаған кәдімгі жағдайда, олардың қайта аннигиляциялануы энергияны қоршаған ортаға қайтарады.&lt;ref name=&quot;Bekenstein1973&quot;&gt;Bekenstein J. D. Black holes and entropy // Physical Review D. — 1973. — Vol. 7, No. 8. — P. 2333–2346.&lt;/ref&gt; Ал оқиғалар көкжиегінің шекарасында аннигиляция процесі орын алмайды. Нәтижесінде бөлшектің бірі қара құрдымның ішіне еніп, оның жалпы массасы мен энергиясын төмендетеді, ал екіншісі сыртқы бақылаушыға қарай бағытталады. Бұл құбылыстың тек радиация бөл бөлу фактісі ғана емес, сонымен қатар осы сәулеленудің таза жылулық спектрге ие болуы да ғылым үшін өте маңызды болып табылады.

== Зерттеулер ==
Дауласуға шешім ретінде зерттеулік бақылаулар болуы қажет болған, бірақ астономдарға белгілі қара жырықтың сәулесін орналастыру үшін жырық өте үлкен, ал температура өте аз. Сондықтан да бұл гипотеза бақылау арқылы әлі күнге дейін дәлелденбеген.
Жалпы салыстырмалы теория бойынша,  білімі арқылы біріншілік қара жырықтардың пайда болып, бүгінгі күнге дейін булануын тоқтатуы керек болған. Осы біріншілік қара құрдымдардың біршама бөлігі біздің уақытқы дейін булануың тоқтату керек болған. Қара жырықтардың булану қарқындылығының артуы олардың мөлшемдерінің азаюуына байланысты болғандықтан, соңғы сатыда бұл қара жырық жарылысына әкеп соғуы керек.Бірақ осындай жарылыстар әлгі уақытқа дейін байқалған жоқ.
Милан университетінің зертеушілері ақ жырыққа көкжиек негізінде физикалық эксперимент жасай отырып, Хокинг радиациясын зерттеуге күш салған 2014 жылы Израиль техника университетінің зерттеушісі - Джефф Штейнхаузер эксперимент жүзінде дыбыс толқындарың қолдана отырып, Хокинг радиациясын модельдеді.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Физикалық гипотезалар]]
[[Санат:Астрономиялық гипотезалар]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Кванттық құбылыстар]]
[[Санат:Кванттық механика]]
[[Санат:Астрофизика]]</text>
      <sha1>q8diov5fyc3xbhjxjisvrzdhznv4xzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ататіл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603711</id>
    <revision>
      <id>3630027</id>
      <parentid>3603597</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="9ppuiopvm59iqvft50ka7poogpb578x" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Ататіл (тектіл, прототіл) — диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болған тіл. Мазмұны жағынан басқа белгілі тілдер негізінде анықталған жалпы типологиялық заңдылықтарға сай келетін, нақты кеңістікте, белгілі бір тарихи әлеуметтік ортада өмір сүрген тіл ретінде қаралады. Тегі бір тілдер дамуында ататіл ұғымы нақты сипат алып, өзгеріп отырады. Мысалы, бірқатар роман тілдер үшін латынның сөйлеу тілі ататіл болған, ал латынның сөйлеу тілі [[Италиян тілі|Италия]] ататіл диалектісінен, соңғысы үнді еуропалық ататілдің бір диалектісінен пайда болған. Осы күнгі түркі тілдерінің ататілі көне түркі тілі болса, көне түркі тілі үшін ататіл қызметін Алтай заманындағы ататілдің бір диалектісі атқаруы мүмкін. Сонымен, ататіл дегеніміз диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болып отыратын, тарихи ұғым болып табылады. Ататіл тегі бір тілдердің генетикалық тұрғыда бір негізге саятын басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Оның кейбір көріністері көне тіл құбылыстары ретінде қазіргі тілдерде сақталуы мүмкін.</text>
      <sha1>9ppuiopvm59iqvft50ka7poogpb578x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630028</id>
      <parentid>3630027</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7169" sha1="58ve6qi25njrdvebwodbfz03tnhzy0v" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мақала|Пратiл}}

'''Пратiл''' (немесе '''баба тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің генеалогиялық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]


Ататіл (тектіл, прототіл) — диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болған тіл. Мазмұны жағынан басқа белгілі тілдер негізінде анықталған жалпы типологиялық заңдылықтарға сай келетін, нақты кеңістікте, белгілі бір тарихи әлеуметтік ортада өмір сүрген тіл ретінде қаралады. Тегі бір тілдер дамуында ататіл ұғымы нақты сипат алып, өзгеріп отырады. Мысалы, бірқатар роман тілдер үшін латынның сөйлеу тілі ататіл болған, ал латынның сөйлеу тілі [[Италиян тілі|Италия]] ататіл диалектісінен, соңғысы үнді еуропалық ататілдің бір диалектісінен пайда болған. Осы күнгі түркі тілдерінің ататілі көне түркі тілі болса, көне түркі тілі үшін ататіл қызметін Алтай заманындағы ататілдің бір диалектісі атқаруы мүмкін. Сонымен, ататіл дегеніміз диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болып отыратын, тарихи ұғым болып табылады. Ататіл тегі бір тілдердің генетикалық тұрғыда бір негізге саятын басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Оның кейбір көріністері көне тіл құбылыстары ретінде қазіргі тілдерде сақталуы мүмкін.</text>
      <sha1>58ve6qi25njrdvebwodbfz03tnhzy0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630029</id>
      <parentid>3630028</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6968" sha1="hbaeqol9990gmfrakf6i1cixa4czz1s" xml:space="preserve">'''Пратiл''' (немесе '''баба тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің генеалогиялық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]


Ататіл (тектіл, прототіл) — диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болған тіл. Мазмұны жағынан басқа белгілі тілдер негізінде анықталған жалпы типологиялық заңдылықтарға сай келетін, нақты кеңістікте, белгілі бір тарихи әлеуметтік ортада өмір сүрген тіл ретінде қаралады. Тегі бір тілдер дамуында ататіл ұғымы нақты сипат алып, өзгеріп отырады. Мысалы, бірқатар роман тілдер үшін латынның сөйлеу тілі ататіл болған, ал латынның сөйлеу тілі [[Италиян тілі|Италия]] ататіл диалектісінен, соңғысы үнді еуропалық ататілдің бір диалектісінен пайда болған. Осы күнгі түркі тілдерінің ататілі көне түркі тілі болса, көне түркі тілі үшін ататіл қызметін Алтай заманындағы ататілдің бір диалектісі атқаруы мүмкін. Сонымен, ататіл дегеніміз диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болып отыратын, тарихи ұғым болып табылады. Ататіл тегі бір тілдердің генетикалық тұрғыда бір негізге саятын басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Оның кейбір көріністері көне тіл құбылыстары ретінде қазіргі тілдерде сақталуы мүмкін.</text>
      <sha1>hbaeqol9990gmfrakf6i1cixa4czz1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630030</id>
      <parentid>3630029</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6969" sha1="mnb8gw0vk4rwj4wr4ah71qmobrl522q" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''баба тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің генеалогиялық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]


Ататіл (тектіл, прототіл) — диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болған тіл. Мазмұны жағынан басқа белгілі тілдер негізінде анықталған жалпы типологиялық заңдылықтарға сай келетін, нақты кеңістікте, белгілі бір тарихи әлеуметтік ортада өмір сүрген тіл ретінде қаралады. Тегі бір тілдер дамуында ататіл ұғымы нақты сипат алып, өзгеріп отырады. Мысалы, бірқатар роман тілдер үшін латынның сөйлеу тілі ататіл болған, ал латынның сөйлеу тілі [[Италиян тілі|Италия]] ататіл диалектісінен, соңғысы үнді еуропалық ататілдің бір диалектісінен пайда болған. Осы күнгі түркі тілдерінің ататілі көне түркі тілі болса, көне түркі тілі үшін ататіл қызметін Алтай заманындағы ататілдің бір диалектісі атқаруы мүмкін. Сонымен, ататіл дегеніміз диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болып отыратын, тарихи ұғым болып табылады. Ататіл тегі бір тілдердің генетикалық тұрғыда бір негізге саятын басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Оның кейбір көріністері көне тіл құбылыстары ретінде қазіргі тілдерде сақталуы мүмкін.</text>
      <sha1>mnb8gw0vk4rwj4wr4ah71qmobrl522q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630031</id>
      <parentid>3630030</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="mynzei4fcwecv84r2cinr8ttrgshv23" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''баба тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің генеалогиялық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>mynzei4fcwecv84r2cinr8ttrgshv23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630033</id>
      <parentid>3630031</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5081" sha1="b4luj86c0sloqxfn93tyugnl526v8ei" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің генеалогиялық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>b4luj86c0sloqxfn93tyugnl526v8ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630034</id>
      <parentid>3630033</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5085" sha1="knhsps35gt2wlhsceak5v36ivua5ewt" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл семьясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>knhsps35gt2wlhsceak5v36ivua5ewt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630035</id>
      <parentid>3630034</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5085" sha1="jw0mqdas0wrlkof67vunmawv83tqgus" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің эволюциялық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>jw0mqdas0wrlkof67vunmawv83tqgus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630036</id>
      <parentid>3630035</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="c7lfx7s0t5ortc8kln20bdl3uv3krip" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында пратілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада пратіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер пратілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Пратілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>c7lfx7s0t5ortc8kln20bdl3uv3krip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630038</id>
      <parentid>3630036</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="ql4y4l7vo4ohbk8y769wzycxg7zn0xc" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи тіл білімі]]
[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>ql4y4l7vo4ohbk8y769wzycxg7zn0xc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630047</id>
      <parentid>3630038</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи тіл білімі|Тарихи тіл білімі]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="p5qmseiiq8sqki88vk1eamy49qbvmup" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]</text>
      <sha1>p5qmseiiq8sqki88vk1eamy49qbvmup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630049</id>
      <parentid>3630047</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тарихи лингвистика|Тарихи лингвистика]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="hrc0u7gc3ybxb9r3zgdsvepfoshehs4" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тіл білімінің әдістері]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>hrc0u7gc3ybxb9r3zgdsvepfoshehs4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630050</id>
      <parentid>3630049</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тіл білімінің әдістері|Тіл білімінің әдістері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="duxt6hpz5unpeh42jtutb9tvmv6wus2" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (бритва Оккама) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>duxt6hpz5unpeh42jtutb9tvmv6wus2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630053</id>
      <parentid>3630050</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Анықтамасы және ғылыми негіздемесі */</comment>
      <origin>3630053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5054" sha1="9s849pwiuvgdh8lr9lx2i8nj6db9dzt" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте зерттеушілер прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық реконструкция (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

Дедукция процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған генеалогиялық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (Оккама ұстарасы) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы лингвистикада мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>9s849pwiuvgdh8lr9lx2i8nj6db9dzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630055</id>
      <parentid>3630053</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Анықтамасы және ғылыми негіздемесі */</comment>
      <origin>3630055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="hj5a43azndmhiqkj87xqn2jgay996wm" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте [[зерттеушілер]] прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық [[реконструкция]] (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

[[Дедукция]] процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған [[генеалогия]]лық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (Оккама ұстарасы) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы [[лингвистика]]да мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>hj5a43azndmhiqkj87xqn2jgay996wm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630057</id>
      <parentid>3630055</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Анықтамасы және ғылыми негіздемесі */</comment>
      <origin>3630057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5112" sha1="7je32hzdvdauh9sje93z0u2hyy47l7q" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте пратілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады (реконструкцияланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте [[зерттеушілер]] прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық [[реконструкция]] (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

[[дедуктивті пайымдау|Дедукция]] процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған [[генеалогия]]лық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (Оккама ұстарасы) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы [[лингвистика]]да мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>7je32hzdvdauh9sje93z0u2hyy47l7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630058</id>
      <parentid>3630057</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5120" sha1="qv121bhkhtfjiqqr40zmsft3duk6yh1" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте прототілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады ([[реконструкция]]ланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын диалектілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте [[зерттеушілер]] прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық [[реконструкция]] (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

[[дедуктивті пайымдау|Дедукция]] процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған [[генеалогия]]лық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (Оккама ұстарасы) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы [[лингвистика]]да мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>qv121bhkhtfjiqqr40zmsft3duk6yh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630059</id>
      <parentid>3630058</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Терминнің сипаттамасы мен мағынасы */</comment>
      <origin>3630059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="0tq3nbakq6f98ytqwnkudrj60igobbr" xml:space="preserve">'''Ататіл''' (немесе '''прото тіл''', [[Грек тілі|грек.]] ''proto-'' — «алғашқы», «бастапқы») — тарихи тіл білімінің [[генеалогия]]лық ағаш моделінде бір тіл жанұясына кіретін бірнеше мәлім тілдердің [[эволюция]]лық даму жолымен тараған, ғылыми түрде болжамданған ортақ түпкі ата-тілі.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. — Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013. — P. 107.&lt;/ref&gt; Әдетте прототілдердің жазбаша ескерткіштері сақталмаған немесе ең үздік дегенде ішінара ғана куәліктері кездеседі. Олар тіл білімінде салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы қайта жаңғыртылады ([[реконструкция]]ланады).

== Терминнің сипаттамасы мен мағынасы ==
Тілдердің туыстық жүйесін сипаттайтын «генеалогиялық ағаш» метафорасында прототілді кейде «ана тіл» деп те атайды. Ғылыми әдебиеттерде бұл ұғымның орнына неміс тілінен енген '''Ursprache''' (айтылуы: [ˈuːɐ̯ʃpʁaːxə]; ''ur-'' — «алғашқы, ежелгі» + ''Sprache'' — «тіл») термині де жиі қолданылады.&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;/&gt; Сонымен қатар, белгілі бір тіл тобының «ортақ» немесе «қарапайым/ерте» формасы деп те аталуы мүмкін (мысалы, ортақ герман тілі, ерте скандинав тілі).

Тар мағынада прототіл — бір тіл әулеті жекелеген тармақтар мен жаңа дербес тілдерге бөлініп кеткенге дейінгі ең соңғы ортақ баба тіл болып табылады.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;Fox A. Linguistic Reconstruction: An Introduction to Theory and Method. — Oxford: Oxford University Press, 1995. — P. 12.&lt;/ref&gt; Сондықтан ол белгілі бір тілдер тобының тікелей арғы тегі немесе ата-аналық тілі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, дербес тіл болып саналмайтын [[диалект]]ілер тобының немесе лектілер жиынтығының да ортақ бір пратілден тарағанын сипаттауға болады.

== Анықтамасы және ғылыми негіздемесі ==
Әдетте [[зерттеушілер]] прототілдің нақты қандай болғанын тікелей біле алмайды. Ол анықтамасы бойынша ұқсас сипаттамалары бар тілдер тобына салыстырмалы-тарихи әдісті қолдану арқылы жасалған лингвистикалық [[реконструкция]] (жаңғыртпа) болып табылады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;&gt;Lass R. Historical Linguistics and Language Change. — Cambridge: Cambridge University Press, 1997. — P. 142.&lt;/ref&gt; Тілдердің туыстық ағашы — осы тілдердің арасындағы жүйелі ұқсастықтардың дәлелі және сол ұқсастықтардың ортақ бір негізден бастау алғаны туралы ғылыми гипотеза.

[[дедуктивті пайымдау|Дедукция]] процесіне негізделген салыстырмалы-тарихи әдіс қазіргі немесе тарихи белгілі тілдерде сақталған ортақ белгілерді, дыбыстық сәйкестіктерді талдаудан басталады. Егер бұл тілдік белгілердің бүкіл жиынтығын пратілден тарау процесімен толық түсіндіру мүмкін болса, онда ұсынылған [[генеалогия]]лық ағаш жүйелі түсіндірме ретінде қабылданады.&lt;ref name=&quot;Lass&quot;/&gt; Мұндай жағдайда Оккам ұстанымы (Оккама ұстарасы) бойынша бұл ғылыми болжамға үлкен сенімділік беріледі. Қазіргі заманғы [[лингвистика]]да мұндай логикалық тұрғыдан нақты жүйеленген ағашты «мінсіз ағаш», ал оның құраушы сипаттарын «өзара үйлесімді белгілер» деп атайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Прототілдер]]
[[Санат:Тарихи лингвистика]]</text>
      <sha1>0tq3nbakq6f98ytqwnkudrj60igobbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ифтитах тәкбірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603733</id>
    <revision>
      <id>3630069</id>
      <parentid>3595930</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6528" sha1="0he3289ai42fwlmhi30hwr8oz7m0rvy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Мақала|Ифтитах тәкбірі}}

'''Ифтитах тәкбірі''' (немесе '''тахрима тәкбірі''') — [[намаз]] ғибадатын бастау үшін айтылатын алғашқы тәкбір және намаздың негізгі шарттарының бірі.&lt;ref name=&quot;ShanyrakИслам&quot;&gt;Ислам ғылымхалы: Ханафи мәзһабы негізінде. — Алматы: Көкжиек-Б, 2010. — 125 б.&lt;/ref&gt; Намазда тік тұру ([[қиям]]) — [[парыз]]. Алла тағала бұл туралы [[Құран|Құран Кәрімде]]: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», — деп бұйырған.&lt;ref name=&quot;Baqara&quot;&gt;«Бақара» сүресі, 238-аят.&lt;/ref&gt; Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алу міндетті болып табылады.

== Терминнің мағынасы ==
«Ифтитах» сөзі араб тілінен аударғанда бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағыналарға саяды.&lt;ref name=&quot;Лұғат&quot;&gt;Арабша-қазақша сөздік / Құраст. Т. Әл-Мәсри. — Алматы: Ғылым, 2002. — 88 б.&lt;/ref&gt; Ифтитах тәкбірі — намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу процесі. 

Бұл амалды фиқһ ғылымында «тахрима тәкбірі» деп те атайды.&lt;ref name=&quot;Фиқһ&quot;&gt;Әбу Хәнифа мәзһабының фиқһ ережелері. — Шымкент: Мұра, 2015. — 64 б.&lt;/ref&gt; Тахрима тәкбірі — харам етуші, тыйым салушы тәкбір деген мағынаны білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақытта рұқсат етілген (ішіп-жеу, сөйлеу, жан-жаққа қарау сияқты) іс-әрекеттерге «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен толықтай тыйым салынады деген сөз.&lt;ref name=&quot;ДінНегіздері&quot;&gt;Намаз — діннің діңгегі. — Астана: Тәрбие, 2012. — 45 б.&lt;/ref&gt; Бұлай намазды бастау — парыз, онсыз намаз жарамсыз болып саналады.

== Шариғи негіздемесі ==
Хазірет [[Әли ибн Әбу Талиб|Әлидің]] риуаят етуі бойынша, [[Мұхаммед пайғамбар|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]] бұл туралы былай деген:&lt;ref name=&quot;AbuDawud&quot;&gt;Сұнан Әбу Дәуід: Хадистер жинағы. 1-том. — Алматы: Жазушы, 2008. — 192 б.&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّסْلِيمُ &quot; رواه ابو داود|«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді». (Сахих)}}

Бұл хадис ифтитах тәкбірінің намаздың ажырамас бөлігі екенін және ол арқылы адам баласы құлшылық әлеміне қадам басатынын толық айғақтайды.&lt;ref name=&quot;ХадисТану&quot;&gt;Исламдағы хадис ілімі және риуаяттар. — Алматы: Нұр-Мүбәрак, 2019. — 112 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ислам терминдері]]
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Фиқһ]]


Намазда тік тұру (қиям) — парыз. Алла тағала Құран кәрімде: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», – деген. Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алады. Бұны «Ифтитах тәкбірі» дейміз.

Ифтитах – бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағынаға саяды. Ифтитах тәкбірі – намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу. Әрі бұны «тахрима тәкбірі» деп те атайды. Тахрима тәкбірі – харам етуші, тыйым салушы тәкбір дегенді білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақыттағы рұқсат етілген іс-әрекеттеріміз «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен тыйым салынады деген сөз. Бұлай намазды бастау – парыз, онсыз намаз болмайды.

Хазірет Әлидің риуаят етуі бойынша, Пайғамбарымыз (с.а.у.):
{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ &quot; رواه ابو داود}}

«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді», — деген. (Сахих)
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Ифтитах тәкбірі]]</text>
      <sha1>0he3289ai42fwlmhi30hwr8oz7m0rvy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630070</id>
      <parentid>3630069</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6309" sha1="1l5n9gjd65thqa7h74bo72oe9j3pgcr" xml:space="preserve">'''Ифтитах тәкбірі''' (немесе '''тахрима тәкбірі''') — [[намаз]] ғибадатын бастау үшін айтылатын алғашқы тәкбір және намаздың негізгі шарттарының бірі.&lt;ref name=&quot;ShanyrakИслам&quot;&gt;Ислам ғылымхалы: Ханафи мәзһабы негізінде. — Алматы: Көкжиек-Б, 2010. — 125 б.&lt;/ref&gt; Намазда тік тұру ([[қиям]]) — [[парыз]]. Алла тағала бұл туралы [[Құран|Құран Кәрімде]]: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», — деп бұйырған.&lt;ref name=&quot;Baqara&quot;&gt;«Бақара» сүресі, 238-аят.&lt;/ref&gt; Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алу міндетті болып табылады.

== Терминнің мағынасы ==
«Ифтитах» сөзі араб тілінен аударғанда бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағыналарға саяды.&lt;ref name=&quot;Лұғат&quot;&gt;Арабша-қазақша сөздік / Құраст. Т. Әл-Мәсри. — Алматы: Ғылым, 2002. — 88 б.&lt;/ref&gt; Ифтитах тәкбірі — намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу процесі. 

Бұл амалды фиқһ ғылымында «тахрима тәкбірі» деп те атайды.&lt;ref name=&quot;Фиқһ&quot;&gt;Әбу Хәнифа мәзһабының фиқһ ережелері. — Шымкент: Мұра, 2015. — 64 б.&lt;/ref&gt; Тахрима тәкбірі — харам етуші, тыйым салушы тәкбір деген мағынаны білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақытта рұқсат етілген (ішіп-жеу, сөйлеу, жан-жаққа қарау сияқты) іс-әрекеттерге «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен толықтай тыйым салынады деген сөз.&lt;ref name=&quot;ДінНегіздері&quot;&gt;Намаз — діннің діңгегі. — Астана: Тәрбие, 2012. — 45 б.&lt;/ref&gt; Бұлай намазды бастау — парыз, онсыз намаз жарамсыз болып саналады.

== Шариғи негіздемесі ==
Хазірет [[Әли ибн Әбу Талиб|Әлидің]] риуаят етуі бойынша, [[Мұхаммед пайғамбар|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]] бұл туралы былай деген:&lt;ref name=&quot;AbuDawud&quot;&gt;Сұнан Әбу Дәуід: Хадистер жинағы. 1-том. — Алматы: Жазушы, 2008. — 192 б.&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّסْلِيمُ &quot; رواه ابو داود|«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді». (Сахих)}}

Бұл хадис ифтитах тәкбірінің намаздың ажырамас бөлігі екенін және ол арқылы адам баласы құлшылық әлеміне қадам басатынын толық айғақтайды.&lt;ref name=&quot;ХадисТану&quot;&gt;Исламдағы хадис ілімі және риуаяттар. — Алматы: Нұр-Мүбәрак, 2019. — 112 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ислам терминдері]]
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Фиқһ]]


Намазда тік тұру (қиям) — парыз. Алла тағала Құран кәрімде: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», – деген. Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алады. Бұны «Ифтитах тәкбірі» дейміз.

Ифтитах – бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағынаға саяды. Ифтитах тәкбірі – намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу. Әрі бұны «тахрима тәкбірі» деп те атайды. Тахрима тәкбірі – харам етуші, тыйым салушы тәкбір дегенді білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақыттағы рұқсат етілген іс-әрекеттеріміз «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен тыйым салынады деген сөз. Бұлай намазды бастау – парыз, онсыз намаз болмайды.

Хазірет Әлидің риуаят етуі бойынша, Пайғамбарымыз (с.а.у.):
{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ &quot; رواه ابو داود}}

«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді», — деген. (Сахих)
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Ифтитах тәкбірі]]</text>
      <sha1>1l5n9gjd65thqa7h74bo72oe9j3pgcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630072</id>
      <parentid>3630070</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="fpvapgln0vjweqcjj5zkog15ul3efen" xml:space="preserve">'''Ифтитах тәкбірі''' (немесе '''тахрима тәкбірі''') — [[намаз]] ғибадатын бастау үшін айтылатын алғашқы тәкбір және намаздың негізгі шарттарының бірі.&lt;ref name=&quot;ShanyrakИслам&quot;&gt;Ислам ғылымхалы: Ханафи мәзһабы негізінде. — Алматы: Көкжиек-Б, 2010. — 125 б.&lt;/ref&gt; Намазда тік тұру ([[қиям]]) — [[парыз]]. Алла тағала бұл туралы [[Құран|Құран Кәрімде]]: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», — деп бұйырған.&lt;ref name=&quot;Baqara&quot;&gt;«Бақара» сүресі, 238-аят.&lt;/ref&gt; Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алу міндетті болып табылады.

== Терминнің мағынасы ==
«Ифтитах» сөзі араб тілінен аударғанда бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағыналарға саяды.&lt;ref name=&quot;Лұғат&quot;&gt;Арабша-қазақша сөздік / Құраст. Т. Әл-Мәсри. — Алматы: Ғылым, 2002. — 88 б.&lt;/ref&gt; Ифтитах тәкбірі — намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу процесі. 

Бұл амалды фиқһ ғылымында «тахрима тәкбірі» деп те атайды.&lt;ref name=&quot;Фиқһ&quot;&gt;Әбу Хәнифа мәзһабының фиқһ ережелері. — Шымкент: Мұра, 2015. — 64 б.&lt;/ref&gt; Тахрима тәкбірі — харам етуші, тыйым салушы тәкбір деген мағынаны білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақытта рұқсат етілген (ішіп-жеу, сөйлеу, жан-жаққа қарау сияқты) іс-әрекеттерге «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен толықтай тыйым салынады деген сөз.&lt;ref name=&quot;ДінНегіздері&quot;&gt;Намаз — діннің діңгегі. — Астана: Тәрбие, 2012. — 45 б.&lt;/ref&gt; Бұлай намазды бастау — парыз, онсыз намаз жарамсыз болып саналады.

== Шариғи негіздемесі ==
Хазірет [[Әли ибн Әбу Талиб|Әлидің]] риуаят етуі бойынша, [[Мұхаммед пайғамбар|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]] бұл туралы былай деген:&lt;ref name=&quot;AbuDawud&quot;&gt;Сұнан Әбу Дәуід: Хадистер жинағы. 1-том. — Алматы: Жазушы, 2008. — 192 б.&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّסْلِيمُ &quot; رواه ابو داود|«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді». (Сахих)}}

Бұл хадис ифтитах тәкбірінің намаздың ажырамас бөлігі екенін және ол арқылы адам баласы құлшылық әлеміне қадам басатынын толық айғақтайды.&lt;ref name=&quot;ХадисТану&quot;&gt;Исламдағы хадис ілімі және риуаяттар. — Алматы: Нұр-Мүбәрак, 2019. — 112 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ислам терминдері]]
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Фиқһ]]
[[Санат:Ифтитах тәкбірі]]</text>
      <sha1>fpvapgln0vjweqcjj5zkog15ul3efen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630073</id>
      <parentid>3630072</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ифтитах тәкбірі|Ифтитах тәкбірі]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="sibpcn0rcoizw0a0q55r63hqqkmgvl5" xml:space="preserve">'''Ифтитах тәкбірі''' (немесе '''тахрима тәкбірі''') — [[намаз]] ғибадатын бастау үшін айтылатын алғашқы тәкбір және намаздың негізгі шарттарының бірі.&lt;ref name=&quot;ShanyrakИслам&quot;&gt;Ислам ғылымхалы: Ханафи мәзһабы негізінде. — Алматы: Көкжиек-Б, 2010. — 125 б.&lt;/ref&gt; Намазда тік тұру ([[қиям]]) — [[парыз]]. Алла тағала бұл туралы [[Құран|Құран Кәрімде]]: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», — деп бұйырған.&lt;ref name=&quot;Baqara&quot;&gt;«Бақара» сүресі, 238-аят.&lt;/ref&gt; Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алу міндетті болып табылады.

== Терминнің мағынасы ==
«Ифтитах» сөзі араб тілінен аударғанда бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағыналарға саяды.&lt;ref name=&quot;Лұғат&quot;&gt;Арабша-қазақша сөздік / Құраст. Т. Әл-Мәсри. — Алматы: Ғылым, 2002. — 88 б.&lt;/ref&gt; Ифтитах тәкбірі — намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу процесі. 

Бұл амалды фиқһ ғылымында «тахрима тәкбірі» деп те атайды.&lt;ref name=&quot;Фиқһ&quot;&gt;Әбу Хәнифа мәзһабының фиқһ ережелері. — Шымкент: Мұра, 2015. — 64 б.&lt;/ref&gt; Тахрима тәкбірі — харам етуші, тыйым салушы тәкбір деген мағынаны білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақытта рұқсат етілген (ішіп-жеу, сөйлеу, жан-жаққа қарау сияқты) іс-әрекеттерге «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен толықтай тыйым салынады деген сөз.&lt;ref name=&quot;ДінНегіздері&quot;&gt;Намаз — діннің діңгегі. — Астана: Тәрбие, 2012. — 45 б.&lt;/ref&gt; Бұлай намазды бастау — парыз, онсыз намаз жарамсыз болып саналады.

== Шариғи негіздемесі ==
Хазірет [[Әли ибн Әбу Талиб|Әлидің]] риуаят етуі бойынша, [[Мұхаммед пайғамбар|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]] бұл туралы былай деген:&lt;ref name=&quot;AbuDawud&quot;&gt;Сұнан Әбу Дәуід: Хадистер жинағы. 1-том. — Алматы: Жазушы, 2008. — 192 б.&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّסْلِيمُ &quot; رواه ابو داود|«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді». (Сахих)}}

Бұл хадис ифтитах тәкбірінің намаздың ажырамас бөлігі екенін және ол арқылы адам баласы құлшылық әлеміне қадам басатынын толық айғақтайды.&lt;ref name=&quot;ХадисТану&quot;&gt;Исламдағы хадис ілімі және риуаяттар. — Алматы: Нұр-Мүбәрак, 2019. — 112 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ислам терминдері]]
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Фиқһ]]</text>
      <sha1>sibpcn0rcoizw0a0q55r63hqqkmgvl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630074</id>
      <parentid>3630073</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шариғи негіздемесі */</comment>
      <origin>3630074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="27wees8myd86mvo2c30aq0upbh06456" xml:space="preserve">'''Ифтитах тәкбірі''' (немесе '''тахрима тәкбірі''') — [[намаз]] ғибадатын бастау үшін айтылатын алғашқы тәкбір және намаздың негізгі шарттарының бірі.&lt;ref name=&quot;ShanyrakИслам&quot;&gt;Ислам ғылымхалы: Ханафи мәзһабы негізінде. — Алматы: Көкжиек-Б, 2010. — 125 б.&lt;/ref&gt; Намазда тік тұру ([[қиям]]) — [[парыз]]. Алла тағала бұл туралы [[Құран|Құран Кәрімде]]: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», — деп бұйырған.&lt;ref name=&quot;Baqara&quot;&gt;«Бақара» сүресі, 238-аят.&lt;/ref&gt; Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алу міндетті болып табылады.

== Терминнің мағынасы ==
«Ифтитах» сөзі араб тілінен аударғанда бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағыналарға саяды.&lt;ref name=&quot;Лұғат&quot;&gt;Арабша-қазақша сөздік / Құраст. Т. Әл-Мәсри. — Алматы: Ғылым, 2002. — 88 б.&lt;/ref&gt; Ифтитах тәкбірі — намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу процесі. 

Бұл амалды фиқһ ғылымында «тахрима тәкбірі» деп те атайды.&lt;ref name=&quot;Фиқһ&quot;&gt;Әбу Хәнифа мәзһабының фиқһ ережелері. — Шымкент: Мұра, 2015. — 64 б.&lt;/ref&gt; Тахрима тәкбірі — харам етуші, тыйым салушы тәкбір деген мағынаны білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақытта рұқсат етілген (ішіп-жеу, сөйлеу, жан-жаққа қарау сияқты) іс-әрекеттерге «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен толықтай тыйым салынады деген сөз.&lt;ref name=&quot;ДінНегіздері&quot;&gt;Намаз — діннің діңгегі. — Астана: Тәрбие, 2012. — 45 б.&lt;/ref&gt; Бұлай намазды бастау — парыз, онсыз намаз жарамсыз болып саналады.

== Шариғи негіздемесі ==
Хазірет [[Әли ибн Әбу Талиб|Әлидің]] риуаят етуі бойынша, [[Мұхаммед|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]] бұл туралы былай деген:&lt;ref name=&quot;AbuDawud&quot;&gt;Сұнан Әбу Дәуід: Хадистер жинағы. 1-том. — Алматы: Жазушы, 2008. — 192 б.&lt;/ref&gt;

{{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّסْلِيمُ &quot; رواه ابو داود|«Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді». (Сахих)}}

Бұл хадис ифтитах тәкбірінің намаздың ажырамас бөлігі екенін және ол арқылы адам баласы құлшылық әлеміне қадам басатынын толық айғақтайды.&lt;ref name=&quot;ХадисТану&quot;&gt;Исламдағы хадис ілімі және риуаяттар. — Алматы: Нұр-Мүбәрак, 2019. — 112 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ислам терминдері]]
[[Санат:Намаз]]
[[Санат:Фиқһ]]</text>
      <sha1>27wees8myd86mvo2c30aq0upbh06456</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хасен Жылгелдин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604133</id>
    <revision>
      <id>3630007</id>
      <parentid>3629840</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6696" sha1="eicz9ku3kun586fxxvx4uzu4je7j15h" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{SUN}} КСРО

 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]

 '''Хасен Жильгельдин''' (1897 жылы бұрынғы Қостанай оязы Аманқарағай болысы 2-ші ауылда дүниеге келген. 1985 жылы Қостанай облысы Әулиекөл ауылында қайтыс болған.) –—шаруашылық және қоғам қайраткері. Оязда кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетінің төрағасы, Аманқарағай болыстық комитетінің төрағасы қызметтерін атқарып, аймақтағы саяси-қоғамдық өзгерістерге белсене араласты. 1928-1934 жылдары Әулиекөл аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, аудандық астық дайындау бөлімінің бастығы болып істеді. 1934-1936 жылдары Оплес аудандық комиссиясының инспекторы, Ақтөбе облысы Мәртүк ауданы партия комитетінің нұсқаушысы болды. 1937-1941 жылдары Қазақстан К(б)П Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіғара, Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1942-1943 жылдары Әулиекөл аудандағы Новонеженск МТС-н басқарды. 1943-1947 жылдар аралығында Жангелдин аудандық кеңесі атқару комитетінің төраға болып істеді. 1947 жылдан 1959 жылы еңбек демалысына шыққанға дейін Әулиекөл аудандық кеңесі атқару комитеті төрағасының мал шаруашылығы жөніндегі орынбасары, сауда бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. Хасен Жылгелдин І және ІІ шақырылған Қазақ КСР жоғарғы кеңесінің депутаты болып сайланған. ІІ дәрежелі «Отан соғысы», «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған.&lt;ref&gt;ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия / Құраст. Т.Рсаев. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2013. – 456 бет + 16 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-179-4&lt;/ref&gt;
  
[[Санат:Торғай су алабы]]</text>
      <sha1>eicz9ku3kun586fxxvx4uzu4je7j15h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630008</id>
      <parentid>3630007</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="nkqf29kq9e30dyumna8pwuj68lvbysb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{SUN}} КСРО

 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>nkqf29kq9e30dyumna8pwuj68lvbysb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630009</id>
      <parentid>3630008</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="0uilxfbii7z4hpkayw3gc6oxzxde4jc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{SUN}} КСРО
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>0uilxfbii7z4hpkayw3gc6oxzxde4jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630010</id>
      <parentid>3630009</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="ke7jjehpae01swzbo6e9dj4kkjmfjb0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{SUN}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>ke7jjehpae01swzbo6e9dj4kkjmfjb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630011</id>
      <parentid>3630010</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3989" sha1="nedqr1unktm7ai7lm4df06brelhaxh7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>nedqr1unktm7ai7lm4df06brelhaxh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630012</id>
      <parentid>3630011</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="qveshd70vb3fe63qdkzihcyrfzjrygb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = {{ІI дәрежелі Отан соғысы ордені}}&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>qveshd70vb3fe63qdkzihcyrfzjrygb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630013</id>
      <parentid>3630012</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="igp0izkqn2gkicpzhxspqe354pvkk3o" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>igp0izkqn2gkicpzhxspqe354pvkk3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630014</id>
      <parentid>3630013</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="s490s2uqrx4y9f6nu3sew0m7wmfkqet" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;.

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>s490s2uqrx4y9f6nu3sew0m7wmfkqet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630015</id>
      <parentid>3630014</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="t3wtdtg4vp151g2k0x897e7wsy4drb3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>t3wtdtg4vp151g2k0x897e7wsy4drb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630016</id>
      <parentid>3630015</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары|Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="ltq0kzk9efthz4ugpas2zcxosr67qj4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = 1897 жыл
 | Туған жері           = Қостанай оязы, Ресей империясы
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>ltq0kzk9efthz4ugpas2zcxosr67qj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630017</id>
      <parentid>3630016</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="mol1r2ysjjljksj4f209zmds32aq8k4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, Қостанай облысы
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>mol1r2ysjjljksj4f209zmds32aq8k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630018</id>
      <parentid>3630017</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="gr85t4jud57tiz82ydk1gvv6ihe7486" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>gr85t4jud57tiz82ydk1gvv6ihe7486</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630019</id>
      <parentid>3630018</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="22ccauy475nm4405i0lkpqy23dnxtxa" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы Торғай облысының Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>22ccauy475nm4405i0lkpqy23dnxtxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630020</id>
      <parentid>3630019</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны мен қызметі */</comment>
      <origin>3630020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="e5mx8q9ihh3ooj27pz4dxbgidt00bvr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>e5mx8q9ihh3ooj27pz4dxbgidt00bvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630021</id>
      <parentid>3630020</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны мен қызметі */</comment>
      <origin>3630021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3963" sha1="omyr0xzup0as67krzt0p6sgulrkqpk0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды &lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;.
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;, &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;. Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген &lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>omyr0xzup0as67krzt0p6sgulrkqpk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630023</id>
      <parentid>3630021</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3630023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="gv2qjmx1s1rheffs7891cfo5jywzotk" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.&lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген.&lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>gv2qjmx1s1rheffs7891cfo5jywzotk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630024</id>
      <parentid>3630023</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны мен қызметі */</comment>
      <origin>3630024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="d4d6fxij5m3mqfr0gf0u7gkn0asdfg0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.&lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген.&lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>d4d6fxij5m3mqfr0gf0u7gkn0asdfg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630025</id>
      <parentid>3630024</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны мен қызметі */</comment>
      <origin>3630025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="kbohvbenh4xib7owb3an0c6965qwfhh" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.&lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген.&lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>kbohvbenh4xib7owb3an0c6965qwfhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630026</id>
      <parentid>3630025</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="d42p546w4079fz0v61byew6sakntw9l" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Хасен Жылгелдин
 | Суретті               = 
 | Туған күні           = [[1897 жыл]]
 | Туған жері           = Қостанай оязы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1985 жыл
 | Қайтыс болған жері   = Әулиекөл ауылы, [[Қостанай облысы]]
 | Азаматтығы           = {{USSR}}
 | Ұлты                 = [[Қазақтар|Қазақ]]
 | Мансабы              = [[Қоғам қайраткері]], шаруашылық басшысы
 | Марапаттары          = ІI дәрежелі Отан соғысы ордені&lt;br /&gt;Құрмет Белгісі ордені
}}

'''Хасен Жылгелдин''' (1897—1985) — [[Қостанай]] өңірінде Кеңес үкіметін орнатуға және шаруашылық-әкімшілік жүйесін дамытуға үлес қосқан қоғам қайраткері, І және ІІ шақырылған [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;&gt;Хасен Жылгелдин // Уикипедия ашық энциклопедиясы. — 2018.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны мен қызметі ==
Хасен Жылгелдин 1897 жылы [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]]ның Аманқарағай болысында туған.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетін, кейін Аманқарағай болыстық комитетін басқарды.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;&gt;Торғай елі. Энциклопедия / Құраст. Т. Рсаев. — Алматы: Арыс, 2013. — 456 б.&lt;/ref&gt;

Қызмет жолы:
* '''1928–1934:''' Әулиекөл аудандық атқару комитетінің төрағасы &lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;.
* '''1934–1941:''' Мәртүк аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіқара және Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;
* '''1942–1947:''' Новонеженск МТС-ын басқарды, Жангелдин аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.&lt;ref name=&quot;AuliyekolZan&quot;&gt;Әулиекөл ауданының тарихи тұлғалары мен көше атаулары // zan.gov.kz құқықтық порталы. — 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;
* '''1947–1959:''' Зейнетке шыққанға дейін Әулиекөл аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt;

== Марапаттары мен естелік ==
ІI дәрежелі «Отан соғысы» және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;TorgayEli&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WikiAUT&quot;/&gt; Қостанай облысының Әулиекөл ауданы мен Тимофеев ауылындағы көшелерге есімі берілген.&lt;ref name=&quot;AtauKz&quot;&gt;Атауларды іздеу жүйесі — Жылгелдин көшесі // Atau.kz порталы. — 2026.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1897 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>d42p546w4079fz0v61byew6sakntw9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Стоунз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604395</id>
    <revision>
      <id>3629909</id>
      <parentid>3608744</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4897" sha1="c3lp3umge9xnftkjjkn8rfh8j92c851" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                        = Джон Стоунз
 |толық аты                 = 
 |сурет                 = 
 |сурет ені                      = 
 |туған күні=28.05.1994
|туған жері           = Барнсли, [[Англия]]
 |азаматтығы                = {{Flagicon|Англия|20px}} [[Англия]]
 |бойы                       = 188
 |салмағы                        = 70
 |позиция                     = қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{Flagicon|Англия|20px}}  [[Манчестер Сити]]
 |номері                       = 5
 |жастар клубы            = {{Футбол карьерасы
|2001—2011|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Барнсли (футбол клубы)|Барнсли]]|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2011—2013|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Барнсли (футбол клубы)|Барнсли]]|24 (0)
|2013—2016|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон]]|77 (1)
|2016—2026|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|171 (10)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2014—|{{футбол|Англия}}|83 (3)}}
}}
'''Джон Стоунз''' ({{lang-en|John Stones}}; [[28 мамыр]] [[1994 жыл|1994]], [[Барнсли]]) — ағылшын футболшысы, «[[Манчестер Сити]]» клубы мен  [[Англия Ұлттық футбол құрамасы]]ның қорғаушысы.

2012 жылы 19 жасқа дейінгі Англия құрамасы сапында алаңға шықты. Ал Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 2014 жылы 30 мамырда Перу құрамасына қарсы өткізді.

2018 жылғы әлем чемпионатының топтық турниріндегі екінші турда Панама қақпасына гол соғып, есеп ашты.

== Статистикасы ==
=== Клубтық ===
: ''5 қараша, 2017.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Клуб
! rowspan=&quot;2&quot; |Маусым
! colspan=&quot;2&quot; |Лига
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Еврокубок
! colspan=&quot;2&quot; |Басқа да
! colspan=&quot;2&quot; |Бәрі
|-
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Барнсли'''
|2011/12
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!2
!0
|-
|2012/13
|22
|0
|4
|1
|0
|0
|0
|0
!26
!1
|-
|Бәрі
!24
!0
!4
!1
!0
!0
!0
!0
!28
!1
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''Эвертон'''
|2012/13
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!0
!0
|-
|2013/14
|21
|0
|5
|0
|0
|0
|0
|0
!26
!0
|-
|2014/15
|23
|1
|2
|0
|3
|0
|0
|0
!28
!1
|-
|2015/16
|33
|0
|6
|0
|0
|0
|0
|0
!39
!0
|-
|Бәрі
!77
!1
!13
!0
!3
!0
!0
!0
!93
!1
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Манчестер Сити'''
|2016/17
|27
|0
|5
|1
|9
|1
|0
|0
|41
|2
|-
|2017/18
|11
|0
|2
|0
|4
|3
|0
|0
!17
!3
|-
|Бәрі
!38
!0
!7
!1
!13
!4
!0
!0
!58
!5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бүкіл карьерасында
!139
!1
!24
!2
!16
!4
!0
!0
!179
!7
|}

== Жетістіктері ==
* Англия чемпионы: 2017–18, 2018–19, 2020–21, 2021–22, 2022–23, 2023–24
* Англия кубогының жеңімпазы:  2018–19, 2022–23
* Англия лига кубогының жеңімпазы: 2017–18, 2019–20
* Англия Суперкубогының жеңімпазы: 2018, 2019
* УЕФА Чемпиондар лигасының чемпионы: 2022–23
* УЕФА Суперкубогының жеңімпазы: 2023
* Клубтар арасындағы әлем біріншілігінің чемпионы: 2023

== Сілтемелер ==
* [https://www.mancity.com/john-stones Профилі]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} 
* [http://www.evertonfc.com/players/j/js/john-stones Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909094550/http://www.evertonfc.com/players/j/js/john-stones |date=2016-09-09 }}{{ref-en}}
* [http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/S/John-Stones Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029144137/http://www.thefa.com/england/all-teams/players/s/john-stones |date=2017-10-29 }} {{ref-en}} 
* [https://www.premierleague.com/players/4505/John-Stones/overview Профилі]{{ref-en}}

{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Манчестер Сити ФК құрамы}}
{{Англия құрамасы Еуро 2024}}

[[Санат:Англия футболшылары]]
[[Санат:Барнсли ФК ойыншылары]]
[[Санат:Эвертон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>c3lp3umge9xnftkjjkn8rfh8j92c851</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609030</id>
    <revision>
      <id>3629950</id>
      <parentid>3629479</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3629950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142048" sha1="n954l5nje21a0njwr3waml4hn370oy3" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар           = 16
  | стадиондар        = 16
  | іріктеу мерзімі   = 
  | финал мерзімі     = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы             = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | tourney_name      = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі          = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны  = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын     = 
  | 3 орын     = 
  | 4 орын     = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  | ойналған мачтар саны    = 100
  | іріктеудегі ойындар     = 899
  | голдар саны             = 292
  | іріктеудегі голдар саны = 2527
  | келушілер_саны          = 6527410
  | бомбардир               = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]&lt;br&gt;{{ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
  | бголдар                 = 8
  | бомбардирлерді іріктеу  = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар                 = 16
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    = 
  | үздік жас ойыншы = 
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

Чемпионаттың қазіргі бомбардирлері — әрбірі 8 гол салған аргентиналық [[Лионель Месси]] мен франциялық [[Килиан Мбаппе]].

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

: A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]])
: A {{double-dagger}} — жабық стадион
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]&lt;br&gt;([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]&lt;br&gt;([[Даллас]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}}
|[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}}
|[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]]
|[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}}
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''80 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]]
|[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]]
|[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]]
|[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]]
|[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places=
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}}
}}
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]&lt;br&gt;([[Лос Анжелес]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}}
|[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]]
|[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]]
|[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]]
|[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]&lt;br&gt;(Сан-Франциско шығанағындағы облыс)&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]&lt;br&gt;([[Бостон]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]]
|[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]]
|[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]&lt;br&gt;([[Майами]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]&lt;br&gt;([[Монтеррей]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]&lt;br&gt;([[Гвадалахара]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]]
|[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}}
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]]
|[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]]
|[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67 518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]]
|[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]]
|[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]]
|[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]]
|[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]]
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)'''
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1'''
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)'''
|2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0
|1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0
|1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2
|29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2'''
|30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0
|1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)'''
|2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0

|4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1'''
|4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3'''
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1'''
|6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4'''
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2'''
|5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3'''
|7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2
|7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3)

|9 шілде – [[Фоксборо]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''2'''|{{футбол|Марокко}}|0
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''|{{футбол|Бельгия}}|1
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}|1|'''{{футбол|Англия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''2'''
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|3|{{футбол|Швейцария}}|1

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Франция}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''
|15 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Аргентина}}|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Испания}}||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Франция}}||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 69 237
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Каземиро]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 945
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 3:4
| ком1                      = {{ublist
 |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}}
 |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}}
 |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}}
 |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}}
 |[[Надим Амири]] {{пенгол}}
 |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}}
 |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}}
 |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}}
 |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}}
 |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}}
 |[[Хосе Канале]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}}
| голдар2                   = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 2:3
| ком1                      = {{ublist
 |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}}
 |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}}
 |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}}
 |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}}
 |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}}
 |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}}
 |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}}
 |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}}
 |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|74}}
| голдар2                   = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 665
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|53}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|31}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}}
| голдар2                   = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Малик Тилльман]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}&lt;br&gt;[[Педро Порро]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}}
| голдар2                   = [[Иван Перишич]] {{гол|53}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Дан Ндойе]] {{гол|46}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 244
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 2:4
| ком1                      = {{ublist
 |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}}
 |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}}
 |[[Авер Мабил]] {{пенгол}}
 |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}}
 |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}}
 |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}}
 |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}&lt;br&gt;[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}&lt;br&gt;[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:3
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}}
| голдар2                   = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}&lt;br&gt;[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|83}}&lt;br&gt;[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}}
| голдар2                   = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}&lt;br&gt;[[Мостафа Зико]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 4:3
| ком1                      = {{ublist
 |[[Гранит Джака]] {{пенгол}}
 |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}}
 |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}}
 |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}}
 |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}}
 |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}}
 |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}}
 |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}}
 |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|60}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 811
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Фабиан Руис]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Микель Мерино]] {{гол|88}}
| голдар2                   = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|41}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 2:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = [[Андреас Шельдеруп]] {{гол|30}}
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|45+2}} {{гол|93}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Алексис Макаллистер]] {{гол|10}}&lt;br /&gt;[[Хулиан Альварес]] {{гол|112}}&lt;br /&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|120+1}}
| голдар2                   = [[Дан Ндойе]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол|Франция}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|22|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Педро Порро]] {{гол|58}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 176
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол|Англия}}
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 101 матчында 294 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,91 гол (2026 жылғы 15 шілде ақпаратынша; 01:25 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген.

;8 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]'''
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
{{div col end}}

;7 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;6 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]'''
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]'''
{{div col end}}

;5 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]'''
{{div col end}}

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Ромелу Лукаку]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Шарль де Кетеларе]]
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]]
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лаутаро Мартинес]]'''
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Юри Тилеманс]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Мерино]]'''
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Педро Порро]]'''
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Аззедин Унаи]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Суфьян Рахими]]
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]]
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]'''
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Дан Ндойе]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

;1 автогол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы)
*{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы)
*{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы)
*{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы)
*{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы)
*{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы)
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Яссин Буну]] (Гаитиге қарсы)
*{{футбол-ту|Өзбекстан}} [[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] (Испанияға )
*{{футбол-ту|Парагвай}} [[Дамьян Бобадилья]] (АҚШ-қа қарсы)
*{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы)
*{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы)
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Миро Мухайм]] (Катарға қарсы)
{{div col end}}

;2 автогол
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы)

=== Тәртіп ===
Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}&lt;/ref&gt;
*Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін);
*және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;

{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар
|-
! Ойыншы
! class=unsortable |Бұзақылығы
! Қуылды
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)&lt;br&gt;[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)&lt;br&gt;[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]]
| {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]]
| {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым)
| [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]]
| {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)
| [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]]
| {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)
| [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]]
| {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым)
| [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]]
| {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]]
| {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]]
| {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде)
|-
| {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]]
| {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]]
| {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде)
| ''Дисквалификация берілмей кетті''
|-
| {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]]
| {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде)
| [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде)
|-
| {{футбол-ту|Мысыр}} [[Саафан эль-Сагир]] {{small|(қақпашы бапкері)}}
| {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (7 шілде)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]]
| {{Қуылды|2}}; [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (11 шілде)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
|}

== Марапаттары ==
=== Сыйлық ақша ===
2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады.

{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Орны
! rowspan=&quot;2&quot; | Команда саны
! colspan=&quot;2&quot; | Сыйлығы (миллиондарда)
|-
! Әр командаға
! Жалпы
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Чемпиондар
| 1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 2-орын
| 1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 3-орын
| 1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 4-орын
| 1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5–8-орындар (ширек финал)
| 4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9–16-орындар (16 команда кезеңі)
| 8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17–32-орындар (32 команда кезеңі)
| 16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33–48-орындар (топтық кезең)
| 16
| $10
| $160
|-
! Жалпы
! 48
! colspan=&quot;2&quot; |$671
|}

=== Жеке ойыншы және құрама марапаттары ===
{{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}}
Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше:
*«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға.
*«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге
*«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде).
*Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне.
*«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға

== Көрсетілімі ==
2026 жылғы әлем біріншілігінің Қазақстандағы ресми хабар таратушысы — [[Qazsport]] телеарнасы.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>n954l5nje21a0njwr3waml4hn370oy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629951</id>
      <parentid>3629950</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Плей-офф */</comment>
      <origin>3629951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142045" sha1="1l3z4co6gsnd8cehc71w61rjxoapzw4" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар           = 16
  | стадиондар        = 16
  | іріктеу мерзімі   = 
  | финал мерзімі     = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы             = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | tourney_name      = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі          = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны  = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын     = 
  | 3 орын     = 
  | 4 орын     = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  | ойналған мачтар саны    = 100
  | іріктеудегі ойындар     = 899
  | голдар саны             = 292
  | іріктеудегі голдар саны = 2527
  | келушілер_саны          = 6527410
  | бомбардир               = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]&lt;br&gt;{{ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
  | бголдар                 = 8
  | бомбардирлерді іріктеу  = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар                 = 16
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    = 
  | үздік жас ойыншы = 
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

Чемпионаттың қазіргі бомбардирлері — әрбірі 8 гол салған аргентиналық [[Лионель Месси]] мен франциялық [[Килиан Мбаппе]].

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

: A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]])
: A {{double-dagger}} — жабық стадион
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]&lt;br&gt;([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]&lt;br&gt;([[Даллас]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}}
|[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}}
|[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]]
|[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}}
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''80 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]]
|[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]]
|[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]]
|[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]]
|[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places=
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}}
{{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}}
}}
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]&lt;br&gt;([[Лос Анжелес]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}}
|[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]]
|[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]]
|[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]]
|[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]&lt;br&gt;(Сан-Франциско шығанағындағы облыс)&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]&lt;br&gt;([[Бостон]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
|-
|[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]]
|[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]]
|[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]]
|-
!{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]&lt;br&gt;([[Майами]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]&lt;br&gt;([[Монтеррей]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]&lt;br&gt;([[Гвадалахара]])&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot; /&gt;
!{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]]
|[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}}
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]]
|[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]]
|[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67 518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]]
|[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]]
|[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]]
|[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]]
|[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]]
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)'''
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1'''
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)'''
|2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0
|1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0
|1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2
|29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2'''
|30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0
|1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)'''
|2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0

|4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1'''
|4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3'''
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1'''
|6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4'''
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2'''
|5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3'''
|7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2
|7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3)

|9 шілде – [[Фоксборо]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''2'''|{{футбол|Марокко}}|0
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''|{{футбол|Бельгия}}|1
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}|1|'''{{футбол|Англия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''2'''
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|3|{{футбол|Швейцария}}|1

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Франция}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''
|15 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Аргентина}}|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Испания}}||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Франция}}||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 69 237
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Каземиро]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 945
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 3:4
| ком1                      = {{ublist
 |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}}
 |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}}
 |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}}
 |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}}
 |[[Надим Амири]] {{пенгол}}
 |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}}
 |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}}
 |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}}
 |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}}
 |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}}
 |[[Хосе Канале]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}}
| голдар2                   = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 2:3
| ком1                      = {{ublist
 |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}}
 |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}}
 |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}}
 |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}}
 |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}}
 |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}}
 |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}}
 |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}}
 |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|74}}
| голдар2                   = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 665
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|53}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|31}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}}
| голдар2                   = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Малик Тилльман]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}&lt;br&gt;[[Педро Порро]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}}
| голдар2                   = [[Иван Перишич]] {{гол|53}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Дан Ндойе]] {{гол|46}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 244
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 2:4
| ком1                      = {{ublist
 |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}}
 |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}}
 |[[Авер Мабил]] {{пенгол}}
 |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}}
 |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}}
 |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}}
 |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}&lt;br&gt;[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}&lt;br&gt;[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:3
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}}
| голдар2                   = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}&lt;br&gt;[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|83}}&lt;br&gt;[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}}
| голдар2                   = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}&lt;br&gt;[[Мостафа Зико]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{Пенальтилер сериясы
| есеп                      = 4:3
| ком1                      = {{ublist
 |[[Гранит Джака]] {{пенгол}}
 |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}}
 |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}}
 |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}}
 |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}}
}}
| ком2                      = {{ublist
 |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}}
 |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}}
 |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}}
 |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}}
 |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}}
}}
| фон                       = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|60}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 811
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Фабиан Руис]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Микель Мерино]] {{гол|88}}
| голдар2                   = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|41}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 2:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = [[Андреас Шельдеруп]] {{гол|30}}
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|45+2}} {{гол|93}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Алексис Макаллистер]] {{гол|10}}&lt;br /&gt;[[Хулиан Альварес]] {{гол|112}}&lt;br /&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|120+1}}
| голдар2                   = [[Дан Ндойе]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол|Франция}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|22|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Педро Порро]] {{гол|58}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 176
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол|Англия}}
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңілгені
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 101 матчында 294 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,91 гол (2026 жылғы 15 шілде ақпаратынша; 01:25 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген.

;8 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]'''
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
{{div col end}}

;7 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;6 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]'''
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]'''
{{div col end}}

;5 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]'''
{{div col end}}

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Ромелу Лукаку]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Шарль де Кетеларе]]
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]]
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лаутаро Мартинес]]'''
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Юри Тилеманс]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Мерино]]'''
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Педро Порро]]'''
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Аззедин Унаи]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Суфьян Рахими]]
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]]
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]'''
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Дан Ндойе]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

;1 автогол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы)
*{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы)
*{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы)
*{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы)
*{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы)
*{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы)
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Яссин Буну]] (Гаитиге қарсы)
*{{футбол-ту|Өзбекстан}} [[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] (Испанияға )
*{{футбол-ту|Парагвай}} [[Дамьян Бобадилья]] (АҚШ-қа қарсы)
*{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы)
*{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы)
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Миро Мухайм]] (Катарға қарсы)
{{div col end}}

;2 автогол
*{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы)

=== Тәртіп ===
Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}&lt;/ref&gt;
*Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін);
*және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;

{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар
|-
! Ойыншы
! class=unsortable |Бұзақылығы
! Қуылды
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)&lt;br&gt;[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)&lt;br&gt;[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]]
| {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]]
| {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым)
| [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]]
| {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)
| [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]]
| {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым)
| [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]]
| {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)
| [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]]
| {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)
| [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]]
| {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым)
| [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым)
|-
| {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]]
| {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]]
| {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]]
| {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)&lt;br&gt;{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым)
| [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде)
|-
| {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]]
| {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]]
| {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде)
| ''Дисквалификация берілмей кетті''
|-
| {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]]
| {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде)
| [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде)
|-
| {{футбол-ту|Мысыр}} [[Саафан эль-Сагир]] {{small|(қақпашы бапкері)}}
| {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (7 шілде)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
| {{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]]
| {{Қуылды|2}}; [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (11 шілде)
| ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды''
|-
|}

== Марапаттары ==
=== Сыйлық ақша ===
2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады.

{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Орны
! rowspan=&quot;2&quot; | Команда саны
! colspan=&quot;2&quot; | Сыйлығы (миллиондарда)
|-
! Әр командаға
! Жалпы
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Чемпиондар
| 1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 2-орын
| 1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 3-орын
| 1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 4-орын
| 1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5–8-орындар (ширек финал)
| 4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9–16-орындар (16 команда кезеңі)
| 8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17–32-орындар (32 команда кезеңі)
| 16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33–48-орындар (топтық кезең)
| 16
| $10
| $160
|-
! Жалпы
! 48
! colspan=&quot;2&quot; |$671
|}

=== Жеке ойыншы және құрама марапаттары ===
{{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}}
Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше:
*«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға.
*«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге
*«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде).
*Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне.
*«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға

== Көрсетілімі ==
2026 жылғы әлем біріншілігінің Қазақстандағы ресми хабар таратушысы — [[Qazsport]] телеарнасы.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>1l3z4co6gsnd8cehc71w61rjxoapzw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Днипро (футбол клубы, Могилёв)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629108</id>
    <revision>
      <id>3629948</id>
      <parentid>3382434</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4987" sha1="j9zifht4p6zrtz7ru6kp67ec4pldg7g" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Беларусь}} Днипро Могилев
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1960
 |таратылды       = 2019
 |стадионы        = «Спартак», Могилёв
 |сыйымдылығы     = 7350
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{flagicon|Беларусь}} Иван Биончик
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Беларусь чемпионаты]]
 |сайты           = 
| pattern_la1 = _jomasupernova19brw
| pattern_b1 = _jomasupernova19brw
| pattern_ra1 = _jomasupernova19brw
| pattern_sh1 = _whitebottom
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 0033FF
| body1 = 0033FF
| rightarm1 = 0033FF
| shorts1 = 0033FF
| socks1 = 0033FF
| pattern_la2 = _cub18a
| pattern_b2 = _cub18a
| pattern_ra2 = _cub18a
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _top_on_white
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}
'''«Дняпро»''' ({{lang-be|Дняпро}}) — [[Беларусь|Беларусьтің]] [[Могилев]] қаласындағы футбол клубы, 1960 жылы құрылған. Қазір [[Футболдан Беларусь чемпионаты|Беларусь жоғары лигасында]] ойнайды. 1998 жылғы мемлекет чемпионы. 

1992 жылдан бері тек үш маусымды ғана бірінші лигада өткізді. 

== Жетістіктері ==

=== КСРО ===
'''КСРО екінші лигасы'''

* '''Жеңімпаз:''' 1982

=== Беларусь ===
'''Чемпионат'''

* '''Чемпион:''' 1998
* '''2-орын:''' 1992
* '''3-орын:''' 2009

'''1 лига'''

* '''Жеңімпаз:''' 2012
* '''2-орын:''' 2016

'''Беларусь кубогы'''

* '''Финалист:''' 1992

== Атаулары ==

* «Химик» (1960—1963).
* «Спартак» (1963—1973).
* «Днепр» (1973—1997, 2006—2019).
* «Днепр-Трансмаш» (1998—2005).
* «Дняпро» (2019 жылдан бастап).

== Статистикасы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Див.
!Поз
!О
!Ж
!Т
!Ұ
!Д
!Ұ
!Кубок
|-
|1992
|1
|'''2'''
|15
|11
|2
|2
|28-4
|'''24'''
|Финалист
|-
|1992/93
|1
|'''5'''
|32
|17
|7
|8
|54-33
|'''41'''
|1/4 финал
|-
|1993/94
|1
|'''4'''
|30
|17
|6
|7
|45-22
|'''40'''
|1/8 финал
|-
|1994/95
|1
|'''5'''
|30
|12
|9
|9
|44-35
|'''33'''
|1/2 финал
|-
|1995
|1
|'''6'''
|15
|7
|1
|7
|26-23
|'''22'''
| rowspan=&quot;2&quot; |1/8 финал
|-
|1996
|1
|'''9'''
|30
|11
|6
|13
|33-36
|'''39'''
|-
|1997
|1
|'''4'''
|30
|15
|7
|8
|48-32
|'''52'''
|1/2 финал
|-
|1998
|1
|'''1'''
|28
|21
|4
|3
|55-12
|'''67'''
|1/2 финал
|-
|1999
|1
|'''4'''
|30
|17
|9
|4
|53-27
|'''60'''
|1/4 финал
|-
|2000
|1
|'''7'''
|30
|14
|7
|9
|55-33
|'''49'''
|1/8 финал
|-
|2001
|1
|'''9'''
|26
|8
|7
|11
|29-37
|'''31'''
|1/8 финал
|-
|2002
|1
|'''9'''
|26
|10
|6
|10
|38-37
|'''36'''
|1/8 финал
|-
|2003
|1
|'''9'''
|30
|8
|10
|12
|38-46
|'''34'''
|1/4 финал
|-
|2004
|1
|'''9'''
|30
|11
|4
|15
|29-37
|'''37'''
|1/8 финал
|-
|2005
|1
|'''6'''
|26
|12
|7
|7
|48-36
|'''43'''
|1/4 финал
|-
|2006
|1
|'''12'''
|26
|6
|5
|15
|29-47
|'''23'''
|1/16 финал
|-
|2007
|1
|'''13'''
|26
|5
|8
|13
|21-33
|'''23'''
|1/8 финал
|-
|2008
|1
|'''9'''
|30
|9
|11
|10
|45-42
|'''38'''
|1/4 финал
|-
|2009
|1
|'''3'''
|26
|12
|4
|10
|31-26
|'''40'''
|1/16 финал
|-
|2010
|1
|'''8'''
|33
|11
|7
|15
|40-53
|'''40'''
|1/8 финал
|-
|2011
|1
|'''12'''
|33
|6
|14
|13
|29-51
|'''32'''
|1/16 финал
|-
|2012
|2
|'''1'''
|28
|20
|3
|5
|75-22
|'''63'''
|1/16 финал
|-
|2013
|1
|'''11'''
|32
|9
|6
|17
|28-42
|'''33'''
|1/2 финал
|-
|2014
|1
|'''12'''
|32
|2
|14
|16
|19-42
|'''20'''
|1/8 финал
|-
|2015
|2
|'''4'''
|30
|17
|5
|8
|48-21
|'''56'''
|1/16 финал
|-
|2016
|2
|'''2'''
|26
|20
|4
|2
|61-19
|'''63'''
|1/32 финал
|-
|2017
|1
|'''12'''
|30
|6
|8
|16
|27-48
|'''26'''
|1/2 финал
|-
|2018
|1
|'''16'''
|30
|3
|7
|20
|17-53
|'''11'''
|1/16 финал
|}

== Сілтемелер ==

*[http://dniapro.by/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508040631/http://www.dniapro.by/ |date=2019-05-08 }}{{ref-ru}}
* [http://www.transfermarkt.de/de/dnepr-mogilev/startseite/verein_4394.html/ Transfermarkt.de]{{ref-de}}
* [http://www.pressball.by/footballstat/2014/dnepr_mogiliov/ Pressball.by]
* [http://dnepr-mogilev.narod.ru/ Сайт об играх «Днепра» в 1982 г.] (орыс.)

[[Санат:Беларусь футбол клубтары]]</text>
      <sha1>j9zifht4p6zrtz7ru6kp67ec4pldg7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Конго Республикасы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>635919</id>
    <revision>
      <id>3629952</id>
      <parentid>2748548</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>18230</id>
      </contributor>
      <origin>3629952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="m08xvtmxuwbtfd8n2ssdrygpppd1uac" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name = Конго Республикасы
|top=3.736
|bottom=-5.760
|left= 10.290
|right=19.126
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = Congo physical map.svg
 |#default = Congo adm location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Конго Республикасы}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Конго Республикасы]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m08xvtmxuwbtfd8n2ssdrygpppd1uac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пномпень Краун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654522</id>
    <revision>
      <id>3629852</id>
      <parentid>3469065</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3629852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="l6k0a5gbml54i20coqmmg302ktsp0p1" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
| атауы            = {{ту|Камбоджа}} Пномпень Краун
| құрылған         = 2001
| стадионы         = Ұлттық стадион (Пномпень)
| сыйымдылығы      = 50&amp;nbsp;000
| владелец         = 
| президент        = {{Флаг|Камбоджа}} [[Рифи Самнанг]]
| директор         = {{Флаг|Камбоджа}} [[Рифи Самнанг]]
| жаттықтырушы     = {{ту|Камбоджа}} [[Леонардо Виторино]]
| капитаны         = {{ту|Камбоджа}} [[Куч Сокумфек]]
| сайты            = http://www.phnompenhcrownfc.com
| жарыс            = [[Футболдан Камбоджа чемпионаты]]
| маусым           = 2025/26
| орын             = 2 орын
&lt;!-- ФОРМА --&gt;
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = 
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = FF0000
| body1       = FF0000
| rightarm1   = FF0000
| shorts1     = 000000
| socks1      = FF0000
| pattern_la2 = _sin10a
| pattern_b2  = _sin10a
| pattern_ra2 = _sin10a
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = 
| body2       = 003399
| rightarm2   = 
| shorts2     = 000000
| socks2      = 0000FF
}}

'''«Пномпень Краун»''' — [[Камбоджа|Камбоджаның]] [[Пномпень]] қаласындағы футбол клубы, 2001 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын қаладағы Ұлттық стадионда өткізеді. 

== Жетістіктері ==

=== Премьер-Лига ===

* Чемпион (8) — 2002, 2008, 2010, 2011, 2014, 2015, 2021, 2022

=== [[Hun Sen Cup]] ===

* Жеңімпаз — 2008, 2009

== Сілтемелер ==

* http://www.phnompenhcrownfc.com/

[[Санат:Камбоджа футбол клубтары]]</text>
      <sha1>l6k0a5gbml54i20coqmmg302ktsp0p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әл-Кувейт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654549</id>
    <revision>
      <id>3629877</id>
      <parentid>3512387</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұлттық */</comment>
      <origin>3629877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="dv2w0f5ocgjt5501gagnmw38bdnwhef" xml:space="preserve">{{футбол клубы 
|атауы = {{ту|Кувейт}} Әл-Кувейт'
|құрылған = [[1960 жыл]]
|стадионы = [[Әл-Кувейт (стадион)|Әл-Кувейт]]
|сыйымдылығы = 18 500
|жаттықтырушы = {{ту|Румыния}} [[Ион Марин]]
|жарыс = [[Футболдан Кувейт чемпионаты|Премьер-лига]]
|маусым = 2024/25
|орын = 1-орын
|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
|leftarm1=FE0036|body1=FFFFFF|rightarm1=FE0036|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=
|leftarm2=FFFFFF|body2=FE0036|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FE0036|socks2=FE0036
}}

'''«Әл-Кувейт»''' ({{lang-ar|نادي الكويت الرياضي}}) — 1960 жылы құрылған Кувейттің [[Эль-Кувейт]] қаласындағы футбол клубы. [[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогының]] үш дүркін жеңімпазы. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Әл-Кувейт&quot; стадионында өткізеді, стадионның сыйымдылығы - 1850 адам. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* Кувейт чемпионы (21): 1964/65, 1967/68, 1971/72, 1973/74, 1976/77, 1978/79, 2000/01, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2012/13, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025—26
* Кувейт әмірі кубогы (13): 1976, 1977, 1978, 1980, 1985, 1987, 1988, 2002, 2009, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Кувейт федерациясы кубогы (5): 1977/78, 1991/92, 2009/10, 2011/12, 2014/15
* Кувейт суперкубогы (3): 2010, 2015, 2016

=== Халықаралық ===

* АФК кубогы (3): 2009, 2012, 2013

== Атақты ойыншылары ==

* [[Джеффри Херст]]
* Андре Маканга
* Вампета
* Иссам Джемаа

== Сілтемелер ==
* [https://int.soccerway.com/teams/kuwait/al-kuwait-sc/3627/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/al-kuwait/SvESL5I7/ FLASHSCORE]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/kuwait-sc/14147/ Globalsportsarchive]

[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]
[[Санат:1960 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>dv2w0f5ocgjt5501gagnmw38bdnwhef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629878</id>
      <parentid>3629877</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3629878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="4phlprpup1rhhn0hbppkjookw9oba28" xml:space="preserve">{{футбол клубы 
|атауы = {{ту|Кувейт}} Әл-Кувейт'
|құрылған = [[1960 жыл]]
|стадионы = [[Әл-Кувейт (стадион)|Әл-Кувейт]]
|сыйымдылығы = 18 500
|жаттықтырушы = {{ту|Румыния}} [[Ион Марин]]
|жарыс = [[Футболдан Кувейт чемпионаты|Премьер-лига]]
|маусым = 2025/26
|орын = 1-орын
|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
|leftarm1=FE0036|body1=FFFFFF|rightarm1=FE0036|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=
|leftarm2=FFFFFF|body2=FE0036|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FE0036|socks2=FE0036
}}

'''«Әл-Кувейт»''' ({{lang-ar|نادي الكويت الرياضي}}) — 1960 жылы құрылған Кувейттің [[Эль-Кувейт]] қаласындағы футбол клубы. [[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогының]] үш дүркін жеңімпазы. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Әл-Кувейт&quot; стадионында өткізеді, стадионның сыйымдылығы - 1850 адам. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* Кувейт чемпионы (21): 1964/65, 1967/68, 1971/72, 1973/74, 1976/77, 1978/79, 2000/01, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2012/13, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025—26
* Кувейт әмірі кубогы (13): 1976, 1977, 1978, 1980, 1985, 1987, 1988, 2002, 2009, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Кувейт федерациясы кубогы (5): 1977/78, 1991/92, 2009/10, 2011/12, 2014/15
* Кувейт суперкубогы (3): 2010, 2015, 2016

=== Халықаралық ===

* АФК кубогы (3): 2009, 2012, 2013

== Атақты ойыншылары ==

* [[Джеффри Херст]]
* Андре Маканга
* Вампета
* Иссам Джемаа

== Сілтемелер ==
* [https://int.soccerway.com/teams/kuwait/al-kuwait-sc/3627/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/al-kuwait/SvESL5I7/ FLASHSCORE]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/kuwait-sc/14147/ Globalsportsarchive]

[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]
[[Санат:1960 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>4phlprpup1rhhn0hbppkjookw9oba28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629879</id>
      <parentid>3629878</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұлттық */</comment>
      <origin>3629879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2356" sha1="ev67zncp8fx2z0mygvyivz3j25ubk5d" xml:space="preserve">{{футбол клубы 
|атауы = {{ту|Кувейт}} Әл-Кувейт'
|құрылған = [[1960 жыл]]
|стадионы = [[Әл-Кувейт (стадион)|Әл-Кувейт]]
|сыйымдылығы = 18 500
|жаттықтырушы = {{ту|Румыния}} [[Ион Марин]]
|жарыс = [[Футболдан Кувейт чемпионаты|Премьер-лига]]
|маусым = 2025/26
|орын = 1-орын
|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
|leftarm1=FE0036|body1=FFFFFF|rightarm1=FE0036|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=
|leftarm2=FFFFFF|body2=FE0036|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FE0036|socks2=FE0036
}}

'''«Әл-Кувейт»''' ({{lang-ar|نادي الكويت الرياضي}}) — 1960 жылы құрылған Кувейттің [[Эль-Кувейт]] қаласындағы футбол клубы. [[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогының]] үш дүркін жеңімпазы. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Әл-Кувейт&quot; стадионында өткізеді, стадионның сыйымдылығы - 1850 адам. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* Кувейт чемпионы (21): 1964/65, 1967/68, 1971/72, 1973/74, 1976/77, 1978/79, 2000/01, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2012/13, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26
* Кувейт әмірі кубогы (13): 1976, 1977, 1978, 1980, 1985, 1987, 1988, 2002, 2009, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Кувейт федерациясы кубогы (5): 1977/78, 1991/92, 2009/10, 2011/12, 2014/15
* Кувейт суперкубогы (3): 2010, 2015, 2016

=== Халықаралық ===

* АФК кубогы (3): 2009, 2012, 2013

== Атақты ойыншылары ==

* [[Джеффри Херст]]
* Андре Маканга
* Вампета
* Иссам Джемаа

== Сілтемелер ==
* [https://int.soccerway.com/teams/kuwait/al-kuwait-sc/3627/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/al-kuwait/SvESL5I7/ FLASHSCORE]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/kuwait-sc/14147/ Globalsportsarchive]

[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]
[[Санат:1960 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>ev67zncp8fx2z0mygvyivz3j25ubk5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629880</id>
      <parentid>3629879</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3629880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="0hawu5i44cljt3caq9b4hdkkssn41o7" xml:space="preserve">{{футбол клубы 
|атауы = {{ту|Кувейт}} Әл-Кувейт'
|құрылған = [[1960 жыл]]
|стадионы = [[Әл-Кувейт (стадион)|Әл-Кувейт]]
|сыйымдылығы = 18 500
|жаттықтырушы = {{ту|Румыния}} [[Ион Марин]]
|жарыс = [[Футболдан Кувейт чемпионаты|Премьер-лига]]
|маусым = 2025/26
|орын = 1-орын
|pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
|leftarm1=FE0036|body1=FFFFFF|rightarm1=FE0036|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF
|pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=
|leftarm2=FFFFFF|body2=FE0036|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FE0036|socks2=FE0036
}}

'''«Әл-Кувейт»''' ({{lang-ar|نادي الكويت الرياضي}}) — 1960 жылы құрылған Кувейттің [[Эль-Кувейт]] қаласындағы футбол клубы. [[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогының]] үш дүркін жеңімпазы. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Әл-Кувейт&quot; стадионында өткізеді, стадионның сыйымдылығы - 1850 адам. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* Кувейт чемпионы (21): 1964/65, 1967/68, 1971/72, 1973/74, 1976/77, 1978/79, 2000/01, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2012/13, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26
* Кувейт әмірі кубогы (13): 1976, 1977, 1978, 1980, 1985, 1987, 1988, 2002, 2009, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Кувейт федерациясы кубогы (5): 1977/78, 1991/92, 2009/10, 2011/12, 2014/15
* Кувейт суперкубогы (3): 2010, 2015, 2016

=== Халықаралық ===

* АФК кубогы (3): 2009, 2012, 2013

== Атақты ойыншылары ==

* [[Джеффри Херст]]
* Андре Маканга
* Вампета
* Иссам Джемаа

== Сілтемелер ==
* [https://www.soccerway.com/team/al-kuwait/SvESL5I7/ SOCCERWAY]
* [https://www.flashscore.com/team/al-kuwait/SvESL5I7/ FLASHSCORE]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/kuwait-sc/14147/ Globalsportsarchive]

[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]
[[Санат:1960 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>0hawu5i44cljt3caq9b4hdkkssn41o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3630155</id>
      <parentid>3629665</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3630155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16890" sha1="r4gj4bahj0lnt1sezh2gn47bplgjbfx" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88015||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96332||76646||11058||229||3386||234||110||5821||742
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||3||{{u|Мағыпар}}||85162||80022||891||635||37||388||0||2885||49
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55561||30518||3588||368||5769||944||2238||4785||5201
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48765||40046||1763||102||628||17||9||4479||40
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38488||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||9||{{u|1nter pares}}||30787||28704||213||7||642||70||0||1428||146
|-
|10||10||{{u|Ulan}}||30436||23962||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22652||21353||779||39||137||4||0||121||11
|-
|14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13874||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|15||12||{{u|Sagzhan}}||20773||19446||420||43||224||11||0||328||87
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||19371||10029||1351||41||6915||115||8||429||51
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17197||12225||224||7||135||162||8||2486||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11319||6851||508||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10144||7973||1229||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8178||5749||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7950||5420||978||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3083||214||63||55||50||0||637||122
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4429||3886||4||0||11||7||0||418||5
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||48||{{u|Makenzis}}||3712||3655||5||0||0||0||0||46||5
|-
|53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||68||{{u|ShadZ01}}||3215||2551||350||110||105||0||0||4||0
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2896||1869||315||0||91||55||0||435||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2295||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||90||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||88||{{u|RaiymbekZh}}||2103||1787||8||0||20||0||0||81||86
|-
|94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1608||1338||1||0||106||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1539||1347||0||0||7||0||0||123||9
|-
|109||95||{{u|Gliwi}}||1531||1525||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||144||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||118||{{u|Ziv}}||1173||1100||60||0||0||2||0||9||2
|-
|127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||139||{{u|Wikuiser}}||1079||782||142||0||63||0||43||18||4
|-
|136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|139||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||143||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||140||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||142||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||145||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||870||753||15||0||9||0||0||4||0
|-
|150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||141||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|163||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|169||146||{{u|Mheidegger}}||726||752||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||156||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|181||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|182||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0
|-
|196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||173||{{u|Tuttiorchestra687}}||588||586||0||0||0||0||0||5||2
|-
|204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>r4gj4bahj0lnt1sezh2gn47bplgjbfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3630191</id>
      <parentid>3629802</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3630191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="czj6ugl0vhor6a4mwlfyg3nkkf3lj50" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515623||380100||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131248||957||0||13593||6||0||44||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132474||127398||733||15||62||17||10||2859||1355
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119563||112797||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113612||1||0||0||0||0||0||113611||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105851||88195||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||88282||88282||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79299||79284||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50446||50153||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26601||22823||42||0||3648||2||0||64||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14589||13607||432||1||0||83||0||387||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7976||5420||978||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>czj6ugl0vhor6a4mwlfyg3nkkf3lj50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3629851</id>
      <parentid>3629470</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3629851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104066" sha1="8oebx2h9zq72dkt9iera7kl13pc9un1" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2636||42||0||60||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2316||102||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Орел Карл}}||1337||314||1||308||91||24||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|1nter pares}}||561||307||0||10||479||3||0||0||4
|-
|44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||532||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||505||486||3||640||4708||32||15||3||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|Sagzhan}}||487||85||2||19||163||30||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|114||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|ShadZ01}}||200||23||0||34||81||59||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|246||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|MuratbekErkebulan}}||85||21||0||68||83||0||11||0||0
|-
|250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|RaiymbekZh}}||77||43||5||1||11||0||0||0||1
|-
|280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2977||521||93||0||38||4
|-
|286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|404||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|408||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|409||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|410||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Mheidegger}}||37||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|412||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||37||0||1||1||3||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|422||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|433||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|461||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|462||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|463||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|465||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|466||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|468||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|484||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|487||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|493||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|529||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|542||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|545||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|546||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|558||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|561||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|565||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|573||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|575||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|579||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|580||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|587||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|589||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|597||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|603||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|605||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|629||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|660||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|661||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|665||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Gaukhar1980}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayazhan10}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|842||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|845||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|846||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|851||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|854||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|861||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|879||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|884||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|894||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|902||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|934||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|937||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0
|-
|938||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|949||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|957||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|958||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|997||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1000||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1012||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1020||{{u|Kvazimodo}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1028||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1042||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1049||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Алмас Нурмаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1058||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1062||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1085||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1132||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1138||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1170||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1173||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1178||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1180||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1194||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1198||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1205||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1257||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1286||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1426||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1428||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1429||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1441||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1442||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1458||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1461||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1516||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1533||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1551||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1559||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Садықова Ақгүл}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1677||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1683||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1697||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1703||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1708||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1716||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1717||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||275||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>8oebx2h9zq72dkt9iera7kl13pc9un1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-19)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679718</id>
    <revision>
      <id>3629943</id>
      <parentid>3507519</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manager816</username>
        <id>171548</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеңімпаздары және жүлдегерлері */ +2026</comment>
      <origin>3629943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13041" sha1="hm1gc6o0p87ikjprtlttz0m7r4x8qaj" xml:space="preserve">{{Футбол турнирінің карточкасы
|атауы      =  Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-19)
|түпнұсқасы  = '''UEFA European Under-19 Championship'''
|логотип       =  [[Сурет:UEFA European Under-19 Football Championship logo.svg.png|220px]]
|мемлекет        = [[Еуропа]] ([[УЕФА]])
|командалар саны = 8 (финал)&lt;br /&gt;54 
|қаланған       = 1948
|қайта ұйымдастырылған = 
|таратылған = 
|жеңімпаз атағы =
|әрекеттегі чемпион = {{ESP}} (13 атақ)
|соңғы жеңімпаздың атағы =  
|соңғы чемпион =
|атағы ең көп  = {{ESP}} (13 атақ) 
|телекомпаниялар  = 
|сайт          =  [http://www.uefa.com/ www.uefa.com/under19/]
|ағымдағы маусым =  
}}
'''Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-19)''' ({{lang-en|UEFA European Under-19 Championship}}) — [[УЕФА]] басшылығымен өткізілетін ұлттық жастар құрамалар арасындағы ең негізгі жарыс.

== Жеңімпаздары және жүлдегерлері ==
===FIFA Youth Tournament===
{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 % |Өткізілу орны
!colspan=3|Финалдық матч 
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- align=center 
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1948]]
|{{ENG}}
|'''{{ENG}}'''
|'''3:2'''
|{{NED}}
|{{BEL}}
|'''3:1'''
|{{ITA}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1949]]
|{{NED}}
|'''{{FRA}}'''
|'''4:1'''
|{{NED}}
|{{BEL}}
|'''5:0'''
|{{IRL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1950]]
|{{AUT}}
|'''{{AUT}}'''
|'''3:2'''
|{{FRA}}
|{{NED}}
|'''6:0'''
|{{LUX}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1951]]
|{{FRA}}
|'''{{YUG}}'''
|'''3:2'''
|{{AUT}}
|{{BEL}}
|'''1:0'''
|{{NIR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1952]]
|{{ESP}}
|'''{{ESP}}'''
|'''0:0'''
|{{BEL}}
|{{AUT}}
|'''5:5'''
|{{ENG}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1953]]
|{{BEL}}
|'''{{HUN}}'''
|'''2:0'''
|{{YUG}}
|{{TUR}}
|'''3:2'''
|{{ESP}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1954]]
|{{FRG}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:2'''
|{{FRG}}
|{{ARG}}
|'''1:0'''
|{{TUR}}
|}

===UEFA Youth Tournament===
{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 % |Өткізілу орны
!colspan=3|Финалдық матч 
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1955]]
|{{ITA}}
|
|
|
|
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1956]]
|{{HUN}}
|
|
|
|
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1957]]
|{{ESP}}
|'''{{AUT}}'''
|'''3:2'''
|{{ESP}}
|{{FRA}}/{{ITA}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1958]]
|{{LUX}}
|'''{{ITA}}'''
|'''1:0'''
|{{ENG}}
|{{FRA}}
|'''3:0'''
|{{ROM}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1959]]
|{{BUL}}
|'''{{BUL}}'''
|'''1:0''' 
|{{ITA}}
|{{HUN}}
|'''6:1'''
|{{DDR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1960]]
|{{AUT}}
|'''{{HUN}}'''
|'''2:1'''
|{{ROM}}
|{{POR}}
|'''2:1'''
|{{AUT}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1961]]
|{{POR}}
|'''{{POR}}'''
|'''4:0'''
|{{POL}}
|{{FRG}}
|'''2:1'''
|{{ESP}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1962]]
|{{ROM}}
|'''{{ROM}}'''
|'''4:1'''
|{{YUG}}
|{{TCH}}
|'''1:1'''
|{{TUR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1963]]
|{{ENG}}
|'''{{ENG}}'''
|'''4:0'''
|{{NIR}}
|{{SCO}}
|'''4:2'''
|{{BUL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1964]]
|{{NED}}
|'''{{ENG}}'''
|'''4:0'''
|{{ESP}}
|{{POR}}
|'''3:2'''
|{{SCO}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1965]]
|{{DDR}}
|'''{{DDR}}'''
|'''3:2'''
|{{ENG}}
|{{TCH}}
|'''4:1'''
|{{ITA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1966]]
|{{YUG}}
|'''{{ITA}}/{{URS}}'''
|'''0:0'''
|
|{{YUG}}
|'''2:0'''
|{{ESP}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1967]]
|{{TUR}}
|'''{{URS}}'''
|'''1:0''' 
|{{ENG}}
|{{TUR}}
|'''1:1'''
|{{FRA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1968]]
|{{FRA}}
|'''{{TCH}}'''
|'''2:1'''
|{{FRA}}
|{{POR}}
|'''4:2''' 
|{{BUL}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1969]]
|{{DDR}}
|'''{{BUL}}'''
|'''1:1'''
|{{DDR}}
|{{URS}}
|'''1:0'''
|{{SCO}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1970]]
|{{SCO}}
|'''{{DDR}}'''
|'''1:1'''
|{{NED}}
|{{SCO}}
|'''2:0'''
|{{FRA}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1971]]
|{{TCH}}
|'''{{ENG}}'''
|'''3:0'''
|{{POR}}
|{{DDR}}
|'''1:1''' 5-3 пен.
|{{URS}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1972]]
|{{ESP}}
|'''{{ENG}}'''
|'''2:0'''
|{{FRG}}
|{{POL}}
|'''0:0''' 6-5 пен.
|{{URS}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1973]]
|{{ITA}}
|'''{{ENG}}'''
|'''3:2'''
|{{DDR}}
|{{ITA}}
|'''1:0'''
|{{BUL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1974]]
|{{SWE}}
|'''{{BUL}}'''
|'''1:0'''
|{{YUG}}
|{{SCO}}
|'''1:0'''
|{{GRE}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1975]]
|{{CHE}}
|'''{{ENG}}'''
|'''1:0'''
|{{FIN}}
|{{HUN}}
|'''2:2'''
|{{TUR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1976]]
|{{HUN}}
|'''{{URS}}'''
|'''1:0'''
|{{HUN}}
|{{ESP}}
|'''3:0'''
|{{FRA}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1977]]
|{{BEL}}
|'''{{BEL}}'''
|'''2:1'''
|{{BUL}}
|{{URS}}
|'''7:2'''
|{{FRG}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1978]]
|{{POL}}
|{{URS}}
|'''3:0'''
|{{YUG}}
|{{POL}}
|'''3:1'''
|{{SCO}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1979]]
|{{AUT}}
|'''{{YUG}}'''
|'''1:0'''
|{{BUL}}
|{{ENG}}
|'''0:0''' 4-3 пен.
|{{FRA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1980]]
|{{DDR}}
|'''{{ENG}}'''
|'''2:1'''
|{{POL}}
|{{ITA}}
|'''3:0'''
|{{NED}}
|}

===UEFA Under-18===
{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 % |Өткізілу орны
!colspan=3|Финалдық матч 
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1981]]
|{{FRG}}
|'''{{FRG}}'''
|'''1:0'''
|{{POL}}
|{{FRA}}
|'''1:1''' 2-0 пен.
|{{ESP}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1982]]
|{{FIN}}
|'''{{SCO}}'''
|'''3:1'''
|{{TCH}}
|{{URS}}
|'''3:1'''
|{{POL}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1983]]
|{{ENG}}
|'''{{FRA}}'''
|'''1:0'''
|{{TCH}}
|{{ENG}}
|'''1:1''' 4-2 пен.
|{{ITA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1984]]
|{{URS}}
|'''{{HUN}}'''
|'''0:0''' 3-2 пен.
|{{URS}}
|{{POL}}
|'''2:1'''
|{{IRL}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1986]]
|{{YUG}}
|'''{{DDR}}'''
|'''3:1'''
|{{ITA}}
|{{FRG}}
|'''1:0'''
|{{SCO}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1988]]
|{{TCH}}
|'''{{URS}}'''
|'''3:1'''
|{{POR}}
|{{DDR}}
|'''2:0'''
|{{ESP}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1990]]
|{{HUN}}
|'''{{URS}}'''
|'''0:0''' 4-2 пен.
|{{POR}}
|{{ESP}}
|'''1:0'''
|{{ENG}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1992]]
|{{FRG}}
|'''{{TUR}}'''
|'''2:1'''
|{{POR}}
|{{NOR}}
|'''1:1''' 8-7 пен.
|{{ENG}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1993]]
|{{ENG}}
|'''{{ENG}}'''
|'''1:0'''
|{{TUR}}
|{{ESP}}
|'''2:1'''
|{{POR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1994]]
|{{ESP}}
|'''{{POR}}'''
|'''1:1''' 4-1 пен.
|{{GER}}
|{{ESP}}
|'''5:2'''
|{{NED}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1995]]
|{{GRE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''4:1'''
|{{ITA}}
|{{GRE}}
|'''5:0'''
|{{NED}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1996]]
|{{FRA}}
|'''{{FRA}}'''
|'''1:0'''
|{{ESP}}
|{{ENG}}
|'''3:2'''
|{{BEL}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1997]]
|{{ISL}}
|'''{{FRA}}'''
|'''1:0'''
|{{POR}}
|{{ESP}}
|'''2:1'''
|{{IRL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1998]]
|{{CYP}}
|'''{{IRL}}'''
|'''1:1''' 4-3 пен.
|{{GER}}
|{{CRO}}
|'''0:0''' 5-4 пен.
|{{POR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1999]]
|{{SWE}}
|'''{{POR}}'''
|'''1:0'''
|{{ITA}}
|{{IRL}}
|'''1:0'''
|{{GRE}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2000]]
|{{GER}}
|'''{{FRA}}'''
|'''1:0'''
|{{UKR}}
|{{GER}}
|'''3:1'''
|{{GRE}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2001]]
|{{FIN}}
|'''{{POL}}'''
|'''3:1'''
|{{CZE}}
|{{ESP}}
|'''6:2'''
|{{YUG}}
|}

===UEFA Under-19===
{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 % |Өткізілу орны
!colspan=3|Финалдық матч 
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2002]]
|{{NOR}}
|'''{{ESP}}'''
|'''1:0'''
|{{GER}}
|{{SVK}}
|'''2:1'''
|{{IRL}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2003]]
|{{LIE}}
|'''{{ITA}}'''
|'''2:0'''
|{{POR}}
|{{AUT}}/{{CZE}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2004]]
|{{CHE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''1:0'''
|{{TUR}}
|{{CHE}}/{{UKR}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2005]]
|{{NIR}}
|'''{{FRA}}'''
|'''3:1'''
|{{ENG}}
|{{GER}}/{{SCG}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2006]]
|{{POL}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:1'''
|{{SCO}}
|{{AUT}}/{{CZE}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2007]]
|{{AUT}}
|'''{{ESP}}'''
|'''1:0'''
|{{GRE}}
|{{FRA}}/{{GER}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2008]]
|{{CZE}}
|'''{{GER}}'''
|'''3:1'''
|{{ITA}}
|{{CZE}}/{{HUN}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2009]]
|{{UKR}}
|'''{{UKR}}'''
|'''2:0'''
|{{ENG}}
|{{FRA}}/{{SRB}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2010]]
|{{FRA}}
|'''{{FRA}}'''
|'''2:1'''
|{{ESP}}
|{{CRO}}/{{ENG}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2011]]
|{{ROM}}
|'''{{ESP}}'''
|'''3:2'''
|{{CZE}}
|{{IRL}}/{{SRB}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2012]]
|{{EST}}
|'''{{ESP}}'''
|'''1:0'''
|{{GRE}}
|{{ENG}}/{{FRA}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2013]]
|{{LTU}}
|'''{{SRB}}'''
|'''1:0'''
|{{FRA}}
|{{POR}}/{{ESP}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2014]]
|{{HUN}}
|'''{{GER}}'''
|'''1:0'''
|{{POR}}
|{{AUT}}/{{SRB}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2015]]
|{{GRE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:0'''
|{{RUS}}
|{{FRA}}/{{GRE}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2016]]
|{{GER}}
|'''{{FRA}}'''
|'''4:0'''
|{{ITA}}
|{{ENG}}/{{POR}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2017]]
|{{GEO}}
|'''{{ENG}}'''
|'''2:1'''
|{{POR}}
|{{CZE}}/{{NED}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2018]]
|{{FIN}}
|'''{{POR}}'''
|'''4:3'''
|{{ITA}}
|{{FRA}}/{{UKR}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2019]]
|{{ARM}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:0'''
|{{POR}}
|{{FRA}}/{{IRL}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2020]]
|{{NIR}}
| colspan=&quot;6&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''&lt;ref&gt;[https://www.uefa.com/under19/news/025e-0fac6fe40557-8da71e4a1ab1-1000--2020-under-19-euro-cancelled]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2021]]
|{{ROM}}
| colspan=&quot;6&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''&lt;ref&gt;[https://www.uefa.com/under19/news/0266-11a56ec11741-2377dafed677-1000--2020-21-under-19-euro-cancelled]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2022]]
|{{SVK}}
|'''{{ENG}}'''
|'''3:1''' (қос.уақыт)
|{{ISR}}
|{{FRA}}/{{ITA}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2023]]
|{{MLT}}
|'''{{ITA}}'''
|'''1:0'''
|{{POR}}
|{{NOR}}/{{ESP}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2024]]
|{{NIR}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:0'''
|{{FRA}}
|{{ITA}}/{{UKR}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2025]]
|{{ROM}}
|'''{{NED}}'''
|'''1:0'''
|{{ESP}}
|{{ROM}}/{{GER}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2026]]
|{{WAL}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:0'''
|{{GER}}
|{{CRO}}/{{UKR}}
|
|
|}

== Жалпы медальдар саны ==

{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}}
|-
|- align=center
|'''1'''||align=left|'''{{ESP}}'''
|'''13'''||'''5'''||'''6'''||'''24'''
|-
|- align=center
|'''2'''||align=&quot;left&quot;|{{ENG}}
|11||5||3||'''19'''
|-
|'''3'''||align=left|{{FRA}} 
|8||4||3||'''15'''
|-
|'''4'''||align=&quot;left&quot;|{{GER}}
|6||8||6||'''20'''
|-
|'''5'''||align=&quot;left&quot;|{{URS}}
|6||1||3||'''10'''
|-
|'''6'''||align=&quot;left&quot;|{{POR}}
|4||10||3||'''17'''
|-
|'''7'''||align=&quot;left&quot;|{{ITA}}
|4||7||4||'''15'''
|-
|'''8'''||align=&quot;left&quot;|{{BUL}}
|3||2||0||'''5'''
|-
|'''9'''||align=&quot;left&quot;|{{HUN}}
|3||1||2||'''6'''
|-
|'''10'''||align=&quot;left&quot;|{{YUG}}
|2||4||1||'''7'''
|-
|'''11'''||align=&quot;left&quot;|{{AUT}}
|2||1||1||'''4'''
|-
|'''12'''||align=&quot;left&quot;|{{POL}}
|1||3||3||'''7'''
|-
|'''13'''||align=&quot;left&quot;|{{NED}}
|1||3||1||'''5'''
|-
|rowspan=2|'''14'''||align=&quot;left&quot;|{{TCH}}
|1||2||2||'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{TUR}}
|1||2||2||'''5'''
|-
|rowspan=2|'''16'''||align=&quot;left&quot;|{{SCO}}
|1||1||3||'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{BEL}}
|1||1||3||'''5'''
|-
|rowspan=2|'''18'''||align=&quot;left&quot;|{{ROM}}
|1||1||1||'''3'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{UKR}}
|1||1||4||'''6'''
|-
|'''20'''||align=&quot;left&quot;|{{IRL}}
|1||0||1||'''2'''
|-
|'''21'''||align=&quot;left&quot;|{{SRB}}
|1||0||0||'''1'''
|-
|'''22'''||align=&quot;left&quot;|{{GRE}}
|0||2||1||'''3'''
|-
|'''23'''||align=&quot;left&quot;|{{CZE}}
|0||2||0||'''2'''
|-
|rowspan=4|'''24'''||align=&quot;left&quot;|{{NIR}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{FIN}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{RUS}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{ISR}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|rowspan=4|'''28'''||align=&quot;left&quot;|{{CRO}}
|0||0||3||'''3'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{NOR}}
|0||0||1||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{ARG}}
|0||0||1||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{SVK}}
|0||0||1||'''1'''
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.uefa.com/under19/ Еуропа чемпионатының ресми сайты]

[[Санат:Еуропа біріншіліктері]]
[[Санат:Футбол]]</text>
      <sha1>hm1gc6o0p87ikjprtlttz0m7r4x8qaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696372</id>
    <revision>
      <id>3629947</id>
      <parentid>3629566</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44678" sha1="0nixndfjc016n94ndo91uaudy4jlxn1" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2021
 | байрақ = Flag of Kazakhstan.svg
 | ел = Қазақстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)
 | келесі сайлау жылы = 2026&lt;br&gt;(Құрылтай)
 | сайлау атауы = Қазақстандағы Мәжіліс сайлауы (2023)
 | тақырып = 
 | қосымша = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] сайлауымен қатар әр деңгейдегі мәслихаттар сайлауы да жүреді
 | сайлау күні = [[2023 жыл]]ы [[19 наурыз]]
 | түрі = [[Парламент сайлауы]]
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат =

 | сурет1 = Erlan Qoşanov (2022-06-06).jpg
 | түс1 = #55B4A0
 | кандидат1 = 
 | серіктес1 = 
 | жыныс1 = ер
 | партия1 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | коалация1 = 
 | партия1 коалация1 = 
 | партия2 коалация1 = 
 | партия3 коалация1 = 
 | партия4 коалация1 = 
 | партия5 коалация1 = 
 | партия6 коалация1 = 
 | партия7 коалация1 = 
 | басшы1 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | сайлаушылар даусы1 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = 
 | дауыс1 = 3431510
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 53.9
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 71.09
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 1
 | алдыңғы орын1 = 1
 | сайланған атауы = 
 | сайланған1 = 
 | алдыңғы сайланған1 =

 | сайланған атауы2 = 
 | сурет2 = Ali Bektayev (cropped).jpg
 | түс2 = #0A5C2E
 | кандидат2 = 
 | серіктес2 = 
 | жыныс2 = 
 | партия2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]]
 | коалация2 = 
 | партия1 коалация2 = 
 | партия2 коалация2 = 
 | партия3 коалация2 = 
 | партия4 коалация2 = 
 | партия5 коалация2 = 
 | партия6 коалация2 = 
 | партия7 коалация2 = 
 | басшы2 = [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]]
 | сайлаушылар даусы2 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2 = 693938
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 10.90
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 5.29
 | орын2 = 2
 | алдыңғы орын2 = 0
 | сайланған2 = 
 | алдыңғы сайланған2 = 
 | сайланған атауы =

 | сурет3 = Айдарбек Ходжаназаров (cropped).jpg
 | түс3 = #4A77EC
 | кандидат3 = 
 | серіктес3 = 
 | жыныс3 = 
 | партия3 = [[Respublica]]
 | коалация3 = 
 | партия1 коалация3 = 
 | партия2 коалация3 = 
 | партия3 коалация3 = 
 | партия4 коалация3 = 
 | партия5 коалация3 = 
 | партия6 коалация3 = 
 | партия7 коалация3 = 
 | басшы3 = [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]
 | сайлаушылар даусы3 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы3 = 
 | дауыс3 = 547,154
 | алдыңғы дауыс3 =
 | дауыс2v3 = 
 | пайыз3 = 8.5
 | пайыз2v3 = 
 | алдыңғы пайыз3 =
 | орын3 = 3
 | алдыңғы орын3 =
 | сайланған3 = 
 | алдыңғы сайланған3 =

 | сурет4 = Азат Перуашев 2023 (37825) (cropped).jpg 
 | түс4 = #053381
 | кандидат4 = 
 | серіктес4 = 
 | жыныс4 = ер
 | партия4 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]
 | басшы4 = [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]
 | сайлаушылар даусы4 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы4 = 
 | дауыс4 = 535139
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | пайыз4 = 8.41
 | алдыңғы пайыз4 = 10.95
 | ref пайыз4 = 
 | орын4 = 4
 | алдыңғы орын4 = 6
 | сайланған4 = 
 | алдыңғы сайланған4 =

 | сурет5 = ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg
 | түс5 = #EE0D39
 | кандидат5 = 
 | серіктес5 = 
 | жыныс5 = ер
 | партия5 = [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]
 | басшы5 = [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]
 | сайлаушылар даусы5 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы5 = 
 | дауыс5 = 432920
 | алдыңғы дауыс5 = 
 | пайыз5 = 6.80
 | алдыңғы пайыз5 = 9.1
 | ref пайыз5 = 
 | орын5 = 5
 | алдыңғы орын5 = 7
 | сайланған5 = 
 | алдыңғы сайланған5 =

 | сурет6 = Асхат Рахымжанов (16762) (cropped).jpg
 | түс6 = #0456F7
 | кандидат6 =
 | серіктес6 = 
 | жыныс6 = ер
 | партия6 = [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
 | басшы6 = [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]]
 | сайлаушылар даусы6 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы6 = 
 | дауыс6 = 331058
 | алдыңғы дауыс6 =
 | пайыз6 = 5.20
 | алдыңғы пайыз6 =
 | ref пайыз6 = 
 | орын6 = 
 | алдыңғы орын6 = 
 | сайланған6 = 
 | алдыңғы сайланған6 =

 | сайланған атауы = 
 | қарта атауы = 
 | қарта = 
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|'''Сайланған 8-сайланым Мәжіліс депутаттары''']]
 | диаграмма = Kazakhstan Mäjilis 2023.svg
 | диаграмма өлшемі =
 | шарт1 = {{legend|#55B4A0|[[Аманат (партия)|Аманат]]: 62 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Respublica]]: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]: 5 депутат}}{{legend|#CCCCCC|Партиясыз: 7 депутат}}
 | шарт2 = {{legend|#0A5C2E|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]]: 8 депутат}}{{legend|#053381|[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол ДП]]: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 4 депутат}}
 | диаграмма2 атауы =
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | ізашар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | ізбасар = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | ізбасар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | poste = 
 | ізашар атауы = Алдыңғы [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]]
 | ізашар жынысы = ер
 | ізбасар атауы = Сайланған [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]]
 | ізбасар жынысы = ер
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн =
 | сайт =
}}
[[2023 жыл]]дың [[19 наурыз]]ында [[Қазақстан]]да '''кезектен тыс [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының сайлауы''' өтті,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195|title=Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|lang=kk|date=2023-01-19|access-date=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32272052.html|title=Мәжіліс сайлауы: ОСК &quot;Аманат&quot; ұсынған кандидаттар тізімін тіркеді|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ТАПАЕВА Нұргүл|lang=kk|date=2023-02-15|access-date=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/mazhilis-pen-maslihat-deputattaryn-saylau-bir-kunde-19-nauryzda-otedi_a4025844|title=Мәжіліс пен мәслихат депутаттарын сайлау бір күнде – 19 наурызда өтеді|publisher=kazinform|lang=kk|date=2023-01-20|access-date=2023-02-15}}&lt;/ref&gt; оның нәтижесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Мәжілістің 8-сайланым депутаттары]] сайланды. Бұл сайлаумен қатар барлық деңгейдегі (аудандық, қалалық, облыстық) [[мәслихат]]тар депутаттарының сайлануы өткен еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32324312.html|title=Выборы в мажилис и маслихаты: в Казахстане открылись избирательные участки|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=ru|date=2023-03-19|access-date=2023-03-27}}&lt;/ref&gt; Сайлау нәтижесінде ресми тіркелген жеті партияның алтауы мандат алды: [[Байтақ (партия)|Байтақ Жасылдар партиясы]] Мәжілісте өкілеттік ала алмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230327/saylaudyn-songy-qorytyndysy-mazhiliske-alty-partiya-otti-33281313.html|title=Сайлаудың соңғы қорытындысы: мәжіліске 6 партия өтті|publisher=SPUTNIK.kz|lang=kk|date=2023-03-27|access-date=2023-03-27}}&lt;/ref&gt; Бұл сайлау — тәуелсіз Қазақстан тарихындағы тоғызыншы парламент сайлауы.

== Жүргізілуі ==
{{multiple image
| header            = 
| align             = right
| width             =
| direction         = horizontal
| image1            = Logo Sailau-2023.svg
| width1            = 55
| caption1          = 
| image2            = Logo Sailau 2023 (1).svg
| width2            = 200
| caption2          = 
| footer            = 2023 жылғы сайлаудың ресми логотиптері
}}
[[Қазақстандағы референдум (2022)|2022 жылғы референдум]] қорытындысы бойынша [[Қазақстан Конституциясы]]на енгізілген өзгерістерден кейін [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының 70 % партиялық тізім бойынша, 30 % [[Сайлау округі|бір мандатты округ]]терден сайланатын болады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/news/mazhiliske-birmandatty-okrugtan-sajlanudyn-egzhej-tegzheji-zhariyalandy|title=Мәжіліске бір мандатты округтан сайланудың егжей-тегжейі жарияланды|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|date=2020-08-30|access-date=2023-02-17}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың 20 қаңтарында [[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|елдің Орталық сайлау комиссиясы]] (ОСК) сайлауды тағайындауға, күнтізбелік жоспарды бекітуге, сайлау құжаттарының нысандарын белгілеуге қатысты бірқатар мәселелерді талқылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8266&amp;v=mobile|title=ҚР Орталық сайлау комиссиясының отырысы туралы|lang=kk|date=2023-01-20|access-date=2023-02-23|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты}}&lt;/ref&gt; ОСК төрағасының орынбасары Константин Петровтың сөзінше 2023 жылғы 1 қаңтар санағы бойынша Қазақстанда белсенді сайлау құқығы бар 11 976 406 азамат бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8290&amp;v=mobile|title=23 қаңтарда Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының отырысы өтті|lang=kk|date=2023-01-23|access-date=2023-02-23|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты}}&lt;/ref&gt;

=== Бағдарламасы ===
2023 жылдың 20 қаңтарында Орталық сайлау комиссиясының (ОСК) отырысында төрағаның орынбасары Константин Петров 2023 жылғы сайлаудың күнтізбелік жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-20|title=Об утверждении типового Календарного плана основных мероприятий по подготовке и проведению внеочередных выборов депутатов маслихатов Республики Казахстан, назначенных на 19 марта 2023 года|url=https://www.election.gov.kz/rus/news/acts/index.php?ID=8253&amp;v=mobile|access-date=2023-01-26|website=www.election.gov.kz|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Күні
!Жоспары
|-
|19 қаңтар
|Қазақстан Парламенті VII-шақырылымының таратылуы; сайлау күнінің тағайындалуы
|-
|20 қаңтар
|Үміктерлердің тіркелуі
|-
|18 ақпан
|Тіркелудің аяқталуы
|-
|18 ақпан – 18 наурыз
|Үміткерлер үгіті
|-
|18 наурыз
|Тыныштық күні
|-
|19 наурыз
|Сайлау күні
|-
|19 наурыз, 20:00
|Дауыс саналуы және нәтижесінің дайындалуы
|}

== Партиялары ==
=== Қатысушы партиялар және олардың төрағалары ===
2023 жылы 21 қаңтарда [[Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] (ОСК) жалпы [[Қазақстандағы саяси партиялар|тіркелген саяси партиялар]]дың жетеуі сайлауға қатысатыны туралы хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/mazhilis-pen-maslihat-saylauyna-7-partiya-katysady_a4026277/amp|title=Мәжіліс пен мәслихат сайлауына 7 партия қатысады|publisher=kasinform|lang=kk|date=2023-01-21|access-date=2023-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/sem-partiy-dopuschenyi-uchastiyu-vneocherednyih-vyiborah-489129/|title=Семь партий допущены к участию на внеочередных выборах депутатов|lang=ru|publisher=Tengrinews|date=2023-01-21|access-date=2023-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2%D1%81%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BC/2793433|title=Все партии в Казахстане допустили к парламентским выборам|date=2023-01-21|access-date=2023-02-02|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; |'''№'''
! rowspan=&quot;2&quot; |Идеологиясы
! rowspan=&quot;2&quot; |Төрағасы
! colspan=&quot;2&quot; |2021 нәтижесі
! rowspan=&quot;2&quot; |Саяси ұстанымы
|-
!Дауыс саны (%)
!Депутат саны
|-
| style=&quot;background:#55B4A0;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''Аманат'''
|[[Аманат (партия)|Аманат]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
|{{nowrap|[[Ұлтшылдық]]&lt;br&gt;[[Социал консерватизм]]}}
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |71,1 %
|{{Партия/Орындар|76|98|#55B4A0}}
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-президенттік
|-
| style=&quot;background:#0A5C2E;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''Ауыл'''
|[[Ауыл (партия)|&quot;Ауыл&quot; ХДПП]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
|[[Аграризм]]&lt;br&gt;[[Социал-демократия]]
|[[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5,3 %
|{{Партия/Орындар|0|98|#0A5C2E}}
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-үкіметтік&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Назарбаев проголосовал на выборах президента|url=https://rus.azattyk.org/a/29989113.html|access-date=2023-03-02|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#4A77EC;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''Respublica'''
|[[Respublica]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
|[[Либерализм]]&lt;br&gt;[[Парламентаризм]]
|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |''Жаңа''
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-президенттік&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2023-01-19|title=Минюст Казахстана сообщил о регистрации партии Respublica|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|url=https://rus.azattyq.org/a/32229247.html|access-date=2023-03-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#EE0D39;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''ҚХП'''
|[[Қазақстан Халық партиясы]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
|[[Демократия]]лық [[социализм]]
|[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9,1 %
|{{Партия/Орындар|10|98|#EE0D39}}
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-президенттік
|-
| style=&quot;background:#446E3C;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''Байтақ'''
|{{nowrap|[[Байтақ (партия)|&quot;Байтақ&quot; Жасылдар партиясы]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
|[[Жасыл саясат]]
|[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |''Жаңа''
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-үкіметтік&lt;ref&gt;{{Citation|title=«Поддерживаем курс Токаева». Провластная партия «Байтак» провела съезд|url=https://rus.azattyq.org/a/podderzhivaem-kurs-tokaeva-provlastnaya-partiya-baytak-provela-sezd/32254446.html|lang=ru|access-date=2023-02-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#053381;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''Aq Jol'''
|[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол Демократиялық партиясы]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
|[[Либералды консерватизм]]&lt;br&gt;[[Экономикалық либерализм]]
|[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11 %
|{{Партия/Орындар|12|98|#053381}}
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |Про-президенттік
|-
| style=&quot;background:#0456F7;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''ЖСДП'''
|{{nowrap|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
|[[Социал-демократия]]&lt;br&gt;[[Парламентаризм]]
|[[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |''Қатыспады''
| style=&quot;background:#FFC7C7;text-align:center;&quot; |Оппозиция (өз сөзі бойынша)&lt;ref&gt;{{Cite web|author=ТОЙКЕН, Сәния|date=2023-02-02|title=ОСДП объявила о намерении участвовать в выборах в мажилис и маслихаты|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|url=https://rus.azattyq.org/a/32252094.html|access-date=2023-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Анық емес (де-факто)&lt;ref&gt;{{Cite news|author=АЛИМОВА, Елнұр|date=2023-02-04|title=Зачем Токаев «играет с огнём» и почему Казахстан ждёт очередной «карманный» парламент?|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|url=https://rus.azattyq.org/a/review-tokayev-is-playing-with-fire/32255276.html|access-date=2023-02-07}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Партиялар және үміткерлер саны ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Партия
! rowspan=&quot;2&quot; |Партия тізіміндегі №1&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Даниярқызы, Айым|date=2023-02-09|title=Мәжіліс сайлауына түсетін кандидаттар тізімі|url=https://el.kz/mazhilis-saylauyna-tusetin-kandidattar-tizimi_64007/|access-date=2023-02-16|publisher=el.kz|lang=kk}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер саны
! rowspan=&quot;2&quot; |Жалпы саны
! rowspan=&quot;2&quot; |Партия тіркелуі
|-
!Партия тізімі
!Бірмүше аудандар
|-
| style=&quot;background:#EE0D39;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Қазақстан Халық партиясы|ҚХП]]
|[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |52
| style=&quot;text-align:center;&quot; |15
| style=&quot;text-align:center;&quot; |67
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |11 ақпан 2023 &lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-11|title=On registration of the party list of representative candidates|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=8481|access-date=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#053381;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол]]
|[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |54
| style=&quot;text-align:center;&quot; |23
| style=&quot;text-align:center;&quot; |77
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |13 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-02-13|title=On accreditation of international observers and registration of party lists|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=8523|access-date=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#0456F7;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|JSDP]]
|[[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |25
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |13 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#0A5C2E;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ауыл (партия)|Ауыл]]
|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |25
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |34
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |14 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:ABB&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-02-14|title=On registration of party lists|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=8521|access-date=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#446E3C;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Байтақ (партия)|Baytaq]]
|[[Арман Қайырберліұлы Қашқынбеков|Арман Қашқынбеков]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |18
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |22
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |14 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:ABB&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#55B4A0;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Аманат (партия)|Аманат]]
|[[Константин Викторович Авершин|Константин Авершин]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |90
| style=&quot;text-align:center;&quot; |29
| style=&quot;text-align:center;&quot; |119
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |15 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-02-15|title=On registration of party lists and accreditation of observers of foreign states|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=8522|access-date=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#4A77EC;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Respublica]]
|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |23
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |27
| style=&quot;background:#9EFF9E;text-align:center;&quot; |15 ақпан 2023&lt;br&gt;[[File:Yes check.svg|15px]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background-color:#DCDCDC&quot;|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Өзін-өзі ұсынушы]]
| colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |359
| {{N/A}}
|}

== Партия науқандары ==
[[Сурет:2023 Kazakh election ads.jpg|thumb|left|Сайлауалды үгіт плакаттары ілінген колонналар, [[Астана]]]]
=== Қазақстан Халық партиясы ===
21 қаңтарда жүргізілген отырысының нәтижесінде [[Қазақстан Халық партиясы]] (ҚХП) өзінің бұл сайлауда «белсенді қатысатынын» жариялаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/170283/|title=Қазақстан Халық партиясы сайлауға қатысады|lang=kk|date=2023-01-21|access-date=2023-02-23|publisher=''[[Qazaqstan (телеарна)|qazaqstan.tv]]''|author=СЕЛЕУБАЙ, Серік}}&lt;/ref&gt;

Қантардың 31-і күні партияның ХХІІІ-съезі өтті, оның барысында ҚХП төрағасы [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] «қазақстандықтарды алаңда емес, сайлау учаскелеріне келіп, барлық талаптарды өркениетті, демократиялық жолмен орындау үшін шақырамыз» деді.&lt;ref name=&quot;Halıq ruwhı&quot;&gt;{{Cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/50537-astanada-kazakstan-khalyk-partiiasynyn-sezi-otti|title=Астанада Қазақстан Халық партиясының съезі өтті|lang=kk|date=2023-01-31|access-date=2023-02-23|publisher=''Азаттық рухы''}}&lt;/ref&gt; Съезде энергетика және өнеркәсіп, сондай-ақ жерді беру, көші-қон жұмыспен қамту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://el.kz/qazaqstan-halyq-partiyasynyn-kezekten-tys-sezi-otti_62887/|title=Қазақстан Халық партиясының кезектен тыс съезі өтті|lang=kk|date=2023-01-30|access-date=2023-02-23|publisher=el.kz|author=ТІЛЕЙҚЫЗЫ, Амангүл}}&lt;/ref&gt; және әйелдер зейнеткерлік жасын төмендету&lt;ref name=&quot;Halıq ruwhı&quot;&gt;&lt;/ref&gt; сияқты мәселелер көтерілді.

Съезден бұрын ҚХП құрамынан оның бірнеше мүшелері шыққан еді,&lt;ref name=&quot;Halıq ruwhı&quot;&gt;&lt;/ref&gt; солардың ішінен бұрынғы Мәжіліс депутаттарының үшеуі ([[Жамбыл Аужанұлы Ахметбеков|Жамбыл Ахметбеков]], [[Ерлан Валерийұлы Смайлов|Ерлан Смайлов]] және [[Ғазиз Зейнел-Ғабиденұлы Құлахметов|Ғазиз Құлахметов]]) де болған еді. Партиядан шығу себебін олар &quot;нашарланған партия басшылығын&quot; атап кетті.&lt;ref name=&quot;alaş.kz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://alash.kz/qazaqstan-halyq-partiyasy-eki-zhylda-ne-istedi/|title=Қазақстан халық партиясы екі жылда не істеді?|lang=kk|date=2023-02-01|access-date=2023-02-23|publisher=alash.kz}}&lt;/ref&gt;

[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] айтуынша партияның бекітілген тізімінде 52 адам бар.&lt;ref name=&quot;alaş.kz&quot;/&gt;

=== Ақ жол ===
20 қаңтар күні [[Ақ жол демократиялық партиясы]] өзінің осы сайлауға қатысатынын жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=СЕЛЕУБАЙ, Серік|date=2023-01-20|title=&quot;Ақ жол&quot; демократиялық партиясы сайлауға қатысады|url=https://qazaqstan.tv/news/170282/|access-date=2023-02-17|website=qazaqstan.tv|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

1 ақпан күні партияның ХХІ-съезі өтті, оның барысында партияның сайлауда қатысуы ресми түрде шешілді. «Ақ жол» партиясынан жалпы 77 кандидат ұсынылды, оның ішінде 54-і партиялық тізімге енгізілген, осы тізімде төраға [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]], бұрынғы президенттікке үміткер [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дания Еспаева]], ақын [[Қазыбек Жарылқасынұлы Иса|Қазыбек Иса]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/ak-zhol-partiyasy-mazhilis-deputattygyna-kandidattar-tizimin-bekitti_a4030338/|title=«Ақ жол» партиясы Мәжіліс депутаттығына кандидаттар тізімін бекітті|lang=kk|date=2023-01-20|access-date=2023-02-23|publisher=}}&lt;/ref&gt;

Съезде Азат Перуашев пен партияның басқа мүшелері [[жемқорлық]]қа қарсы шықты және елдегі [[демократия]], де-офшоризация, әлеуметтік әділеттілік, нарықтық экономика және сыртқы саясат мәселелерін көтерді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/blog/a-zhol-demokratiial-partiias-mzhls-deputattna-mtkerlerd-tzmn-bektt|title=«Ақ жол» демократиялық партиясы Мәжіліс депутаттығына үміткерлердің тізімін бекітті|lang=kk|date=2023-02-01|access-date=2023-02-23|publisher=[[Ақ жол демократиялық партиясы]]ның ресми сайты}}&lt;/ref&gt;

=== Жалпыұлттық социал-демократиялық партия ===
21 қаңтар күні бұрынғы сайлауларға бойкот жасаған, өзін «елдегі жалғыз оппозициялық күш» деп атайтын [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] өзінің 2023 жылғы Мәжіліс және мәслихаттар сайлауына қатысатынын жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/saylau-zhalpyulttyk-social-demokratiyalyk-partiya-toralkasy-malimdeme-zhasady_a4026342|title=Сайлау: Жалпыұлттық социал-демократиялық партия төралқасы мәлімдеме жасады|lang=kk|date=2023-01-21|access-date=2023-02-28|publisher=kazinform|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр}}&lt;/ref&gt; 2 ақпан күні болған партияның XX-съезінің барысында партиялық тізім бойынша 19 адам, мажоритар жүйе бойынша партия 6 адам түсетіні белгілі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32251944.html|title=ЖСДП мәжіліс пен мәслихат сайлауына қатысатынын мәлімдеді|lang=kk|date=2023-02-02|access-date=2023-02-28|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ТОЙКЕН, Сәния}}&lt;/ref&gt;

13 ақпан күні ЖСДП Орталық сайлау коммисиясының қатысушы партиялар тізіміне қабылданды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/335265-zhsdp-tizimi-talapqa-say|title=ЖСДП тізімі талапқа сай|lang=kk|date=2023-02-13|access-date=2023-02-28|publisher=egemen.kz|author=ЖОЛЖАН, Гүлнар}}&lt;/ref&gt;

=== Байтақ ===
2022 жылы ғана тіркелген [[Байтақ (партия)|&quot;Байтақ&quot; Жасылдар партиясы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32155457.html|title=&quot;Байтақ&quot; жасылдар партиясы тіркелді. Партия лидері Әміртай - Тоқаев құрған ұлттық кеңестің мүшесі|lang=kk|date=2022-11-30|access-date=2023-02-28|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы 20 қаңтарда Қазақстанның экологиялық саясатын өзгертуін мақсат қылып, сайлауға алғаш рет қатысатынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-20|title=&quot;Байтақ&quot; жасылдар партиясы Мәжіліс сайлауына қатысады|url=https://el.kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-mazhilis-saylauyna-qatysady_61924/|access-date=2023-02-17|publisher=el.kz|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 21 қаңтарда партия төрағасы [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] партияның осы сайлауда экологиялық проблемаларды көтеруге ұмтылатынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-21|title=&quot;БАЙТАҚ&quot; ПАРТИЯСЫ САЙЛАУҒА ҚАТЫСАДЫ|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/583269-bajta-partiyasy-sajlau-a-atysady|access-date=2023-02-17|website=24.kz|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=БАҚБЕРГЕН, Ботакөз|date=2023-01-21|title=&quot;Байтақ&quot; партиясы алдағы сайлауға қатысты мәлімдеме жасады|url=https://egemen.kz/article/333256-baytaq-partiyasy-aldaghy-saylaugha-qatysty-malimdeme-dgasady|access-date=2023-02-17|website=Egemen Qazaqstan|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Партиядан тізім бойынша 20 кандидат ұсынылды, оның ішінде әйелдер квотасы бойынша 4 кандидат, жастар квотасы бойынша – 1 кандидат және мүгедектер квотасы бойынша – 1 кандидат бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Серікжанқызы, Айжан|date=2023-02-03|title=BAYTAQ жасылдар партиясы сайлауға 24 кандидат ұсынды|url=https://www.inform.kz/kz/baytaq-zhasyldar-partiyasy-saylauga-24-kandidat-usyndy_a4031252|access-date=2023-03-03|website=kazinform|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

=== Ауыл ===
24 қаңтар күні [[Ауыл (партия)|Ауыл Халықтық Демократиялық партиясы]]ның төрағасы [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] «партияның жаңа сайлау циклінде адал және ашық күреске дайын екендігін» және «партиялық өрістің кеңейгені мен саяси күштер арасындағы бәсекелестіктің дамып келе жатқандығын» айтып кеткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-24|title=«Ауыл» партиясы сайлауға қатыса ма? Әли Бектаев мәлімдеме жасады|url=https://el.kz/auyl-partiyasy-saylauga-qatysa-ma-ali-bektaev-malimdeme-zhasady_61978/|access-date=2023-03-04|website=kazinform|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

4 ақпан күні өткен партияның съезі нәтижесінде партия атынан сайлауда 34 үміткер қатысатыны белгілі болды, сайлауалды бағдарлама қабылданды.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-04|author=САҒИТОВ, Дарын|title=«Ауыл» партиясынан 34 кандидат бақ сынайды|url=https://qazaqstan.tv/news/170999/|access-date=2023-03-04|website=kazinform|lang=kk|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|qazaqstan.tv]]}}&lt;/ref&gt; Партия үміткерлерінің тізіміне [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы президент сайлауы]]на қатысқан үміткердің екеуі: [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] пен [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Әбден]] бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-02-04|author=ТОЙКЕН, Сәния және АҚСЕЙІТОВ, Кенжетай|title=&quot;Ауыл&quot; мәжіліс депутаттығына 34 адамды ұсынды. Арасында былтыр президент сайлауына түскен кандидаттар бар|url=https://www.azattyq.org/a/32255587.html|access-date=2023-03-04|website=kazinform|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}&lt;/ref&gt;

== Нәтижелері ==
[[Сурет:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg|thumb|center|VIII-шақырылымының құрамы]]
Сайлау нәтижесінде сайлауға қатысқан жеті партияның алтауы Мәжіліске кірді (тек [[Байтақ (партия)|Байтақ]] партиясы беспайыздық нәтижеге жете алмады) және өзін-өзі ұсынған үміткерлердің жетеуі Мәжілістегі мандаттарын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; |Жинаған дауыс саны
! rowspan=&quot;2&quot; |%
! colspan=&quot;3&quot; |Мандат саны
|-
!Округ бойынша
!Партиялық тізімдер бойынша
!Жалпы
|-
| style=&quot;background:#55B4A0;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Аманат (партия)|Аманат]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3 431 510
| style=&quot;text-align:center;&quot; |53,9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |22
| style=&quot;text-align:center;&quot; |40
|{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}}
|-
| style=&quot;background:#0A5C2E;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ауыл (партия)|Ауыл]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |693 938
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10,9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8
|{{Партия/Орындар|8|98|#0A5C2E}}
|-
| style=&quot;background:#4A77EC;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Respublica]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |547 154
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8,6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
|{{Партия/Орындар|6|98|#4A77EC}}
|-
| style=&quot;background:#053381;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |535 139
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8,4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
|{{Партия/Орындар|5|98|#053381}}
|-
| style=&quot;background:#EE0D39;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |432 920
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6.8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
|{{Партия/Орындар|5|98|#EE0D39}}
|-
| style=&quot;background:#0456F7;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |331 058
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5,2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
|{{Партия/Орындар|4|98|#0456F7}}
|-
| style=&quot;background:#446E3C;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Байтақ (партия)|Байтақ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |146 431
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2,3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|{{Партия/Орындар|0|98|#446E3C}}
|-
| style=&quot;background:#808080;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Өзін-өзі ұсынушы]]лар
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|{{Партия/Орындар|7|98|#808080}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |248 291
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3,9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |=
| style=&quot;text-align:center;&quot; |-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |-
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;  colspan=&quot;2&quot; |'''Жалпы саны'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''6 366 441'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''100'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''29'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''69'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |{{Партия/Орындар|98|98|#808080}}
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Қазақстан сайлаулары}}

[[Санат:2023 жылдағы Қазақстан]]
[[Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары]]
[[Санат:2023 жылғы Қазақстандағы сайлаулар]]</text>
      <sha1>0nixndfjc016n94ndo91uaudy4jlxn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Dmytrovashchenko</title>
    <ns>3</ns>
    <id>713519</id>
    <revision>
      <id>3629904</id>
      <parentid>3210793</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>기나ㅏㄴ</username>
        <id>123237</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>기나ㅏㄴ [[Қатысушы талқылауы:Yeldoms]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Dmytrovashchenko]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Yeldoms|Yeldoms]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Dmytrovashchenko|Dmytrovashchenko]]&quot;</comment>
      <origin>3210793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="dqdt1l894y9r6mzn47hpaj2ej2jod7t" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Yeldoms}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:01, 2023 ж. қазанның 6 (+06)</text>
      <sha1>dqdt1l894y9r6mzn47hpaj2ej2jod7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 61535adb425e7b4d78c929aba71804bb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>722950</id>
    <revision>
      <id>3629906</id>
      <parentid>3252614</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Zhapir]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 61535adb425e7b4d78c929aba71804bb]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Zhapir|Zhapir]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 61535adb425e7b4d78c929aba71804bb|Renamed user 61535adb425e7b4d78c929aba71804bb]]&quot;</comment>
      <origin>3252614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="5xwyjf76xeprihwi2hjvy0mwrkxm6ph" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zhapir}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 21:33, 2023 ж. желтоқсанның 21 (+06)</text>
      <sha1>5xwyjf76xeprihwi2hjvy0mwrkxm6ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жігіттің сөзі. Қанды жол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723281</id>
    <revision>
      <id>3629853</id>
      <parentid>3471487</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Жігіт сөзі. Асфальттағы қан]] бетін [[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3471487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26719" sha1="s1t6xiabj894y6q2rn3l611llf6695f" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жігіт сөзі. Асфальттағы қан
 | Шынайы атауы = {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Криминалдық фильм|криминал]]&lt;br&gt;[[Драмалық фильм|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]&lt;br&gt;[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]&lt;br&gt;[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]&lt;br&gt;[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]&lt;br&gt;[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]&lt;br&gt;[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{байрақ|Ресей}}
 | тілі = [[орыс тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 8
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Фёдор Сергеевич Бондарчук|Фёдор Бондарчук]]
 | режиссёрі = [[Жора Крыжовников]]
 | операторы = Юрий Коробейников
 | сценарист = [[Жора Крыжовников]]&lt;br&gt;Андрей Золотарёв
 | түсірілім орны = [[Ярославль]], [[Ярославль облысы]], [[Ресей]]
 | ұзақтығы = ~50 минут
 | студия = Toomuch Production&lt;br&gt;«НМГ Студия»
 | статусы = 
 | телеарна = {{ту|Ресей}} Wink&lt;br&gt;{{ту|Ресей}} Start
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 9 қараша 2023
 | соңғы рет көрсетілді = 21 желтоқсан 2023
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 28429213
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''Жігіт сөзі. Асфальттағы қан''' (кейбір аудармаларда '''Жігітше сөз''';&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32714234.html|title=Астана Ресейдің &quot;Жігітше сөз. Асфальттағы қан&quot; дейтін сериалына тыйым салу мәселесін &quot;зерттеп&quot; жатыр|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-12-05|accessdate=2023-12-25|lang=kk}}&lt;/ref&gt; {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}, {{lang-tt|Егет сүзе. Асфальтта кан}}) — [[Роберт Наилевич Гараев|Роберт Гараев]]тың «[[Жігіт сөзі. 1970—2010 жылдардағы криминалдық Татарстан|Жігіт сөзі]]» кітабына негізінделген режиссер Жора Крыжовников түсірген ресейлік криминалдық сериал. Сериал [[1980 жылдар]]дың аяғында [[Қазан (қала)|Қазан]]дағы жастар топтары туралы баяндайды және ондағы басты рөлдерді [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]], [[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузил Минекаев]], [[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]] және басқалары сомдайды.

Сериалды Toomuch Production кинокомпаниясы NMG Studio-мен бірлесіп Интернетті дамыту институтының қолдауымен және Start онлайн кинотеатрының тапсырысымен шығарды. Премьера [[2023 жыл]]ғы [[9 қараша]] мен [[21 желтоқсан]] аралығында Wink және Start онлайн кинотеатрларында өтті. Сериалдың телевизиялық көрсетілімі 2024 жылдың көктемінде [[НТВ]] арнасында өтеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/media/articles/2023/10/27/1002826-novii-serial-zhori|title=Новый сериал Жоры Крыжовникова «Слово пацана» выйдет на НТВ весной 2024 года|website=«[[Ведомости]]»|date=2023-10-27|accessdate=2023-12-23}}&lt;/ref&gt; «Жігіт сөзі. Асфальттағы қан» 2023 жылғы ең танымал ресейлік киножобалардың біріне айналды.&lt;ref name=&quot;sobaka&quot;&gt;{{cite web|author=[[Юрий Геннадьевич Сапрыкин|Юрий Сапрыкин]], Константин Крылов|title=Как «Слово пацана» стало самым народным сериалом года: Юрий Сапрыкин — о роли ностальгии и сравнениях с «Братом»|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838|website=Собака.ru|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-15|lang=ru}} {{Wayback|date=2023-12-15|url=https://web.archive.org/web/20231215024006/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni|title=Чушпаны нашего времени|author=Лариса Малюкова|website=«[[Новая газета]]»|date=2022-12-09|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220154427/https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154|title=Почему сериал «Слово пацана» — это «Гарри Поттер» на фактуре позднего СССР? Рассказывает кинокритик Лидия Маслова|author=Лидия Маслова, Елена Анисимова|website=Собака.ru|date=2023-12-19|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220013621/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
1980 жылдардың аяғында, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да «[[қайта құру кезеңі]]&lt;nowiki/&gt;» жүріп, Кеңес Одағының дәуірі аяқталуға жақын қалған кезде, өмір тұрақсыз және құбылмалы болды. 1980 жылдар қала көшелеріне еркіндік қана емес, қылмыс толқындарын да әкелді. Кейбір жастар көшеде өсе бастаса, енді біреулері бұл күтпеген шындықтан өз орындарын табу қиынға соқты.

Басты кейіпкер он төрт жасар Андрей анасымен және бес жасар әпкесімен тұрады. Ол музыка мектебінде оқиды және оны қудалайтын көшедегі жасөспірімдерді жиі кездестіреді. Өзін қорғау үшін Андрей осы жасөспірімдердің бірі Маратпен достасады. Ол оған көше өмірі әлеміне енуге көмектеседі. Жастар топтары аумақтың әрбір бөлігі үшін күреседі; олар өмір сүру құқығын қорғайды, тіпті заңдар мен уәделерді бұзады. Олар үшін маңызды нәрсе — ересектер әлемінің зорлық-зомбылығы мен қорқынышына қарсы тұратын достарына берген анттары.

Сонымен бірге Андрей мен кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекцияның жас қызметкері Ирина арасындағы қарым-қатынас туралы әңгіме өрбиді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://start.ru/watch/slovo-pacana|title=Слово пацана. Кровь на асфальте|date=2023-08-10|accessdate=2023-12-03}} {{Wayback|date=2023-12-03|url=https://web.archive.org/web/20231203000309/https://start.ru/watch/slovo-pacana|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Рөл сомдағандар ==
&lt;!--ДОСТАТОЧНО ролей. Актёрский состав и порядок ролей скопирован с заключительных титров.--&gt;
&lt;!--Прозвища пишутся без кавычек.--&gt;
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]||Вова Суворов (Адидас), «Универсам» тобының жетекшісі}}
{{Рөлдерде|[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]||Марат Суворов (Кіші Адидас), «Универсам» тобының мүшесі, Вова Адидас-тың інісі}}
{{Рөлдерде|[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]||Андрей Васильев (Пальто), «Универсам» тобының жаңа мүшесі}}
{{Рөлдерде|[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]||Наташа Рудакова, медбике, Вова Адидастың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]||Айгүл Ахмерова, Мараттың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]||Ирина Сергеевна, кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспектор, Андрейдің махаббаты}}
{{Рөлдерде|[[Сергей Александрович Бурунов|Сергей Бурунов]]||Кирилл Суворов, Вова мен Мараттың әкесі}}
{{Рөлдерде|[[Юлия Игоревна Александрова|Юлия Александрова]]||Светлана Михайловна, Андрейдің анасы}}
{{Рөлдерде|[[Антон Александрович Васильев (актёр)|Антон Васильев]]||Ильдар Юнусович, аға анықтаушы, полиция майоры}}
{{Рөлдерде|[[Никита Сергеевич Кологривый|Никита Кологривый]]||Кащей, «Универсам» тобының бұрынғы жетекшісі}}
{{Рөлдерде|Лев Зулькарнаев||Вахит Зималетдинов (Зима), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|Слава Копейкин||Валера Туркин (Турбо), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|[[Иван Андреевич Макаревич|Иван Макаревич]]||Джон, музыкант, Иринаның досы}}
{{Рөлдерде|Александр Самойленко мл.||Денис Коневич, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{Рөлдерде|Варвара Куприна||Юлия, Андрейдің қарындасы}}
{{Рөлдерде|Никита Манец||Кирилл, «Универсам» тобының бұрынғы мүшесі}}
{{Рөлдерде|Ярослав Могильников||Миша Тилкин (Ералаш), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Альберт Тавабилов||Альберт Салихов (Лампа), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Андрей Максимов||Вадим (Жёлтый), «Дом Быта» тобының жетекшісі, Наташаның немере ағасы}}
{{Рөлдерде|Григорий Дудник||Искандер, Андрейдің бұрынғы досы, «Разъезд» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Владимир Виноградов||видеосалона иесі}}
{{Рөлдерде|Наталия Потапова||Флюра Габдуловна, мектептің бас мұғалімі және ағылшын тілі мұғалімі}}
{{Рөлдерде|[[Ольга Георгиевна Лапшина|Ольга Лапшина]]||Нина, Наташаның тәтесі, Жёлтыйдың анасы}}
{{Рөлдерде|Лидия Ильина||Полина Филипповна, Ералаштың әжесі}}
{{Рөлдерде|Светлана Смирнова-Кацагаджиева||Диляра, Мараттың анасы және Вованың өгей шешесі}}
{{Рөлдерде|Руслана Доронина||Айгуль анасы}}
{{Рөлдерде|Эдуард Володин||Синий, «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Даниил Киселёв||Цыган, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Коткин||Лапоть, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Черепанов||Колик Рома, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Дарья Гайнуллина||Кира, Иринаның әріптесі}}
{{Рөлдерде|Дина Губайдуллина||Роза Богоутдинова, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{РөлдердеАсты}}

== Реакция ==
=== Ресейден тыс реакциялар ===
[[Украина]]лық БАҚ-тың хабарлауынша, сериал украиналық көрермендер арасында біршама танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|title=В Украине стал популярным российский сериал о молодёжной преступности|language=ru|author=Орлова, Виолетта|website=|date=2023-11-30|publisher=[[УНІАН]]|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202041827/https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|title=Не &quot;Слово пацана&quot;, а украинские фильмы о бандитских 90-х|language=ru|author=Панькив, Ольга|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202001846/https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|title=Російський серіал потрапив в українські гугл-тренди. Реакції соцмереж|language=uk|website=|date=2023-12-01|publisher=НТА|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-01|url=https://web.archive.org/web/20231201182840/https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Сериал шыққаннан кейін [[Татар тілі|татартілді]] «Пыяла» әні [[Apple Music]]&lt;ref name=&quot;metaua&quot;&gt;{{Cite web|url=https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|title=Рейтинг самых популярных в Украине песен в Apple Music возглавил саундтрек российского сериала|lang=ru|author=Дарья Семененко|website=[[meta.ua]]|date=2023-12-04|publisher=Metaport Media Limited|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022706/https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|title=Забыли о войне? Саундтрек к российскому сериалу &quot;Слово пацана&quot; возглавил топ-100 Украины на Apple Music|language=uk|first=Анна|last=Кравчук|website=|date=2023-12-04|publisher=«Обозреватель»|accessdate=2023-12-04}} {{Wayback|2023-12-04|url=https://web.archive.org/web/20231204113256/https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; және [[Spotify]] Украинадағы үздік хит-парадтардың көшін бастады, сонымен қатар [[YouTube Music]] және [[Deezer]] хит-парадтарында көш бастады.

Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезінде ресейлік мазмұнды тұтынатын украиналықтардың қолайлылығы туралы белсенді талқылауларға әкелді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|title=В чем опасность российского сериала &quot;Слово пацана&quot;: реакции украинцев в сети|language=ru|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200308/https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The crime drama Russia and Ukraine want to ban|url=https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|website=[[The Economist]]|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-21|lang=en}} {{Wayback|2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220235944/https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Російський серіал &quot;Слово пацана&quot; змусив українців забути про війну: чому не варто його дивитися|url=https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|date=2023-11-30|accessdate=2023-12-02|language=uk|first=Карина|last=Андрухович}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200306/https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Тележүргізуші Мария Ефросинина мен актриса Ирма Витовская сынды украиналық қайраткерлер Ресеймен соғыс кезінде украиналық көрермендердің сериалды көруіне қарсы шықты, бірақ режиссер Александр Роднянский: «Бұл киноның сиқырлы қасиеті. Кейіпкерлерге деген қызығушылық пен сенім оятып, қоздыра білсе, тіпті соғыс кезінде шекараны жеңеді».&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|title=«Слово пацана». Почему скандальный российский сериал стал популярным в Украине|lang=ru|first=Анна|last=Кундиренко|website=bbc.com|date=2023-12-09|publisher=[[BBC]]|accessdate=2023-12-11}} {{Wayback|2023-12-10|url=https://web.archive.org/web/20231210165708/https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]] мәлімдемеде бұл сериал «соғыс кезінде Украинада болуы жол берілмейтін жау насихатын қамтиды» және «агрессор елге тән зорлық-зомбылықты, қылмысты және эстетиканы тікелей насихаттайды» деп жазды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|title=Заява Міністерства культури та інформаційної політики щодо російського кінематографічного продукту, який набуває поширення в Україні, зокрема серед підлітків|lang=uk|website=mcip.gov.ua|date=2023-12-07|publisher=[[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]]|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022708/https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram|title=В Украине стал популярным российский сериал &quot;Слово пацана&quot;. Минкульт обратился к блогерам|lang=ru|website=|date=2023-12-08|publisher={{iw|Ligamedia|Ligamedia|uk|Ligamedia}}|url=https://web.archive.org/web/20231209191421/https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram}} {{Wayback|2023-12-09|accessdate=2023-12-09|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Министрлік сериал украиналық ресми платформаларда таралмайтынын, сондықтан оны қарақшылық және ресейлік ресурстардан табуға болатынын, бұл заңсыз екенін атап өтті. Министрлік азаматтар мен қоғамдық пікір көшбасшыларын саналы түрде ресейлік өнімді тұтынуды тоқтату туралы шешім қабылдауға шақырды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot; /&gt;

Желтоқсан айының басында [[Қазақстан]] билігі ресейлік телехикаялар төңірегінде жинақталған ақпарат пен жағдайды зерттеп жатыр деген ақпарат пайда болып, бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|ғылым және жоғары білім министрі]] [[Саясат Нұрбек]] мәлімдеме жасады. Арнайы жиналған [[брифинг]]те министр [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігін]] зерттеу үшін бірнеше сарапшыны жұмылдырғанын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|title=В Казахстане изучают ситуацию вокруг российского сериала &quot;Слово пацана&quot;|lang=ru|first=|last=|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[РИА Новости]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|2023-12-12|url=https://web.archive.org/web/20231212171348/https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana|title=«Слово Пацана. Кровь на асфальте» изучают профильные госорганы Казахстана|lang=ru|author=Субботина, Алёна|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[КазТАГ]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|date=2023-12-13|url=https://web.archive.org/web/20231213203622/https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana }}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен номинациялары ==

* 2023 — «Үздік сериал» үшін «Белый слон» («''Ақ піл''») сыйлығына номинация&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.proficinema.com/mainnews/awards/detail.php?ID=383959|title=Белый слон 2023: номинанты|website=«ПрофиСинема»|date=2023-12-18|accessdate=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* Wink бейне қызметіндегі [https://wink.ru/series/slovo-patsana-year-2023 сериялар беті]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://lenta.ru/articles/2023/11/10/slovop/ «Жігіт сөзі» туралы жаңалық] // Лента.ру, 2023 жыл 10 қараша.
* {{YouTube|id=2wC39M1rGJs|logo=1|title=Неліктен «Жігіт сөзі» сериалына тыйым салу талап етілді?}} // Редакция. Контекст

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресей телесериалдары]]
[[Санат:Орыс тіліндегі телесериалдар]]
[[Санат:Ресей криминалдық телесериалдары]]
[[Санат:Жора Крыжовников фильмдері]]
[[Санат:2020 жылдардағы Ресей телесериалдары]]
[[Санат:2023 жылы шыққан Ресей телесериалдары]]</text>
      <sha1>s1t6xiabj894y6q2rn3l611llf6695f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629857</id>
      <parentid>3629853</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3629857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26713" sha1="esgg81syomvc01omrm2yblhpeqj0obo" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жігіттің сөзі. Қанды жол
 | Шынайы атауы = {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Криминалдық фильм|криминал]]&lt;br&gt;[[Драмалық фильм|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]&lt;br&gt;[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]&lt;br&gt;[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]&lt;br&gt;[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]&lt;br&gt;[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]&lt;br&gt;[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{байрақ|Ресей}}
 | тілі = [[орыс тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 8
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Фёдор Сергеевич Бондарчук|Фёдор Бондарчук]]
 | режиссёрі = [[Жора Крыжовников]]
 | операторы = Юрий Коробейников
 | сценарист = [[Жора Крыжовников]]&lt;br&gt;Андрей Золотарёв
 | түсірілім орны = [[Ярославль]], [[Ярославль облысы]], [[Ресей]]
 | ұзақтығы = ~50 минут
 | студия = Toomuch Production&lt;br&gt;«НМГ Студия»
 | статусы = 
 | телеарна = {{ту|Ресей}} Wink&lt;br&gt;{{ту|Ресей}} Start
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 9 қараша 2023
 | соңғы рет көрсетілді = 21 желтоқсан 2023
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 28429213
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''Жігіт сөзі. Асфальттағы қан''' (кейбір аудармаларда '''Жігітше сөз''';&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32714234.html|title=Астана Ресейдің &quot;Жігітше сөз. Асфальттағы қан&quot; дейтін сериалына тыйым салу мәселесін &quot;зерттеп&quot; жатыр|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-12-05|accessdate=2023-12-25|lang=kk}}&lt;/ref&gt; {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}, {{lang-tt|Егет сүзе. Асфальтта кан}}) — [[Роберт Наилевич Гараев|Роберт Гараев]]тың «[[Жігіт сөзі. 1970—2010 жылдардағы криминалдық Татарстан|Жігіт сөзі]]» кітабына негізінделген режиссер Жора Крыжовников түсірген ресейлік криминалдық сериал. Сериал [[1980 жылдар]]дың аяғында [[Қазан (қала)|Қазан]]дағы жастар топтары туралы баяндайды және ондағы басты рөлдерді [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]], [[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузил Минекаев]], [[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]] және басқалары сомдайды.

Сериалды Toomuch Production кинокомпаниясы NMG Studio-мен бірлесіп Интернетті дамыту институтының қолдауымен және Start онлайн кинотеатрының тапсырысымен шығарды. Премьера [[2023 жыл]]ғы [[9 қараша]] мен [[21 желтоқсан]] аралығында Wink және Start онлайн кинотеатрларында өтті. Сериалдың телевизиялық көрсетілімі 2024 жылдың көктемінде [[НТВ]] арнасында өтеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/media/articles/2023/10/27/1002826-novii-serial-zhori|title=Новый сериал Жоры Крыжовникова «Слово пацана» выйдет на НТВ весной 2024 года|website=«[[Ведомости]]»|date=2023-10-27|accessdate=2023-12-23}}&lt;/ref&gt; «Жігіт сөзі. Асфальттағы қан» 2023 жылғы ең танымал ресейлік киножобалардың біріне айналды.&lt;ref name=&quot;sobaka&quot;&gt;{{cite web|author=[[Юрий Геннадьевич Сапрыкин|Юрий Сапрыкин]], Константин Крылов|title=Как «Слово пацана» стало самым народным сериалом года: Юрий Сапрыкин — о роли ностальгии и сравнениях с «Братом»|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838|website=Собака.ru|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-15|lang=ru}} {{Wayback|date=2023-12-15|url=https://web.archive.org/web/20231215024006/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni|title=Чушпаны нашего времени|author=Лариса Малюкова|website=«[[Новая газета]]»|date=2022-12-09|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220154427/https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154|title=Почему сериал «Слово пацана» — это «Гарри Поттер» на фактуре позднего СССР? Рассказывает кинокритик Лидия Маслова|author=Лидия Маслова, Елена Анисимова|website=Собака.ru|date=2023-12-19|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220013621/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
1980 жылдардың аяғында, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да «[[қайта құру кезеңі]]&lt;nowiki/&gt;» жүріп, Кеңес Одағының дәуірі аяқталуға жақын қалған кезде, өмір тұрақсыз және құбылмалы болды. 1980 жылдар қала көшелеріне еркіндік қана емес, қылмыс толқындарын да әкелді. Кейбір жастар көшеде өсе бастаса, енді біреулері бұл күтпеген шындықтан өз орындарын табу қиынға соқты.

Басты кейіпкер он төрт жасар Андрей анасымен және бес жасар әпкесімен тұрады. Ол музыка мектебінде оқиды және оны қудалайтын көшедегі жасөспірімдерді жиі кездестіреді. Өзін қорғау үшін Андрей осы жасөспірімдердің бірі Маратпен достасады. Ол оған көше өмірі әлеміне енуге көмектеседі. Жастар топтары аумақтың әрбір бөлігі үшін күреседі; олар өмір сүру құқығын қорғайды, тіпті заңдар мен уәделерді бұзады. Олар үшін маңызды нәрсе — ересектер әлемінің зорлық-зомбылығы мен қорқынышына қарсы тұратын достарына берген анттары.

Сонымен бірге Андрей мен кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекцияның жас қызметкері Ирина арасындағы қарым-қатынас туралы әңгіме өрбиді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://start.ru/watch/slovo-pacana|title=Слово пацана. Кровь на асфальте|date=2023-08-10|accessdate=2023-12-03}} {{Wayback|date=2023-12-03|url=https://web.archive.org/web/20231203000309/https://start.ru/watch/slovo-pacana|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Рөл сомдағандар ==
&lt;!--ДОСТАТОЧНО ролей. Актёрский состав и порядок ролей скопирован с заключительных титров.--&gt;
&lt;!--Прозвища пишутся без кавычек.--&gt;
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]||Вова Суворов (Адидас), «Универсам» тобының жетекшісі}}
{{Рөлдерде|[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]||Марат Суворов (Кіші Адидас), «Универсам» тобының мүшесі, Вова Адидас-тың інісі}}
{{Рөлдерде|[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]||Андрей Васильев (Пальто), «Универсам» тобының жаңа мүшесі}}
{{Рөлдерде|[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]||Наташа Рудакова, медбике, Вова Адидастың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]||Айгүл Ахмерова, Мараттың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]||Ирина Сергеевна, кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспектор, Андрейдің махаббаты}}
{{Рөлдерде|[[Сергей Александрович Бурунов|Сергей Бурунов]]||Кирилл Суворов, Вова мен Мараттың әкесі}}
{{Рөлдерде|[[Юлия Игоревна Александрова|Юлия Александрова]]||Светлана Михайловна, Андрейдің анасы}}
{{Рөлдерде|[[Антон Александрович Васильев (актёр)|Антон Васильев]]||Ильдар Юнусович, аға анықтаушы, полиция майоры}}
{{Рөлдерде|[[Никита Сергеевич Кологривый|Никита Кологривый]]||Кащей, «Универсам» тобының бұрынғы жетекшісі}}
{{Рөлдерде|Лев Зулькарнаев||Вахит Зималетдинов (Зима), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|Слава Копейкин||Валера Туркин (Турбо), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|[[Иван Андреевич Макаревич|Иван Макаревич]]||Джон, музыкант, Иринаның досы}}
{{Рөлдерде|Александр Самойленко мл.||Денис Коневич, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{Рөлдерде|Варвара Куприна||Юлия, Андрейдің қарындасы}}
{{Рөлдерде|Никита Манец||Кирилл, «Универсам» тобының бұрынғы мүшесі}}
{{Рөлдерде|Ярослав Могильников||Миша Тилкин (Ералаш), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Альберт Тавабилов||Альберт Салихов (Лампа), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Андрей Максимов||Вадим (Жёлтый), «Дом Быта» тобының жетекшісі, Наташаның немере ағасы}}
{{Рөлдерде|Григорий Дудник||Искандер, Андрейдің бұрынғы досы, «Разъезд» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Владимир Виноградов||видеосалона иесі}}
{{Рөлдерде|Наталия Потапова||Флюра Габдуловна, мектептің бас мұғалімі және ағылшын тілі мұғалімі}}
{{Рөлдерде|[[Ольга Георгиевна Лапшина|Ольга Лапшина]]||Нина, Наташаның тәтесі, Жёлтыйдың анасы}}
{{Рөлдерде|Лидия Ильина||Полина Филипповна, Ералаштың әжесі}}
{{Рөлдерде|Светлана Смирнова-Кацагаджиева||Диляра, Мараттың анасы және Вованың өгей шешесі}}
{{Рөлдерде|Руслана Доронина||Айгуль анасы}}
{{Рөлдерде|Эдуард Володин||Синий, «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Даниил Киселёв||Цыган, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Коткин||Лапоть, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Черепанов||Колик Рома, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Дарья Гайнуллина||Кира, Иринаның әріптесі}}
{{Рөлдерде|Дина Губайдуллина||Роза Богоутдинова, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{РөлдердеАсты}}

== Реакция ==
=== Ресейден тыс реакциялар ===
[[Украина]]лық БАҚ-тың хабарлауынша, сериал украиналық көрермендер арасында біршама танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|title=В Украине стал популярным российский сериал о молодёжной преступности|language=ru|author=Орлова, Виолетта|website=|date=2023-11-30|publisher=[[УНІАН]]|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202041827/https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|title=Не &quot;Слово пацана&quot;, а украинские фильмы о бандитских 90-х|language=ru|author=Панькив, Ольга|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202001846/https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|title=Російський серіал потрапив в українські гугл-тренди. Реакції соцмереж|language=uk|website=|date=2023-12-01|publisher=НТА|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-01|url=https://web.archive.org/web/20231201182840/https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Сериал шыққаннан кейін [[Татар тілі|татартілді]] «Пыяла» әні [[Apple Music]]&lt;ref name=&quot;metaua&quot;&gt;{{Cite web|url=https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|title=Рейтинг самых популярных в Украине песен в Apple Music возглавил саундтрек российского сериала|lang=ru|author=Дарья Семененко|website=[[meta.ua]]|date=2023-12-04|publisher=Metaport Media Limited|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022706/https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|title=Забыли о войне? Саундтрек к российскому сериалу &quot;Слово пацана&quot; возглавил топ-100 Украины на Apple Music|language=uk|first=Анна|last=Кравчук|website=|date=2023-12-04|publisher=«Обозреватель»|accessdate=2023-12-04}} {{Wayback|2023-12-04|url=https://web.archive.org/web/20231204113256/https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; және [[Spotify]] Украинадағы үздік хит-парадтардың көшін бастады, сонымен қатар [[YouTube Music]] және [[Deezer]] хит-парадтарында көш бастады.

Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезінде ресейлік мазмұнды тұтынатын украиналықтардың қолайлылығы туралы белсенді талқылауларға әкелді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|title=В чем опасность российского сериала &quot;Слово пацана&quot;: реакции украинцев в сети|language=ru|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200308/https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The crime drama Russia and Ukraine want to ban|url=https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|website=[[The Economist]]|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-21|lang=en}} {{Wayback|2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220235944/https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Російський серіал &quot;Слово пацана&quot; змусив українців забути про війну: чому не варто його дивитися|url=https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|date=2023-11-30|accessdate=2023-12-02|language=uk|first=Карина|last=Андрухович}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200306/https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Тележүргізуші Мария Ефросинина мен актриса Ирма Витовская сынды украиналық қайраткерлер Ресеймен соғыс кезінде украиналық көрермендердің сериалды көруіне қарсы шықты, бірақ режиссер Александр Роднянский: «Бұл киноның сиқырлы қасиеті. Кейіпкерлерге деген қызығушылық пен сенім оятып, қоздыра білсе, тіпті соғыс кезінде шекараны жеңеді».&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|title=«Слово пацана». Почему скандальный российский сериал стал популярным в Украине|lang=ru|first=Анна|last=Кундиренко|website=bbc.com|date=2023-12-09|publisher=[[BBC]]|accessdate=2023-12-11}} {{Wayback|2023-12-10|url=https://web.archive.org/web/20231210165708/https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]] мәлімдемеде бұл сериал «соғыс кезінде Украинада болуы жол берілмейтін жау насихатын қамтиды» және «агрессор елге тән зорлық-зомбылықты, қылмысты және эстетиканы тікелей насихаттайды» деп жазды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|title=Заява Міністерства культури та інформаційної політики щодо російського кінематографічного продукту, який набуває поширення в Україні, зокрема серед підлітків|lang=uk|website=mcip.gov.ua|date=2023-12-07|publisher=[[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]]|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022708/https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram|title=В Украине стал популярным российский сериал &quot;Слово пацана&quot;. Минкульт обратился к блогерам|lang=ru|website=|date=2023-12-08|publisher={{iw|Ligamedia|Ligamedia|uk|Ligamedia}}|url=https://web.archive.org/web/20231209191421/https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram}} {{Wayback|2023-12-09|accessdate=2023-12-09|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Министрлік сериал украиналық ресми платформаларда таралмайтынын, сондықтан оны қарақшылық және ресейлік ресурстардан табуға болатынын, бұл заңсыз екенін атап өтті. Министрлік азаматтар мен қоғамдық пікір көшбасшыларын саналы түрде ресейлік өнімді тұтынуды тоқтату туралы шешім қабылдауға шақырды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot; /&gt;

Желтоқсан айының басында [[Қазақстан]] билігі ресейлік телехикаялар төңірегінде жинақталған ақпарат пен жағдайды зерттеп жатыр деген ақпарат пайда болып, бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|ғылым және жоғары білім министрі]] [[Саясат Нұрбек]] мәлімдеме жасады. Арнайы жиналған [[брифинг]]те министр [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігін]] зерттеу үшін бірнеше сарапшыны жұмылдырғанын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|title=В Казахстане изучают ситуацию вокруг российского сериала &quot;Слово пацана&quot;|lang=ru|first=|last=|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[РИА Новости]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|2023-12-12|url=https://web.archive.org/web/20231212171348/https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana|title=«Слово Пацана. Кровь на асфальте» изучают профильные госорганы Казахстана|lang=ru|author=Субботина, Алёна|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[КазТАГ]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|date=2023-12-13|url=https://web.archive.org/web/20231213203622/https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana }}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен номинациялары ==

* 2023 — «Үздік сериал» үшін «Белый слон» («''Ақ піл''») сыйлығына номинация&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.proficinema.com/mainnews/awards/detail.php?ID=383959|title=Белый слон 2023: номинанты|website=«ПрофиСинема»|date=2023-12-18|accessdate=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* Wink бейне қызметіндегі [https://wink.ru/series/slovo-patsana-year-2023 сериялар беті]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://lenta.ru/articles/2023/11/10/slovop/ «Жігіт сөзі» туралы жаңалық] // Лента.ру, 2023 жыл 10 қараша.
* {{YouTube|id=2wC39M1rGJs|logo=1|title=Неліктен «Жігіт сөзі» сериалына тыйым салу талап етілді?}} // Редакция. Контекст

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресей телесериалдары]]
[[Санат:Орыс тіліндегі телесериалдар]]
[[Санат:Ресей криминалдық телесериалдары]]
[[Санат:Жора Крыжовников фильмдері]]
[[Санат:2020 жылдардағы Ресей телесериалдары]]
[[Санат:2023 жылы шыққан Ресей телесериалдары]]</text>
      <sha1>esgg81syomvc01omrm2yblhpeqj0obo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629858</id>
      <parentid>3629857</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3629858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26707" sha1="jzvvkuygdgkcbfz4mjwmlaytc2qx6uz" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Жігіттің сөзі. Қанды жол
 | Шынайы атауы = {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | сурет ені = 
 | жанры = [[Криминалдық фильм|криминал]]&lt;br&gt;[[Драмалық фильм|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = 
 | рөлдерде = [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]&lt;br&gt;[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]&lt;br&gt;[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]&lt;br&gt;[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]&lt;br&gt;[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]&lt;br&gt;[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = 
 | мемлекет = {{байрақ|Ресей}}
 | тілі = [[орыс тілі]]
 | маусымдар = 1
 | сериялар саны = 8
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = [[Фёдор Сергеевич Бондарчук|Фёдор Бондарчук]]
 | режиссёрі = [[Жора Крыжовников]]
 | операторы = Юрий Коробейников
 | сценарист = [[Жора Крыжовников]]&lt;br&gt;Андрей Золотарёв
 | түсірілім орны = [[Ярославль]], [[Ярославль облысы]], [[Ресей]]
 | ұзақтығы = ~50 минут
 | студия = Toomuch Production&lt;br&gt;«НМГ Студия»
 | статусы = 
 | телеарна = {{ту|Ресей}} Wink&lt;br&gt;{{ту|Ресей}} Start
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = 9 қараша 2023
 | соңғы рет көрсетілді = 21 желтоқсан 2023
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 28429213
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}
'''Жігіттің сөзі. Қанды жол''' (кейбір аудармаларда '''Жігітше сөз''';&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32714234.html|title=Астана Ресейдің &quot;Жігітше сөз. Асфальттағы қан&quot; дейтін сериалына тыйым салу мәселесін &quot;зерттеп&quot; жатыр|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-12-05|accessdate=2023-12-25|lang=kk}}&lt;/ref&gt; {{Lang-ru|Слово пацана. Кровь на асфальте}}, {{lang-tt|Егет сүзе. Асфальтта кан}}) — [[Роберт Наилевич Гараев|Роберт Гараев]]тың «[[Жігіт сөзі. 1970—2010 жылдардағы криминалдық Татарстан|Жігіт сөзі]]» кітабына негізінделген режиссер Жора Крыжовников түсірген ресейлік криминалдық сериал. Сериал [[1980 жылдар]]дың аяғында [[Қазан (қала)|Қазан]]дағы жастар топтары туралы баяндайды және ондағы басты рөлдерді [[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]], [[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузил Минекаев]], [[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]] және басқалары сомдайды.

Сериалды Toomuch Production кинокомпаниясы NMG Studio-мен бірлесіп Интернетті дамыту институтының қолдауымен және Start онлайн кинотеатрының тапсырысымен шығарды. Премьера [[2023 жыл]]ғы [[9 қараша]] мен [[21 желтоқсан]] аралығында Wink және Start онлайн кинотеатрларында өтті. Сериалдың телевизиялық көрсетілімі 2024 жылдың көктемінде [[НТВ]] арнасында өтеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/media/articles/2023/10/27/1002826-novii-serial-zhori|title=Новый сериал Жоры Крыжовникова «Слово пацана» выйдет на НТВ весной 2024 года|website=«[[Ведомости]]»|date=2023-10-27|accessdate=2023-12-23}}&lt;/ref&gt; «Жігіт сөзі. Асфальттағы қан» 2023 жылғы ең танымал ресейлік киножобалардың біріне айналды.&lt;ref name=&quot;sobaka&quot;&gt;{{cite web|author=[[Юрий Геннадьевич Сапрыкин|Юрий Сапрыкин]], Константин Крылов|title=Как «Слово пацана» стало самым народным сериалом года: Юрий Сапрыкин — о роли ностальгии и сравнениях с «Братом»|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838|website=Собака.ru|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-15|lang=ru}} {{Wayback|date=2023-12-15|url=https://web.archive.org/web/20231215024006/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/175838}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni|title=Чушпаны нашего времени|author=Лариса Малюкова|website=«[[Новая газета]]»|date=2022-12-09|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220154427/https://novayagazeta.ru/articles/2023/12/09/chushpany-nashego-vremeni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154|title=Почему сериал «Слово пацана» — это «Гарри Поттер» на фактуре позднего СССР? Рассказывает кинокритик Лидия Маслова|author=Лидия Маслова, Елена Анисимова|website=Собака.ru|date=2023-12-19|accessdate=2023-12-20}} {{Wayback|date=2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220013621/https://www.sobaka.ru/entertainment/cinema/176154}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
1980 жылдардың аяғында, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да «[[қайта құру кезеңі]]&lt;nowiki/&gt;» жүріп, Кеңес Одағының дәуірі аяқталуға жақын қалған кезде, өмір тұрақсыз және құбылмалы болды. 1980 жылдар қала көшелеріне еркіндік қана емес, қылмыс толқындарын да әкелді. Кейбір жастар көшеде өсе бастаса, енді біреулері бұл күтпеген шындықтан өз орындарын табу қиынға соқты.

Басты кейіпкер он төрт жасар Андрей анасымен және бес жасар әпкесімен тұрады. Ол музыка мектебінде оқиды және оны қудалайтын көшедегі жасөспірімдерді жиі кездестіреді. Өзін қорғау үшін Андрей осы жасөспірімдердің бірі Маратпен достасады. Ол оған көше өмірі әлеміне енуге көмектеседі. Жастар топтары аумақтың әрбір бөлігі үшін күреседі; олар өмір сүру құқығын қорғайды, тіпті заңдар мен уәделерді бұзады. Олар үшін маңызды нәрсе — ересектер әлемінің зорлық-зомбылығы мен қорқынышына қарсы тұратын достарына берген анттары.

Сонымен бірге Андрей мен кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекцияның жас қызметкері Ирина арасындағы қарым-қатынас туралы әңгіме өрбиді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://start.ru/watch/slovo-pacana|title=Слово пацана. Кровь на асфальте|date=2023-08-10|accessdate=2023-12-03}} {{Wayback|date=2023-12-03|url=https://web.archive.org/web/20231203000309/https://start.ru/watch/slovo-pacana|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Рөл сомдағандар ==
&lt;!--ДОСТАТОЧНО ролей. Актёрский состав и порядок ролей скопирован с заключительных титров.--&gt;
&lt;!--Прозвища пишутся без кавычек.--&gt;
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Иван Филиппович Янковский|Иван Янковский]]||Вова Суворов (Адидас), «Универсам» тобының жетекшісі}}
{{Рөлдерде|[[Рузиль Рамилевич Минекаев|Рузиль Минекаев]]||Марат Суворов (Кіші Адидас), «Универсам» тобының мүшесі, Вова Адидас-тың інісі}}
{{Рөлдерде|[[Леон Ильич Кемстач|Леон Кемстач]]||Андрей Васильев (Пальто), «Универсам» тобының жаңа мүшесі}}
{{Рөлдерде|[[Елизавета Сергеевна Базыкина|Елизавета Базыкина]]||Наташа Рудакова, медбике, Вова Адидастың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анна Алексеевна Пересильд|Анна Пересильд]]||Айгүл Ахмерова, Мараттың қызы}}
{{Рөлдерде|[[Анастасия Олеговна Красовская|Анастасия Красовская]]||Ирина Сергеевна, кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспектор, Андрейдің махаббаты}}
{{Рөлдерде|[[Сергей Александрович Бурунов|Сергей Бурунов]]||Кирилл Суворов, Вова мен Мараттың әкесі}}
{{Рөлдерде|[[Юлия Игоревна Александрова|Юлия Александрова]]||Светлана Михайловна, Андрейдің анасы}}
{{Рөлдерде|[[Антон Александрович Васильев (актёр)|Антон Васильев]]||Ильдар Юнусович, аға анықтаушы, полиция майоры}}
{{Рөлдерде|[[Никита Сергеевич Кологривый|Никита Кологривый]]||Кащей, «Универсам» тобының бұрынғы жетекшісі}}
{{Рөлдерде|Лев Зулькарнаев||Вахит Зималетдинов (Зима), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|Слава Копейкин||Валера Туркин (Турбо), «Универсам» тобының «суперлерінің» бірі}}
{{Рөлдерде|[[Иван Андреевич Макаревич|Иван Макаревич]]||Джон, музыкант, Иринаның досы}}
{{Рөлдерде|Александр Самойленко мл.||Денис Коневич, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{Рөлдерде|Варвара Куприна||Юлия, Андрейдің қарындасы}}
{{Рөлдерде|Никита Манец||Кирилл, «Универсам» тобының бұрынғы мүшесі}}
{{Рөлдерде|Ярослав Могильников||Миша Тилкин (Ералаш), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Альберт Тавабилов||Альберт Салихов (Лампа), «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Андрей Максимов||Вадим (Жёлтый), «Дом Быта» тобының жетекшісі, Наташаның немере ағасы}}
{{Рөлдерде|Григорий Дудник||Искандер, Андрейдің бұрынғы досы, «Разъезд» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Владимир Виноградов||видеосалона иесі}}
{{Рөлдерде|Наталия Потапова||Флюра Габдуловна, мектептің бас мұғалімі және ағылшын тілі мұғалімі}}
{{Рөлдерде|[[Ольга Георгиевна Лапшина|Ольга Лапшина]]||Нина, Наташаның тәтесі, Жёлтыйдың анасы}}
{{Рөлдерде|Лидия Ильина||Полина Филипповна, Ералаштың әжесі}}
{{Рөлдерде|Светлана Смирнова-Кацагаджиева||Диляра, Мараттың анасы және Вованың өгей шешесі}}
{{Рөлдерде|Руслана Доронина||Айгуль анасы}}
{{Рөлдерде|Эдуард Володин||Синий, «Универсам» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Даниил Киселёв||Цыган, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Коткин||Лапоть, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Лев Черепанов||Колик Рома, «Дом Быта» тобының мүшесі}}
{{Рөлдерде|Дарья Гайнуллина||Кира, Иринаның әріптесі}}
{{Рөлдерде|Дина Губайдуллина||Роза Богоутдинова, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] басшысы}}
{{РөлдердеАсты}}

== Реакция ==
=== Ресейден тыс реакциялар ===
[[Украина]]лық БАҚ-тың хабарлауынша, сериал украиналық көрермендер арасында біршама танымалдыққа ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|title=В Украине стал популярным российский сериал о молодёжной преступности|language=ru|author=Орлова, Виолетта|website=|date=2023-11-30|publisher=[[УНІАН]]|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202041827/https://www.unian.net/lite/kino/slovo-pacana-krov-na-asfalte-pochemu-etot-serial-nuzhno-zapretit-v-ukraine-12470838.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|title=Не &quot;Слово пацана&quot;, а украинские фильмы о бандитских 90-х|language=ru|author=Панькив, Ольга|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202001846/https://kino.24tv.ua/ru/ukrainskie-filmy-o-lihih-90-godah-lenty-o-bantitah_n2443719|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|title=Російський серіал потрапив в українські гугл-тренди. Реакції соцмереж|language=uk|website=|date=2023-12-01|publisher=НТА|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-01|url=https://web.archive.org/web/20231201182840/https://www.nta.ua/rosijskyj-serial-potrapyv-v-ukrayinski-gugl-trendy-reakcziyi-soczmerezh/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Сериал шыққаннан кейін [[Татар тілі|татартілді]] «Пыяла» әні [[Apple Music]]&lt;ref name=&quot;metaua&quot;&gt;{{Cite web|url=https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|title=Рейтинг самых популярных в Украине песен в Apple Music возглавил саундтрек российского сериала|lang=ru|author=Дарья Семененко|website=[[meta.ua]]|date=2023-12-04|publisher=Metaport Media Limited|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022706/https://meta.ua/showbiz/music/100830-reiting-samih-populyarnih-v-ukraine-pesen-v-apple-music-vozglavil-saundtrek-rossiiskogo-seriala/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|title=Забыли о войне? Саундтрек к российскому сериалу &quot;Слово пацана&quot; возглавил топ-100 Украины на Apple Music|language=uk|first=Анна|last=Кравчук|website=|date=2023-12-04|publisher=«Обозреватель»|accessdate=2023-12-04}} {{Wayback|2023-12-04|url=https://web.archive.org/web/20231204113256/https://news.obozrevatel.com/show/people/na-pervom-meste-v-ukrainskom-rejtinge-apple-music-okazalsya-saundtrek-k-rossijskomu-serialu-slovo-patsana.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; және [[Spotify]] Украинадағы үздік хит-парадтардың көшін бастады, сонымен қатар [[YouTube Music]] және [[Deezer]] хит-парадтарында көш бастады.

Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезінде ресейлік мазмұнды тұтынатын украиналықтардың қолайлылығы туралы белсенді талқылауларға әкелді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|title=В чем опасность российского сериала &quot;Слово пацана&quot;: реакции украинцев в сети|language=ru|website=|date=2023-12-01|publisher=«[[24 Канал]]»|accessdate=2023-12-02}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200308/https://kino.24tv.ua/ru/russkij-serial-slovo-pacana-populjaren-ukraine-jeto-ugrozhaet_n2443893|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The crime drama Russia and Ukraine want to ban|url=https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|website=[[The Economist]]|date=2023-12-14|accessdate=2023-12-21|lang=en}} {{Wayback|2023-12-20|url=https://web.archive.org/web/20231220235944/https://www.economist.com/europe/2023/12/14/the-crime-drama-russia-and-ukraine-want-to-ban|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Російський серіал &quot;Слово пацана&quot; змусив українців забути про війну: чому не варто його дивитися|url=https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|date=2023-11-30|accessdate=2023-12-02|language=uk|first=Карина|last=Андрухович}} {{Wayback|2023-12-02|url=https://web.archive.org/web/20231202200306/https://nikopolnews.net/ukraina/karina-rosijskyj/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Тележүргізуші Мария Ефросинина мен актриса Ирма Витовская сынды украиналық қайраткерлер Ресеймен соғыс кезінде украиналық көрермендердің сериалды көруіне қарсы шықты, бірақ режиссер Александр Роднянский: «Бұл киноның сиқырлы қасиеті. Кейіпкерлерге деген қызығушылық пен сенім оятып, қоздыра білсе, тіпті соғыс кезінде шекараны жеңеді».&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|title=«Слово пацана». Почему скандальный российский сериал стал популярным в Украине|lang=ru|first=Анна|last=Кундиренко|website=bbc.com|date=2023-12-09|publisher=[[BBC]]|accessdate=2023-12-11}} {{Wayback|2023-12-10|url=https://web.archive.org/web/20231210165708/https://www.bbc.com/russian/articles/c4n0n9n8wwro|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]] мәлімдемеде бұл сериал «соғыс кезінде Украинада болуы жол берілмейтін жау насихатын қамтиды» және «агрессор елге тән зорлық-зомбылықты, қылмысты және эстетиканы тікелей насихаттайды» деп жазды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|title=Заява Міністерства культури та інформаційної політики щодо російського кінематографічного продукту, який набуває поширення в Україні, зокрема серед підлітків|lang=uk|website=mcip.gov.ua|date=2023-12-07|publisher=[[Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі]]|accessdate=2023-12-14}} {{Wayback|2023-12-14|url=https://web.archive.org/web/20231214022708/https://mcip.gov.ua/news/zayava-ministerstva-kultury-ta-informaczijnoyi-polityky-shhodo-rosijskogo-kinematografichnogo-produktu-yakyj-nabuvaye-poshyrennya-ukrayini-zokrema-sered-pidlitkiv/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram|title=В Украине стал популярным российский сериал &quot;Слово пацана&quot;. Минкульт обратился к блогерам|lang=ru|website=|date=2023-12-08|publisher={{iw|Ligamedia|Ligamedia|uk|Ligamedia}}|url=https://web.archive.org/web/20231209191421/https://news.liga.net/politics/news/v-ukraine-stal-populyarnym-rossiyskiy-serial-slovo-patsana-minkult-obratilsya-k-blogeram}} {{Wayback|2023-12-09|accessdate=2023-12-09|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Министрлік сериал украиналық ресми платформаларда таралмайтынын, сондықтан оны қарақшылық және ресейлік ресурстардан табуға болатынын, бұл заңсыз екенін атап өтті. Министрлік азаматтар мен қоғамдық пікір көшбасшыларын саналы түрде ресейлік өнімді тұтынуды тоқтату туралы шешім қабылдауға шақырды.&lt;ref name=&quot;mcip.gov&quot; /&gt;

Желтоқсан айының басында [[Қазақстан]] билігі ресейлік телехикаялар төңірегінде жинақталған ақпарат пен жағдайды зерттеп жатыр деген ақпарат пайда болып, бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|ғылым және жоғары білім министрі]] [[Саясат Нұрбек]] мәлімдеме жасады. Арнайы жиналған [[брифинг]]те министр [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігін]] зерттеу үшін бірнеше сарапшыны жұмылдырғанын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|title=В Казахстане изучают ситуацию вокруг российского сериала &quot;Слово пацана&quot;|lang=ru|first=|last=|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[РИА Новости]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|2023-12-12|url=https://web.archive.org/web/20231212171348/https://ria.ru/20231205/serial-1913799778.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana|title=«Слово Пацана. Кровь на асфальте» изучают профильные госорганы Казахстана|lang=ru|author=Субботина, Алёна|website=|date=2023-12-05|publisher=«[[КазТАГ]]»|accessdate=2023-12-13}} {{Wayback|date=2023-12-13|url=https://web.archive.org/web/20231213203622/https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/slovo-patsana-krov-na-asfalte-izuchayut-profilnye-gosorgany-kazakhstana }}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен номинациялары ==

* 2023 — «Үздік сериал» үшін «Белый слон» («''Ақ піл''») сыйлығына номинация&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.proficinema.com/mainnews/awards/detail.php?ID=383959|title=Белый слон 2023: номинанты|website=«ПрофиСинема»|date=2023-12-18|accessdate=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* Wink бейне қызметіндегі [https://wink.ru/series/slovo-patsana-year-2023 сериялар беті]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://lenta.ru/articles/2023/11/10/slovop/ «Жігіт сөзі» туралы жаңалық] // Лента.ру, 2023 жыл 10 қараша.
* {{YouTube|id=2wC39M1rGJs|logo=1|title=Неліктен «Жігіт сөзі» сериалына тыйым салу талап етілді?}} // Редакция. Контекст

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Ресей телесериалдары]]
[[Санат:Орыс тіліндегі телесериалдар]]
[[Санат:Ресей криминалдық телесериалдары]]
[[Санат:Жора Крыжовников фильмдері]]
[[Санат:2020 жылдардағы Ресей телесериалдары]]
[[Санат:2023 жылы шыққан Ресей телесериалдары]]</text>
      <sha1>jzvvkuygdgkcbfz4mjwmlaytc2qx6uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Жігіттің сөзі. Қанды жол</title>
    <ns>1</ns>
    <id>724178</id>
    <revision>
      <id>3629855</id>
      <parentid>3436146</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Талқылау:Жігіт сөзі. Асфальттағы қан]] бетін [[Талқылау:Жігіттің сөзі. Қанды жол]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3257546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="9xrby47n8166qrqzbmpelsirto9i1uu" xml:space="preserve">== Жігітше сөз vs Жігіт сөзі ==

'''/Админдерге: Бұл талқылау бетін жоймаңыз!/''' Кейбір БАҚ өкілдерінде &quot;жігітше сөз&quot; деп жазылғанына қарамастан, қазақша дұрысы &quot;жігіт сөзі&quot; болатынын ескере отырып, оның үстіне татаршасының өзінде &quot;жігіт сөзі&quot; деген конструкция пайдаланылғандықтан, &quot;Жігіт сөзі&quot; деген тіркесті қалдыру туралы шешім қабылданды. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:22, 2024 ж. қаңтардың 1 (+06)</text>
      <sha1>9xrby47n8166qrqzbmpelsirto9i1uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ЕС Сетиф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744170</id>
    <revision>
      <id>3630005</id>
      <parentid>3623907</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3630005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="mec4fsktyteohllzuyh3anml1ljsqgw" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Алжир}} ЕС Сетиф
| құрылған = 1958
| стадионы = 8 мамыр, Сетиф
| сыйымдылығы = 30 000
| жарыс = Алжир 1 лигасы
| маусым = 2025/26 | орын = 11 орын
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = _umbromilan19bw
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 =
| leftarm1    = 000000
| body1       = FFFFFF
| rightarm1   = 000000
| shorts1     = 000000
| socks1      = 000000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2  = _waterford17a 
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = FFFFFF
| body2       = FFFFFF
| rightarm2   = FFFFFF
| shorts2     = FFFFFF
| socks2      = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3  = _umbrowitton19sbw
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 =
| leftarm3    = 87CEFA
| body3       = 87CEFA
| rightarm3   = 87CEFA
| shorts3     = 87CEFA
| socks3      = 87CEFA 
}}
'''«ЕС Сетиф»''' ({{lang-fr|Entente Sportive de Sétif}}) — [[Алжир]]дің [[Сетиф]] қаласындағы футбол клубы. [[КАФ Чемпиондар Лигасы]]ның екі дүркін чемпионы. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* '''Алжир чемпионы''' — 8 (1968, 1987, 2007, 2012, 2013, 2015, 2017)

* '''Алжир кубогы''' — 8 (1963, 1964, 1967, 1968, 1980, 1989, 2010, 2012)

* '''Алжир суперкубогы''' — 1 (2015)

=== Халықаралық ===

* '''Чемпиондар лигасы (1)'''
** Жеңімпаз: 1988, 2014

* '''КАФ Суперкубогы (1)'''
** Жеңімпаз: 2015

* '''Араб чемпиондар лигасы'''
** Жеңімпаз: 2007, 2008

== Сілтемелер ==
* [http://www.entente-setif.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160717190630/http://www.entente-setif.com/ |date=2016-07-17 }}{{ref-fr}}

[[Санат:Алжир футбол клубтары]]</text>
      <sha1>mec4fsktyteohllzuyh3anml1ljsqgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әл-Кадисия (футбол клубы, Кувейт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744540</id>
    <revision>
      <id>3629884</id>
      <parentid>3512349</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3629884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="1fss9vhbx2he7bix44v80kp6lcb9pws" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Кувейт}} Әл-Кадисия
| құрылған = 1960
| стадионы = Мохаммед Аль-Хамад, [[Хавалли (қала)|Хавалли]]
| сыйымдылығы = 22 000
| жарыс = [[Футболдан Кувейт чемпионаты|Премьер-Лига]]
| маусым = 2025/26 
| орын = 3 орын

| pattern_la1 = _blackborder
| pattern_b1 = _alQadsiakfc2223h
| pattern_ra1 = _blackborder
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = FFC533
| body1 = FFC000
| rightarm1 = FFC533
| shorts1 = 000000
| socks1 = FFCC33
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _alQadsiasc2223a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
}}

'''«Әл-Кадисия»''' ({{lang-ar|القادسية}}) — [[Кувейт]]тің Хавалли қаласындағы футбол клубы, 1960 жылы құрылған.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* '''Чемпионат'''
** '''Чемпион (17):''' 1968-69, 1970-71, 1972-73, 1974-75, 1975-76, 1977-78, 1991-92, 1998-99, 2002-03, 2003-04, 2004-05, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2011-12, 2013-14, 2015-16

* '''Кувейт әмірі кубогы'''
** '''Жеңімпаз (16):''' 1964-65, 1966-67, 1967-68, 1971-72, 1973-74, 1974-75, 1978-79, 1988-89, 1993-94, 2002-03, 2003-04, 2006-07, 2009-10, 2011-12, 2012-13, 2014-15

* * '''Кувейт футбол федерациясы кубогы'''
** '''Жеңімпаз (5):''' 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2012-13, 2018-19

* * '''Суперкубок'''
** '''Жеңімпаз (6):''' 2009, 2011, 2013, 2014, 2018, 2019

=== Халықаралық ===

* '''АФК кубогы'''
** '''Жеңімпаз (1):''' 2014

== Сілтемелер ==
[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]</text>
      <sha1>1fss9vhbx2he7bix44v80kp6lcb9pws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әл-Араби (футбол клубы, Әл-Кувейт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746145</id>
    <revision>
      <id>3629883</id>
      <parentid>3512346</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3629883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="ompzscnlhgemtdyyxm5yt1dpx3m3wt3" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы= Әл-АРАБИ
| стадионы = [[Сабах Аль-Салем (стадион)|Сабах Аль-Салем]]
| сыйымдыдылғы = 26000
| құрылған=1953
| капитан =
| жарыс = Футболдан чемпионаты 
| маусым = 2025/26 
| орын = 2 орын
| сайты = http://www.arabiclub.net/
}}

'''«Аль-Араби»''' ({{lang-ar|نادي العربي الرياضي}}) — Кувейттің Әл-Кувейт қаласындағы футбол клубы.
== Жетістіктері ==
* Кувейт чемпионы (2): 2001/02, 2020/21
* Кувейт әмірі кубогы (3): 2004/05, 2005/06, 2007/08
* Кувейт тәжі (3): 2006/07, 2011/12, 2014/15
* Кувейт кубогы: 2013/14

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20020602222238/http://www.arabiclub.net/ Ресми сайт]
[[Санат:Кувейт футбол клубтары]]</text>
      <sha1>ompzscnlhgemtdyyxm5yt1dpx3m3wt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747228</id>
    <revision>
      <id>3629922</id>
      <parentid>3623658</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3629922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22050" sha1="t2bpycnrr4utgyknm6potplk4blr91f" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|82}}
== Мақала ==
82
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2909 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9524 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4657 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
52
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]&lt;/center&gt;
== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>t2bpycnrr4utgyknm6potplk4blr91f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630179</id>
      <parentid>3629922</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3630179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22181" sha1="9dr6r8uylv2v8ou11jv4xnwzvam6gb9" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|82}}
== Мақала ==
83
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2909 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9524 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4657 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 83||[[Мбужий-Маий]]||[[15 шілде]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+15 884&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
52
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]&lt;/center&gt;
== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>9dr6r8uylv2v8ou11jv4xnwzvam6gb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630180</id>
      <parentid>3630179</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3630180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22181" sha1="d2rdwfoy0penvo4negtrfdou37fg478" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|83}}
== Мақала ==
83
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2909 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9524 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4657 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 83||[[Мбужий-Маий]]||[[15 шілде]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+15 884&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
52
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]&lt;/center&gt;
== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>d2rdwfoy0penvo4negtrfdou37fg478</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630182</id>
      <parentid>3630180</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хронологиялық сипаттама */</comment>
      <origin>3630182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22267" sha1="9q6mzovt7sus107iqwu653zp3dl7mo0" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|83}}
== Мақала ==
83
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2909 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9524 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4657 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 83||[[Мбужий-Маий]]||[[15 шілде]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+15 884&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
52
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]&lt;/center&gt;
== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[15 шілде]] - 2900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>9q6mzovt7sus107iqwu653zp3dl7mo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3629944</id>
      <parentid>3629550</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3629944</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="t2in2veqv9zl3zyucooj74slv9zsbdj" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244281,
	&quot;pages&quot;: 668514,
	&quot;edits&quot;: 3626224,
	&quot;users&quot;: 179728,
	&quot;activeusers&quot;: 328,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8762
}</text>
      <sha1>t2in2veqv9zl3zyucooj74slv9zsbdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Құрылтайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774054</id>
    <revision>
      <id>3629844</id>
      <parentid>3629837</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toktar05</username>
        <id>183126</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3629844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17490" sha1="3152tkkd6yg1n2qezwtqa731fe5s4og" xml:space="preserve">{{Заң шығарушы орган
 | Атауы               = Қазақстан Республикасының Құрылтайы
 | Шынайы атауы        =
 | Қазіргі шақырылымы  =[[I шақырылым]]
 | Сурет               = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Ені                 = 120px
 | Сурет атауы         = [[Қазақстан елтаңбасы]]
 | Мемлекет           = {{байрақ|Қазақстан}}
 | Түрі               = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]]
 | Сайлану мерзімі    = 5 жыл
 | Палаталары         = 
 | Басшының лауазымы1 = Төрағасы
 | Басшы1             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы1 = 
 | Сайлану күні1      = 
 | Басшының лауазымы2 =Төраға орынбасары 
 | Басшы2             =''лауазым бос'' 
 | Басшының партиясы2 = 
 | Сайлану күні2      = 
 | Басшының лауазымы3 =Төраға орынбасары
 | Басшы3             =''лауазым бос''
 | Басшының партиясы3 =
 | Сайлану күні3      = 
 | Басшының лауазымы4 =Төраға орынбасары
 | Басшы4             =''лауазым бос''
 | Басшының партиясы4 =
 | Сайлану күні4      = 
 | Басшының лауазымы5 = 
 | Басшы5             = 
 | Басшының партиясы5 = 
 | Сайлану күні5      = 
 | Басшының лауазымы6 = 
 | Басшы6             = 
 | Басшының партиясы6 = 
 | Сайлану күні6      = 
 | Мүшелер саны         = 145
 | Құрылым1             = Kurultai of Kazakhstan empty.svg
 | Құрылым ені1         = 200
 | Құрылым сипаттамасы1 = 
 | Палата1              = Құрылтай
 | Фракциялары1         = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;
 | Құрылым2             = 
 | Құрылым ені2         = 200
 | Құрылым сипаттамасы2 = 
 | Палата2              = 
 | Фракциялары2         = 
 | Комитеттері1         = 
 | Комитеттері2         = 
 | Дауыс беру жүйесі1   = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат
 | Дауыс беру жүйесі2   = 
 | Соңғы сайлауы1       =[[23 тамыз 2026]] 
 | Соңғы сайлауы2       = 
 | Жиналыс залы             = 
 | Жиналыс залы тақырыпша   = 
 | Жиналыс залы ені         = 200
 | Жиналыс залы сипаттамасы = 
 | Штаб-пәтері             = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй
 | Құрылуы    = [[2026 жыл]]
 | Ізашары1   = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]
 | Ізашары2   = 
 | Таратылуы  = 
 | Ізбасары1  = 
 | Ізбасары2  = 
 | Сайты      = 
 | Ортаққор   = Kurultai of Kazakhstan
}}
'''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы.

2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды.

Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kursiv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt; Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.&lt;ref name=&quot;azattiq2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title=&quot;Құрылтай&quot; атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Құрылтай сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл.

Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot;&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]&lt;/ref&gt;

== Атқаратын қызметі ==
Құрылтай:
* конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды;
* Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады;
* соғыс және бітім мәселелерін шешеді;
* Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды;
* [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды;
* жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;
* Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.
** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды.
* Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды;
* Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады;
* Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы;
* Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды;
* Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

== Басшылығы ==
=== Төраға ===
Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

=== Төраға орынбасары ===
Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mazh&quot;&gt;[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/915/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7_2.pdf Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы конституциялық заң]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt; Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

Құрылтай Төрағасының жанында 
Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның  құрамына Құрылтай Төрағасының
орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар
саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Аппараты ==
Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}
{{stub}}
[[Санат:Бірпалаталы парламенттер]]
[[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті]]</text>
      <sha1>3152tkkd6yg1n2qezwtqa731fe5s4og</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629882</id>
      <parentid>3629844</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3629882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17633" sha1="nq79tjzpg8m9nt9a7rxkauq7twebsjl" xml:space="preserve">{{Заң шығарушы орган
 | Атауы               = Қазақстан Республикасының Құрылтайы
 | Шынайы атауы        =
 | Қазіргі шақырылымы  = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]]
 | Сурет               = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Ені                 = 120px
 | Сурет атауы         = [[Қазақстан елтаңбасы]]
 | Мемлекет           = {{байрақ|Қазақстан}}
 | Түрі               = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]]
 | Сайлану мерзімі    = 5 жыл
 | Палаталары         = 
 | Басшының лауазымы1 = Төрағасы
 | Басшы1             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы1 = 
 | Сайлану күні1      = 
 | Басшының лауазымы2 = Төраға орынбасары 
 | Басшы2             = ''лауазым бос'' 
 | Басшының партиясы2 = 
 | Сайлану күні2      = 
 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары
 | Басшы3             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы3 =
 | Сайлану күні3      = 
 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары
 | Басшы4             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы4 =
 | Сайлану күні4      = 
 | Басшының лауазымы5 = 
 | Басшы5             = 
 | Басшының партиясы5 = 
 | Сайлану күні5      = 
 | Басшының лауазымы6 = 
 | Басшы6             = 
 | Басшының партиясы6 = 
 | Сайлану күні6      = 
 | Мүшелер саны         = 145
 | Құрылым1             = Kurultai of Kazakhstan empty.svg
 | Құрылым ені1         = 200
 | Құрылым сипаттамасы1 = 
 | Палата1              = Құрылтай
 | Фракциялары1         = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;
 | Құрылым2             = 
 | Құрылым ені2         = 200
 | Құрылым сипаттамасы2 = 
 | Палата2              = 
 | Фракциялары2         = 
 | Комитеттері1         = 
 | Комитеттері2         = 
 | Дауыс беру жүйесі1   = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат
 | Дауыс беру жүйесі2   = 
 | Соңғы сайлауы1       = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] 
 | Соңғы сайлауы2       = 
 | Жиналыс залы             = 
 | Жиналыс залы тақырыпша   = 
 | Жиналыс залы ені         = 200
 | Жиналыс залы сипаттамасы = 
 | Штаб-пәтері             = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй
 | Құрылуы    = [[2026 жыл]]
 | Ізашары1   = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]
 | Ізашары2   = 
 | Таратылуы  = 
 | Ізбасары1  = 
 | Ізбасары2  = 
 | Сайты      = 
 | Ортаққор   = Kurultai of Kazakhstan
}}
'''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы.

2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды.

Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kursiv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt; Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.&lt;ref name=&quot;azattiq2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title=&quot;Құрылтай&quot; атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Құрылтай сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл.

Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot;&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]&lt;/ref&gt;

== Атқаратын қызметі ==
Құрылтай:
* конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды;
* Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады;
* соғыс және бітім мәселелерін шешеді;
* Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды;
* [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды;
* жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;
* Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.
** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды.
* Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды;
* Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады;
* Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы;
* Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды;
* Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

== Басшылығы ==
=== Төраға ===
Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

=== Төраға орынбасары ===
Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mazh&quot;&gt;[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/915/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7_2.pdf Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы конституциялық заң]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt; Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

Құрылтай Төрағасының жанында 
Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның  құрамына Құрылтай Төрағасының
орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар
саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Аппараты ==
Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}
{{stub}}
[[Санат:Бірпалаталы парламенттер]]
[[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті]]</text>
      <sha1>nq79tjzpg8m9nt9a7rxkauq7twebsjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629946</id>
      <parentid>3629882</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17662" sha1="42rxfg8kbt2u74bv6g0hoiuv7qvol3x" xml:space="preserve">{{Заң шығарушы орган
 | Атауы               = Қазақстан Республикасының Құрылтайы
 | Шынайы атауы        =
 | Қазіргі шақырылымы  = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]]
 | Сурет               = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Ені                 = 120px
 | Сурет атауы         = [[Қазақстан елтаңбасы]]
 | Мемлекет           = {{байрақ|Қазақстан}}
 | Түрі               = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]]
 | Сайлану мерзімі    = 5 жыл
 | Палаталары         = 
 | Басшының лауазымы1 = Төрағасы
 | Басшы1             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы1 = 
 | Сайлану күні1      = 
 | Басшының лауазымы2 = Төраға орынбасары 
 | Басшы2             = ''лауазым бос'' 
 | Басшының партиясы2 = 
 | Сайлану күні2      = 
 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары
 | Басшы3             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы3 =
 | Сайлану күні3      = 
 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары
 | Басшы4             = ''лауазым бос''
 | Басшының партиясы4 =
 | Сайлану күні4      = 
 | Басшының лауазымы5 = 
 | Басшы5             = 
 | Басшының партиясы5 = 
 | Сайлану күні5      = 
 | Басшының лауазымы6 = 
 | Басшы6             = 
 | Басшының партиясы6 = 
 | Сайлану күні6      = 
 | Мүшелер саны         = 145
 | Құрылым1             = Kurultai of Kazakhstan empty.svg
 | Құрылым ені1         = 200
 | Құрылым сипаттамасы1 = 
 | Палата1              = Құрылтай
 | Фракциялары1         = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;
 | Құрылым2             = 
 | Құрылым ені2         = 200
 | Құрылым сипаттамасы2 = 
 | Палата2              = 
 | Фракциялары2         = 
 | Комитеттері1         = 
 | Комитеттері2         = 
 | Дауыс беру жүйесі1   = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат
 | Дауыс беру жүйесі2   = 
 | Соңғы сайлауы1       = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] 
 | Соңғы сайлауы2       = 
 | Жиналыс залы             = 
 | Жиналыс залы тақырыпша   = 
 | Жиналыс залы ені         = 200
 | Жиналыс залы сипаттамасы = 
 | Штаб-пәтері             = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй
 | Құрылуы    = [[2026 жыл]]
 | Ізашары1   = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]
 | Ізашары2   = 
 | Таратылуы  = 
 | Ізбасары1  = 
 | Ізбасары2  = 
 | Сайты      = 
 | Ортаққор   = Kurultai of Kazakhstan
}}
'''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы.

2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды.

Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.&lt;ref name=&quot;azattiq1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kursiv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt; Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.&lt;ref name=&quot;azattiq2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title=&quot;Құрылтай&quot; атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;

Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]&lt;/ref&gt;

== Сайлау жүйесі ==
Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл.

Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot;&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]&lt;/ref&gt;

== Атқаратын қызметі ==
Құрылтай:
* конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды;
* Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады;
* соғыс және бітім мәселелерін шешеді;
* Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды;
* [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды;
* жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;
* Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.
** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды.
* Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды;
* Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады;
* Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы;
* Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды;
* Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады;
* Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

== Басшылығы ==
=== Төраға ===
Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;

=== Төраға орынбасары ===
Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mazh&quot;&gt;[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/915/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7_2.pdf Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы конституциялық заң]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.&lt;ref name=&quot;konstsot&quot; /&gt; Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

Құрылтай Төрағасының жанында 
Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның  құрамына Құрылтай Төрағасының
орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар
саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Аппараты ==
Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.&lt;ref name=&quot;mazh&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}
{{stub}}
[[Санат:Бірпалаталы парламенттер]]
[[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті]]</text>
      <sha1>42rxfg8kbt2u74bv6g0hoiuv7qvol3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3630001</id>
      <parentid>3629570</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3630001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732454" sha1="hzsq6zwtwsp9nioukz89swchs13703x" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 49325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 152219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 300472]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 34827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 114389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 387041]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 35990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 91257]
|-
|4
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18585]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 267512]
|-
|6
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7100]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21766]
|-
|8
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83743]
|-
|9
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9614]
|-
|10
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84250]
|-
|11
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127376]
|-
|12
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7569]
|-
|13
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 14483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 110606]
|-
|14
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22035]
|-
|15
|[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5177]
|-
|16
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23790]
|-
|17
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62675]
|-
|18
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29067]
|-
|19
|[[Колледж]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3129]
|-
|20
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78022]
|-
|21
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23543]
|-
|22
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6244]
|-
|23
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59334]
|-
|24
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31059]
|-
|25
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45901]
|-
|26
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28226]
|-
|27
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121493]
|-
|28
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37115]
|-
|29
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 10112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106786]
|-
|30
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30473]
|-
|31
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116235]
|-
|32
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49491]
|-
|33
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35624]
|-
|34
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59011]
|-
|35
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 39352]
|-
|36
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63994]
|-
|37
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 66]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 11762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13674]
|-
|38
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36799]
|-
|39
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31874]
|-
|40
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10584]
|-
|41
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24286]
|-
|42
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13323]
|-
|43
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27840]
|-
|44
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 43042]
|-
|45
|[[Ақыр заман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2843]
|-
|46
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65882]
|-
|47
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23294]
|-
|48
|[[Рафаил Иосифович Розенсон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1630]
|-
|49
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 29711]
|-
|50
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38201]
|-
|51
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4919]
|-
|52
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 5362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58440]
|-
|53
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23438]
|-
|54
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26492]
|-
|55
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23816]
|-
|56
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 29757]
|-
|57
|[[Жылқы еті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1754]
|-
|58
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20451]
|-
|59
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99875]
|-
|60
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20279]
|-
|61
|[[Қарақұрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 5466]
|-
|62
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36043]
|-
|63
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35262]
|-
|64
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84715]
|-
|65
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26194]
|-
|66
|[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1276]
|-
|67
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28023]
|-
|68
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23814]
|-
|69
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9415]
|-
|70
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31080]
|-
|71
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77215]
|-
|72
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64196]
|-
|73
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181]
|-
|74
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17862]
|-
|75
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7240]
|-
|76
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34732]
|-
|77
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15730]
|-
|78
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34145]
|-
|79
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8092]
|-
|80
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54974]
|-
|81
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58579]
|-
|82
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50434]
|-
|83
|[[Күл ауруы уыты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1328]
|-
|84
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50400]
|-
|85
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27789]
|-
|86
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13511]
|-
|87
|[[Футболдан әлем чемпионаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4746]
|-
|88
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11821]
|-
|89
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33522]
|-
|90
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8548]
|-
|91
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 3739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31883]
|-
|92
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12019]
|-
|93
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36200]
|-
|94
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13116]
|-
|95
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 46304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72149]
|-
|96
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3644]
|-
|97
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 5304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30158]
|-
|98
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29477]
|-
|99
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40233]
|-
|100
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23619]
|-
|101
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21199]
|-
|102
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 5018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46464]
|-
|103
|[[Ермұхамед Мәулен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3360]
|-
|104
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29412]
|-
|105
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11021]
|-
|106
|[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966]
|-
|107
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23678]
|-
|108
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54684]
|-
|109
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39038]
|-
|110
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 4606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24869]
|-
|111
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 8395]
|-
|112
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17229]
|-
|113
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29672]
|-
|114
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29918]
|-
|115
|[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905]
|-
|116
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12081]
|-
|117
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24596]
|-
|118
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15171]
|-
|119
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5962]
|-
|120
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21893]
|-
|121
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8638]
|-
|122
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8617]
|-
|123
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39163]
|-
|124
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12839]
|-
|125
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32130]
|-
|126
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 7316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23550]
|-
|127
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5679]
|-
|128
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29419]
|-
|129
|[[Құмырсқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9071]
|-
|130
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8447]
|-
|131
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16020]
|-
|132
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24673]
|-
|133
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19051]
|-
|134
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5577]
|-
|135
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16449]
|-
|136
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31976]
|-
|137
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7488]
|-
|138
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3742]
|-
|139
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5383]
|-
|140
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19127]
|-
|141
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15612]
|-
|142
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54115]
|-
|143
|[[Дәрілік өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8577]
|-
|144
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11342]
|-
|145
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9222]
|-
|146
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35468]
|-
|147
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 5379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22733]
|-
|148
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18701]
|-
|149
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14177]
|-
|150
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26878]
|-
|151
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12729]
|-
|152
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 3070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21367]
|-
|153
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4070]
|-
|154
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26498]
|-
|155
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47622]
|-
|156
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29707]
|-
|157
|[[Құйынды мекен (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4105]
|-
|158
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5943]
|-
|159
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7262]
|-
|160
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11801]
|-
|161
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11745]
|-
|162
|[[Берел қорымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15845]
|-
|163
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43442]
|-
|164
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17585]
|-
|165
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4904]
|-
|166
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23071]
|-
|167
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16486]
|-
|168
|[[Кемпірқосақ (сөз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 2066]
|-
|169
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11944]
|-
|170
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20397]
|-
|171
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17291]
|-
|172
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10677]
|-
|173
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8385]
|-
|174
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24179]
|-
|175
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23309]
|-
|176
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 3253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26590]
|-
|177
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26303]
|-
|178
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28255]
|-
|179
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14298]
|-
|180
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9978]
|-
|181
|[[Алаш партиясы программасының жобасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1746]
|-
|182
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28417]
|-
|183
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65507]
|-
|184
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4828]
|-
|185
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9466]
|-
|186
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9139]
|-
|187
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17487]
|-
|188
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28523]
|-
|189
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8115]
|-
|190
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19461]
|-
|191
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12099]
|-
|192
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21691]
|-
|193
|[[Рауан Кенжеханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1418]
|-
|194
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21777]
|-
|195
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40747]
|-
|196
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13619]
|-
|197
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13252]
|-
|198
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12397]
|-
|199
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33084]
|-
|200
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 2378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16686]
|-
|201
|[[Қыша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1294]
|-
|202
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27678]
|-
|203
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16543]
|-
|204
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8226]
|-
|205
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3816]
|-
|206
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19315]
|-
|207
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17380]
|-
|208
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14560]
|-
|209
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9779]
|-
|210
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16199]
|-
|211
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15844]
|-
|212
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12110]
|-
|213
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12344]
|-
|214
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12107]
|-
|215
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16123]
|-
|216
|[[Күй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5564]
|-
|217
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15640]
|-
|218
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18918]
|-
|219
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12207]
|-
|220
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57096]
|-
|221
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 4892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24679]
|-
|222
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 7155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27645]
|-
|223
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10946]
|-
|224
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11847]
|-
|225
|[[Батыр ауылдық округі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 815]
|-
|226
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30008]
|-
|227
|[[Kaspi Bank]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Kaspi_Bank 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kaspi_Bank 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Kaspi_Bank 4159]
|-
|228
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14065]
|-
|229
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6732]
|-
|230
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32991]
|-
|231
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15673]
|-
|232
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10738]
|-
|233
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3676]
|-
|234
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20456]
|-
|235
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11470]
|-
|236
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14482]
|-
|237
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15664]
|-
|238
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16546]
|-
|239
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29429]
|-
|240
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13198]
|-
|241
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7662]
|-
|242
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15174]
|-
|243
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15281]
|-
|244
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5349]
|-
|245
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5744]
|-
|246
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7636]
|-
|247
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23032]
|-
|248
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15008]
|-
|249
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6231]
|-
|250
|[[Шығанақ Берсиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4114]
|-
|251
|[[Оливер Три]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 977]
|-
|252
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16505]
|-
|253
|[[Абсорбция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1300]
|-
|254
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3444]
|-
|255
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60436]
|-
|256
|[[Төлеңгіттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6369]
|-
|257
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15815]
|-
|258
|[[Прожектор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 667]
|-
|259
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16686]
|-
|260
|[[Бэкрумс (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 639]
|-
|261
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 3030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25009]
|-
|262
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9291]
|-
|263
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8213]
|-
|264
|[[Халықаралық балаларды қорғау күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 23]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1286]
|-
|265
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 15153]
|-
|266
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9425]
|-
|267
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2716]
|-
|268
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7489]
|-
|269
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10607]
|-
|270
|[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4241]
|-
|271
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3484]
|-
|272
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19621]
|-
|273
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31421]
|-
|274
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10513]
|-
|275
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 5529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29597]
|-
|276
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16506]
|-
|277
|[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1769]
|-
|278
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7192]
|-
|279
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11504]
|-
|280
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11450]
|-
|281
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7489]
|-
|282
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13601]
|-
|283
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11452]
|-
|284
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13239]
|-
|285
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13214]
|-
|286
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9626]
|-
|287
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20879]
|-
|288
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12774]
|-
|289
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39602]
|-
|290
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8892]
|-
|291
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8398]
|-
|292
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5751]
|-
|293
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17149]
|-
|294
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11817]
|-
|295
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18346]
|-
|296
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14784]
|-
|297
|[[Қарақалпақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6256]
|-
|298
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15235]
|-
|299
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 5966]
|-
|300
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8653]
|-
|301
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16223]
|-
|302
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17410]
|-
|303
|[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2143]
|-
|304
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15698]
|-
|305
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32117]
|-
|306
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27133]
|-
|307
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8997]
|-
|308
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19578]
|-
|309
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12086]
|-
|310
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15792]
|-
|311
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9085]
|-
|312
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8223]
|-
|313
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10686]
|-
|314
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15924]
|-
|315
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9844]
|-
|316
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28411]
|-
|317
|[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1125]
|-
|318
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14807]
|-
|319
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7659]
|-
|320
|[[Менопауза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2546]
|-
|321
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10077]
|-
|322
|[[Заттыбек Көпбосынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5504]
|-
|323
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9383]
|-
|324
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12900]
|-
|325
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23862]
|-
|326
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17055]
|-
|327
|[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4228]
|-
|328
|[[Еуразия ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5689]
|-
|329
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 13993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40707]
|-
|330
|[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 828]
|-
|331
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7530]
|-
|332
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9518]
|-
|333
|[[Шашыратқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2158]
|-
|334
|[[Жұмыс уақыты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3028]
|-
|335
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13101]
|-
|336
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13857]
|-
|337
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9493]
|-
|338
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9531]
|-
|339
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26842]
|-
|340
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8903]
|-
|341
|[[Әкелер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 886]
|-
|342
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6128]
|-
|343
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2747]
|-
|344
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6821]
|-
|345
|[[Әл-Бақара сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4782]
|-
|346
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18343]
|-
|347
|[[Қарқаралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4664]
|-
|348
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10138]
|-
|349
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9455]
|-
|350
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12557]
|-
|351
|[[Диуани лұғат ат-түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4903]
|-
|352
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19899]
|-
|353
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20479]
|-
|354
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23057]
|-
|355
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26983]
|-
|356
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24059]
|-
|357
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1650]
|-
|358
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4043]
|-
|359
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11125]
|-
|360
|[[Кесірткелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4814]
|-
|361
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7889]
|-
|362
|[[Жезқазған мыс кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1811]
|-
|363
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26660]
|-
|364
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11637]
|-
|365
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13044]
|-
|366
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9671]
|-
|367
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7305]
|-
|368
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12513]
|-
|369
|[[Баланы ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7889]
|-
|370
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16432]
|-
|371
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8773]
|-
|372
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17792]
|-
|373
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6869]
|-
|374
|[[Қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6038]
|-
|375
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11509]
|-
|376
|[[Махамбет ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1776]
|-
|377
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37820]
|-
|378
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21068]
|-
|379
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13541]
|-
|380
|[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1971]
|-
|381
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30271]
|-
|382
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12491]
|-
|383
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6184]
|-
|384
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15367]
|-
|385
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25542]
|-
|386
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13520]
|-
|387
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7454]
|-
|388
|[[Мемлекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9152]
|-
|389
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8860]
|-
|390
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23039]
|-
|391
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11007]
|-
|392
|[[Шие]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2425]
|-
|393
|[[Еркектің жыныстық мүшесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5889]
|-
|394
|[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3514]
|-
|395
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8127]
|-
|396
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12038]
|-
|397
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4342]
|-
|398
|[[Тігін машинасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1857]
|-
|399
|[[Әлмерек абыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2906]
|-
|400
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8223]
|-
|401
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11192]
|-
|402
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23463]
|-
|403
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12792]
|-
|404
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9303]
|-
|405
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7951]
|-
|406
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8555]
|-
|407
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7204]
|-
|408
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8473]
|-
|409
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9499]
|-
|410
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4269]
|-
|411
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8431]
|-
|412
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11662]
|-
|413
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8515]
|-
|414
|[[Сүндеттеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4694]
|-
|415
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10536]
|-
|416
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5739]
|-
|417
|[[Түркия қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5644]
|-
|418
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19228]
|-
|419
|[[Асу Алмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2798]
|-
|420
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9102]
|-
|421
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18731]
|-
|422
|[[Халықаралық балалар күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1728]
|-
|423
|[[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 7032]
|-
|424
|[[Сона]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1790]
|-
|425
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1538]
|-
|426
|[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4941]
|-
|427
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12148]
|-
|428
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18805]
|-
|429
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21379]
|-
|430
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15425]
|-
|431
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9371]
|-
|432
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3655]
|-
|433
|[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7715]
|-
|434
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12244]
|-
|435
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30302]
|-
|436
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11661]
|-
|437
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9925]
|-
|438
|[[Білге қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5974]
|-
|439
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5730]
|-
|440
|[[Лионель Месси]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 3958]
|-
|441
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7648]
|-
|442
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 14036]
|-
|443
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22527]
|-
|444
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5768]
|-
|445
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3307]
|-
|446
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40551]
|-
|447
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4085]
|-
|448
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5692]
|-
|449
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11954]
|-
|450
|[[Қазақстан бокс федерациясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1067]
|-
|451
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13434]
|-
|452
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 3649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20311]
|-
|453
|[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5786]
|-
|454
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8630]
|-
|455
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8012]
|-
|456
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12200]
|-
|457
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11950]
|-
|458
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1442]
|-
|459
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12712]
|-
|460
|[[Аниме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 1005]
|-
|461
|[[Психологияның зерттеу әдістері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4538]
|-
|462
|[[Алма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4061]
|-
|463
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4699]
|-
|464
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5704]
|-
|465
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32501]
|-
|466
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14515]
|-
|467
|[[Ұйықтатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6348]
|-
|468
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14142]
|-
|469
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4905]
|-
|470
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4188]
|-
|471
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1611]
|-
|472
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12950]
|-
|473
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25210]
|-
|474
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7041]
|-
|475
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9298]
|-
|476
|[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 417]
|-
|477
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24934]
|-
|478
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8832]
|-
|479
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11264]
|-
|480
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6569]
|-
|481
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8203]
|-
|482
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10800]
|-
|483
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15436]
|-
|484
|[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4163]
|-
|485
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17359]
|-
|486
|[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1185]
|-
|487
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7366]
|-
|488
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 4948]
|-
|489
|[[Темір баба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 611]
|-
|490
|[[Сергей Викторович Лохвицкий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 565]
|-
|491
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4737]
|-
|492
|[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 414]
|-
|493
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15113]
|-
|494
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10078]
|-
|495
|[[Саясат Нұрбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3310]
|-
|496
|[[Найман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2582]
|-
|497
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3755]
|-
|498
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12142]
|-
|499
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9008]
|-
|500
|[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1780]
|-
|501
|[[Есік жазба ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1087]
|-
|502
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15353]
|-
|503
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14456]
|-
|504
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6158]
|-
|505
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32295]
|-
|506
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7121]
|-
|507
|[[Ерен еңбегі үшін медалі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3715]
|-
|508
|[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3900]
|-
|509
|[[Жер сілкіну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7439]
|-
|510
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8811]
|-
|511
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19400]
|-
|512
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2603]
|-
|513
|[[YouTube]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=YouTube 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=YouTube 3923]
|-
|514
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11600]
|-
|515
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16788]
|-
|516
|[[Мемлекеттік ту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8688]
|-
|517
|[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1532]
|-
|518
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22480]
|-
|519
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10499]
|-
|520
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19750]
|-
|521
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7006]
|-
|522
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5412]
|-
|523
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12388]
|-
|524
|[[Мастурбация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4628]
|-
|525
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5974]
|-
|526
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9341]
|-
|527
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15941]
|-
|528
|[[Алаша (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5108]
|-
|529
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6235]
|-
|530
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9445]
|-
|531
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8353]
|-
|532
|[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4111]
|-
|533
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24672]
|-
|534
|[[Құтадғу білік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12995]
|-
|535
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10750]
|-
|536
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18260]
|-
|537
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20974]
|-
|538
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17769]
|-
|539
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9889]
|-
|540
|[[Қазақстан Халық банкі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3403]
|-
|541
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4870]
|-
|542
|[[Бүйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2441]
|-
|543
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16980]
|-
|544
|[[Қапшағай су қоймасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2842]
|-
|545
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2282]
|-
|546
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17697]
|-
|547
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10530]
|-
|548
|[[Арқалық (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3627]
|-
|549
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23835]
|-
|550
|[[Кете (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4403]
|-
|551
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36319]
|-
|552
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7703]
|-
|553
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7429]
|-
|554
|[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1023]
|-
|555
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20838]
|-
|556
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10393]
|-
|557
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12670]
|-
|558
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5714]
|-
|559
|[[Конъюнктивит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6394]
|-
|560
|[[Өкпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7784]
|-
|561
|[[Балағат сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4344]
|-
|562
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10276]
|-
|563
|[[Адай көтерілісі (1870)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4265]
|-
|564
|[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1180]
|-
|565
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5467]
|-
|566
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3705]
|-
|567
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17230]
|-
|568
|[[Тодо бичиг]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 483]
|-
|569
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16970]
|-
|570
|[[Қазақ асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 956]
|-
|571
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7760]
|-
|572
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20034]
|-
|573
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4870]
|-
|574
|[[Айыртау ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1713]
|-
|575
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16516]
|-
|576
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10209]
|-
|577
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10480]
|-
|578
|[[Бозжыра шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6399]
|-
|579
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11943]
|-
|580
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10570]
|-
|581
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22109]
|-
|582
|[[Ауа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 6010]
|-
|583
|[[Қарақытай мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12528]
|-
|584
|[[Дат тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 609]
|-
|585
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5224]
|-
|586
|[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 471]
|-
|587
|[[Грамматика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4902]
|-
|588
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8718]
|-
|589
|[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4927]
|-
|590
|[[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4783]
|-
|591
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9117]
|-
|592
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6712]
|-
|593
|[[Шиқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4793]
|-
|594
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10601]
|-
|595
|[[I Сүлеймен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4028]
|-
|596
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6472]
|-
|597
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10527]
|-
|598
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5432]
|-
|599
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8496]
|-
|600
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5716]
|-
|601
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12945]
|-
|602
|[[Бөкей ордасы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2629]
|-
|603
|[[Кабо-Верде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 1016]
|-
|604
|[[Қауын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2138]
|-
|605
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12227]
|-
|606
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20879]
|-
|607
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 4435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27319]
|-
|608
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16174]
|-
|609
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12911]
|-
|610
|[[Технологиялық процесс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 820]
|-
|611
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6038]
|-
|612
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 11858]
|-
|613
|[[Мулао]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 442]
|-
|614
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20439]
|-
|615
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11168]
|-
|616
|[[Қалың мал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3906]
|-
|617
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15258]
|-
|618
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16283]
|-
|619
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7641]
|-
|620
|[[Араб тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3332]
|-
|621
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14276]
|-
|622
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8146]
|-
|623
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7684]
|-
|624
|[[Бидай (астық)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4789]
|-
|625
|[[Қайрат (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13938]
|-
|626
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6918]
|-
|627
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8028]
|-
|628
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4239]
|-
|629
|[[Ұ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0 3010]
|-
|630
|[[Қазақ ұлттық медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4714]
|-
|631
|[[Дәулеткерей Шығайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6842]
|-
|632
|[[Халықаралық әйелдер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6048]
|-
|633
|[[Гайморит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3587]
|-
|634
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6656]
|-
|635
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3902]
|-
|636
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7697]
|-
|637
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18010]
|-
|638
|[[Асау жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1887]
|-
|639
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17516]
|-
|640
|[[Отқа май құю]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3312]
|-
|641
|[[Қазақстан премьер-министрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3993]
|-
|642
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12128]
|-
|643
|[[Тобыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2694]
|-
|644
|[[Балқадиша әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5572]
|-
|645
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3718]
|-
|646
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6572]
|-
|647
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6873]
|-
|648
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4142]
|-
|649
|[[ALT Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3694]
|-
|650
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23704]
|-
|651
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 14183]
|-
|652
|[[Алатау (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3423]
|-
|653
|[[Сарыүйсін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4908]
|-
|654
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15134]
|-
|655
|[[Жанабіл Сымағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1285]
|-
|656
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5846]
|-
|657
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17566]
|-
|658
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4631]
|-
|659
|[[Имантай Сәтбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1048]
|-
|660
|[[2026 жыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 1136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4174]
|-
|661
|[[Ауғанстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5247]
|-
|662
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5823]
|-
|663
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4665]
|-
|664
|[[Күн (жұлдыз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6178]
|-
|665
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 62605]
|-
|666
|[[Жәнібек Әлімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4058]
|-
|667
|[[Алтай таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10010]
|-
|668
|[[Нағашы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6357]
|-
|669
|[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8046]
|-
|670
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15695]
|-
|671
|[[Сырға салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4855]
|-
|672
|[[ИС-1]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%A1-1 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%A1-1 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%A1-1 384]
|-
|673
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2997]
|-
|674
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15325]
|-
|675
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6638]
|-
|676
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8160]
|-
|677
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12114]
|-
|678
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5153]
|-
|679
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16000]
|-
|680
|[[Алматы заң колледжі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 688]
|-
|681
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9073]
|-
|682
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19284]
|-
|683
|[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3122]
|-
|684
|[[BALA (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 4964]
|-
|685
|[[Григориополь]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 398]
|-
|686
|[[Шығыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8315]
|-
|687
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3568]
|-
|688
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15764]
|-
|689
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6606]
|-
|690
|[[Келтеминар мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 783]
|-
|691
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11093]
|-
|692
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8391]
|-
|693
|[[Алтыналмас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 429]
|-
|694
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5595]
|-
|695
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 3331]
|-
|696
|[[Ойыншықтар хикаясы 5]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 493]
|-
|697
|[[Клавдия Николаевна Чернышева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 389]
|-
|698
|[[Қалқанша без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7684]
|-
|699
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22616]
|-
|700
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 13989]
|-
|701
|[[Жыныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2522]
|-
|702
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6660]
|-
|703
|[[IC 544]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=IC_544 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_544 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=IC_544 2931]
|-
|704
|[[Ағаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 5827]
|-
|705
|[[Тана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3142]
|-
|706
|[[Бағаналы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3198]
|-
|707
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2102]
|-
|708
|[[Қыз ұзату]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4424]
|-
|709
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8884]
|-
|710
|[[Талқылау:Ғарифолла Есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 333]
|-
|711
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10229]
|-
|712
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15833]
|-
|713
|[[Жай зат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1762]
|-
|714
|[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1963]
|-
|715
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5661]
|-
|716
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9266]
|-
|717
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19211]
|-
|718
|[[Виттельсбахтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 391]
|-
|719
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11520]
|-
|720
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15640]
|-
|721
|[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3562]
|-
|722
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7876]
|-
|723
|[[Марқакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11828]
|-
|724
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5789]
|-
|725
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7709]
|-
|726
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13621]
|-
|727
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17902]
|-
|728
|[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3152]
|-
|729
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16956]
|-
|730
|[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5636]
|-
|731
|[[Сүлеймен Бақырғани]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2505]
|-
|732
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18318]
|-
|733
|[[Эйнштейн постулаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1123]
|-
|734
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8539]
|-
|735
|[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6854]
|-
|736
|[[Әлеуметтік салық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 739]
|-
|737
|[[Араб жазуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3367]
|-
|738
|[[Ядролық қару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4280]
|-
|739
|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4565]
|-
|740
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7367]
|-
|741
|[[Қандала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3919]
|-
|742
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3692]
|-
|743
|[[Жетіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5444]
|-
|744
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5483]
|-
|745
|[[Георгий Михайлович Вицин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 389]
|-
|746
|[[Жатыр мойны эрозиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5633]
|-
|747
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22463]
|-
|748
|[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 644]
|-
|749
|[[Тасаттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1536]
|-
|750
|[[Қызыл тамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 848]
|-
|751
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6527]
|-
|752
|[[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4073]
|-
|753
|[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2295]
|-
|754
|[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2448]
|-
|755
|[[Тоқтамыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7045]
|-
|756
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19191]
|-
|757
|[[Шиелі ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3877]
|-
|758
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14376]
|-
|759
|[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1501]
|-
|760
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7210]
|-
|761
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16822]
|-
|762
|[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6596]
|-
|763
|[[Палеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 68]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9435]
|-
|764
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11508]
|-
|765
|[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1240]
|-
|766
|[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2303]
|-
|767
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10537]
|-
|768
|[[Эрлинг Холанд]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 1075]
|-
|769
|[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 677]
|-
|770
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24525]
|-
|771
|[[Бұрыш (геометрия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3767]
|-
|772
|[[Кельтеминар мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 560]
|-
|773
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11095]
|-
|774
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15693]
|-
|775
|[[Ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2729]
|-
|776
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5924]
|-
|777
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3727]
|-
|778
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5254]
|-
|779
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9604]
|-
|780
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4627]
|-
|781
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7370]
|-
|782
|[[Бекіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2634]
|-
|783
|[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2714]
|-
|784
|[[Өлім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1438]
|-
|785
|[[Тама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5718]
|-
|786
|[[Әскери шен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5569]
|-
|787
|[[Шекті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5233]
|-
|788
|[[II Екатерина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1688]
|-
|789
|[[Ас беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 6144]
|-
|790
|[[Өтте тас байлану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4251]
|-
|791
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5833]
|-
|792
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2996]
|-
|793
|[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1990]
|-
|794
|[[Әл-Кәфирун сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7281]
|-
|795
|[[Созақ ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3741]
|-
|796
|[[Қазақ ұлттық өнер университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2762]
|-
|797
|[[Үйлену тойы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2591]
|-
|798
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6562]
|-
|799
|[[Мысыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6427]
|-
|800
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24256]
|-
|801
|[[Бату хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6492]
|-
|802
|[[Жыл күндерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7038]
|-
|803
|[[Астана LRT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 685]
|-
|804
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4997]
|-
|805
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16741]
|-
|806
|[[Алтын Орда хандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8271]
|-
|807
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17688]
|-
|808
|[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11545]
|-
|809
|[[Көлсай көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4464]
|-
|810
|[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8746]
|-
|811
|[[Ғарифолла Есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1209]
|-
|812
|[[Орман қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 843]
|-
|813
|[[:Санат:Ресей өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6254]
|-
|814
|[[Ортаққор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3907]
|-
|815
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16805]
|-
|816
|[[Еуропа өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6646]
|-
|817
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8248]
|-
|818
|[[Петр Моисеевич Поспелов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 378]
|-
|819
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8008]
|-
|820
|[[Күн күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 5056]
|-
|821
|[[Лэндон Донован]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 362]
|-
|822
|[[Азан шақырып ат қою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6364]
|-
|823
|[[Шыңғыс хан әулеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12288]
|-
|824
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2067]
|-
|825
|[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11260]
|-
|826
|[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4083]
|-
|827
|[[Ақпараттық қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10422]
|-
|828
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10824]
|-
|829
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21915]
|-
|830
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5915]
|-
|831
|[[Жаңа Зеландия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2943]
|-
|832
|[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5684]
|-
|833
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11532]
|-
|834
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6377]
|-
|835
|[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 500]
|-
|836
|[[Құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3875]
|-
|837
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9365]
|-
|838
|[[Дания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2447]
|-
|839
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7857]
|-
|840
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4607]
|-
|841
|[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5817]
|-
|842
|[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2836]
|-
|843
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4665]
|-
|844
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10235]
|-
|845
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4361]
|-
|846
|[[Мөңке би Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9237]
|-
|847
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 5118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22991]
|-
|848
|[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1963]
|-
|849
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8563]
|-
|850
|[[Шкала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 607]
|-
|851
|[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5096]
|-
|852
|[[Жылқы аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3340]
|-
|853
|[[Грузия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3994]
|-
|854
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12371]
|-
|855
|[[Дыбыс қысымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 327]
|-
|856
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8409]
|-
|857
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7910]
|-
|858
|[[Сарайшық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6490]
|-
|859
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9774]
|-
|860
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19569]
|-
|861
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4977]
|-
|862
|[[Өт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82 4888]
|-
|863
|[[BINOM School]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BINOM_School 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BINOM_School 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BINOM_School 1044]
|-
|864
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12306]
|-
|865
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15865]
|-
|866
|[[Лексика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6208]
|-
|867
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14054]
|-
|868
|[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4552]
|-
|869
|[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3658]
|-
|870
|[[Бекет Мырзағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4790]
|-
|871
|[[Кетбұға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3304]
|-
|872
|[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 975]
|-
|873
|[[Отырар апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9125]
|-
|874
|[[Ыстықкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3567]
|-
|875
|[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1658]
|-
|876
|[[Бақ өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 459]
|-
|877
|[[Жиде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2802]
|-
|878
|[[Төтенше жағдай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2796]
|-
|879
|[[Құдалық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3972]
|-
|880
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12297]
|-
|881
|[[Баян-Өлгей аймағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2663]
|-
|882
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15311]
|-
|883
|[[Оргазм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1757]
|-
|884
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8272]
|-
|885
|[[Абақ Керей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3533]
|-
|886
|[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4677]
|-
|887
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6405]
|-
|888
|[[Мойын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1089]
|-
|889
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 6066]
|-
|890
|[[Бекболат Әшекеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3004]
|-
|891
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7899]
|-
|892
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20155]
|-
|893
|[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4051]
|-
|894
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8012]
|-
|895
|[[Вагиналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3736]
|-
|896
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9764]
|-
|897
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14123]
|-
|898
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9500]
|-
|899
|[[Философия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11262]
|-
|900
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17220]
|-
|901
|[[Қамар сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6312]
|-
|902
|[[Көнерген сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9631]
|-
|903
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15653]
|-
|904
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 792]
|-
|905
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8253]
|-
|906
|[[Самарқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2258]
|-
|907
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12519]
|-
|908
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13247]
|-
|909
|[[Жәпек бытыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 541]
|-
|910
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8733]
|-
|911
|[[Сүйінші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3779]
|-
|912
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29566]
|-
|913
|[[Штифенхофен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 306]
|-
|914
|[[Мұса пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4777]
|-
|915
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3796]
|-
|916
|[[Жәндіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5715]
|-
|917
|[[Никотин қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 574]
|-
|918
|[[Темекі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4343]
|-
|919
|[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1008]
|-
|920
|[[Сиыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7229]
|-
|921
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18898]
|-
|922
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 390]
|-
|923
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5709]
|-
|924
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19708]
|-
|925
|[[Адам анатомиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4800]
|-
|926
|[[Тұрымтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 576]
|-
|927
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11932]
|-
|928
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5195]
|-
|929
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9963]
|-
|930
|[[Zheka Fatbelly]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zheka_Fatbelly 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zheka_Fatbelly 5754]
|-
|931
|[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 98]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18232]
|-
|932
|[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2025]
|-
|933
|[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2481]
|-
|934
|[[Бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1564]
|-
|935
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10133]
|-
|936
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5976]
|-
|937
|[[Жер тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3235]
|-
|938
|[[Канада]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5745]
|-
|939
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6887]
|-
|940
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6973]
|-
|941
|[[Қазақстандағы дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 2958]
|-
|942
|[[SCAT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SCAT 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SCAT 3134]
|-
|943
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9255]
|-
|944
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4307]
|-
|945
|[[Садыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2750]
|-
|946
|[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1582]
|-
|947
|[[Минет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3911]
|-
|948
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7107]
|-
|949
|[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3270]
|-
|950
|[[Қақбас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1179]
|-
|951
|[[Ошақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5413]
|-
|952
|[[Саяси партия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3757]
|-
|953
|[[АИВ/ЖИТС]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9844]
|-
|954
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 11177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39397]
|-
|955
|[[Сара Тастанбекқызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4064]
|-
|956
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7372]
|-
|957
|[[Сауд Арабиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5558]
|-
|958
|[[Адам ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7100]
|-
|959
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7444]
|-
|960
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7708]
|-
|961
|[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1325]
|-
|962
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5236]
|-
|963
|[[Ботай (қоныс)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1699]
|-
|964
|[[Мекке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 3017]
|-
|965
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10171]
|-
|966
|[[Ағатай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1179]
|-
|967
|[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5035]
|-
|968
|[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 991]
|-
|969
|[[Кюрасао]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 484]
|-
|970
|[[Қанжығалы руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4243]
|-
|971
|[[Айнымалы ток]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2754]
|-
|972
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7326]
|-
|973
|[[Үлкен көз кесіртке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 448]
|-
|974
|[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3461]
|-
|975
|[[Маколей Калкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 542]
|-
|976
|[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1739]
|-
|977
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8520]
|-
|978
|[[Аят әл-Курси]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3508]
|-
|979
|[[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4759]
|-
|980
|[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6913]
|-
|981
|[[Гарвард университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1755]
|-
|982
|[[Максимович рауғашы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 318]
|-
|983
|[[Қыз ұзату салттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5853]
|-
|984
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 57]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2713]
|-
|985
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6207]
|-
|986
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5781]
|-
|987
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5264]
|-
|988
|[[Карта ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3520]
|-
|989
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14604]
|-
|990
|[[Ұлы Жібек Жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 417]
|-
|991
|[[Ән-Ниса сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3089]
|-
|992
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3867]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>hzsq6zwtwsp9nioukz89swchs13703x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Takeawaybox</title>
    <ns>3</ns>
    <id>775856</id>
    <revision>
      <id>3630003</id>
      <parentid>3560167</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Chchowmein]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Takeawaybox]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Chchowmein|Chchowmein]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Takeawaybox|Takeawaybox]]&quot;</comment>
      <origin>3560167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="2om2j97jwinzan1kuv8p0xna57a6i1c" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Chchowmein}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 04:32, 2026 ж. наурыздың 5 (+05)</text>
      <sha1>2om2j97jwinzan1kuv8p0xna57a6i1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3629912</id>
      <parentid>3629473</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3629912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193559" sha1="h05d2fr62zbsiibmgb3qiltnyktyc4w" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]]
'''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптар оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. 

'''А'''

* '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Antonia Brico &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; American Female Conductor &amp; Musician &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «&lt;nowiki/&gt;[[Аққу көлі]]&lt;nowiki/&gt;» балетімен дебют өткізді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Rakitina &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alena Hron &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Без фальши &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bio —  ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]&lt;nowiki/&gt;[[Отырар сазы|р сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]&lt;nowiki/&gt;[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]&lt;nowiki/&gt;[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] &lt;nowiki/&gt;[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]&lt;nowiki/&gt;[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]&lt;nowiki/&gt;» туындыларына дирижëрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&amp;pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ә'''

* '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]&lt;nowiki/&gt;» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]&lt;nowiki/&gt;[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]&lt;nowiki/&gt;», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]&lt;nowiki/&gt;» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Б'''

* '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI)  оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі  П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''В'''
* '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Симфонический оркестр&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;Концертный центр &quot;Череповец&quot;|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр,  Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Витезслава Капралова &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo &amp; decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Allen &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; composer / arranger - concert band Noten &amp; Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]&lt;nowiki/&gt;» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Г'''

* '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

* '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIRIGENTIN &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Artist-Portrait &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Д'''

* '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=deniolakuraja.com &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина  Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дана Муриева &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустриялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOME &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) –  британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Е'''

* '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. Теодор Курентзис, Сабрие Бекирова, Фёдор Леднёвтің шеберлік сыныптарынақатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте Георг Зандманн және Берлинде Кристиан Эвальдтан дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ë'''

* '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ж'''

* '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Carneiro &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''З'''

* '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёрі. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&amp;id=558:zahia-ziouani&amp;catid=92|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – она во мне… &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''И'''

* '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;'''
* '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; NileFM &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Й'''

* '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''К'''

* '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) –  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Wincor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Клер Жибо (1945) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Карина Канеллакис (1981) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kristiina Poska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катрине Виннес (Норвегия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NMH &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Каталин Кишш (Венгрия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&amp;q=Caroline+B.+Nichols&amp;pg=PT326&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Caroline%20B.%20Nichols&amp;f=false|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Куми Нариман Вадиа (Үндістан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words &amp; Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Л'''

* Ламар Элиас ([[Палестина]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Летиция Труве (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия Амадио (1964) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Любовь Носова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиса Ксантопулу (1968) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''М'''

* Марин Олсоп (1956) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мари-Жанна Сереро (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Александровна Романова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Макраки (Греция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Эклунд (1973) Россия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Реммерт (1853–1941) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday &amp; Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мишель Рейкерс (майор) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мойца Лавренчич ([[Словения]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марлен Урбай (Куба) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Н'''

* Нил Вендитти (Түркия, Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Ракич ([[Сербия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nia Imani Franklin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&amp;lang=ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Натали Штуцман (1965) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нисан Ак (Түркия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nisan Ak &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нежат Амири ([[Иран]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Назанин Агахани (1980) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нварт Андреасян (Армения, Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нодока Окисава (Жапония) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''О'''

* Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Власова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Кротик (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''П'''

* Полина Лебедева (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Паниз Фарьюсефи (Иран) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Р'''

* [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розмари Йорганджи (Албания) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розабел Грейс Уотсон&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}&lt;/ref&gt;
* Росила Самир (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рут Райнхардт (Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''С'''

* Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sarah Caldwell &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Pioneer, Conductor, Producer &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Струнгару (Румыния) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Стефани Роудс Рассел (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сперанца Скаппуччи (Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сьюзен Хейг (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сайра Сиверсон (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сая Жұмашева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 


'''Т'''

* Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tianyi Lu &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''У'''

* Ульяна Созанская (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ф'''

* Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Х'''

* Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ц'''

* Цзяцзин Лай (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ч'''

* Чжэн Сяоин (1929) Қытай &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чаовэнь Тин (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Челси Галло (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ш'''

* Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шогуфа Сафи (Ауғанстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шайма Хусейн (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ы'''

* Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Э'''

* Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет А. Бейкер (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Этель Легинска (1886–1970) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethel Leginska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эсин Айдингоз (1993) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Esin Aydingoz &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Энн Ланди (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элиза Вегас (Вьетнам) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisa Vegas &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Статистика ==
2026 жылдың шілде айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады.

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.
* Т.Н. Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.
* L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf
* KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991
* Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]]
[[Санат:Германия дирижерлері]]
[[Санат:Ресей дирижерлері]]
[[Санат:Әзербайжан дирижерлері]]</text>
      <sha1>h05d2fr62zbsiibmgb3qiltnyktyc4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3629885</id>
      <parentid>3629476</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3629885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312391" sha1="eecb0dj5cynprmu4rofuuf3guj9ni59" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-13'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 117]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;417&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 417]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;204&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 204]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;184&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 184]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;181&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 181]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Жаңасемей ауданы]]
| data-sort-value=&quot;181&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 181]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;178&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 178]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Қазақстан халық партиясы]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 175]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Мұхтар Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 175]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Виталий Портников]]
| data-sort-value=&quot;174&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 174]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Ларри Финк]]
| data-sort-value=&quot;164&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 164]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;162&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 162]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 155]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;150&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 150]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Шашыратқы]]
| data-sort-value=&quot;147&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 147]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;143&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 143]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;140&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 140]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Шыбыл]]
| data-sort-value=&quot;137&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 137]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[ONAY! картасы]]
| data-sort-value=&quot;132&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ONAY%21_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 132]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
| data-sort-value=&quot;132&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 132]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;125&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 125]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 121]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Базарбай Исаев]]
| data-sort-value=&quot;120&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 120]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Шеруші]]
| data-sort-value=&quot;118&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%88%D1%96 118]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]]
| data-sort-value=&quot;116&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 116]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 112]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 112]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 111]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 111]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Андрей Сантос]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%81 111]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 110]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 110]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 110]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 110]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 109]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 109]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Орталық Азия инновациялық университеті]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 109]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 108]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Жүрек-қантамырлар жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 108]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 107]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 106]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 106]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Сайрам ауданы]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 106]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Қақпашы]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%88%D1%8B 105]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Өзбекстан Қарулы күштері]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 104]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Гауһар ана кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 104]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 104]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Қозғыштық психопатия]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 104]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 104]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[:Сурет:Одиссея.jpg|Сурет:Одиссея.jpg]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F.jpg 103]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 103]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 103]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 103]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Абсаттар Шәкірұлы Сманов]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 102]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 102]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 102]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 102]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Ләззат Мұратқызы Танысбай]]
| data-sort-value=&quot;101&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 101]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Qazcontent]]
| data-sort-value=&quot;101&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazcontent 101]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Самыр]]
| data-sort-value=&quot;101&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 101]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Ғылыми стиль]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 100]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 100]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 99]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Тарасов ауылдық округі]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 99]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 99]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 99]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 98]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Мистика]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 98]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Кәдімгі шашырақты]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 98]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 98]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 97]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Әткеншек]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 97]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Жауынгерлік бұйрық — әскери құрама]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B_%E2%80%94_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0 97]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Аруақ]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%83%D0%B0%D2%9B 97]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Төлепберген Ілиясұлы]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 97]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Кәлимә]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 97]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Абдул Хамид]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4 97]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Абақ Керей]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 97]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Казари (өзен)]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B8_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 96]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Түстер психологиясы]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 96]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Ұлтарақ]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B 96]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 96]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Әл-Кәһф сүресі]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 96]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Қазақтың антропологиялық типі]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 96]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Ауыздық (бөлшек)]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%28%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BA%29 96]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Жылқы]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 96]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Түркілер]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 95]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Қазақстандағы жануарлар әлемі]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 95]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Қазақстан кітапханалары]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 95]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Астық дәнді дақыл]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB 95]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Вяжля]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D1%8F%D0%B6%D0%BB%D1%8F 95]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Қоржын (бұйым)]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%28%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%29 94]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Ислам пайғамбарлары]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 94]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Каспи]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8 94]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Балағат сөз]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 94]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Цистанхе]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5 94]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Қабыршық мұз]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D0%B7 94]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[АйКарли]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8 94]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Қазақстан ауылдық округтері]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 94]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Құлын]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 93]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[:Сурет:Aristanbab.jpg|Сурет:Aristanbab.jpg]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAristanbab.jpg 93]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Нәдір шаһ Афшар]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%88%D0%B0%D2%BB_%D0%90%D1%84%D1%88%D0%B0%D1%80 92]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Forbes Kazakhstan]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Forbes_Kazakhstan 92]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Ор]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80 92]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Тоғысу әдісі]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%96 92]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Ұлттық саябақтар]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 92]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Әскери қызмет]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 92]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Ләззат Діңішқызы Диярова]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 92]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Мұхаммед Мурси]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 92]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Құмай тазы]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 92]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 92]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 92]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Кемпірқосақ (сөз)]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 92]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Біләл Қалиев]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D3%99%D0%BB_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 92]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 91]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Лофельден]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 91]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Эритропоэз]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7 91]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Бас директор]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 91]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%95%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 91]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Азаматтық кодекс]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81 91]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Ұлттар Лигасы]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 91]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Ардаби Мәулет]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 91]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Жылу энергетикасы]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D1%83_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 91]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Айман-Шолпан]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD 91]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Рахмон Нәбиұлы Нәбиев]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%BE%D0%BD_%D0%9D%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2 90]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Қоржын сөгу]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B3%D1%83 90]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[InDrive]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=InDrive 90]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Ата жолы картасы]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Қазақ халық аңыздары]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Жекпе-жек (батырлар айқасы)]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5-%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%29 90]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Теология]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 90]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Гемостаз жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 90]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Сарайшық ауданы]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Ахмет Байтұрсынұлы көшесі (Астана)]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 89]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесі мекемелері]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 89]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Қорымдық мұздығы]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 89]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Бұлшық ет дистрофиясы]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 89]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 89]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Жеті басты жалмауыз]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7 89]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Келвин Харрис]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B2%D0%B8%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%81 89]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Балқаш алабының балықтары]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Аруз]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%83%D0%B7 88]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Алғашқы әскери дайындық]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Белағаш (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 88]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Шымкент (футзал клубы)]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B7%D0%B0%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 87]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[ZaQ (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 87]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Булан]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 87]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Қырғызстан президенті]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 87]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Қазақ мақал-мәтелдерінің гендерлік сипаты]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 86]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Жүзім шаруашылығы]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BC_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 86]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Адам даму индексі]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 86]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Шахмұрат Мүтәліп]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 86]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Күлкілі сөздер]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 86]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Таяу Шығыс]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 85]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Қазақстанның әдебиеті мен өнері]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 85]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Қарағанды қаласының Орталықтандырылған кітапханалар жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 85]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Ерсі оқиғалар (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%81%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 85]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Ң]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%A2 85]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 85]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Қызылту (Батыс Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%82%D1%83_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 85]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Квант]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%82 85]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Еңбек гигиенасы]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 85]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Жаға]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0 85]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Батыр ата ауылы]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 84]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Намбарын Энхбаяр]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%AD%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%8F%D1%80 84]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Қуыс веналар]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%81_%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 83]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 83]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Көбек]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%BA 83]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 83]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Орфографиялық сөздік]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 82]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Лирика]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 82]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Құрғақ әдісте цемент алу]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5_%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D1%83 82]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 82]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Талапкер]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80 82]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Тамдыбұлақ]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 82]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Чайковский ауылдық әкімдігі]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 82]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Низами]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B8 82]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Что было дальше?]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D1%82%D0%BE_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%3F 82]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 81]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Тәуелдік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 81]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Инвестиция]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 81]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Артур Ахляйтнер]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%85%D0%BB%D1%8F%D0%B9%D1%82%D0%BD%D0%B5%D1%80 81]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Шертпе күй]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5_%D0%BA%D2%AF%D0%B9 80]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Дискурс]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81 80]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Кеңес одағының екі мәрте батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы әуе қорғаныс күштерінің әскери институты]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D3%99%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%A2.%D0%96.%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Әл-Уахда (футбол клубы, Мекке)]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D1%85%D0%B4%D0%B0_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5%29 79]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 79]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Дюртюли (Давлекан ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8E%D1%80%D1%82%D1%8E%D0%BB%D0%B8_%28%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 79]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Жұмсақ бидай]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9 79]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 79]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 78]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 78]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Заречное (Солтүстік Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 76]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 76]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Нұр-Мүбарак Мысыр ислам мәдениеті университеті]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80-%D0%9C%D2%AF%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 74]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Асырау]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 74]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Шошқа]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0 73]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Махвах (Нью-Джерси)]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%85_%28%D0%9D%D1%8C%D1%8E-%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%29 73]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[А.С.Пушкин атындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90.%D0%A1.%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%BF_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 71]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Төрткен Кененқызы]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 71]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Динара Рамазанқызы Сәдуақасова]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 70]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 66]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Брейдаблик]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA 66]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 65]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Жігіт сөзі. Асфальттағы қан]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BD 64]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Сегізаяқ (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 63]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Қалалық ағынды сулардың түзілу жағдайы, оларды тазарту және залалсыздандыру]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B%2C_%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 63]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 62]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Күлкі сөз]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7 62]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Алға! (партия)]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%21_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 61]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Шилі (Жангелді ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 60]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Ат қою рәсімдері]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 60]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Қыз ұзату кәделері]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 60]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Ұйымның қаржы қызметі]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 60]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Баргата]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0 59]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 59]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Рустам Али]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%90%D0%BB%D0%B8 59]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Қазақтың төрт тойы]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 59]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 58]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Қазақ күресі]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 57]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 57]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы көше (Алматы)]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 56]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Елдос Қуанышұлы Ахметов]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 56]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Қыз бен жігіт айтысы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 54]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 53]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Чайковское (Қостанай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 50]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Жанай (Қасым ханы)]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 49]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Еңбек нарығы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Итагуара]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0 49]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Панкреатин]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD 49]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[IC 4418]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_4418 48]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Ерте токсикоз]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 48]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Жалғау]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 47]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Әл-Ағлә сүресі]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D2%93%D0%BB%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Фаик Болкиах]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D0%B8%D0%BA_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%B0%D1%85 47]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 46]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Әл-Адият сүресі]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%82_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Геннадий Геннадьевич Головкин]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 45]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 44]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Қыз бен теңіз]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 44]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Жатыр түсуі]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83%D1%96 44]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 44]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Демарш]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%88 43]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Ашете]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B5 43]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 43]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Жігіт сөзі]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Тамара Асар]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 42]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Гумус (қарашірік) шіруі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%83%D0%BC%D1%83%D1%81_%28%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%29_%D1%88%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Практика-таным негізі және қозғаушы күші]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Тобықты]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 40]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Алып қарақұс]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%81 40]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Родди]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B8 39]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Домалақ ана кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Бұрандалы қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Шора батыр]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 37]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Ғұн, сақ жазулары және тілі мен Атилла есіміне байланысты кейбір мәселелер]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%2C_%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BC%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 37]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Айман — Шолпан (мақала)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%94_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Юри Тилеманс]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8_%D0%A2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81 36]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Жіктік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 36]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Мұхамеджан Сералин]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[NGC 4681]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_4681 36]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Калкан]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Ортағасыр тарихы терминдері]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Мыстан кемпір]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Тақтар таласы (телесериал)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 35]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 35]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Гуморальдық реттелу]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83 35]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Дмитрий Евгеньевич Галковский]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 34]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Kaspi.kz]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kaspi.kz 34]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 34]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Бағат]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 34]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 34]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Саңырау (Ру)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%28%D0%A0%D1%83%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 33]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Үштөбе (тау)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[В'ячеслав Максимович Чорновіл]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%27%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%BB 33]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау салаларының терминдері]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 31]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[�’ұн, сақ жазулары және тілі мен Атилла есіміне байланысты кейбір мәселелер]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%EF%BF%BD%E2%80%99%D2%B1%D0%BD%2C_%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BC%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Айнажи]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%B8 30]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[NGC 2185]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_2185 30]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Айбек Айдарұлы Барыс]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 30]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Түрксіб теміржол құрылысы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Нағима Қабылқызы Есқалиева]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 29]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Үштөбе]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 29]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[КТК (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A2%D0%9A_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Қырық өтірік]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA 28]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 28]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Әл-Ғашия сүресі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D2%92%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Жанжабіл]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB 28]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Қазақ мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[:Санат:Оңтүстік Америка өзендері|Санат:Оңтүстік Америка өзендері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Шөлейт]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%82 27]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Жалақы және еңбектi нормалау]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82i_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 27]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Қазақстан экономикасы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Ақжолтай, термин]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Қаражан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Сөз мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Жолдасу]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%83 26]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Нұрсұлтан мешіті]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Зейнекүл Қатшыбекқызы Сейсенова]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D0%BB_%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Ғарышкер]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 25]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Джордж Уокер Буш]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B6_%D0%A3%D0%BE%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%91%D1%83%D1%88 25]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Қатысушы талқылауы:Kasymov/Мұрағат/8]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov%2F%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%2F8 25]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Айман — Шолпан (пьеса)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%94_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Ебей]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B1%D0%B5%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Аида Ғалымқызы Балаева]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 24]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 24]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 23]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Рахман қайнары (шипажай)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Исай Калашников]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Капр қоңызы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 23]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Соғыс және бейбітшілік]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 23]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[:Санат:АҚШ-тағы білім|Санат:АҚШ-тағы білім]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 22]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 22]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Джеки Чан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A7%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Барсакелмес қорығы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Майөзек (Жәмші алабындағы өзен)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%28%D0%96%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Ауыздық (жара)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%28%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Қатысушы:Алмас Нурмаш/зертхана]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Үшарал мешіті (Жамбыл облысы)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 21]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Кенен Әзірбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 21]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 21]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Боғат]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Барсакелмес]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Жұмыс]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 20]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Ацетилсалицил қышқылы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 19]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ұйымдастырылу құрылымы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Канефрон]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Mia Boyka]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Mia_Boyka 19]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Тоғысу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Айша бибі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 18]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Теміртас Берікұлы Жүсіпов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Айзпуте]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B7%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5 18]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Дәстүр (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Шамалған (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8._%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Аргентина]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Һ]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 18]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Джуд Беллингем]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%B4_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Ыстықкөл]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 17]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Қазанғап Сатыбалдыұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Еркебұлан Құрмаханұлы Шыналиев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Лионель Месси]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 17]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Наурызым қорығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Аула]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%BB%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Темірқазық]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Қазақстан ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Құлқын]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Амандық Оразов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 17]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Есім]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Алаша (ру)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Ғайып]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF 16]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Динара Жанабайқызы Сәтжан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Солтүстік Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D1%8B_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Виктор Алексеевич Ефимов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Калмашка (Кырыкмас тармағы)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D0%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Монорельс]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Меңгеру]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%81%D2%AF%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Зобалаң жылдардың ащы ақиқаты мен сабағы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%89%D1%8B_%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Кейкі Көкембайұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Ұлттық құрылтай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Қарғыс]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Қыз ұзату]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Үлгі:Байрақ/Германия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D2%9B%2F%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Қайыңды (көл)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Ислам күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Аша Матай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Атығай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Борсық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Ұлттық Банктің қызметтері мен операциялары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Қауын]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Жатыр мойны эрозиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Қарабек батыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Мәскеу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Бомбалаушы жойғыш ұшақ]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%88_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Минет]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Дәстүр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Үлгі:Апта күндері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Тобыш]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 13]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Құрылтай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Кәсіби маман]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Даму психологиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[OLX]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=OLX 13]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Айя Шалқар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Қызылбөрік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Шілде]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Кристофер Нолан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Уикипедия:Қысқа сілтеме]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Алтын тамыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Бозжыра шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Қайрат (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Жігіттер тобы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Мөде қаған]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Жаңбыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Алтын руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Сауда]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Ән-Нас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Сүт тағамдары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Сүйінші]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Ламин Ямаль]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 12]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 12]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Олжас Абайұлы Бектенов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Егемен Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Шу ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Қапшағай су қоймасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 12]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Самұрық-Энерго]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE 12]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Қандала]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Қазақстан колледждері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[:Санат:Спорт түрлері|Санат:Спорт түрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Саят Темірболатұлы Исембаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Тырнақша]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Қарабура]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Досай Тұрсынбайұлы Кенжетаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Катонқарағай ауданы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Синоптикалық карта]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Портландцемент]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Платформа (фильм, 2019)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2019%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Жаңаарқа ауданы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Екінті намазы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Азан шақырып ат қою]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 11]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Философия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Қарқаралы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Ақтөбе өңірлік университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Қалыбек Қуанышбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Ибраһим]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Су перісі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Құйынды мекен (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Өлі-тірі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Күзендер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 11]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Көкнәр]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Шәкәрім университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Жаратылыстану ғылымдары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Мұса пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Рауан Кенжеханұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2013]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B_2013 11]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Еркектің жыныстық мүшесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Тарақты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Жусан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Германия Демократиялық Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 10]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Хо Жун]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Құрылтай сайлауы (2026)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Бекет ата жер асты мешіті (Оғланды)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_%28%D0%9E%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Бас сүйек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Дәуіт]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Жаннета Дүйсетайқызы Бекежанова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Есентемір]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Ұ]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Килиан Мбаппе]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Қостанай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Шалқар (көл, Батыс Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Даун синдромы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 10]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 10]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Жабайы алма (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Серік Сағитжанұлы Сермағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Жауғашты руы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Географиялық координаттар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Әлеуметтік жұмыс]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 10]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Шекті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Қызыл тамыр]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Әшекейлердің түрлері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Баян Қасаболатұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Қарақамыс жәрмеңкесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Жаңаөзен]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Бүйі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[2026 жыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 10]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Жошы хан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Шақшам]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Жағалбайлы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Күн өту және ыстық өту]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D3%A9%D1%82%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%82%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Құйрық-бауыр (салт)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Қырғыздар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Түрксіб]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 9]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[АИВ/ЖИТС]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Катонқарағай]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 9]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Шаймерден Қосшығұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Иса Мәсіх]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 9]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Қожаберген жырау]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Мөңке би Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Жылаған ата үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Ұлытау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Қазақ хандығы (телесериал)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Мұңал рулары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Мамай (беклербек)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Сайын Мұратбеков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Қызыл жебе (роман)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Борис Төкенұлы Керімбаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Құлшығаш]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 9]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Юрий Николаевич Смирнов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Шақшақ Жәнібек батыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Қазақстан-Американдық еркін университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Қатаған]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Көрімдік]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Байғыз]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D0%B7 9]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Тіс аурулары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%81_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Уикипедия:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Эрлинг Холанд]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 9]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Жидебай батыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Мәдина Есмалайқызы Ерәлиева]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%80%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Жерлеу рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Қазақстан Парамаунт Инжиниринг]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%82_%D0%98%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3 9]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Аягөз ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Қазақ халқының дәстүрі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Вьетнам]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Бейбіт Қорған]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Төркіндеу]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Қазақстан газеттері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Ғарифолла Құрманғалиев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Жүрек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Мәриям сүресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Мариана шұңғымасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Нұрлан Баянғалиұлы Әлімжанов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png|Сурет:Page Frame Features on desktop.png]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 9]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Алмахан Нұрпейісқызы Кенжебекова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[13 шілде]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=13_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Бухгалтерлік есеп]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF 9]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Сыбайлас жемқорлық]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Қой]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Бит (жәндік)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D1%82_%28%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Жангелді ауданы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Ақсүйек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>eecb0dj5cynprmu4rofuuf3guj9ni59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781064</id>
    <revision>
      <id>3630174</id>
      <parentid>3604661</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3630174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="jiyocbwdhd90qmqrlhfsw3etcadwe5b" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Жалалабат облысы 
| top    = 42.4294970895002805
| bottom = 40.7704571574356507
| left   = 70.0861942892759515
| right  = 74.9695136771575932
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = 
 |#default = Қырғызстан Жалалабат облысының картасы.png
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Қырғызстан}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Қырғызстан]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jiyocbwdhd90qmqrlhfsw3etcadwe5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демі таусылғанша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781279</id>
    <revision>
      <id>3629869</id>
      <parentid>3604452</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28705" sha1="m85sfsczhlq34p8sq0z59v8syro2sx9" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы       = Демі таусылғанша
 |Шынайы атауы         = {{lang-fr|À bout de souffle}}
 |Суреті               = A bout de souffle.jpg
 |Сурет ені            = 250
 |Сурет атауы          = 
 |Жанры                = [[қылмыстық фильм]], [[драма]]
 |Режиссёрі            = [[Жан-Люк Годар]]
 |Продюсері            = [[Жорж де Борегар]]
 |Сценарист            = [[Жан-Люк Годар]]&lt;br&gt;[[Франсуа Трюффо]] (сюжет)
 |Актерлер             = [[Жан-Поль Бельмондо]]&lt;br&gt;[[Джин Сиберг]]&lt;br&gt;Анри-Жак Юэ&lt;br&gt;Лилиан Дрейфус&lt;br&gt;Клод Мансар
 |Операторы            = [[Рауль Кутар]]
 |Композиторы          = [[Марсьяль Солаль]]
 |Қоюшы суретші        = [[Клод Шаброль]]
 |Компания             = Les Films Impéria
 |Дистрибьютор         = Société nouvelle de cinématographie
 |Ұзақтығы             = 90 мин.
 |Бюджеті              = 400 000 [[Француз франкі|FRF]] (80 000 [[АҚШ доллары|$]])
 |Түсім                = 2,3 млн көрермен (Франция)
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Франция}}
 |Тілі                 = [[Француз тілі|француз]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл                  = 1960
 |imdb_id              = 0053619
 |Сайты                = 
}}
«'''Демі таусылғанша'''» ({{lang-fr|À bout de souffle}}) — 1960 жылы жарық көрген, [[Жан-Люк Годар]]дың [[Франциялық жаңа толқын|француз жаңа толқыны]] бағытындағы қылмыстық драмасы. Басты рөлдерде: Мишель есімді қаңғыбас қылмыскердің рөлінде [[Жан-Поль Бельмондо]] және оның америкалық сүйіктісі Патриция рөлінде [[Джин Сиберг]] ойнайды. Бұл фильм Годардың алғашқы толық метражды жұмысы болды және Бельмондоның актер ретінде бағын ашты.

«Демі таусылғанша» — [[Франциялық жаңа толқын|француз жаңа толқыны]] кинематографының ең ықпалды үлгілерінің бірі.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Film: Video and DVD Guide 2007 | publisher=Halliwell's | year=2007 | location=London | page=1 | isbn= 978-0-00-723470-7}}&lt;/ref&gt; Бір жыл бұрын шыққан [[Франсуа Трюффо]]ның «[[Төрт жүз соққы]]» және [[Ален Рене]] түсірген «[[Хиросима, махаббатым менің]]» туындыларымен қатар, бұл фильм француз кино өнерінің жаңа стиліне әлем назарын аудартты. Сол кезде фильм өзінің батыл визуалды стилімен, соның ішінде сол дәуір үшін қалыпсыз саналған «джамп-кат» (секірмелі монтаж) әдісін қолдануымен үлкен қызығушылық тудырды.

Бұл туынды әлемдік кино тарихындағы ең үздік фильмдердің түрлі тізімдеріне тұрақты түрде еніп келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/top_100_by_tiff/|title=100 важнейших фильмов в истории кино по версии TIFF – списки лучших фильмов и сериалов|website=КиноПоиск|access-date=2021-05-17|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517172837/https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/top_100_by_tiff/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/top_105_by_empire/|title=105 лучших фильмов мирового кино по версии журнала Empire – списки лучших фильмов и сериалов|website=КиноПоиск|access-date=2021-05-17|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517172841/https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/top_105_by_empire/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Мишель Пуакар — америкалық гангстерлік фильмдерге, әсіресе [[Хамфри Богарт]]тың экрандағы бейнесіне ессіз еліктейтін, мінезі құбылмалы, жас әрі өркөкірек қылмыскер. Ол [[Марсель]]де көлік ұрлап, [[Париж]]ге бет алады. Жолда оның соңына мотоцикл мінген жол полицейі түседі. Мишель өзін тоқтатпақ болған тәртіп сақшысын ойланбастан атып өлтіреді де, еш алаңсыз қашып кетеді.

Енді ол — заңнан қашқан қылмыскер. Парижге жеткен Мишель мұнда «[[New York Herald Tribune]]» газетін сатып жүрген америкалық студент, журналист болуды армандайтын Патриция Франкиниді іздеп табады. Патрицияға ғашық болған Мишель оны өзімен бірге Италияға қашуға үгіттейді. Алайда, олардың қарым-қатынасына да, Мишельдің бейберекет өмір салтына да күмәнмен қарайтын бойжеткен алғашында екіұдай күй кешеді.

Полициядан бой тасалаған Мишель Патрицияның пәтері мен түрлі қонақүйлерді паналап, таныстарынан қарызын өндіруге тырысады. Ол — өзіне тым сенімді, бір сәтке де үнсіз қала алмайтын сергелдең жан. Ал Патриция болса махаббаттан, өмірден және Мишельден не күтетінін ұғынғысы келетін, ішкі әлеміне үңілген байсалды кейіпкер.

Уақыт өте келе Патриция Мишельдің қылмыстық әрекеттерінен секем ала бастайды. Тіпті полицейдің өліміне де соның қатысы бар деп күдіктенеді. Қыз Мишельдің бойындағы асау қуат пен батылдыққа тартылғанымен, оның болжап болмайтын тұрақсыз мінезінен жиіркенеді.

Ақыры, өз сезімімен арпалысқан Патриция полицияға хабарласып, Мишельдің жасырынған жерін айтып береді. Тәртіп сақшылары келген сәтте қашпақ болған Мишельдің арқасына оқ тиеді. Ол көше бойында есеңгіреп барып, ауыр жарадан тіл тартпай құлайды.

Мишель өлім аузында жатып, Патрицияға жұмбақ сөздер айтады. Қыз бұл сөздерді полицейге аң-таң қалып қайталап береді де, камераға тіке қарап, Мишельдің өзіне тән қимылымен ернін сипайды. Мишель соңғы демінде французша қарғанып жатса да, Патриция оның жұмбақ болмысын соңына дейін түсіне алмай қала береді.

== Рөлдерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Жан-Поль Бельмондо]]||Мишель Пуакар / Ласло Ковач}}
{{Рөлдерде|[[Джин Сиберг]]||Патриция Франкини}}
{{Рөлдерде|[[Даниэль Буланже]]||полиция инспекторы Виталь}}
{{Рөлдерде|Анри-Жак Юэ||Антонио Беррути}}
{{Рөлдерде|[[Роже Ханен]]||Карл Зумбах}}
{{Рөлдерде|Ван Дуде||Ван Дуде}}
{{Рөлдерде|Лилиан Дрейфус||Лилиан}}
{{Рөлдерде|[[Жан-Пьер Мельвиль]]||Парвулеско}}
{{Рөлдерде|[[Жан-Люк Годар]]||хабар беруші}}
{{Рөлдерде|Ришар Бальдуччи||Толмачёв}}
{{Рөлдерде|[[Филипп де Брока]]||журналист}}
{{Рөлдерде|[[Жан Душе]]||журналист}}
{{Рөлдерде|[[Жерар Браш]]||фотограф}}
{{Рөлдерде|[[Андре С. Лабарт]]||журналист}}
{{Рөлдерде|[[Жак Риветт]]||көлік қаққан адам}}
{{РөлдердеАсты}}

== Өндіріс ==
=== Дайындық және сценарий ===
Фильм сюжетіне [[Франсуа Трюффо]]ның газеттен оқыған нақты бір қылмыстық оқиғасы негіз болған. 1952 жылы қарашада Мишель Порталь есімді азамат ауырып жатқан анасына бару үшін көлік ұрлап, соңында полиция қызметкерін өлтіріп алған.&lt;ref name=&quot;sanmartians/Breathless&quot;&gt;{{cite web |title=Breathless |last1=Warms |first1=Richard L. |url=https://sanmartians.net/film/NEW-WAVE-breathless.html |website=sanmartians.net |access-date=4 September 2024 |quote=Sanmartians.net is a website used for Department of Anthropology courses at Texas State University, San Marcos}}&lt;!-- https://sanmartians.net/film/NEW-WAVE-breathless-points.html https://sanmartians.net/classopener/Syllabi/17-S-culture-and-film.html https://classopener.sanmartians.net/opening_pages/cultures_through_film.htm https://classopener.sanmartians.net/ --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chambre&quot;&gt;''[[:fr:Chambre 12, Hôtel de Suède|Chambre 12, Hôtel de Suède]]'' (1993). Directed by Claude Ventura. In Criterion Collection, ''Breathless''. DVD, disc 2. 2007.&lt;/ref&gt; Трюффо бұл хикая бойынша [[Клод Шаброль]]мен бірге сценарийдің алғашқы нұсқасын дайындағанымен, кейін олар туындының құрылымына қатысты ортақ мәмілеге келе алмаған.

Жан-Люк Годар «[[20th Century Studios|20th Century Fox]]» компаниясында баспасөз агенті болып жүргенде продюсер Жорж де Борегармен танысып, оған «Демі таусылғанша» фильмін түсіруді ұсынады. Сол кезде танымал режиссерлерге айналған [[Франсуа Трюффо]] мен [[Клод Шаброль]] 1959 жылғы Канн кинофестивалі кезінде Борегарға хат жазып, Годарды режиссер ретінде қолдайтындарын білдіреді. Олардың беделі фильмнің өндіріске жіберілуіне үлкен септігін тигізеді.&lt;ref name=&quot;Chambre&quot;/&gt; Фильмнің соңғы сценарийі Трюффоның бастапқы нұсқасынан көп алшақтамаған, тек жатын бөлмедегі сахна едәуір ұзартылған. Годар сценарийді түсірілім барысында жазып отырды және Трюффоға: «Бұл — өлім туралы ойлайтын жігіт пен ол туралы мүлдем ойламайтын қыздың хикаясы болады», — деп айтқан.&lt;ref name=&quot;Fotiade2013&quot;&gt;{{cite book|author=Fotiade, Ramona|title=A Bout de Souffle: French Film Guide|url=https://books.google.com/books?id=z14BAwAAQBAJ&amp;pg=PA35|date=28 May 2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85772-117-4}}&lt;/ref&gt; Трюффо Годардың фильм соңына енгізген өзгерісін жеке көзқарасымен байланыстырды: «Менің сценарийімде фильм жігіттің көшеде келе жатқанымен аяқталады, оның суреті барлық газеттердің бетінде болғандықтан, адамдар оған бұрылып қарап таңғалады... Жан-Люк қатыгез аяқталуды таңдады, өйткені ол табиғатынан маған қарағанда мұңдылау адам еді».&lt;ref name=Fotiade2013/&gt;

Ол кезде тек Францияға ғана танымал болған [[Жан-Поль Бельмондо]]ның қасына коммерциялық тартымдылығын арттыру үшін Годар өзінің төмен бюджетті фильмінде жұмыс істеуге келісетін танымал актриса іздеді. Ол [[Джин Сиберг]]ті оның күйеуі Франсуа Морейль арқылы тапты.&lt;ref name=&quot;filmthreat.com&quot;&gt;[http://www.filmthreat.com/index.php?section=interviews&amp;Id=1181 &quot;The Jean Seberg Enigma: Interview with Garry McGee&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090125152903/http://www.filmthreat.com/index.php?section=interviews&amp;Id=1181 |date=25 January 2009 }}, Film Threat, 28 March. 2008&lt;/ref&gt; 1959 жылы маусымда Сиберг фильм бюджетінің алтыдан бір бөлігін құрайтын 15 000 доллар гонорарға түсуге келісті. Годар Морейльге де фильмнен кішкентай рөл берді. Түсірілім кезінде актриса Годардың стиліне күмәнмен қарағанымен, фильм үлкен табысқа жеткен соң, өз кейіпкерін режиссердің келесі туындысында қайта сомдады.&lt;ref name=&quot;filmthreat.com&quot;/&gt;

=== Түсірілім ===
Фильмнің бюджеті аз болғандықтан, түсірілім тобы көп нәрседен үнемдеуге мәжбүр болды. Камераның динамикалық қозғалысын қамтамасыз ету үшін мүгедектер арбасы қолданылды. [[Жан-Люк Годар|Годар]] сценарийді әр түсірілім күнінің алдында ғана жазып отырды, ал актерлерге диалогтарды түсірілім барысында импровизациялауға тура келді. Фильмде титрлар мүлдем жоқ. Caméflex қол камерасын пайдалану және табиғи жарықпен жұмыс істеу әдістері бейнеленген оқиғаларға шынайылық пен деректі фильмге тән сипат береді.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Алена Сойко |url=https://www.colta.ru/articles/cinema/5768-postavish-kameru-tut-budet-torchat-nos-postavish-tam-zametyat-lifting |title=Жан-Жак Буон, декан операторского факультета La Fémis, — о прошлом и будущем операторского мастерства |lang=ru |publisher=Colta.ru |date=2014-12-22 |access-date=2020-05-31 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926154048/https://www.colta.ru/articles/cinema/5768-postavish-kameru-tut-budet-torchat-nos-postavish-tam-zametyat-lifting |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Түсірілім жұмыстары 1959 жылдың 17 тамызы мен 12 қыркүйегі аралығында 23 күнге созылды. Годар [[АҚШ президенті]] [[Дуайт Дэвид Эйзенхауэр|Дуайт Эйзенхауэр]]дің Парижге сапарын фильмнің фоны ретінде шебер пайдаланды. Түсірілім тобы күн сайын «Нотр-Дам» кафесіне жиналатын, бірақ жұмыс Годардың жаңа идеялары таусылғанша, көбіне екі сағаттай ғана жүргізілетін. Оператор Рауль Кутардың айтуынша, фильм толығымен дерлік сол жерде импровизацияланған, ал Годар диалогтарды ешкімге көрсетпейтін жұмыс дәптеріне жазып отырған.&lt;ref name=&quot;Chambre&quot;/&gt; Ол Бельмондо мен Сибергке мәтіндерді түсірілім алдында ғана беріп, өте қысқа дайындықтан кейін бірден кадрға түсірген.

Түсірілім орындары алдын ала таңдалып және режиссер көмекшісі Пьер Риссиент процесті «өте ұйымдасқан» деп сипаттағанымен, жұмыс ешқандай ресми рұқсатсыз жүргізілді. Бұл Годар қалаған еркіндікке толы шынайы әсерді күшейте түсті.&lt;ref&gt;{{cite news| last=Solomons| first=Jason| url=https://www.theguardian.com/film/2010/jun/06/raoul-coutard-jean-luc-godard-breathless| title= Jean-Luc Godard would just turn up scribble some dialogue, and we would rehearse maybe a few times| newspaper= [[The Observer]]| date= 6 June 2010}}&lt;/ref&gt; Бас кейіпкер Мишельдің өлім сахнасы Париждегі Кампань-Премьер көшесінде түсірілді. Актер Ришар Бальдуччидің айтуынша, түсірілім күні Годардың шабытына байланысты 15 минуттан 12 сағатқа дейін созылуы мүмкін еді. Продюсер Жорж де Борегар жұмыс кестесінің тұрақсыздығына шағымданып, түсірілім тобына хат жазған. Тіпті, Кутардың айтуынша, бірде режиссер өзін «ауырып қалдым» деп жариялаған күні кафеде отырған жерінен ұсталып, Борегар мен Годар арасында төбелес те болған.&lt;ref name=&quot;DVDInt&quot;&gt;''Breathless''. The Criterion Collection. Special Features, disc 1. Interviews. 2007.&lt;/ref&gt;

=== Монтаж ===
«Демі таусылғанша» фильмін монтаждау және өңдеу жұмыстары [[Жуенвиль-ле-Пон|Жуанвиль]]дегі «GTC Labs» зертханасында Сесиль Декужи мен оның көмекшісі Лила Херманның қатысуымен жүргізілді. Декужидің айтуынша, экранға шыққанға дейін бұл туынды «жылдың ең нашар фильмі» деген атаққа ие болып үлгерген.&lt;ref name=&quot;Chambre&quot;/&gt;

Пьер Риссиенттің сөзіне қарағанда, «jump cut» стилі түсірілім кезінде немесе монтаждың алғашқы кезеңдерінде жоспарланбаған болатын.&lt;ref name=&quot;DVDInt&quot;/&gt; Рауль Кутар монтаждау тәсілі туралы былай дейді: «Фильмді монтаждау стилінде өзіндік бір еркіндік болды, ол түсірілім стиліне мүлдем сәйкес келмеді. Монтаж фильмге біз үйренген туындылардан мүлдем басқаша сипат берді». Фильмдегі «jump cut» әдісін қолдану кейіннен инновациялық шешім деп танылды. Ал киносыншы Эндрю Саррис бұл стильді экзистенциалды тұрғыдан талдап, оны «моральдық шешімдер қабылдау арасындағы уақыт үзінділерінің мағынасыздығын» білдіреді деп бағалады.&lt;ref name=JR&gt;[https://jonathanrosenbaum.net/2022/12/breathless-as-film-criticism/ &quot;''Breathless'' as Film Criticism&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240817190210/https://jonathanrosenbaum.net/2022/12/breathless-as-film-criticism/ |date=2024-08-17 }}. Written by Jonathan Rosenbaum. In Criterion Collection, ''Breathless''. DVD, disc 2. 2007.&lt;/ref&gt;

=== Шығарылымы және қабылдануы ===
«Демі таусылғанша» фильмі прокатқа шықпай жатып-ақ «[[Cahiers du Cinéma]]» журналының мұқабасына шығып, үлкен қызығушылық тудырды. Люк Мулле бұл туындыны «[[Франциялық жаңа толқын]]ының ең өкілді фильмі» деп атаса,&lt;ref&gt;Moullet, Luc. &quot;[https://archive.org/details/CahiersDuCinma/Cahiers%20du%20Cin%C3%A9ma/106/page/n26/mode/1up Jean-Luc Godard]&quot;, ''Cahiers du cinéma''. Avril, 1960. Tome XVIII, No. 106. 25–36.&lt;/ref&gt; маусым айына қарай ол осы қозғалыстың шырқау шегі ретінде танылды.&lt;ref&gt;Labarthe, André S. ''[https://archive.org/details/CahiersDuCinma/Cahiers%20du%20Cin%C3%A9ma/108/page/n49/mode/1up Le plus pur regard]'', ''Cahiers du cinéma''. Juin, 1960. Tome XVIII, No. 108. 48.&lt;/ref&gt;

Фильмге қатысты алғашқы пікірлер әртүрлі болды. Кейбір сыншылар оны «түсініксіз қойыртпақ» деп кінәласа, Босли Краузер Годардың монтажын «бейнелік какафония» деп атап, Бельмондоның бейнесін «гипнозды түрде ұсқынсыз» деп сипаттады.&lt;ref&gt;Crowther, Bosley. &quot;[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1961/02/08/97585463.html?pageNumber=26 Screen: Sordid View of French Life]&quot;. ''The New York Times''. February 8, 1961. 26.&lt;/ref&gt; Дегенмен, Арчер Уинстен фильмнің техникалық жаңашылдығы жадында мәңгі қалатынын айтып, оны жоғары бағалады.&lt;ref&gt;Winsten, Archer. &quot;[https://archive.org/details/filmasfilmcritic0000boyu/page/125/mode/1up Breathless]&quot;, ''New York Post''. February 8, 1961.&lt;/ref&gt; [[Оливер Стоун]] өзінің 1972 жылғы [[эссе]]сінде фильмнің негізі ретінде жатын бөлмедегі сахналарды атап өтіп, Годардың қалыптасқан кино-ритмдерді бұзғанына тоқталды.&lt;ref name=Stone&gt;Stone, Oliver. &quot;[https://books.google.com/books?id=9OVLAAAAIBAJ&amp;pg=PA198 Riding the Crest of Chaos]&quot;, ''The Village Voice''. May 11, 1972. 87.&lt;/ref&gt;

Коммерциялық тұрғыдан фильм үлкен табысқа жетті: алғашқы төрт аптада 259 мыңнан астам билет сатылып, қомақты пайда әкелді.

Уақыт өте келе фильмнің маңызы арта түсті. 2010 жылы «[[The New York Times]]» сыншысы А. О. Скотт бұл туындыны «кино болашағынан келген жеделхат» деп атады.&lt;ref&gt;{{cite news |first=A. O. |last=Scott |author-link=A. O. Scott |url=https://www.nytimes.com/2010/05/23/movies/23scott.html |title=A Fresh Look Back at Right Now |newspaper=[[The New York Times]] |page=AR10 |date=21 May 2010 |access-date=29 May 2010}}&lt;/ref&gt; [[Роджер Эберт]] 2003 жылы фильмді «Ұлы фильмдер» тізіміне қосып, оның «[[Азамат Кейн]]нен» бергі кино әлеміне ең көп әсер еткен дебют екенін жазды. Эберттің ойынша, фильмнің басты жетістігі — монтаждағы «секірулер» емес, оның қарқындылығы, кейіпкерлердің бойындағы немқұрайлылық пен асқан өзімшілдік.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ebert |first1=Roger|title=Breathless |url=http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-breathless-1960 |website=RogerEbert.com |access-date=14 June 2017 |date=20 July 2003}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі таңда фильм «[[Rotten Tomatoes]]» сайтында 95% рейтингке ие. Сыншылардың ортақ пікірі бойынша, Годардың бұл классикалық туындысы кино өнерінің ережелерін қайта жазып, жарты ғасырдан кейін де өзектілігін жоғалтпаған парадигманы өзгерткен туынды болып қала береді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/breathless/|title=Breathless (1961)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=25 August 2024}}&lt;/ref&gt; 

== Марапаттары мен номинациялары ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: 100%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Марапат
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Санат
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Номинант
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Нәтиже
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | {{Abbr|Дер.|Дереккөздер|0}}
|-
|Жан Виго сыйлығы
|Үздік фильм
|Жан-Люк Годар
|{{Жеңіс}}
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;OscherwitzHiggins2009&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=57aIGJqhWDcC&amp;pg=PA358 |title=The A to Z of French Cinema |author1=Dayna Oscherwitz |author2=MaryEllen Higgins |date=2009-09-02 |publisher=Scarecrow Press |pages=358–359 |isbn=978-0-8108-7038-3}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Берлин кинофестивалі]]
|«[[Алтын аю]]» (Үздік фильм)
|Жан-Люк Годар
|{{Номинация}}
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;berlinale 1960&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1960/03_preistr_ger_1960/03_Preistraeger_1960.html |title=Berlinale: Prize Winners |access-date=2010-01-14 |work=berlinale.de}}&lt;/ref&gt;
|-
|«[[Күміс аю]]» (Үздік режиссер)
|Жан-Люк Годар
|{{Жеңіс}}
|-
|Франция киносыншыларының синдикаты 
|Үздік фильм
|«Демі таусылғанша»
|{{Жеңіс}}
|rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |title=À bout de souffle - IMDb |url=http://www.imdb.com/title/tt0053472/awards/ |access-date=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Италия киножурналистерінің ұлттық синдикаты 
|Үздік шетелдік режиссер
|Жан-Люк Годар
|{{Номинация}}
|-
|Golden Goblets 
|Үздік фильм
|«Демі таусылғанша»
|{{Жеңіс}}
|-
|[[BAFTA]] 
|Үздік шетелдік актриса
|Джин Сиберг
|{{Номинация}}
|-
|Германия сыншыларының сыйлығы
|Үздік операторлық жұмыс
|Рауль Кутар
|{{Жеңіс}}
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Awards for Breathless |url=http://www.imdb.com/title/tt0053472/awards/ |publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;
|-
|«Victoire» сыйлығы
|Үздік француз актері
|Жан-Поль Бельмондо
|{{Жеңіс}}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0053619}} {{рейтинг-10|7.6}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Жан-Люк Годар фильмдері]]
[[Санат:Француз тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1960 жылғы Франция фильмдері]]
[[Санат:Франция ақ-қара түсті фильмдері]]
[[Санат:Франция драма-фильмдері]]
[[Санат:Париж туралы фильмдер]]</text>
      <sha1>m85sfsczhlq34p8sq0z59v8syro2sx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қырғызстан филармониялары (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782513</id>
    <revision>
      <id>3629991</id>
      <parentid>3617245</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3629991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5129" sha1="iroaqk0xzggdakw7ywweweuah3fqb2a" xml:space="preserve">'''Қырғызстан филармониялары''' – Қырғызстандағы ресми статистикасы бойынша, 2024 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елде алты концерттік ұйымның ішінде 3 филармония дербес мәдени мекеме ретінде қызмет атқарады. Солардың ішінде ең көп көрермен қабылдайтын мекеме – Бішкекте орналасқан Токтогул Сатылганов атындағы Қырғызстанның Ұлттық филармониясы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Культура и искусство. Цифры и факты - Статистика Кыргызстана|url=https://stat.gov.kg/ru/news/kultura-i-iskusstvo-cifry-i-fakty2025/?utm_source=chatgpt.com|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Токтогул Сатылганов атындағы Ұлттық филармония]]
| [[Бішкек|Бішкек қаласы]]
| 1936 жылы 7 қазанда халық аспаптар оркестрінің негізінде құрылған, көптеген жылдар бойы өзінің концерт залы болмаған. Концерттер КомВуз және ауыл шаруашылығы министрлігінің залдарында өтті. Қазіргі ғимаратты А. Печенкин жобалап, 1980 жылы филармония ғимараты салынған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Т.Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясы&quot; мамлеке|url=https://cbd.minjust.gov.kg/73-99/edition/324887/kg|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=КЫРГЫЗСТАНДА “БАЛДАР ФИЛАРМОНИЯСЫ” ИШТЕЙ БАШТАЙТ – Кутбилим|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/kyirgyizstanda-baldar-filarmoniyasyi-ishtey-bashtayt-ru/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясынын май айына репертуары - &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 24.KG|url=https://24.kg/kyrgyzcha/328148_tsatyilganov_atyindagyi_kyirgyiz_uluttuk_filarmoniyasyinyin_may_ayyina_repertuaryi/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Ұлттық 
|-
| 2
|[[Рыспай Абдыкадыров атындағы Ош облыстық филармониясы]]
| [[Ош|Ош қаласы]]
|Филармония 1987 жылы Қырғыз КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен құрылды. Алғашқы жылдары жеке ғимараты болмаған. 1994 жылы ұлттық музыканың дамуына зор үлес қосқан қырғыз сазгері, әнші, Қырғызстанның халық әртісі Рыспай Абдыкадыровтың (1941–1994) есімі берілді. Ал 1997 жылы бұрынғы кинотеатр ғимараты қайта жаңғыртылып, филармонияның тұрақты ғимараты ретінде пайдалануға берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ош: филармония ичиндеги таарынычтар|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_osh_filarmony_scandal/27050016.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 3
|[[Токтосун Тыныбеков атындағы Жалалабат облыстық филармониясы]]
| [[Жалалабат облысы]]
|Филармония 1994 жылғы 8 шілдеде Жалалабат облыстық мемлекеттік әкімшілігінің бастамасымен құрылды. Алғашқы кезде бұрынғы «Юбилейный» кинотеатрының ғимаратында орналасты. 1997 жылы филармонияға Қырғызстанның еңбек сіңірген әртісі, төкмө ақын әрі көпқырлы өнер иесі Токтосун Тыныбековтың есімі берілді. Сол жылы ғимарат алдында оның ескерткіші орнатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясы Бишкекте алгачкы отчёттук концертин тартуулады - SerepKG|url=https://serep.kg/kabarlar/culture/jalal-abad-oblustuk-filarmoniyasy-bishkekte-algachky-otchettuk-konczertin-tartuulady/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясынын 30 жылдык мааракеси белгиленди — Caravan-Info KG|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/524687-zhalal-abad-oblustuk-filarmoniyasynyn-30-zhyldyk-maarakesi-belgilendi.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>iroaqk0xzggdakw7ywweweuah3fqb2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629992</id>
      <parentid>3629991</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3629992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="dijdbuei0vi74x4w04nvv92duo2sx66" xml:space="preserve">'''Қырғызстан филармониялары''' – Қырғызстандағы ресми статистикасы бойынша, 2024 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елде 6 концерттік ұйымның ішінде 3 филармония дербес мәдени мекеме ретінде қызмет атқарады. Солардың ішінде ең көп көрермен қабылдайтын мекеме – Бішкекте орналасқан Токтогул Сатылганов атындағы Қырғызстанның Ұлттық филармониясы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Культура и искусство. Цифры и факты - Статистика Кыргызстана|url=https://stat.gov.kg/ru/news/kultura-i-iskusstvo-cifry-i-fakty2025/?utm_source=chatgpt.com|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Токтогул Сатылганов атындағы Ұлттық филармония]]
| [[Бішкек|Бішкек қаласы]]
| 1936 жылы 7 қазанда халық аспаптар оркестрінің негізінде құрылған, көптеген жылдар бойы өзінің концерт залы болмаған. Концерттер КомВуз және ауыл шаруашылығы министрлігінің залдарында өтті. Қазіргі ғимаратты А. Печенкин жобалап, 1980 жылы филармония ғимараты салынған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Т.Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясы&quot; мамлеке|url=https://cbd.minjust.gov.kg/73-99/edition/324887/kg|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=КЫРГЫЗСТАНДА “БАЛДАР ФИЛАРМОНИЯСЫ” ИШТЕЙ БАШТАЙТ – Кутбилим|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/kyirgyizstanda-baldar-filarmoniyasyi-ishtey-bashtayt-ru/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясынын май айына репертуары - &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 24.KG|url=https://24.kg/kyrgyzcha/328148_tsatyilganov_atyindagyi_kyirgyiz_uluttuk_filarmoniyasyinyin_may_ayyina_repertuaryi/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Ұлттық 
|-
| 2
|[[Рыспай Абдыкадыров атындағы Ош облыстық филармониясы]]
| [[Ош|Ош қаласы]]
|Филармония 1987 жылы Қырғыз КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен құрылды. Алғашқы жылдары жеке ғимараты болмаған. 1994 жылы ұлттық музыканың дамуына зор үлес қосқан қырғыз сазгері, әнші, Қырғызстанның халық әртісі Рыспай Абдыкадыровтың (1941–1994) есімі берілді. Ал 1997 жылы бұрынғы кинотеатр ғимараты қайта жаңғыртылып, филармонияның тұрақты ғимараты ретінде пайдалануға берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ош: филармония ичиндеги таарынычтар|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_osh_filarmony_scandal/27050016.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 3
|[[Токтосун Тыныбеков атындағы Жалалабат облыстық филармониясы]]
| [[Жалалабат облысы]]
|Филармония 1994 жылғы 8 шілдеде Жалалабат облыстық мемлекеттік әкімшілігінің бастамасымен құрылды. Алғашқы кезде бұрынғы «Юбилейный» кинотеатрының ғимаратында орналасты. 1997 жылы филармонияға Қырғызстанның еңбек сіңірген әртісі, төкмө ақын әрі көпқырлы өнер иесі Токтосун Тыныбековтың есімі берілді. Сол жылы ғимарат алдында оның ескерткіші орнатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясы Бишкекте алгачкы отчёттук концертин тартуулады - SerepKG|url=https://serep.kg/kabarlar/culture/jalal-abad-oblustuk-filarmoniyasy-bishkekte-algachky-otchettuk-konczertin-tartuulady/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясынын 30 жылдык мааракеси белгиленди — Caravan-Info KG|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/524687-zhalal-abad-oblustuk-filarmoniyasynyn-30-zhyldyk-maarakesi-belgilendi.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>dijdbuei0vi74x4w04nvv92duo2sx66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629993</id>
      <parentid>3629992</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3629993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="6bpmmmdh35fbnli0dtgbpktmoc1j63u" xml:space="preserve">'''Қырғызстан филармониялары''' – [[Қырғызстан|Қырғызстандағы]] ресми статистикасы бойынша, 2024 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елде 6 концерттік ұйымның ішінде 3 филармония дербес мәдени мекеме ретінде қызмет атқарады. Солардың ішінде ең көп көрермен қабылдайтын мекеме – [[Бішкек|Бішкекте]] орналасқан Токтогул Сатылганов атындағы Қырғызстанның Ұлттық филармониясы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Культура и искусство. Цифры и факты - Статистика Кыргызстана|url=https://stat.gov.kg/ru/news/kultura-i-iskusstvo-cifry-i-fakty2025/?utm_source=chatgpt.com|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Токтогул Сатылганов атындағы Ұлттық филармония]]
| [[Бішкек|Бішкек қаласы]]
| 1936 жылы 7 қазанда халық аспаптар оркестрінің негізінде құрылған, көптеген жылдар бойы өзінің концерт залы болмаған. Концерттер КомВуз және ауыл шаруашылығы министрлігінің залдарында өтті. Қазіргі ғимаратты А. Печенкин жобалап, 1980 жылы филармония ғимараты салынған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Т.Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясы&quot; мамлеке|url=https://cbd.minjust.gov.kg/73-99/edition/324887/kg|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=КЫРГЫЗСТАНДА “БАЛДАР ФИЛАРМОНИЯСЫ” ИШТЕЙ БАШТАЙТ – Кутбилим|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/kyirgyizstanda-baldar-filarmoniyasyi-ishtey-bashtayt-ru/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясынын май айына репертуары - &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 24.KG|url=https://24.kg/kyrgyzcha/328148_tsatyilganov_atyindagyi_kyirgyiz_uluttuk_filarmoniyasyinyin_may_ayyina_repertuaryi/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Ұлттық 
|-
| 2
|[[Рыспай Абдыкадыров атындағы Ош облыстық филармониясы]]
| [[Ош|Ош қаласы]]
|Филармония 1987 жылы Қырғыз КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен құрылды. Алғашқы жылдары жеке ғимараты болмаған. 1994 жылы ұлттық музыканың дамуына зор үлес қосқан қырғыз сазгері, әнші, Қырғызстанның халық әртісі Рыспай Абдыкадыровтың (1941–1994) есімі берілді. Ал 1997 жылы бұрынғы кинотеатр ғимараты қайта жаңғыртылып, филармонияның тұрақты ғимараты ретінде пайдалануға берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ош: филармония ичиндеги таарынычтар|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_osh_filarmony_scandal/27050016.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 3
|[[Токтосун Тыныбеков атындағы Жалалабат облыстық филармониясы]]
| [[Жалалабат облысы]]
|Филармония 1994 жылғы 8 шілдеде Жалалабат облыстық мемлекеттік әкімшілігінің бастамасымен құрылды. Алғашқы кезде бұрынғы «Юбилейный» кинотеатрының ғимаратында орналасты. 1997 жылы филармонияға Қырғызстанның еңбек сіңірген әртісі, төкмө ақын әрі көпқырлы өнер иесі Токтосун Тыныбековтың есімі берілді. Сол жылы ғимарат алдында оның ескерткіші орнатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясы Бишкекте алгачкы отчёттук концертин тартуулады - SerepKG|url=https://serep.kg/kabarlar/culture/jalal-abad-oblustuk-filarmoniyasy-bishkekte-algachky-otchettuk-konczertin-tartuulady/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясынын 30 жылдык мааракеси белгиленди — Caravan-Info KG|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/524687-zhalal-abad-oblustuk-filarmoniyasynyn-30-zhyldyk-maarakesi-belgilendi.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6bpmmmdh35fbnli0dtgbpktmoc1j63u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629994</id>
      <parentid>3629993</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Қырғызстан филармониялары (тізім)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3629993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="6bpmmmdh35fbnli0dtgbpktmoc1j63u" xml:space="preserve">'''Қырғызстан филармониялары''' – [[Қырғызстан|Қырғызстандағы]] ресми статистикасы бойынша, 2024 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елде 6 концерттік ұйымның ішінде 3 филармония дербес мәдени мекеме ретінде қызмет атқарады. Солардың ішінде ең көп көрермен қабылдайтын мекеме – [[Бішкек|Бішкекте]] орналасқан Токтогул Сатылганов атындағы Қырғызстанның Ұлттық филармониясы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Культура и искусство. Цифры и факты - Статистика Кыргызстана|url=https://stat.gov.kg/ru/news/kultura-i-iskusstvo-cifry-i-fakty2025/?utm_source=chatgpt.com|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Токтогул Сатылганов атындағы Ұлттық филармония]]
| [[Бішкек|Бішкек қаласы]]
| 1936 жылы 7 қазанда халық аспаптар оркестрінің негізінде құрылған, көптеген жылдар бойы өзінің концерт залы болмаған. Концерттер КомВуз және ауыл шаруашылығы министрлігінің залдарында өтті. Қазіргі ғимаратты А. Печенкин жобалап, 1980 жылы филармония ғимараты салынған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Т.Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясы&quot; мамлеке|url=https://cbd.minjust.gov.kg/73-99/edition/324887/kg|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=КЫРГЫЗСТАНДА “БАЛДАР ФИЛАРМОНИЯСЫ” ИШТЕЙ БАШТАЙТ – Кутбилим|url=https://kutbilim.kg/ru/news/inner/kyirgyizstanda-baldar-filarmoniyasyi-ishtey-bashtayt-ru/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясынын май айына репертуары - &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; 24.KG|url=https://24.kg/kyrgyzcha/328148_tsatyilganov_atyindagyi_kyirgyiz_uluttuk_filarmoniyasyinyin_may_ayyina_repertuaryi/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Ұлттық 
|-
| 2
|[[Рыспай Абдыкадыров атындағы Ош облыстық филармониясы]]
| [[Ош|Ош қаласы]]
|Филармония 1987 жылы Қырғыз КСР Мәдениет министрлігінің бұйрығымен құрылды. Алғашқы жылдары жеке ғимараты болмаған. 1994 жылы ұлттық музыканың дамуына зор үлес қосқан қырғыз сазгері, әнші, Қырғызстанның халық әртісі Рыспай Абдыкадыровтың (1941–1994) есімі берілді. Ал 1997 жылы бұрынғы кинотеатр ғимараты қайта жаңғыртылып, филармонияның тұрақты ғимараты ретінде пайдалануға берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ош: филармония ичиндеги таарынычтар|url=https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_osh_filarmony_scandal/27050016.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 3
|[[Токтосун Тыныбеков атындағы Жалалабат облыстық филармониясы]]
| [[Жалалабат облысы]]
|Филармония 1994 жылғы 8 шілдеде Жалалабат облыстық мемлекеттік әкімшілігінің бастамасымен құрылды. Алғашқы кезде бұрынғы «Юбилейный» кинотеатрының ғимаратында орналасты. 1997 жылы филармонияға Қырғызстанның еңбек сіңірген әртісі, төкмө ақын әрі көпқырлы өнер иесі Токтосун Тыныбековтың есімі берілді. Сол жылы ғимарат алдында оның ескерткіші орнатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясы Бишкекте алгачкы отчёттук концертин тартуулады - SerepKG|url=https://serep.kg/kabarlar/culture/jalal-abad-oblustuk-filarmoniyasy-bishkekte-algachky-otchettuk-konczertin-tartuulady/|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жалал-Абад облустук филармониясынын 30 жылдык мааракеси белгиленди — Caravan-Info KG|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/524687-zhalal-abad-oblustuk-filarmoniyasynyn-30-zhyldyk-maarakesi-belgilendi.html|accessdate=17.07.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6bpmmmdh35fbnli0dtgbpktmoc1j63u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Дэвисон Рокфеллер (кіші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782529</id>
    <revision>
      <id>3629908</id>
      <parentid>3617796</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3629908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9815" sha1="8vslqvd9930fyy23dedkfmz18iusg6m" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Джон Дэвисон Рокфеллер кіші
 |Шынайы есімі          = {{lang-en|John Davison Rockefeller, Jr.}}
 |Сурет                 = John D. Rockefeller, Jr. (1915).jpg
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 29.01.1874
 |Туған жері            = [[Кливленд]], [[Огайо]], АҚШ
 |Қайтыс болған күні    = 11.05.1960
 |Қайтыс болған жері    = [[Тусон]], [[Аризона]], АҚШ
 |Азаматтығы            = {{USA}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = өнер туындыларын жинаушы, қаржыгер, банкир, филантроп, кәсіпкер
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = [[Браун университеті]], Browning School
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = [[Джон Дэвисон Рокфеллер]]
 |Анасы                 = [[Лаура Спелман Рокфеллер]]
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = 
 |Балалары              = [[Эбигейл Олдрич Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[III Джон Дэвисон Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Лоранс Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Уинтроп Рокфеллер]]&lt;br&gt;[[Дэвид Рокфеллер]]
 |Отбасы                = 
 |Марапаттары           = Одюбон медалі (1950), Public Welfare Medal (1943)
 |Қолтаңбасы            = John D. Rockefeller Jr signature.tif
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''кіші Джон Дэвисон Рокфеллер''' ({{lang-en|John Davison Rockefeller Jr.}}; [[29 қаңтар]] [[1874 жыл|1874]], [[Кливленд]], [[Огайо]] – [[11 мамыр]] [[1960 жыл|1960]], [[Тусон]], [[Аризона]]) — ірі [[филантроп]] және атақты Рокфеллер әулетінің негізгі мүшелерінің бірі. Ол кәсіпкер әрі [[Standard Oil]] компаниясының иесі [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Д. Рокфеллердің]] жалғыз ұлы және әйгілі бес ағайынды Рокфеллердің әкесі болды. Джон Рокфеллерді әдетте оны әкесі Джон Д. Рокфеллерден ажырату үшін «кіші» деп атайды. Оның әкесі өз кезегінде «аға» деген атпен танымал.

== Бизнес мансабы ==
Оқу орнын бітіргеннен кейін Рокфеллер (кіші) 1897 жылғы 1 қазанда әкесінің бизнесіне қосылып, [[Standard Oil]] компаниясының [[Бродвей көшесіндегі 26-үй]]де орналасқан штаб-пәтерінде жаңадан құрылған отбасылық кеңсенің жұмысын ұйымдастыра бастады. Ол Standard Oil компаниясының директоры болды, кейінірек 1901 жылы құрылған [[Джон Пирпонт|Джон Морганның]] [[U.S. Steel]] компаниясының да директорлар қатарына кірді. Standard Oil компаниясының сол кездегі басшысы [[Джон Дастин Арчболд]]қа (Рокфеллер ағаның мұрагері) қатысты жанжалдан кейін Рокфеллер (кіші) 1910 жылы екі компаниядан да кетті. [[Hearst]] медиаимпериясы Арчболдтың екі белгілі конгрессменге пара бергенін әшкерелеген болатын. Қаржылық алаяқтықтармен байланысты беделдік шығындардан арылуға тырысқан Рокфеллер (кіші) осыдан кейін [[қайырымдылық]] қызметпен белсенді түрде айналыса бастады.&lt;ref&gt;Resignation from Standard Oil and U.S. Steel boards — see Ron Chernow, ''Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.'', London: Warner Books, 1998. (pp.548-551)&lt;/ref&gt;

[[Ұлы тоқырау|Ұлы депрессия]] кезінде ол [[Манхэттен]]нің географиялық орталығында орналасқан, 14 ғимараттан тұратын алып [[Рокфеллер орталығы]] кешенінің жобасын әзірлеп, оның жалғыз инвесторы болды. Нәтижесінде Рокфеллер (кіші) [[Нью-Йорк]] қаласындағы ең ірі жылжымайтын мүлік иелерінің біріне айналды.

1921 жылы ол әкесінен Equitable Trust Company банкінің акцияларының шамамен 10 пайызын алды, соның нәтижесінде банктің ең ірі акционеріне айналды. Кейінірек, 1930 жылы бұл банк Chase National Bank-пен (қазіргі [[JPMorgan Chase]]) бірігіп, сол кездегі әлемдегі ең ірі банкке айналды. Бірігу нәтижесінде оның акциялар пакеті шамамен 4 пайызға дейін қысқарғанымен, ол әлі де банктің ең ірі акционері болып қала берді. Осыған байланысты банк «Рокфеллер банкі» деген атауға ие болды. 1960-жылдардан бастап, оның ұлы Дэвид банк президенті болған кезден бері және бүгінгі күнге дейін Рокфеллер әулеті банк акцияларының шамамен 1 пайызын иеленіп келеді.&lt;ref&gt;Largest shareholder in Chase Bank — see David Rockefeller, ''Memoirs'', New York: Random House, 2002. (pp.124-25)&lt;/ref&gt;

== Қайырымдылық қызметі ==
[[1913 жыл]]ы ол әкесі Джон Д. Рокфеллермен және [[Фредерик Т. Гейтс]]пен бірге АҚШ-тағы алғашқы қайырымдылық қорларының бірі болған [[Рокфеллер қоры]]н құрды.{{sfn|Джон Рокфеллер|2017|loc=|p=187|name=}}

== Отбасы ==
1901 жылғы 9 қазанда Джон Рокфеллер (кіші) ықпалды сенатор [[Нельсон Олдрич]]тің қызы Эбби Олдрич Гринге үйленді. Бұл неке капитал мен саясаттың ең ірі одағы ретінде қабылданды. Сонымен қатар, үйлену тойы өз дәуіріндегі маңызды оқиғалардың бірі әрі ең салтанатты тойлардың бірі болды. Той [[Род-Айленд]]тегі [[Aldrich Mansion]] резиденциясында өтті. Оған [[Standard Oil]] және басқа да компаниялардың басшылары шақырылды.&lt;ref&gt;Details of the 1901 wedding — Harr &amp; Johnson, op.cit., (pp.81-5)&lt;/ref&gt;

Ерлі-зайыптылардың алты баласы болды — бір қызы және бес ағайынды Рокфеллер:
* Эбби Рокфеллер Маузе (9 қараша 1903 — 27 мамыр 1976)
* Джон Д. Рокфеллер III (21 наурыз 1906 — 10 шілде 1978)
* [[Нельсон Рокфеллер|Нельсон Олдрич Рокфеллер]] (8 шілде 1908 — 26 қаңтар 1979)
* Лоренс Спелман Рокфеллер (26 мамыр 1910 — 11 шілде 2004)
* [[Уинтроп Рокфеллер]] (1 мамыр 1912 — 22 ақпан 1973)
* [[Дэвид Рокфеллер]] (12 маусым 1915 — 20 наурыз 2017)

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы=Джон Рокфеллер|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Мемуары|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=Репринтное издание|орны=М.|баспасы=Альпина Паблишер|жыл=2017|томы=|беттері=|барлық беті=216|сериясы=|isbn=978-5-9614-6379-8|тиражы=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/6/247 John Davison Rockefeller, Jr, 1874—1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905141114/http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/6/247 |date=2018-09-05 }} / Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1960 vol 6 pp 247–257, plate, by G. W. Corner {{ref|en}}

[[Санат:АҚШ меценаттары]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:АҚШ қаржыгерлері]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті|Джон Дэвисон 2]]
[[Санат:АҚШ баптистері]]
[[Санат:Браунинг мектебі түлектері]]
[[Санат:Браун университеті түлектері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері (12-жарғы)]]</text>
      <sha1>8vslqvd9930fyy23dedkfmz18iusg6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қыналы қар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782584</id>
    <revision>
      <id>3630000</id>
      <parentid>3618983</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеті */</comment>
      <origin>3630000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15289" sha1="3k3sj4rr4zwvspj4lts82uvnzlmvl07" xml:space="preserve">{{Телесериал
 | Қазақша атауы = Қыналы қар
 | Шынайы атауы = Kınalı Kar
 | суреті = 
 | тақырыбы = 
 | suret ені = 

 | жанры = [[Драма (жанр)|драма]]
 | формат = 
 | авторы = 
 | желісі = 
 | өндіріс = [[Yağmur Ajans]]
 | рөлдерде = [[Эмрах]]&lt;br&gt;[[Озлем Конкер]]&lt;br&gt;Мустафа Авкыран&lt;br&gt;Нурсели Идиз
 | баяндаушы = 
 | бет басы = 
 | композиторы = [[Эмрах]]
 | мемлекет = {{TUR}}

 | тілі = [[Түрік тілі|түрікше]]
 | маусымдар = 3
 | сериялар саны = 90
 | сериялардың тізімі = 
 | атқарушы продюсері = 
 | продюсері = Османягмурдурели
 | режиссёрі = Танжу Керестиджиоглу
 | операторы = 
 | сценарист = Өзгүр Эврен Хептүрк

 | түсірілім орны = [[Бурса (қала)|Бурса]], Джумалыкызык ауылы
 | ұзақтығы = ~60-90 минут
 | студия = 
 | статусы = Аяқталған
 | телеарна = [[Kanal D]]
 | бейне форматы = 
 | дыбыс форматы = 
 | көрсете бастады = [[2002 жыл]]
 | соңғы рет көрсетілді = [[2004 жыл]]
 | алдыңғы = 
 | келесі = 
 | байланысты = 
 | imdb_id = 0383794
 | tv_com_id = 
 | сайт = 
}}

'''«Қыналы қар»''' ({{lang-tr|Kınalı Kar}}) — [[Yağmur Ajans]] компаниясы шығарған, [[2002 жыл]] мен [[2004 жыл]]дар аралығында [[Kanal D]] арнасында көрсетілген түрік драмалық телехикаясы.&lt;ref name=&quot;sinematurk&quot;&gt;[http://sinematurk.com Kınalı Kar] SinemaTürk сайтында. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt; Жалпы саны 3 маусымнан тұратын телехикая 90-шы бөлімімен өз мәресіне жетті.&lt;ref name=&quot;kanald&quot;&gt;[https://kanald.com.tr Kınalı Kar Bölümleri] Kanal D ресми сайты. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Өндіріс ==
Телехикая [[Бурса (вилает)|Бурса]] провинциясындағы Джумалыкызык ({{lang-tr|Cumalıkızık}}) ауылында түсірілген.&lt;ref name=&quot;bursa&quot;&gt;[https://bursa.com.tr Cumalıkızık ve Kınalı Kar] Bursa Turizm Portalı. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt; Осы жобаның арқасында бұл тарихи ауыл халық арасында өте танымал болып, аймаққа келетін туристер ағыны айтарлықтай артты. Бүгінгі күнге дейін ауылда «Қыналы қар» атауы сақталып, жергілікті халық пен туристер арасында осы есіммен кеңінен танымал.&lt;ref name=&quot;milliyet&quot;&gt;[https://milliyet.com.tr Kınalı Kar'ın çekildiği köy ziyaretçi akınına uğruyor] Milliyet. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Али Йылмаз әкесі Мүфиттің компаниясында жұмыс істейді. Негізгі мамандығы мұғалім болып табылатын Алиге «Білім беру еріктілері қорына» жасаған көмегі мен демеушілігі үшін арнайы құрмет марапаты беріледі. Салтанатты шарада сөйлеген кішкентай баланың сөздеріне қатты әсерленген Али, мектебі де, мұғалімі де жоқ алыс «Кыналы кар» ауылына барып, балаларды оқытуға бел буады. 

Назар — Қыналы қар ауылнайының (басшысының) қайсар мінезді, қырсық қызы. Ауылнай күтпеген апаттан кейін сал болып қалып, ауылды Назардың анасы Сүрейя басқара бастайды. Назар отбасындағы 4 қыздың үлкені. Анасы өзі қаламайтын адамға тұрмысқа бермес үшін ол шашын қысқартып қиып тастайды. Алайда, анасы Сүрейя Назарды көрші ауылдың ағасы Жаппарға тұрмысқа беруге үзілді-кесілді шешім қабылдайды. 

Бір күні Назар түсінде көрген сымбатты жігітті ауылдағы құдық басында кездестіреді. Бұл жігіт ауылға жаңадан келген мұғалім Али еді. Бұл кездесу екі жастың тағдырын тоғыстырады.&lt;ref name=&quot;beyazperde&quot;&gt;[https://beyazperde.com Kınalı Kar Hikayesi] Beyazperde. Тексерілді: 16 маусым 2026.&lt;/ref&gt;

== Актерлер құрамы мен кейіпкерлер ==
{{Div col}}
* [[Эмрах (әнші)|Эмрах]] — Али Йылмаз
* [[Өзлем Джонкер]] — Назар
* [[Энгин Шенкан]] — Халил бей
* [[Мустафа Авкыран]] — Джаббар аға
* Серен Фосфороғлы — Михрибан
* [[Алпер Кул]] — Демир
* Нихан Аслы Элмас — Сумру
* [[Мурат Далтабан]] — Камбер
* [[Фатма Каранфил]] — Нагихан Йылмаз
* Мазлум Кипер — Мүфит Йылмаз
* Дениз Эрезен — Фадик
* [[Махир Ипек]] — Өмер
* [[Бурчин Терзиоғлы]] — Пынар
* Энгин Юксел — Реджеп
* Зейнеп Гүлмез — Зехра
* Мүршид Аға Бағ — Юсуф
* Сезәи Айдын — Давут
* Айсан Сүмерджан — Нафиле
* Яшар Абравая — Али
* Эрол Айдын — Сейит
* Корай Өздемир — Мехмет
* [[Нурсели Идиз]] — Сүрейя
* Самет Хафызоғлы — Рыза
* Дидем Уғурлу — Ламия
* Ибрахим Гүндоған — Рухи ұста
* [[Орхан Эдип Эртүрк]] — Йиғит
* Дидем Таслан — Дидем
* [[Хатидже Аслан]] — Лейла
* Синемис Джандемир — Эдже
* Кямил Сөнмез — Кямил
* [[Бюлент Шакрак]] — Дженгиз
* [[Эшреф Колчак]] — Хулуси
{{Div col end}}
== Көрсетілім кестесі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Маусым !! Көрсетілім күні мен уақыты !! Маусымның басталуы !! Маусымның аяқталуы !! Түсірілген бөлім саны !! Бөлімдер аралығы !! Көрсетілім жылы !! ТД арнасы
|-

| 1-маусым || Сенбі 21.45&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Eylül 2002 | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20110606000000/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2011-06-06 }}&lt;/ref&gt; / 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20190504225039/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2019-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| 21 қыркүйек 2002&lt;ref name=&quot;Milliyet2002&quot;/&gt;
| 21 маусым 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet2003&quot;/&gt;

| 39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final... | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20030728032313/http://kanald.com.tr | archive-date = 2003-07-28 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt; || 1-39&lt;ref name=&quot;KanalDFinal&quot;/&gt; || 2002-2003 || rowspan=&quot;3&quot; | [[Kanal D]]
|-
| 2-маусым

| Дүйсенбі 22.00&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 15 Eylül 2003 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726045737/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2018-07-26 }}&lt;/ref&gt; / 20.30&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;&gt;{{Cite web | url = http://milliyet.com.tr | title = Milliyet - 21 Haziran 2004 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ | website = gazetearsivi.milliyet.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305153353/http://milliyet.com.tr | archive-date = 2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| 15 қыркүйек 2003&lt;ref name=&quot;Milliyet15Eylul&quot;/&gt;
| 21 маусым 2004&lt;ref name=&quot;Milliyet21Haziran&quot;/&gt;

| 38&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'da muhteşem final | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20040813035607/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-08-13 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 40-77&lt;ref name=&quot;KanalDFinal2&quot;/&gt;
| 2003-2004
|-
| 3-маусым

| Сенбі 22.00 / 23.10&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sabah.com.tr | title = SABAH - 25/12/2004 - Televizyon | website = arsiv.sabah.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20081010000000/http://sabah.com.tr | archive-date = 2008-10-10 | access-date = 2022-04-16 }}&lt;/ref&gt;

| 18 қыркүйек 2004&lt;ref name=&quot;Medyatava11Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 11.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103202326/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava18Eylul&quot;&gt;{{Cite web |url=http://medyatava.com |title=MEDYATAVA - 18.09.2004 |access-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104173240/http://medyatava.com |archive-date=2010-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YeniSafak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://yenisafak.com.tr | title = [ Yeni Şafak Online - Televizyon - 18.9.2004 ] | publisher = Yeni Şafak | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813045453/http://yenisafak.com.tr | archive-date = 2013-08-13 }}&lt;/ref&gt;
| 25 желтоқсан 2004&lt;ref name=&quot;SabahTelevizyon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava25Aralik&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 25.12.2004 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Medyatava1Ocak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://medyatava.com | title = MEDYATAVA - 01.01.2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100106000000/http://medyatava.com | archive-date = 2010-01-06 }}&lt;/ref&gt; (Финал)

| 13&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://kanald.com.tr | title = Kınalı Kar'dan muhteşem veda | website = ://kanald.com.tr | archive-url = https://web.archive.org/web/20041230234517/http://kanald.com.tr | archive-date = 2004-12-30 | access-date = 2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;
| 78-90&lt;ref name=&quot;KanalDFinal3&quot;/&gt;
| 2004
|}
== Бөлімдер ==
=== 1-маусым (2002-2003) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|1
|1
|21 қыркүйек 2002

| rowspan=&quot;39&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;39&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|2
|2
|28 қыркүйек 2002
|-
|3
|3
|5 қазан 2002
|-
|4
|4
|12 қазан 2002
|-
|5
|5
|19 қазан 2002
|-
|6
|6
|26 қазан 2002
|-
|7
|7
|2 қараша 2002
|-
|8
|8
|9 қараша 2002
|-
|9
|9
|16 қараша 2002
|-
|10
|10
|23 қараша 2002
|-
|11
|11
|30 қараша 2002
|-
|12
|12
|7 желтоқсан 2002
|-
|13
|13
|14 желтоқсан 2002
|-
|14
|14
|21 желтоқсан 2002
|-
|15
|15
|28 желтоқсан 2002
|-
|16
|16
|11 қаңтар 2003
|-
|17
|17
|18 қаңтар 2003
|-
|18
|18
|25 қаңтар 2003
|-
|19
|19
|1 ақпан 2003
|-
|20
|20
|8 ақпан 2003
|-
|21
|21
|15 ақпан 2003
|-
|22
|22
|22 ақпан 2003
|-
|23
|23
|1 наурыз 2003
|-
|24
|24
|8 наурыз 2003
|-
|25
|25
|15 наурыз 2003
|-
|26
|26
|22 наурыз 2003
|-
|27
|27
|29 наурыз 2003
|-
|28
|28
|5 сәуір 2003
|-
|29
|29
|12 сәуір 2003
|-
|30
|30
|19 сәуір 2003
|-
|31
|31
|26 сәуір 2003
|-
|32
|32
|3 мамыр 2003
|-
|33
|33
|10 мамыр 2003
|-
|34
|34
|17 мамыр 2003
|-
|35
|35
|24 мамыр 2003
|-
|36
|36
|31 мамыр 2003
|-
|37
|37
|7 маусым 2003
|-
|38
|38
|14 маусым 2003
|-
|39&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|39
|21 маусым 2003
|-
|}

=== 2-маусым (2003-2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|40
|1
|15 қыркүйек 2003

| rowspan=&quot;38&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;38&quot;|[[Өзгүр Эвren Хептүрк]]
|-
|41
|2
|22 қыркүйек 2003
|-
|42
|3
|29 қыркүйек 2003
|-
|43
|4
|6 қазан 2003
|-
|44
|5
|13 қазан 2003
|-
|45
|6
|20 қазан 2003
|-
|46
|7
|27 қазан 2003
|-
|47
|8
|3 қараша 2003
|-
|48
|9
|10 қараша 2003
|-
|49
|10
|17 қараша 2003
|-
|50
|11
|24 қараша 2003
|-
|51
|12
|1 желтоқсан 2003
|-
|52
|13
|8 желтоқсан 2003
|-
|53
|14
|15 желтоқсан 2003
|-
|54
|15
|22 желтоқсан 2003
|-
|55
|16
|19 қаңтар 2004
|-
|56
|17
|26 қаңтар 2004
|-
|57
|18
|2 ақпан 2004
|-
|58
|19
|9 ақпан 2004
|-
|59
|20
|16 ақпан 2004
|-
|60
|21
|23 ақпан 2004
|-
|61
|22
|1 наурыз 2004
|-
|62
|23
|8 наурыз 2004
|-
|63
|24
|15 наурыз 2004
|-
|64
|25
|22 наурыз 2004
|-
|65
|26
|29 наурыз 2004
|-
|66
|27
|5 сәуір 2004
|-
|67
|28
|12 сәуір 2004
|-
|68
|29
|19 сәуір 2004
|-
|69
|30
|26 сәуір 2004
|-
|70
|31
|3 мамыр 2004
|-
|71
|32
|10 мамыр 2004
|-
|72
|33
|17 мамыр 2004
|-
|73
|34
|24 мамыр 2004
|-
|74
|35
|31 мамыр 2004
|-
|75
|36
|7 маусым 2004
|-
|76
|37
|14 маусым 2004
|-
|77&lt;br&gt;(Маусым финалы)
|38
|21 маусым 2004
|-
|}

=== 3-маусым (2004) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Бөлім
!Реттік саны
!Көрсетілім мерзімі
!Режиссер
! colspan=&quot;2&quot;|Сценарийшілер
|-
|78
|1
|18 қыркүйек 2004

| rowspan=&quot;13&quot;|[[Танер Аквардар]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Гамзе Өзер]]
| rowspan=&quot;13&quot;|[[Өзгүр Эврен Хептүрк]]
|-
|79
|2
|25 қыркүйек 2004
|-
|80
|3
|2 қазан 2004
|-
|81
|4
|9 қазан 2004
|-
|82
|5
|16 қазан 2004
|-
|83
|6
|23 қазан 2004
|-
|84
|7
|30 қазан 2004
|-
|85
|8
|6 қараша 2004
|-
|86
|9
|13 қараша 2004
|-
|87
|10
|20 қараша 2004
|-
|88
|11
|27 қараша 2004
|-
|89
|12
|11 желтоқсан 2004
|-
|90&lt;br&gt;(Финал)
|13
|25 желтоқсан 2004
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Түркия телесериалдары]]</text>
      <sha1>3k3sj4rr4zwvspj4lts82uvnzlmvl07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783286</id>
    <revision>
      <id>3630156</id>
      <parentid>3628340</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мадикино [[Қатысушы:Aidar Ruslanovv/Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] бетін [[Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3628340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9207" sha1="qvuolxpgt9iun4xg1qtfq3m6ddu0b6a" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                  = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы
 |Шынайы есімі           = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы 
 |Суреті                 = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 29.02.1948 
 |Туған жері           = [[Өрнек|Өрнек ауылы]], [[Жамбыл|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл облысы]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}&lt;br /&gt;{{байрақ|Қазақ КСР}}&lt;br /&gt;{{KAZ}} 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
|Ұлты=[[қазақ]]|Әкесі=Әмірбек Тасқараұлы|Мамандығы=[[инженер]], [[механика]] ,[[педагог]], [[профессор]], [[экономика]], [[архитектоника]], [[энергетик]]|Белсенді жылдары=[[1970 жыл]]дан|Сурет=Құрманбек Әмірбеков.jpg}}

'''Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы''' ([[29 ақпан]] [[1948 жыл|1948]], [[Өрнек (Жамбыл ауданы)|Өрнек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — қазақстандық [[су шаруашылығы]] саласының [[Маман|маманы]], [[Педагогика|педагог]], [[қоғам қайраткері]]. Су шаруашылығы және [[гидромелиорация]] саласында ұзақ жылдар еңбек еткен. [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]], &quot;Асыл ардагер&quot; медалінің иегері.

== Өмірбаяны ==
[[Дулат]] тайпасының [[Сиқым]] руынан шыққан.

Орта мектепті аяқтағаннан кейін Жамбыл гидромелиорация құрылыс институтында білім алып, кейін оқуын жалғастыру мақсатында 1974 жылы [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясына]] жолдамамен оқуға түсті. Академияда су шаруашылығын механикаландыру бағыты бойынша білім алып, инженер-педагог мамандығын меңгерді.

Студенттік жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар облысындағы]] [[Ертіс-Қарағанды каналы|Ертіс–Қарағанды каналының]] құрылысына өндірістік тәжірибеден өтіп, ірі [[Гидротехникалық құрылыс|гидротехникалық нысандардың құрылысына]] қатысты. Кейін бұл тәжірибе оның кәсіби қызметінде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар 1970 жылы [[Іле|Іле өзенінің]] бойынан [[Бөгет|бөгет (платина)]] және [[Турбина|гидротурбина]] салуға атсалысқан.

Еңбек жолын [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданындағы]] Ванновка гидромелиорация техникумында оқытушы ретінде бастады. Кейін «[[Гидромелиорация]]&lt;nowiki/&gt;» бөлімінің меңгерушісі, директордың оқу-өндірістік практика жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. Осы кезеңде оқу орнының материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа зертханалар ашуға, сумен жабдықтау жүйесін жетілдіруге және студенттердің тәжірибелік даярлығын жақсартуға үлес қосты.

1994–1996 жылдары [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің]] [[Түлкібас ауданы|Түлкібас]] филиалында басшылық қызмет атқарып, техникалық мамандықтардың оқу жоспарлары мен білім беру бағдарламаларын әзірлеуге қатысты.

Сонымен қатар білім беру жүйесін дамытуға, ауылдық мектептердің материалдық базасын нығайтуға және жастар тәрбиесіне бағытталған қоғамдық жұмыстармен айналысты. Майлыкент орта мектебінің салынуына бастамашы болып, оның жүзеге асуына атсалысты.

Құрманбек Әмірбеков ғылым, мәдениет және қоғам қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынаста болған. Ол композиторлар [[Шәмші Қалдаяқов]], [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев|Әлібек Дінішев]], Кабул Әблязовпен достық қарым-қатынаста болған. Актер [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов|Тұңғышбай Жаманқұловпен]] мектепте бірге оқып, кейін де араласқан. Сонымен қатар [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] әулетімен, әдебиеттанушы [[Мекемтас Мырзахметұлы|Мекемтас Мырзахметұлымен]], медицина ғылымдарының докторы Асхан Смайловпен, Түркияның бұрынғы Мәдениет министрі Намық Кемал Зейбекпен және филология ғылымдарының докторы Болат Байтанаевпен шығармашылық әрі кәсіби байланыста болған. Ғалым, химия ғылымдарының докторы [[Бәкен Жаңабаев]] оның еңбек жолындағы тәлімгерлерінің бірі болған. 

== Марапаттары ==
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|«Құрметті азаматы»]] атағы;
*Бірнеше мәрте [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Мәслихат|мәслихатының]] Құрмет Грамоталары;
*1980 жылы Министр [[:ru:Тыныбаев,_Абубакир_Алиевич|Тыныбаев Абубакир Алиевичтің]] атынан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ ССР]] [[Су шаруашылығы]] министрлігінің Құрмет грамотасы ([[Алматы|Алматы қаласы]]);
*1984 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Су шаруашылығы министрлігі, [[Мәскеу|Мәскеу қаласы]] №547-к бұйрығымен Министр [[:ru:Васильев,_Николай_Фёдорович|Васильев Николай Федоровичтің]] Құрмет грамотасы;
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] әкімінің бірнеше Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары;
*[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округі]] әкімінің Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары;
*ҚР Тәуелсіздігіне 25 жылдығына орай &quot;Ардақты ардагерлер мен билер&quot; атты автобиографиялық энциклопедияның енуі (222 бет);
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] 90 жылдығына орай автобиографиялық энциклопедиялық кітабына енуі (509 бет);
*[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округінің]] айтулы азаматтары тізіміне енуі;
*&quot;Тұлға тағылымы 100 есім&quot; кітабына енген (53 бет);
*&quot;Асыл ардагер ұстаз&quot; медалі;
==Дереккөздер==
# Қазақстанның Алтын кітабі. Алматы, 2025. 463-468 беттер.
# Әмірбеков Қ.Ә. Өткен күндерде белгі бар. – Түлкібас ауданы. – Шамшырақ баспасы, 2021. – 2 б, 252 бет.</text>
      <sha1>qvuolxpgt9iun4xg1qtfq3m6ddu0b6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630159</id>
      <parentid>3630156</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <origin>3630159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9479" sha1="fww26k6rosz22gvqsuluh91t0o7nhve" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                  = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы
 |Шынайы есімі           = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы 
 |Суреті                 = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 29.02.1948 
 |Туған жері           = [[Өрнек|Өрнек ауылы]], [[Жамбыл|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл облысы]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}&lt;br /&gt;{{байрақ|Қазақ КСР}}&lt;br /&gt;{{KAZ}} 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
|Ұлты=[[қазақ]]|Әкесі=Әмірбек Тасқараұлы|Мамандығы=[[инженер]], [[механика]] ,[[педагог]], [[профессор]], [[экономика]], [[архитектоника]], [[энергетик]]|Белсенді жылдары=[[1970 жыл]]дан|Сурет=Құрманбек Әмірбеков.jpg}}

'''Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы''' ([[29 ақпан]] [[1948 жыл|1948]], [[Өрнек (Жамбыл ауданы)|Өрнек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — қазақстандық [[су шаруашылығы]] саласының [[Маман|маманы]], [[Педагогика|педагог]], [[қоғам қайраткері]]. Су шаруашылығы және [[гидромелиорация]] саласында ұзақ жылдар еңбек еткен. [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]], &quot;Асыл ардагер&quot; медалінің иегері.

== Өмірбаяны ==
[[Дулат]] тайпасының [[Сиқым]] руынан шыққан.

Орта мектепті аяқтағаннан кейін Жамбыл гидромелиорация құрылыс институтында білім алып, кейін оқуын жалғастыру мақсатында 1974 жылы [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясына]] жолдамамен оқуға түсті. Академияда су шаруашылығын механикаландыру бағыты бойынша білім алып, инженер-педагог мамандығын меңгерді.

Студенттік жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар облысындағы]] [[Ертіс-Қарағанды каналы|Ертіс–Қарағанды каналының]] құрылысына өндірістік тәжірибеден өтіп, ірі [[Гидротехникалық құрылыс|гидротехникалық нысандардың құрылысына]] қатысты. Кейін бұл тәжірибе оның кәсіби қызметінде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар 1970 жылы [[Іле|Іле өзенінің]] бойынан [[Бөгет|бөгет (платина)]] және [[Турбина|гидротурбина]] салуға атсалысқан.

Еңбек жолын [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданындағы]] Ванновка гидромелиорация техникумында оқытушы ретінде бастады. Кейін «[[Гидромелиорация]]&lt;nowiki/&gt;» бөлімінің меңгерушісі, директордың оқу-өндірістік практика жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. Осы кезеңде оқу орнының материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа зертханалар ашуға, сумен жабдықтау жүйесін жетілдіруге және студенттердің тәжірибелік даярлығын жақсартуға үлес қосты.

1994–1996 жылдары [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің]] [[Түлкібас ауданы|Түлкібас]] филиалында басшылық қызмет атқарып, техникалық мамандықтардың оқу жоспарлары мен білім беру бағдарламаларын әзірлеуге қатысты.

Сонымен қатар білім беру жүйесін дамытуға, ауылдық мектептердің материалдық базасын нығайтуға және жастар тәрбиесіне бағытталған қоғамдық жұмыстармен айналысты. Майлыкент орта мектебінің салынуына бастамашы болып, оның жүзеге асуына атсалысты.

Құрманбек Әмірбеков ғылым, мәдениет және қоғам қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынаста болған. Ол композиторлар [[Шәмші Қалдаяқов]], [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев|Әлібек Дінішев]]&lt;nowiki/&gt;пен араласқан. Қоғам қайраткері Қабыл Әблязовпенде достық қарым-қатынаста болған. Актер [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов|Тұңғышбай Жаманқұловпен]] бастауыш мектепте бірге оқып, қазірде бір бірімен жақын араласады. Сонымен қатар, әдебиеттанушы [[Мекемтас Мырзахметұлы|Мекемтас Мырзахметұлымен]] досы әрі серіктесі болған. Медицина ғылымдарының докторы Асхан Смайловпен, Түркияның бұрынғы Мәдениет министрі Намық Кемал Зейбекпен бірге әріптес болған. және филология ғылымдарының докторы Болат Байтанаевпен шығармашылық әрі кәсіби байланыста болған. Ғалым, химия ғылымдарының докторы [[Бәкен Жаңабаев]] оның еңбек жолындағы тәлімгерлерінің бірі болған. Жәнеде, [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] әулиетімен сыйластық қарым-қатынаста 

== Марапаттары ==
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|«Құрметті азаматы»]] атағы;
*Бірнеше мәрте [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Мәслихат|мәслихатының]] Құрмет Грамоталары;
*1980 жылы Министр [[:ru:Тыныбаев,_Абубакир_Алиевич|Тыныбаев Абубакир Алиевичтің]] атынан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ ССР]] [[Су шаруашылығы]] министрлігінің Құрмет грамотасы ([[Алматы|Алматы қаласы]]);
*1984 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Су шаруашылығы министрлігі, [[Мәскеу|Мәскеу қаласы]] №547-к бұйрығымен Министр [[:ru:Васильев,_Николай_Фёдорович|Васильев Николай Федоровичтің]] Құрмет грамотасы;
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] әкімінің бірнеше Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары;
*[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округі]] әкімінің Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары;
*ҚР Тәуелсіздігіне 25 жылдығына орай &quot;Ардақты ардагерлер мен билер&quot; атты автобиографиялық энциклопедияның енуі (222 бет);
*[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] 90 жылдығына орай автобиографиялық энциклопедиялық кітабына енуі (509 бет);
*[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округінің]] айтулы азаматтары тізіміне енуі;
*&quot;Тұлға тағылымы 100 есім&quot; кітабына енген (53 бет);
*&quot;Асыл ардагер ұстаз&quot; медалі;
==Дереккөздер==
# Қазақстанның Алтын кітабі. Алматы, 2025. 463-468 беттер.
# Әмірбеков Қ.Ә. Өткен күндерде белгі бар. – Түлкібас ауданы. – Шамшырақ баспасы, 2021. – 2 б, 252 бет.</text>
      <sha1>fww26k6rosz22gvqsuluh91t0o7nhve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1314) Паула</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783337</id>
    <revision>
      <id>3629986</id>
      <parentid>3628885</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="1tjrcvr2qc1gnfw2f2wr90xfy77b68v" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1314) Паула
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Сильвен Арен
| discovered = 16.09.1933
| mp_name =
| alt_names = 1933 SC, 1933 QK,&lt;br&gt;1945 AA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1314 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 2,69500 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,89501 а. б.
| semimajor = 2,295006 а. б.
| eccentricity = 0,174289
| period = 3,48 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 5,2424°
| asc_node = 264,586°
| mean_anomaly = 142,251°
| arg_perihelion = 144,088°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 8,19 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,11
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 12,78}}
'''(1314) Паула''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1933 жылдың 16 қыркүйегінде [[Сильвен Арен]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты.

Өз әйелінің құрметіне орай атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>1tjrcvr2qc1gnfw2f2wr90xfy77b68v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1304) Ароза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783338</id>
    <revision>
      <id>3629985</id>
      <parentid>3628893</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="j9cjjw385kh8jd9lre1j9a2ayuiexvz" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1304) Ароза
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 21.05.1928
| mp_name =
| alt_names =  1928 KC, 1929 RY, 1934 JL, 1934 LE, 1974 OW, A908 YC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1304 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,5731 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8226 а. б.
| semimajor = 3,1978 а. б.
| eccentricity = 0,1173
| period = 5,72 жыл
| avg_speed =
| inclination = 18,991°
| asc_node = 86,580°
| mean_anomaly = 207,15°
| arg_perihelion = 148,26°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 42,9±1,9 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,34
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = M
| abs_magnitude = 9,1}}
'''(1304) Ароза''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1928 жылдың 21 мамырында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Швейцариядағы [[Ароза]] туристік елді мекенінің атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>j9cjjw385kh8jd9lre1j9a2ayuiexvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1305) Понгола</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783339</id>
    <revision>
      <id>3629984</id>
      <parentid>3628905</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="qtc1nasfzbff9n7nvgjgb5dz13ucggv" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1305) Понгола
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Гарри Вуд
| discovered = 19.07.1928
| mp_name =
| alt_names =  1928 OC, 1927 FD, 1929 SQ, 1932 FA, 1933 MB, 1979 NE
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1305 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,2336 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7909 а. б.
| semimajor = 3,0123 а. б.
| eccentricity = 0,0735
| period = 5,23 жыл
| avg_speed =
| inclination = 2,3174°
| asc_node = 62,956°
| mean_anomaly = 88,261°
| arg_perihelion = 146,96°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 25,12±0,91 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,157
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 10,6}}
'''(1305) Понгола''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1928 жылдың 19 шілдесінде [[Гарри Эдвин Вуд]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африкадағы [[Понгола]] өзенінің атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>qtc1nasfzbff9n7nvgjgb5dz13ucggv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1303) Лютера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783340</id>
    <revision>
      <id>3629983</id>
      <parentid>3628917</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="j79rz4f6c03x17fcajry5e14rcwf29s" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1303) Лютера
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Фридрих Швассман
| discovered = 16.03.1928
| mp_name =
| alt_names =  1928 FP, 1926 XD,&lt;br&gt;1928 HH, 1972 VP&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;A917 KC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1303 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,5680 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8910 а. б.
| semimajor = 3,2295 а. б.
| eccentricity = 0,1048
| period = 5,80 жыл
| avg_speed =
| inclination = 19,491°
| asc_node = 72,049°
| mean_anomaly = 198,00°
| arg_perihelion = 100,43°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 90,65±25,04 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,04±0,02
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 9,5}}
'''(1303) Лютера''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1928 жылдың 16 наурызында [[Фридрих Швассман]] [[Гамбург обсерваториясы]]нда ашты.

Неміс астрономы [[Карл Теодор Роберт Лютер|Роберт Лютердің]] (1822–1900) құрметіне орай аталды.

Қасында ұшқан екі жүзге жуық кішіректеу астероидтармен бірге [[Лютера жанұясы]]н құрайды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
* [[Лютер (Ай кратері)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>j79rz4f6c03x17fcajry5e14rcwf29s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1315) Бронислава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783343</id>
    <revision>
      <id>3629982</id>
      <parentid>3628934</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="ilr7twheecy1c52865gfujv2u0yo43x" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1315) Бронислава
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Сильвен Арен
| discovered = 16.09.1933
| mp_name =
| alt_names = 1933 SF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1949 UC,&lt;br&gt;1951 UB
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1315 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,44385 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,97017 а. б.
| semimajor = 3,20701 а. б.
| eccentricity = 0,07385
| period = 5,74 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 7,0815°
| asc_node = 236,4355°
| mean_anomaly = 105,8237°
| arg_perihelion = 20,7137°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 64,86 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,052
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 10,2}}
'''(1315) Бронислава''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1933 жылдың 16 қыркүйегінде [[Сильвен Арен]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты.

Астероид поляк есімімен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>ilr7twheecy1c52865gfujv2u0yo43x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Латвия қалалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783355</id>
    <revision>
      <id>3630110</id>
      <parentid>3629795</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="642" sha1="p0pzxhw7cb8kz1fp6f04p78h1sgy3xi" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Латвия қалалары
 |тақырыбы   = Латвия қалалары
 |сурет2     = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] 
 |мазмұны    = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]
 |асты       = 
 |асты_стиль = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0pzxhw7cb8kz1fp6f04p78h1sgy3xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630167</id>
      <parentid>3630110</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3630167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="tj148pmb82vpvac01gm9lpqje78rwlc" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Латвия қалалары
 |тақырыбы   = Латвия қалалары
 |сурет2     = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] 
 |мазмұны    = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}}
[[Рига]]
 |асты       = 
 |асты_стиль = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tj148pmb82vpvac01gm9lpqje78rwlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1310) Филлигера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783357</id>
    <revision>
      <id>3629981</id>
      <parentid>3629212</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="pkkhuofmcrzpjafc2t5c4n88a2g3gtf" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #FA8072
| name = (1310) Филлигера
| symbol =
| image = [[Сурет:001310-asteroid shape model (1310) Villigera.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Фридрих Швассман
| discovered = 28.02.1932
| mp_name =
| alt_names =  1932 DB, 1964 TC
| mp_category = [[Марс-кроссер]]лер
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1310 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,2438 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,5424 а. б.
| semimajor = 2,3931 а. б.
| eccentricity = 0,3555
| period = 3,70 жыл
| avg_speed =
| inclination = 21,071°
| asc_node = 357,32°
| mean_anomaly = 76,690°
| arg_perihelion = 88,759°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 13,76±1,38 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,245±0,049
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 11,45}}
'''(1310) Филлигера''' — [[Марс]] орбитасын қиып өтетін [[астероид]].

Оны 1932 жылдың 28 ақпанында [[Фридрих Швассман]] [[Гамбург обсерваториясы]]нда ашты.

Швейцария астрономы [[Вальтер Аугустин Филлигер]]дің (1872–1938) құрметіне орай аталды. Ол [[(428) Монахия]] атты жалғыз астероидты ашқан болатын.
[[Сурет:Орбита астероида 1310.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]
[[Сурет:Орбита астероида 1310 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>pkkhuofmcrzpjafc2t5c4n88a2g3gtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1316) Казань</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783358</id>
    <revision>
      <id>3629980</id>
      <parentid>3629213</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="izlkncgzdy8xs26fq9u6u09qtwb31j2" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #FA8072
| name = (1316) Казань
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Г. Н. Неуймин
| discovered = 17.11.1933
| mp_name =
| alt_names = 1933 WC, 1978 WK&lt;sub&gt;14&lt;/sub&gt;
| mp_category = [[Марс-кроссер]]лер
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1316 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1769 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,6498 а. б.
| semimajor = 2,4133 а. б.
| eccentricity = 0,3164
| period = 3,75 жыл
| avg_speed =
| inclination = 23,930°
| asc_node = 238,25°
| mean_anomaly = 145,60°
| arg_perihelion = 148,37°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 6,86±0,69 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,216±0,043
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 13,1}}
'''(1316) Казань''' — [[Марс]] орбитасын қиып өтетін [[астероид]].

Оны 1933 жылдың 17 қарашасында [[Григорий Николаевич Неуймин]] [[Қырым]]дағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда ашты.

Татарстан астанасы [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласының құрметіне орай аталды.
[[Сурет:Орбита астероида 1316.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]
[[Сурет:Орбита астероида 1316 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>izlkncgzdy8xs26fq9u6u09qtwb31j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1309) Гиперборея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783359</id>
    <revision>
      <id>3629979</id>
      <parentid>3629217</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="hmaob9tn6o49522ak1qvowzezt95skm" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1309) Гиперборея
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Г. Н. Неуймин
| discovered = 11.10.1931
| mp_name =
| alt_names = 1931 TO, 1934 GT,&lt;br&gt;1971 SG&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1973 AW&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;A919 RB, A919 SH
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1309 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,6888 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7251 а. б.
| semimajor = 3,2069 а. б.
| eccentricity = 0,1503
| period = 5,74 жыл
| avg_speed =
| inclination = 10,279°
| asc_node = 206,08°
| mean_anomaly = 292,38°
| arg_perihelion = 244,90°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 57,15±3,9 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,032±0,007
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 10,30}}
'''(1309) Гиперборея''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1931 жылдың 11 қазанында [[Григорий Николаевич Неуймин]] [[Қырым]]дағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда ашты.

[[Ежелгі грек мифологиясы]]ндағы солтүстікте орналасқан аңыз ел атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>hmaob9tn6o49522ak1qvowzezt95skm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1317) Зильфретта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783360</id>
    <revision>
      <id>3629978</id>
      <parentid>3629219</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="04vipxjtg5s7ldjqobmm24l1lqdsix5" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1317) Зильфретта
| symbol = 
| image = [[Сурет:1317Silvretta (Lightcurve Inversion).png|200px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 1.09.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 RC, 1949 HA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1949 HY, 1952 YG,&lt;br&gt;A912 RA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1317 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 592,495 млн [[Шақырым|ш]]
| perihelion = 364,389 млн ш
| semimajor = 3,198186 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| eccentricity = 0,23838
| period = 5,72 жыл
| avg_speed = 16,415 ш/с
| inclination = 20,568°
| asc_node = 6,718°
| mean_anomaly = 259,922°
| arg_perihelion = 31,716°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 17,9 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,27
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 9,93}}
'''(1317) Зильфретта''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 1 қыркүйегінде [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

[[Шығыс Альпі]]дегі таулы қыраттыӊ атымен аталды.
[[Сурет:Орбита астероида 1317.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]
[[Сурет:Орбита астероида 1317 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>04vipxjtg5s7ldjqobmm24l1lqdsix5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1308) Халлерия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783361</id>
    <revision>
      <id>3629977</id>
      <parentid>3629220</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="2kvuovxs1mgtnye6503t948nol0anmr" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1308) Халлерия
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 12.03.1931
| mp_name =
| alt_names = 1931 EB, 1933 SP,&lt;br&gt;1936 FU&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1938 SO&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1938 SP&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1953 TT,&lt;br&gt;1963 VA, A901 DB
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1308 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,9438 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8738 а. б.
| semimajor = 2,9088 а. б.
| eccentricity = 0,0120
| period = 1,81 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 5,5766°
| asc_node = 354,14°
| mean_anomaly = 173,29°
| arg_perihelion = 164,00°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 41,87±10,07 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,042
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 10,9}}
'''(1308) Халлерия''' — [[Негізгі белдеу]]дегі [[астероид]], [[(627) Харида|Хариданың]] жанұясына жатады.

Оны 1931 жылдың 12 наурызында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Швейцария физиологы әрі ақыны [[Альбрехт фон Галлер]]дің құрметіне орай аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>2kvuovxs1mgtnye6503t948nol0anmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1307) Киммерия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783362</id>
    <revision>
      <id>3629976</id>
      <parentid>3629222</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="6ftx5lk7i8ejecgv8hrvkipx6mayuhs" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1307) Киммерия
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Г. Н. Неуймин
| discovered = 17.10.1930
| mp_name =
| alt_names = 1930 UF, 1933 QF&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1307 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 16.02.2017
| aphelion = 2,4689 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,0316 а. б.
| semimajor = 2,2503 а. б.
| eccentricity = 0,0972
| period = 3,38 жыл
| avg_speed =
| inclination = 3,9506°
| asc_node = 233,87°
| mean_anomaly = 157,34°
| arg_perihelion = 207,34°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 9,26±1,15 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,28±0,11
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 12,2}}
'''(1307) Киммерия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1930 жылдың 17 қазанында [[Григорий Николаевич Неуймин]] [[Қырым]]дағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда ашты.

Қырымды мекендеген [[кемерлер]] атты ежелгі халықтың құрметіне орай аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>6ftx5lk7i8ejecgv8hrvkipx6mayuhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1306) Скифия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783363</id>
    <revision>
      <id>3629975</id>
      <parentid>3629224</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="94mmulsbw1evyiu4vtyuh5xcpqh57yo" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1306) Скифия
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Г. Н. Неуймин
| discovered = 22.07.1930
| mp_name =
| alt_names = 1931 TO, 1934 GT,&lt;br&gt;1971 SG&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1973 AW&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;A919 RB, A919 SH
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1306 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,4451 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8533 а. б.
| semimajor = 3,1492 а. б.
| eccentricity = 0,0940
| period = 5,59 жыл
| avg_speed =
| inclination = 14,935°
| asc_node = 274,24°
| mean_anomaly = 142,14°
| arg_perihelion = 139,44°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 67–84 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,052±0,006
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 9,6}}
'''(1306) Скифия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1930 жылдың 22 шілдесінде [[Григорий Николаевич Неуймин]] [[Қырым]]дағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда ашты.

[[Скифтер]]дің мекен еткен жері атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>94mmulsbw1evyiu4vtyuh5xcpqh57yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Алмас Нурмаш/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>783378</id>
    <revision>
      <id>3629863</id>
      <parentid>3629403</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Беттің барлық мағлұматын алып тастады</comment>
      <origin>3629863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1318) Нерина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783389</id>
    <revision>
      <id>3629974</id>
      <parentid>3629480</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="0rytaxd1tv0gbq6bigusp138px3lb9z" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1318) Нерина
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 24.03.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 FG, 1955 FA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1318 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 23.03.2018
| aphelion = 2,7778 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,8368 а. б.
| semimajor = 2,3073 а. б.
| eccentricity = 0,2039
| period = 3,50 жыл
| avg_speed =
| inclination = 24,663°
| asc_node = 358,33°
| mean_anomaly = 346,11°
| arg_perihelion = 196,24°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 10,68±0,72 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,18
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 11,90}}
'''(1318) Нерина''' — [[Негізгі белдеу]]дегі [[астероид]], [[(25) Фокея|Фокеянің]] жанұясына кіреді.

Оны 1934 жылдың 24 наурызында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Амариллистер тұқымдасы]]на жататын [[Туыс (биология)|туыстың]] атымен аталды.
[[Сурет:Орбита астероида 1318.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]
[[Сурет:Орбита астероида 1318 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>0rytaxd1tv0gbq6bigusp138px3lb9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1319) Диза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783390</id>
    <revision>
      <id>3629973</id>
      <parentid>3629481</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="ki1ktka18ae8ppmh92sgrd6253gvy64" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1319) Диза
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 19.03.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 FO, 1929 GE,&lt;br&gt;1970 FM, A908 EA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1319 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,6026 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,3684 а. б.
| semimajor = 2,9855 а. б.
| eccentricity = 0,2067
| period = 5,16 жыл
| avg_speed =
| inclination = 2,8007°
| asc_node = 256,10°
| mean_anomaly = 41,069°
| arg_perihelion = 316,25°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 25,89±0,18 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,11
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 10,5}}
'''(1319) Диза''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 19 наурызында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Сүйсіндер тұқымдасы]]на жататын [[Туыс (биология)|туыстың]] атымен аталды.

[[Сурет:Орбита астероида 1319.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>ki1ktka18ae8ppmh92sgrd6253gvy64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1320) Импала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783391</id>
    <revision>
      <id>3629972</id>
      <parentid>3629482</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="9ctzairamtpcuum3b3hd0ucp2y052t5" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1320) Импала
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 13.05.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 JG
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1320 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,68858 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,27785 а. б.
| semimajor = 2,98322 а. б.
| eccentricity = 0,236443
| period = 5,18 жыл
| avg_speed =
| inclination = 19,8508°
| asc_node = 71,7066°
| mean_anomaly = 240,8902°
| arg_perihelion = 206,9285°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 37,33±0,22 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,077
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 10,9}}
'''(1320) Импала''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 13 мамырында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африкада мекендейтін [[импала]] деген антилопа түрінің атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>9ctzairamtpcuum3b3hd0ucp2y052t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1321) Маюба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783393</id>
    <revision>
      <id>3629971</id>
      <parentid>3629484</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="qlzw5jwm4ielq0j0e05feaqntr4sf35" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1321) Маюба
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 7.05.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 JH, 1928 FH,&lt;br&gt;1930 UW
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1321 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,43843 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,44337 а. б.
| semimajor = 2,94090 а. б.
| eccentricity = 0,169176
| period = 5,04 жыл
| avg_speed = 17,36 ш/с
| inclination = 9,5099°
| asc_node = 317,669°
| mean_anomaly = 359,8756°
| arg_perihelion = 344,8335°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 37,13±0,72 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,083±0,015
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = 
| abs_magnitude = 10,2}}
'''(1321) Маюба''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 7 мамырында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африкадағы [[Айдаһар таулары]]ның бір шыңы атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>qlzw5jwm4ielq0j0e05feaqntr4sf35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1323) Тугела</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783394</id>
    <revision>
      <id>3629970</id>
      <parentid>3629488</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="7j7l2jc2w55zfri3ljtuxfxbhk86p4s" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1323) Тугела
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 19.05.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 LD, 1974 HR&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;,&lt;br&gt;1974 KM, 1974 KO,&lt;br&gt;A908 UB, A911 HC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1323 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,704006 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,734988 а. б.
| semimajor = 3,21949 а. б.
| eccentricity = 0,15049
| period = 5,8 жыл
| avg_speed = 16,58 ш/с
| inclination = 18,939°
| asc_node = 44,523°
| mean_anomaly = 18,950°
| arg_perihelion = 141,378°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 58,44 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,057
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 9,7}}
'''(1323) Тугела''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 19 мамырында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африкадағы [[Тугела]] өзенінің атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>7j7l2jc2w55zfri3ljtuxfxbhk86p4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1324) Книсна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783395</id>
    <revision>
      <id>3629969</id>
      <parentid>3629489</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="796gv27qnzsz6iuhopy3067fhg6z33a" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1324) Книсна
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 15.06.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 LL
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1324 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 2,54266 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,82629 а. б.
| semimajor = 2,18448 а. б.
| eccentricity = 0,163968
| period = 3,23 жыл
| avg_speed = 20,15 ш/с
| inclination = 4,5177°
| asc_node = 304,278°
| mean_anomaly = 103,838°
| arg_perihelion = 329,983°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 6,456±0,103 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,321
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 13}}
'''(1324) Книсна''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 15 маусымында [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африка Республикасының бір қаласы атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>796gv27qnzsz6iuhopy3067fhg6z33a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1325) Инанда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783396</id>
    <revision>
      <id>3629968</id>
      <parentid>3629490</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="j49jpe901ygw6sls8x1048s62jb29sd" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1325) Инанда
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 14.07.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 NR, 1926 RP,&lt;br&gt;1930 OD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1325 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1900 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,8917 а. б.
| semimajor = 2,5408 а. б.
| eccentricity = 0,2555
| period = 4,05 жыл
| avg_speed = 18,37 ш/с
| inclination = 7,4205°
| asc_node = 14,393°
| mean_anomaly = 165,02°
| arg_perihelion = 336,80°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 10,87±0,6 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,374
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 11,6}}
'''(1325) Инанда''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 14 шілдесінде [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африка Республикасының бір қаласы атымен аталды.

[[Сурет:Орбита астероида 1325.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>j49jpe901ygw6sls8x1048s62jb29sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1326) Лосака</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783398</id>
    <revision>
      <id>3629967</id>
      <parentid>3629495</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="sp1for82tu06bywe2kxecn3hnlo313j" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1326) Лосака
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 14.07.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 NS, 1951 LS,&lt;br&gt;1951 MA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1326 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,26568 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,06968 а. б.
| semimajor = 2,66768 а. б.
| eccentricity = 0,224164
| period = 4,35 жыл
| avg_speed = 18,24 ш/с
| inclination = 15,976°
| asc_node = 101,643°
| mean_anomaly = 300,177°
| arg_perihelion = 278,443°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 26,33±0,17 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,150
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 10,9}}
'''(1326) Лосака''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 14 шілдесінде [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Замбия астанасы [[Лусака]] қаласының құрметіне орай аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>sp1for82tu06bywe2kxecn3hnlo313j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1327) Намакуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783402</id>
    <revision>
      <id>3629965</id>
      <parentid>3629535</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1724" sha1="akzt6vadmhhspn3b4fddobj48h6jm08" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1327) Намакуа
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Сирил Джексон
| discovered = 7.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RT, 1939 UU
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1327 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,23131 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,32669 а. б.
| semimajor = 2,7790 а. б.
| eccentricity = 0,16275
| period = 4,64 жыл
| avg_speed = 17,87 ш/с
| inclination = 5,822°
| asc_node = 57,715°
| mean_anomaly = 242,249°
| arg_perihelion = 269,504°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 22 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,040
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 12,1}}
'''(1327) Намакуа''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 7 қыркүйегінде [[Сирил Джексон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Оңтүстік Африкадағы [[Намакуалэнд]] атты табиғи аймақтың атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>akzt6vadmhhspn3b4fddobj48h6jm08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1328) Девота</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783403</id>
    <revision>
      <id>3629966</id>
      <parentid>3629536</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="ea0hretvd3q3mz9y4aa3pbmtu6djag3" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1328) Девота
| symbol =
| image = [[Сурет:001328-asteroid shape model (1328) Devota.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = В.П. Жеховский
| discovered = 21.10.1925
| mp_name =
| alt_names = 1925 UA, 1938 UC,&lt;br&gt;1951 TQ, 1951 TT,&lt;br&gt;1964 UD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1328 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,9778 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 3,0334 а. б.
| semimajor = 3,5056 а. б.
| eccentricity = 0,1347
| period = 6,56 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 5,7658°
| asc_node = 222,69°
| mean_anomaly = 13,874°
| arg_perihelion = 174,63°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 53,697±0,481 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,043
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 10,3}}
'''(1328) Девота''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1925 жылдың 21 қазанында [[Вениамин Павлович Жеховский]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз досы, аргентиналық астроном Фортунато Девотоның есімімен атады.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>ea0hretvd3q3mz9y4aa3pbmtu6djag3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1333) Севенола</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783404</id>
    <revision>
      <id>3629964</id>
      <parentid>3629538</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="nm310glrftaub5bk49eliwa90k2rmpd" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1333) Севенола
| symbol =
| image = [[Сурет:001333-asteroid shape model (1333) Cevenola.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = О. Банкильон
| discovered = 20.02.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 DA, 1951 EX
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1333 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 16.02.2017
| aphelion = 2,9864 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,2775 а. б.
| semimajor = 2,6319 а. б.
| eccentricity = 0,1347
| period = 4,27 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 14,641°
| asc_node = 115,10°
| mean_anomaly = 203,92°
| arg_perihelion = 336,10°
| satellites =1
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 15,24±0,74 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,21
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 11,5}}
'''(1333) Севенола''' — [[Негізгі белдеу]]дегі қосарлы [[астероид]], [[(15) Эвномия|Эвномияның]] жанұясына жатады.

Оны 1934 жылдың 20 ақпанында [[Одетта Банкильон]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Франциядағы [[Севенн]] тау жүйесінің құрметіне орай аталды.

2008 жылдың қазанында астрономдар астероидтың серігін ашты. Оның диаметрі шамамен 6 шақырымға тең деп болжанады.&lt;ref&gt;{{cite journal
  |author    = Birlan, Mirel
  |author2    = Nedelcu, D.
  |author3    = Descamps, P.
  |author4    = Berthier, J.
  |author5    = Marchis, F.
  |author6    = Merouane, S.
  |date       = 2008 қыркүйек
  |title      = Spectral Investigation of Binary Asteroids
  |url        = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2008DPS....40.2820B
  |journal    = American Astronomical Society
  |volume     = 40
  |pages    = 28.20
  |bibcode    = 2008DPS....40.2820B
  |access-date= }}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>nm310glrftaub5bk49eliwa90k2rmpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1322) Коперник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783406</id>
    <revision>
      <id>3629963</id>
      <parentid>3629546</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2203" sha1="emffhao97ot6fjvmd8qqlc0a62am3iw" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1322) Коперник
| symbol = 
| image = [[Сурет:001322-asteroid shape model (1322) Coppernicus.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 15.06.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 LA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1322 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,9898 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,8547 а. б.
| semimajor = 2,4222 а. б.
| eccentricity = 0,2343
| period = 3,77 жыл
| avg_speed = 18,87 ш/с
| inclination = 23,359°
| asc_node = 253,19°
| mean_anomaly = 10,211°
| arg_perihelion = 29,379°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 10,04±0,34 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,185
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 12,4}}
'''(1322) Коперник''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 15 маусымында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Польша астрономы мен математигі [[Николай Коперник]]тің (1473–1543) құрметіне орай аталды.

[[Сурет:Орбита астероида 1322.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]
[[Сурет:Орбита астероида 1322 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
* [[Коперник (Марс кратері)]]
* [[Коперник (Ай кратері)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>emffhao97ot6fjvmd8qqlc0a62am3iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783408</id>
    <revision>
      <id>3629871</id>
      <parentid>3629567</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Casserium [[Құрылтай сайлауы (2026)]] бетін [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3629567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10226" sha1="8m4davhv69kw4a7ydqrv6ms38o1u9lj" xml:space="preserve">'''І шақырылымдағы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылдың 23 тамызына жоспарланған. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

Бұл сайлау 1991 жылдан бері Қазақстанда өтетін оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайға алғашқы сайлау болмақ. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы Парламентінің орнын басады.

== Алғышарттары ==
2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 2026 жылдың 15 наурызында өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыспен қолдау тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде қазіргі парламент (Сенат пен [[Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Осы жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда, президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.&lt;ref name=&quot;election-date-kursiv&quot;&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;

=== «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы ===
2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өз өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Ақ жол&quot; партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Айтуғанов]] сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан халық партиясы|Қазақстан]] [[Қазақстан халық партиясы|халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Қазақстан сайлаулары}}
[[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]]
[[Санат:Қазақстандағы парламенттік сайлау]]
[[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]]
[[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]]
[[Санат:Қазақстан Құрылтайы]]</text>
      <sha1>8m4davhv69kw4a7ydqrv6ms38o1u9lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629874</id>
      <parentid>3629871</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10333" sha1="h5fksgvoiz78pyxw4g624w96ou138sa" xml:space="preserve">'''І шақырылымдағы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылдың 23 тамызына жоспарланған. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

Бұл сайлау 1991 жылдан бері Қазақстанда өтетін оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайға алғашқы сайлау болмақ. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентінің]] орнын басады.

== Алғышарттары ==
2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 15 наурызда өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде екі палаталы парламент ([[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.&lt;ref name=&quot;election-date-kursiv&quot;&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;

=== «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы ===
2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Ақ жол&quot; партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Қазақстан сайлаулары}}
[[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]]
[[Санат:Қазақстандағы парламенттік сайлау]]
[[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]]
[[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]]
[[Санат:Қазақстан Құрылтайы]]</text>
      <sha1>h5fksgvoiz78pyxw4g624w96ou138sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629881</id>
      <parentid>3629874</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3629881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10427" sha1="lpkmqh8qow8z6s4mhpljjamiylkg1v3" xml:space="preserve">'''І шақырылымдағы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылдың 23 тамызына жоспарланған. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

Бұл сайлау 1991 жылдан бері Қазақстанда өтетін оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайға алғашқы сайлау болмақ. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентінің]] орнын басады.

== Алғышарттары ==
2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 15 наурызда өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде екі палаталы парламент ([[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt; 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.&lt;ref name=&quot;election-date-kursiv&quot;&gt;{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;

=== «Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі ===

=== «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы ===
2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Ақ жол&quot; партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Қазақстан сайлаулары}}
[[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]]
[[Санат:Қазақстандағы парламенттік сайлау]]
[[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]]
[[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]]
[[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]]
[[Санат:Қазақстан Құрылтайы]]</text>
      <sha1>lpkmqh8qow8z6s4mhpljjamiylkg1v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сирил Джексон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783410</id>
    <revision>
      <id>3629930</id>
      <parentid>3629577</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Астероидтар */</comment>
      <origin>3629930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15617" sha1="8c1z1ls3uxgj1y91k3idzhprshxet0u" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі              = Сирил В. Джексон
 |Түпнұсқа аты       = {{lang-en|Cyril V. Jackson}}
 |Суреті             =
 |Сурет ені          =
 |Сурет тақырыбы     =
 |Туған күні         = 5 желтоқсан 1903
 |Туған жері         = [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]]
 |Қайтыс болған күні = ақпан 1988
 |Қайтыс болған жері = [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]
 |Азаматтығы         = [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]
 |Ғылыми аясы        = [[астрономия]]
 |Жұмыс орны         = [[Одақ обсерваториясы]]&lt;br&gt;Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы&lt;br&gt;[[Маунт-Стромло обсерваториясы]]&lt;br&gt;Эль-Леонсито обсерваториясы
 |Альма-матер        = [[Витватерсранд университеті]]
 |Несімен белгілі    = 72 [[астероид]] пен үш [[комета]]ны ашуы немесе бірлесіп ашуы
}}

'''Сирил В. Джексон''' ({{lang-en|Cyril V. Jackson}}; [[5 желтоқсан]] [[1903 жыл]], [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]] — [[ақпан]] [[1988 жыл]], [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]) — Оңтүстік Африка астрономы, астероидтар мен кометаларды зерттеуші. Ол 72 астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан, сондай-ақ үш кометаның ашылуына қатысқан.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ |title=Jackson C. |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Сирил Джексон 1903 жылғы 5 желтоқсанда Англияның Йоркшир графтығындағы [[Оссетт]] қаласында дүниеге келген. 1911 жылы оның отбасы Оңтүстік Африкаға қоныс аударды. Джексон сонда білім алып, [[Витватерсранд университеті]]н жаратылыстану ғылымдарының бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

1928 жылы ол [[Йоханнесбург]]тегі Одақ обсерваториясына жұмысқа орналасты. Бұл мекеме бұған дейін Трансвааль обсерваториясы деп аталған, ал кейінірек Республика обсерваториясы болып өзгертілді. Джексон онда 1947 жылға дейін еңбек етті.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite journal |last=Glass |first=I. S. |title=Cyril Jackson |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=48 |page=66 |year=1989 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G}}&lt;/ref&gt;

Ол өзінің алғашқы астероиды — '''(1116) Catriona''' нысанын 1929 жылғы 5 сәуірде ашты. Джексонның астероидтарды іздеу жұмыстарының басым бөлігі Одақ обсерваториясында жүргізілді.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Джексон Оңтүстік Африка қарулы күштерінде қызмет етті. Оның әскери қызметі ресми баянаттардың бірінде ерекше атап өтілген.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;/&gt;

== Обсерваториялардағы қызметі ==

Соғыстан кейін Джексон Йоханнесбургтегі Йель Оңтүстік обсерваториясының, кейін Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы деп аталған станцияның директоры болды. Бұл обсерваторияны [[Йель университеті]] 1920-жылдары құрған, кейін жобаға [[Колумбия университеті]] қосылды.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.astro.yale.edu/astrom/yso.html |title=The Yale Southern Observatory, Inc. |publisher=Yale University |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Йоханнесбургтегі жарық ластануы күшейгендіктен, обсерватория 1951 жылы жабылды. Джексон оның негізгі аспабы — объективінің диаметрі 26 дюйм немесе шамамен 66 сантиметр болатын рефракторды Австралиядағы [[Маунт-Стромло обсерваториясы]]на көшіру жұмысын басқарды. Бұл телескоп кейін [[Австралия ұлттық университеті]]не берілді. Ол 2003 жылғы 18 қаңтарда Маунт-Стромлоны шарпыған орман өртінде жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-01-18/canberra-rethinks-bushfire-risk-after-2003-firestorm/4469792 |title=Canberra rethinks bushfire risk after 2003 firestorm |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

1957–1963 жылдары Джексон Маунт-Стромло обсерваториясында жұмыс істеді. 1963 жылы Йель университеті Аргентинаның [[Эль-Леонсито]] аймағында өзінің оңтүстік станциясын қайта ашқан кезде, Джексон оның директоры болып тағайындалды. Кейін бұл станция [[Феликс Агилар обсерваториясы]]ның құрамына енді. Джексон обсерваторияны 1966 жылға дейін басқарды және сол жылы зейнетке шықты.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;/&gt;

== Астрономиялық жаңалықтары ==

=== Кометалар ===

Джексон үш кометаны ашқан немесе оларды ашуға қатысқан:

* '''[[C/1935 M1 (Jackson)]]''' — Джексон 1935 жылғы 19 маусымда Одақ обсерваториясында түсірілген фотопластиналардан тапқан периодтық емес комета;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Van Biesbroeck |first=George |title=Comet notes; Comet 1935 b (Jackson) |journal=Popular Astronomy |volume=43 |pages=454–455 |year=1935 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1935PA.....43..454V}}&lt;/ref&gt;
* '''[[58P/Джексон — Неуймин]]''' — Джексон 1936 жылғы 20 қыркүйекте ашқан периодты комета. Келесі күні оны Қырымдағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда [[Григорий Неуймин]] тәуелсіз түрде тапқан;
* '''[[47P/Ашбрук — Джексон]]''' — 1948 жылғы 26 тамызда америкалық астроном [[Джозеф Ашбрук]] пен Сирил Джексон бір-бірінен тәуелсіз ашқан периодты комета.

=== Астероидтар ===

Джексон Одақ обсерваториясында жұмыс істеген кезінде 72 нөмірленген астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан.&lt;ref name=&quot;MPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |title=Minor Planet Discoverers |publisher=Minor Planet Center |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Оның көптеген астероидтарына Африканың географиялық нысандарының, халықтарының, қалалары мен тарихи тұлғаларының атаулары берілген.

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+ Сирил Джексон ашқан астероидтар
! № !! Астероид !! Ашылған күні !! Ескертпе
|-
| 1 || [[(1116) Катриона]] || 5 сәуір 1929 || 
|-
| 2 || [[1186 Turnera]] || 1 тамыз 1929 || 
|-
| 3 || [[1193 Africa]] || 24 сәуір 1931 || 
|-
| 4 || [[1194 Aletta]] || 13 мамыр 1931 || 
|-
| 5 || [[1195 Orangia]] || 24 мамыр 1931 || 
|-
| 6 || [[1196 Sheba]] || 21 мамыр 1931 || 
|-
| 7 || [[1197 Rhodesia]] || 9 маусым 1931 || 
|-
| 8 || [[1242 Zambesia]] || 28 сәуір 1932 || 
|-
| 9 || [[1243 Pamela]] || 7 мамыр 1932 || 
|-
| 10 || [[1244 Deira]] || 25 мамыр 1932 || 
|-
| 11 || [[1245 Calvinia]] || 26 мамыр 1932 || 
|-
| 12 || [[1246 Chaka]] || 23 шілде 1932 || 
|-
| 13 || [[1248 Jugurtha]] || 1 қыркүйек 1932 || 
|-
| 14 || [[1264 Letaba]] || 21 сәуір 1933 || 
|-
| 15 || [[1268 Libya]] || 29 сәуір 1930 || 
|-
| 16 || [[1278 Kenya]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 17 || [[1279 Uganda]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 18 || [[1282 Utopia]] || 17 тамыз 1933 || 
|-
| 19 || [[1318 Nerina]] || 24 наурыз 1934 || 
|-
| 20 || [[1319 Disa]] || 19 наурыз 1934 || 
|-
| 21 || [[1320 Impala]] || 13 мамыр 1934 || 
|-
| 22 || [[1321 Majuba]] || 7 мамыр 1934 || 
|-
| 23 || [[1323 Tugela]] || 19 мамыр 1934 || 
|-
| 24 || [[1324 Knysna]] || 15 маусым 1934 || 
|-
| 25 || [[1325 Inanda]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 26 || [[1326 Losaka]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 27 || [[1327 Namaqua]] || 7 қыркүйек 1934 || 
|-
| 28 || [[1349 Bechuana]] || 13 маусым 1934 || 
|-
| 29 || [[1354 Botha]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 30 || [[1355 Magoeba]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 31 || [[1356 Nyanza]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 32 || [[1357 Khama]] || 2 шілде 1935 || 
|-
| 33 || [[1358 Gaika]] || 21 шілде 1935 || 
|-
| 34 || [[1359 Prieska]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 35 || [[1360 Tarka]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 36 || [[1362 Griqua]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 37 || [[1367 Nongoma]] || 3 шілде 1934 || 
|-
| 38 || [[1368 Numidia]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 39 || [[1393 Sofala]] || 25 мамыр 1936 || 
|-
| 40 || [[1394 Algoa]] || 12 маусым 1936 || 
|-
| 41 || [[1396 Outeniqua]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 42 || [[1397 Umtata]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 43 || [[1427 Ruvuma]] || 16 мамыр 1937 || 
|-
| 44 || [[1428 Mombasa]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 45 || [[1429 Pemba]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 46 || [[1430 Somalia]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 47 || [[1431 Luanda]] || 29 шілде 1937 || 
|-
| 48 || [[1432 Ethiopia]] || 1 тамыз 1937 || 
|-
| 49 || [[1456 Saldanha]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 50 || [[1467 Mashona]] || 30 шілде 1938 || 
|-
| 51 || [[1468 Zomba]] || 23 шілде 1938 || 
|-
| 52 || [[1474 Beira]] || 20 тамыз 1935 || 
|-
| 53 || [[1490 Limpopo]] || 14 маусым 1936 || 
|-
| 54 || [[1505 Koranna]] || 21 сәуір 1939 || 
|-
| 55 || [[1506 Xosa]] || 15 мамыр 1939 || 
|-
| 56 || [[1595 Tanga]] || 19 маусым 1930 || [[Гарри Эдвин Вуд]]пен бірге
|-
| 57 || [[1634 Ndola]] || 19 тамыз 1935 || 
|-
| 58 || [[1638 Ruanda]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 59 || [[1641 Tana]] || 25 шілде 1935 || 
|-
| 60 || [[1676 Kariba]] || 15 маусым 1939 || 
|-
| 61 || [[1712 Angola]] || 28 мамыр 1935 || 
|-
| 62 || [[1784 Benguella]] || 30 маусым 1935 || 
|-
| 63 || [[1816 Liberia]] || 29 қаңтар 1936 || 
|-
| 64 || [[1817 Katanga]] || 20 маусым 1939 || 
|-
| 65 || [[1948 Kampala]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 66 || [[1949 Messina]] || 8 шілде 1936 || 
|-
| 67 || [[2066 Palala]] || 4 маусым 1934 || 
|-
| 68 || [[2825 Crosby]] || 19 қыркүйек 1938 || 
|-
| 69 || [[2865 Laurel]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 70 || [[3768 Monroe]] || 5 қыркүйек 1937 || 
|-
| 71 || [[5452 1937 NN]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 72 || [[7102 Neilbone]] || 12 шілде 1936 || 
|}

== Жеке обсерваториясы ==

1950-жылдары Джексон Оңтүстік Африканың қазіргі [[Лимпопо]] провинциясындағы Хенертсбург маңынан ферма сатып алып, онда жеке обсерватория салды. Оның есігінің үстіне «Erno Star House 1955» деген жазу қашалған болатын.

Зейнетке шыққаннан кейін Джексон осы фермада тұрып, бақылауларын жалғастырды. 1970-жылдары ол бақылау жүргізуді тоқтатып, обсерватория орналасқан жерді сатты. Кейін нысан ұмыт қалып, 2000-жылдары қайта табылды. Жергілікті астрономдар тарихи обсерваторияны сақтап қалуға күш салып, ол провинциялық мұра нысаны ретінде танылды.&lt;ref name=&quot;Hilltop&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ |title=Hilltop Museum |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Естелігі ==

1926 жылы [[Гарри Эдвин Вуд]] ашқан негізгі белдеудегі '''[[2193 Jackson|(2193) Jackson]]''' астероиды Сирил Джексонның құрметіне аталған.

Джексон ашқан '''(1194) Aletta''' астероиды оның жұбайы Алетта Джексонның, ал '''(1243) Pamela''' астероиды қызы Памеланың құрметіне аталған.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer |year=2007 |isbn=978-3-540-00238-3}}&lt;/ref&gt;

Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы Джексонды елдегі астероидтар мен кометаларды зерттеудің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалайды.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Астероидтарды ашушылар тізімі]]
* [[Кометаларды ашушылар тізімі]]
* [[Одақ обсерваториясы]]
* [[Оңтүстік Африкадағы астрономия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ Сирил Джексонның өмірбаяны] — Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы
* [https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G Сирил Джексонға арналған қазанама] — Astrophysics Data System
* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ Hilltop обсерваториясының тарихы]

[[Санат:1903 жылы туғандар]]
[[Санат:5 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Оңтүстік Африка астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:Астероидтарды ашушылар]]</text>
      <sha1>8c1z1ls3uxgj1y91k3idzhprshxet0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629933</id>
      <parentid>3629930</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Астероидтар */</comment>
      <origin>3629933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15625" sha1="03dkjviyvwe7zeps0a7coi4w5muxapa" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі              = Сирил В. Джексон
 |Түпнұсқа аты       = {{lang-en|Cyril V. Jackson}}
 |Суреті             =
 |Сурет ені          =
 |Сурет тақырыбы     =
 |Туған күні         = 5 желтоқсан 1903
 |Туған жері         = [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]]
 |Қайтыс болған күні = ақпан 1988
 |Қайтыс болған жері = [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]
 |Азаматтығы         = [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]
 |Ғылыми аясы        = [[астрономия]]
 |Жұмыс орны         = [[Одақ обсерваториясы]]&lt;br&gt;Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы&lt;br&gt;[[Маунт-Стромло обсерваториясы]]&lt;br&gt;Эль-Леонсито обсерваториясы
 |Альма-матер        = [[Витватерсранд университеті]]
 |Несімен белгілі    = 72 [[астероид]] пен үш [[комета]]ны ашуы немесе бірлесіп ашуы
}}

'''Сирил В. Джексон''' ({{lang-en|Cyril V. Jackson}}; [[5 желтоқсан]] [[1903 жыл]], [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]] — [[ақпан]] [[1988 жыл]], [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]) — Оңтүстік Африка астрономы, астероидтар мен кометаларды зерттеуші. Ол 72 астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан, сондай-ақ үш кометаның ашылуына қатысқан.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ |title=Jackson C. |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Сирил Джексон 1903 жылғы 5 желтоқсанда Англияның Йоркшир графтығындағы [[Оссетт]] қаласында дүниеге келген. 1911 жылы оның отбасы Оңтүстік Африкаға қоныс аударды. Джексон сонда білім алып, [[Витватерсранд университеті]]н жаратылыстану ғылымдарының бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

1928 жылы ол [[Йоханнесбург]]тегі Одақ обсерваториясына жұмысқа орналасты. Бұл мекеме бұған дейін Трансвааль обсерваториясы деп аталған, ал кейінірек Республика обсерваториясы болып өзгертілді. Джексон онда 1947 жылға дейін еңбек етті.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite journal |last=Glass |first=I. S. |title=Cyril Jackson |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=48 |page=66 |year=1989 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G}}&lt;/ref&gt;

Ол өзінің алғашқы астероиды — '''(1116) Catriona''' нысанын 1929 жылғы 5 сәуірде ашты. Джексонның астероидтарды іздеу жұмыстарының басым бөлігі Одақ обсерваториясында жүргізілді.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Джексон Оңтүстік Африка қарулы күштерінде қызмет етті. Оның әскери қызметі ресми баянаттардың бірінде ерекше атап өтілген.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;/&gt;

== Обсерваториялардағы қызметі ==

Соғыстан кейін Джексон Йоханнесбургтегі Йель Оңтүстік обсерваториясының, кейін Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы деп аталған станцияның директоры болды. Бұл обсерваторияны [[Йель университеті]] 1920-жылдары құрған, кейін жобаға [[Колумбия университеті]] қосылды.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.astro.yale.edu/astrom/yso.html |title=The Yale Southern Observatory, Inc. |publisher=Yale University |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Йоханнесбургтегі жарық ластануы күшейгендіктен, обсерватория 1951 жылы жабылды. Джексон оның негізгі аспабы — объективінің диаметрі 26 дюйм немесе шамамен 66 сантиметр болатын рефракторды Австралиядағы [[Маунт-Стромло обсерваториясы]]на көшіру жұмысын басқарды. Бұл телескоп кейін [[Австралия ұлттық университеті]]не берілді. Ол 2003 жылғы 18 қаңтарда Маунт-Стромлоны шарпыған орман өртінде жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-01-18/canberra-rethinks-bushfire-risk-after-2003-firestorm/4469792 |title=Canberra rethinks bushfire risk after 2003 firestorm |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

1957–1963 жылдары Джексон Маунт-Стромло обсерваториясында жұмыс істеді. 1963 жылы Йель университеті Аргентинаның [[Эль-Леонсито]] аймағында өзінің оңтүстік станциясын қайта ашқан кезде, Джексон оның директоры болып тағайындалды. Кейін бұл станция [[Феликс Агилар обсерваториясы]]ның құрамына енді. Джексон обсерваторияны 1966 жылға дейін басқарды және сол жылы зейнетке шықты.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;/&gt;

== Астрономиялық жаңалықтары ==

=== Кометалар ===

Джексон үш кометаны ашқан немесе оларды ашуға қатысқан:

* '''[[C/1935 M1 (Jackson)]]''' — Джексон 1935 жылғы 19 маусымда Одақ обсерваториясында түсірілген фотопластиналардан тапқан периодтық емес комета;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Van Biesbroeck |first=George |title=Comet notes; Comet 1935 b (Jackson) |journal=Popular Astronomy |volume=43 |pages=454–455 |year=1935 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1935PA.....43..454V}}&lt;/ref&gt;
* '''[[58P/Джексон — Неуймин]]''' — Джексон 1936 жылғы 20 қыркүйекте ашқан периодты комета. Келесі күні оны Қырымдағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда [[Григорий Неуймин]] тәуелсіз түрде тапқан;
* '''[[47P/Ашбрук — Джексон]]''' — 1948 жылғы 26 тамызда америкалық астроном [[Джозеф Ашбрук]] пен Сирил Джексон бір-бірінен тәуелсіз ашқан периодты комета.

=== Астероидтар ===

Джексон Одақ обсерваториясында жұмыс істеген кезінде 72 нөмірленген астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан.&lt;ref name=&quot;MPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |title=Minor Planet Discoverers |publisher=Minor Planet Center |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Оның көптеген астероидтарына Африканың географиялық нысандарының, халықтарының, қалалары мен тарихи тұлғаларының атаулары берілген.

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+ Сирил Джексон ашқан астероидтар
! № !! Астероид !! Ашылған күні !! Ескертпе
|-
| 1 || [[(1116) Катриона]] || 5 сәуір 1929 || 
|-
| 2 || [[1186 Turnera]] || 1 тамыз 1929 || 
|-
| 3 || [[(1193) Африка]] || 24 сәуір 1931 || 
|-
| 4 || [[1194 Aletta]] || 13 мамыр 1931 || 
|-
| 5 || [[1195 Orangia]] || 24 мамыр 1931 || 
|-
| 6 || [[1196 Sheba]] || 21 мамыр 1931 || 
|-
| 7 || [[1197 Rhodesia]] || 9 маусым 1931 || 
|-
| 8 || [[1242 Zambesia]] || 28 сәуір 1932 || 
|-
| 9 || [[1243 Pamela]] || 7 мамыр 1932 || 
|-
| 10 || [[1244 Deira]] || 25 мамыр 1932 || 
|-
| 11 || [[1245 Calvinia]] || 26 мамыр 1932 || 
|-
| 12 || [[1246 Chaka]] || 23 шілде 1932 || 
|-
| 13 || [[1248 Jugurtha]] || 1 қыркүйек 1932 || 
|-
| 14 || [[1264 Letaba]] || 21 сәуір 1933 || 
|-
| 15 || [[1268 Libya]] || 29 сәуір 1930 || 
|-
| 16 || [[1278 Kenya]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 17 || [[1279 Uganda]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 18 || [[1282 Utopia]] || 17 тамыз 1933 || 
|-
| 19 || [[1318 Nerina]] || 24 наурыз 1934 || 
|-
| 20 || [[1319 Disa]] || 19 наурыз 1934 || 
|-
| 21 || [[1320 Impala]] || 13 мамыр 1934 || 
|-
| 22 || [[1321 Majuba]] || 7 мамыр 1934 || 
|-
| 23 || [[1323 Tugela]] || 19 мамыр 1934 || 
|-
| 24 || [[1324 Knysna]] || 15 маусым 1934 || 
|-
| 25 || [[1325 Inanda]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 26 || [[1326 Losaka]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 27 || [[1327 Namaqua]] || 7 қыркүйек 1934 || 
|-
| 28 || [[1349 Bechuana]] || 13 маусым 1934 || 
|-
| 29 || [[1354 Botha]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 30 || [[1355 Magoeba]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 31 || [[1356 Nyanza]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 32 || [[1357 Khama]] || 2 шілде 1935 || 
|-
| 33 || [[1358 Gaika]] || 21 шілде 1935 || 
|-
| 34 || [[1359 Prieska]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 35 || [[1360 Tarka]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 36 || [[1362 Griqua]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 37 || [[1367 Nongoma]] || 3 шілде 1934 || 
|-
| 38 || [[1368 Numidia]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 39 || [[1393 Sofala]] || 25 мамыр 1936 || 
|-
| 40 || [[1394 Algoa]] || 12 маусым 1936 || 
|-
| 41 || [[1396 Outeniqua]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 42 || [[1397 Umtata]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 43 || [[1427 Ruvuma]] || 16 мамыр 1937 || 
|-
| 44 || [[1428 Mombasa]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 45 || [[1429 Pemba]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 46 || [[1430 Somalia]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 47 || [[1431 Luanda]] || 29 шілде 1937 || 
|-
| 48 || [[1432 Ethiopia]] || 1 тамыз 1937 || 
|-
| 49 || [[1456 Saldanha]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 50 || [[1467 Mashona]] || 30 шілде 1938 || 
|-
| 51 || [[1468 Zomba]] || 23 шілде 1938 || 
|-
| 52 || [[1474 Beira]] || 20 тамыз 1935 || 
|-
| 53 || [[1490 Limpopo]] || 14 маусым 1936 || 
|-
| 54 || [[1505 Koranna]] || 21 сәуір 1939 || 
|-
| 55 || [[1506 Xosa]] || 15 мамыр 1939 || 
|-
| 56 || [[1595 Tanga]] || 19 маусым 1930 || [[Гарри Эдвин Вуд]]пен бірге
|-
| 57 || [[1634 Ndola]] || 19 тамыз 1935 || 
|-
| 58 || [[1638 Ruanda]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 59 || [[1641 Tana]] || 25 шілде 1935 || 
|-
| 60 || [[1676 Kariba]] || 15 маусым 1939 || 
|-
| 61 || [[1712 Angola]] || 28 мамыр 1935 || 
|-
| 62 || [[1784 Benguella]] || 30 маусым 1935 || 
|-
| 63 || [[1816 Liberia]] || 29 қаңтар 1936 || 
|-
| 64 || [[1817 Katanga]] || 20 маусым 1939 || 
|-
| 65 || [[1948 Kampala]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 66 || [[1949 Messina]] || 8 шілде 1936 || 
|-
| 67 || [[2066 Palala]] || 4 маусым 1934 || 
|-
| 68 || [[2825 Crosby]] || 19 қыркүйек 1938 || 
|-
| 69 || [[2865 Laurel]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 70 || [[3768 Monroe]] || 5 қыркүйек 1937 || 
|-
| 71 || [[5452 1937 NN]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 72 || [[7102 Neilbone]] || 12 шілде 1936 || 
|}

== Жеке обсерваториясы ==

1950-жылдары Джексон Оңтүстік Африканың қазіргі [[Лимпопо]] провинциясындағы Хенертсбург маңынан ферма сатып алып, онда жеке обсерватория салды. Оның есігінің үстіне «Erno Star House 1955» деген жазу қашалған болатын.

Зейнетке шыққаннан кейін Джексон осы фермада тұрып, бақылауларын жалғастырды. 1970-жылдары ол бақылау жүргізуді тоқтатып, обсерватория орналасқан жерді сатты. Кейін нысан ұмыт қалып, 2000-жылдары қайта табылды. Жергілікті астрономдар тарихи обсерваторияны сақтап қалуға күш салып, ол провинциялық мұра нысаны ретінде танылды.&lt;ref name=&quot;Hilltop&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ |title=Hilltop Museum |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Естелігі ==

1926 жылы [[Гарри Эдвин Вуд]] ашқан негізгі белдеудегі '''[[2193 Jackson|(2193) Jackson]]''' астероиды Сирил Джексонның құрметіне аталған.

Джексон ашқан '''(1194) Aletta''' астероиды оның жұбайы Алетта Джексонның, ал '''(1243) Pamela''' астероиды қызы Памеланың құрметіне аталған.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer |year=2007 |isbn=978-3-540-00238-3}}&lt;/ref&gt;

Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы Джексонды елдегі астероидтар мен кометаларды зерттеудің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалайды.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Астероидтарды ашушылар тізімі]]
* [[Кометаларды ашушылар тізімі]]
* [[Одақ обсерваториясы]]
* [[Оңтүстік Африкадағы астрономия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ Сирил Джексонның өмірбаяны] — Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы
* [https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G Сирил Джексонға арналған қазанама] — Astrophysics Data System
* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ Hilltop обсерваториясының тарихы]

[[Санат:1903 жылы туғандар]]
[[Санат:5 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Оңтүстік Африка астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:Астероидтарды ашушылар]]</text>
      <sha1>03dkjviyvwe7zeps0a7coi4w5muxapa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630063</id>
      <parentid>3629933</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Астероидтар */</comment>
      <origin>3630063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15674" sha1="lxqlb0vuibuupa7jjx4hjkczeeuk1t9" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі              = Сирил В. Джексон
 |Түпнұсқа аты       = {{lang-en|Cyril V. Jackson}}
 |Суреті             =
 |Сурет ені          =
 |Сурет тақырыбы     =
 |Туған күні         = 5 желтоқсан 1903
 |Туған жері         = [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]]
 |Қайтыс болған күні = ақпан 1988
 |Қайтыс болған жері = [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]
 |Азаматтығы         = [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]
 |Ғылыми аясы        = [[астрономия]]
 |Жұмыс орны         = [[Одақ обсерваториясы]]&lt;br&gt;Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы&lt;br&gt;[[Маунт-Стромло обсерваториясы]]&lt;br&gt;Эль-Леонсито обсерваториясы
 |Альма-матер        = [[Витватерсранд университеті]]
 |Несімен белгілі    = 72 [[астероид]] пен үш [[комета]]ны ашуы немесе бірлесіп ашуы
}}

'''Сирил В. Джексон''' ({{lang-en|Cyril V. Jackson}}; [[5 желтоқсан]] [[1903 жыл]], [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]] — [[ақпан]] [[1988 жыл]], [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]) — Оңтүстік Африка астрономы, астероидтар мен кометаларды зерттеуші. Ол 72 астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан, сондай-ақ үш кометаның ашылуына қатысқан.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ |title=Jackson C. |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Сирил Джексон 1903 жылғы 5 желтоқсанда Англияның Йоркшир графтығындағы [[Оссетт]] қаласында дүниеге келген. 1911 жылы оның отбасы Оңтүстік Африкаға қоныс аударды. Джексон сонда білім алып, [[Витватерсранд университеті]]н жаратылыстану ғылымдарының бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

1928 жылы ол [[Йоханнесбург]]тегі Одақ обсерваториясына жұмысқа орналасты. Бұл мекеме бұған дейін Трансвааль обсерваториясы деп аталған, ал кейінірек Республика обсерваториясы болып өзгертілді. Джексон онда 1947 жылға дейін еңбек етті.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite journal |last=Glass |first=I. S. |title=Cyril Jackson |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=48 |page=66 |year=1989 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G}}&lt;/ref&gt;

Ол өзінің алғашқы астероиды — '''(1116) Catriona''' нысанын 1929 жылғы 5 сәуірде ашты. Джексонның астероидтарды іздеу жұмыстарының басым бөлігі Одақ обсерваториясында жүргізілді.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Джексон Оңтүстік Африка қарулы күштерінде қызмет етті. Оның әскери қызметі ресми баянаттардың бірінде ерекше атап өтілген.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;/&gt;

== Обсерваториялардағы қызметі ==

Соғыстан кейін Джексон Йоханнесбургтегі Йель Оңтүстік обсерваториясының, кейін Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы деп аталған станцияның директоры болды. Бұл обсерваторияны [[Йель университеті]] 1920-жылдары құрған, кейін жобаға [[Колумбия университеті]] қосылды.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.astro.yale.edu/astrom/yso.html |title=The Yale Southern Observatory, Inc. |publisher=Yale University |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Йоханнесбургтегі жарық ластануы күшейгендіктен, обсерватория 1951 жылы жабылды. Джексон оның негізгі аспабы — объективінің диаметрі 26 дюйм немесе шамамен 66 сантиметр болатын рефракторды Австралиядағы [[Маунт-Стромло обсерваториясы]]на көшіру жұмысын басқарды. Бұл телескоп кейін [[Австралия ұлттық университеті]]не берілді. Ол 2003 жылғы 18 қаңтарда Маунт-Стромлоны шарпыған орман өртінде жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-01-18/canberra-rethinks-bushfire-risk-after-2003-firestorm/4469792 |title=Canberra rethinks bushfire risk after 2003 firestorm |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

1957–1963 жылдары Джексон Маунт-Стромло обсерваториясында жұмыс істеді. 1963 жылы Йель университеті Аргентинаның [[Эль-Леонсито]] аймағында өзінің оңтүстік станциясын қайта ашқан кезде, Джексон оның директоры болып тағайындалды. Кейін бұл станция [[Феликс Агилар обсерваториясы]]ның құрамына енді. Джексон обсерваторияны 1966 жылға дейін басқарды және сол жылы зейнетке шықты.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;/&gt;

== Астрономиялық жаңалықтары ==

=== Кометалар ===

Джексон үш кометаны ашқан немесе оларды ашуға қатысқан:

* '''[[C/1935 M1 (Jackson)]]''' — Джексон 1935 жылғы 19 маусымда Одақ обсерваториясында түсірілген фотопластиналардан тапқан периодтық емес комета;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Van Biesbroeck |first=George |title=Comet notes; Comet 1935 b (Jackson) |journal=Popular Astronomy |volume=43 |pages=454–455 |year=1935 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1935PA.....43..454V}}&lt;/ref&gt;
* '''[[58P/Джексон — Неуймин]]''' — Джексон 1936 жылғы 20 қыркүйекте ашқан периодты комета. Келесі күні оны Қырымдағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда [[Григорий Неуймин]] тәуелсіз түрде тапқан;
* '''[[47P/Ашбрук — Джексон]]''' — 1948 жылғы 26 тамызда америкалық астроном [[Джозеф Ашбрук]] пен Сирил Джексон бір-бірінен тәуелсіз ашқан периодты комета.

=== Астероидтар ===

Джексон Одақ обсерваториясында жұмыс істеген кезінде 72 нөмірленген астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан.&lt;ref name=&quot;MPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |title=Minor Planet Discoverers |publisher=Minor Planet Center |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Оның көптеген астероидтарына Африканың географиялық нысандарының, халықтарының, қалалары мен тарихи тұлғаларының атаулары берілген.

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+ Сирил Джексон ашқан астероидтар
! № !! Астероид !! Ашылған күні !! Ескертпе
|-
| 1 || [[(1116) Катриона]] || 5 сәуір 1929 || 
|-
| 2 || [[(1186) Тёрнера]] || 1 тамыз 1929 || 
|-
| 3 || [[(1193) Африка]] || 24 сәуір 1931 || 
|-
| 4 || [[(1194) Алетта]] || 13 мамыр 1931 || 
|-
| 5 || [[(1195) Оранжия]] || 24 мамыр 1931 || 
|-
| 6 || [[(1196) Саба]] || 21 мамыр 1931 || 
|-
| 7 || [[(1197) Родезия]] || 9 маусым 1931 || 
|-
| 8 || [[(1242) Замбезия]] || 28 сәуір 1932 || 
|-
| 9 || [[1243 Pamela]] || 7 мамыр 1932 || 
|-
| 10 || [[1244 Deira]] || 25 мамыр 1932 || 
|-
| 11 || [[1245 Calvinia]] || 26 мамыр 1932 || 
|-
| 12 || [[1246 Chaka]] || 23 шілде 1932 || 
|-
| 13 || [[1248 Jugurtha]] || 1 қыркүйек 1932 || 
|-
| 14 || [[1264 Letaba]] || 21 сәуір 1933 || 
|-
| 15 || [[1268 Libya]] || 29 сәуір 1930 || 
|-
| 16 || [[1278 Kenya]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 17 || [[1279 Uganda]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 18 || [[1282 Utopia]] || 17 тамыз 1933 || 
|-
| 19 || [[1318 Nerina]] || 24 наурыз 1934 || 
|-
| 20 || [[1319 Disa]] || 19 наурыз 1934 || 
|-
| 21 || [[1320 Impala]] || 13 мамыр 1934 || 
|-
| 22 || [[1321 Majuba]] || 7 мамыр 1934 || 
|-
| 23 || [[1323 Tugela]] || 19 мамыр 1934 || 
|-
| 24 || [[1324 Knysna]] || 15 маусым 1934 || 
|-
| 25 || [[1325 Inanda]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 26 || [[1326 Losaka]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 27 || [[1327 Namaqua]] || 7 қыркүйек 1934 || 
|-
| 28 || [[1349 Bechuana]] || 13 маусым 1934 || 
|-
| 29 || [[1354 Botha]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 30 || [[1355 Magoeba]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 31 || [[1356 Nyanza]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 32 || [[1357 Khama]] || 2 шілде 1935 || 
|-
| 33 || [[1358 Gaika]] || 21 шілде 1935 || 
|-
| 34 || [[1359 Prieska]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 35 || [[1360 Tarka]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 36 || [[1362 Griqua]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 37 || [[1367 Nongoma]] || 3 шілде 1934 || 
|-
| 38 || [[1368 Numidia]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 39 || [[1393 Sofala]] || 25 мамыр 1936 || 
|-
| 40 || [[1394 Algoa]] || 12 маусым 1936 || 
|-
| 41 || [[1396 Outeniqua]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 42 || [[1397 Umtata]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 43 || [[1427 Ruvuma]] || 16 мамыр 1937 || 
|-
| 44 || [[1428 Mombasa]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 45 || [[1429 Pemba]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 46 || [[1430 Somalia]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 47 || [[1431 Luanda]] || 29 шілде 1937 || 
|-
| 48 || [[1432 Ethiopia]] || 1 тамыз 1937 || 
|-
| 49 || [[1456 Saldanha]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 50 || [[1467 Mashona]] || 30 шілде 1938 || 
|-
| 51 || [[1468 Zomba]] || 23 шілде 1938 || 
|-
| 52 || [[1474 Beira]] || 20 тамыз 1935 || 
|-
| 53 || [[1490 Limpopo]] || 14 маусым 1936 || 
|-
| 54 || [[1505 Koranna]] || 21 сәуір 1939 || 
|-
| 55 || [[1506 Xosa]] || 15 мамыр 1939 || 
|-
| 56 || [[1595 Tanga]] || 19 маусым 1930 || [[Гарри Эдвин Вуд]]пен бірге
|-
| 57 || [[1634 Ndola]] || 19 тамыз 1935 || 
|-
| 58 || [[1638 Ruanda]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 59 || [[1641 Tana]] || 25 шілде 1935 || 
|-
| 60 || [[1676 Kariba]] || 15 маусым 1939 || 
|-
| 61 || [[1712 Angola]] || 28 мамыр 1935 || 
|-
| 62 || [[1784 Benguella]] || 30 маусым 1935 || 
|-
| 63 || [[1816 Liberia]] || 29 қаңтар 1936 || 
|-
| 64 || [[1817 Katanga]] || 20 маусым 1939 || 
|-
| 65 || [[1948 Kampala]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 66 || [[1949 Messina]] || 8 шілде 1936 || 
|-
| 67 || [[2066 Palala]] || 4 маусым 1934 || 
|-
| 68 || [[2825 Crosby]] || 19 қыркүйек 1938 || 
|-
| 69 || [[2865 Laurel]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 70 || [[3768 Monroe]] || 5 қыркүйек 1937 || 
|-
| 71 || [[5452 1937 NN]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 72 || [[7102 Neilbone]] || 12 шілде 1936 || 
|}

== Жеке обсерваториясы ==

1950-жылдары Джексон Оңтүстік Африканың қазіргі [[Лимпопо]] провинциясындағы Хенертсбург маңынан ферма сатып алып, онда жеке обсерватория салды. Оның есігінің үстіне «Erno Star House 1955» деген жазу қашалған болатын.

Зейнетке шыққаннан кейін Джексон осы фермада тұрып, бақылауларын жалғастырды. 1970-жылдары ол бақылау жүргізуді тоқтатып, обсерватория орналасқан жерді сатты. Кейін нысан ұмыт қалып, 2000-жылдары қайта табылды. Жергілікті астрономдар тарихи обсерваторияны сақтап қалуға күш салып, ол провинциялық мұра нысаны ретінде танылды.&lt;ref name=&quot;Hilltop&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ |title=Hilltop Museum |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Естелігі ==

1926 жылы [[Гарри Эдвин Вуд]] ашқан негізгі белдеудегі '''[[2193 Jackson|(2193) Jackson]]''' астероиды Сирил Джексонның құрметіне аталған.

Джексон ашқан '''(1194) Aletta''' астероиды оның жұбайы Алетта Джексонның, ал '''(1243) Pamela''' астероиды қызы Памеланың құрметіне аталған.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer |year=2007 |isbn=978-3-540-00238-3}}&lt;/ref&gt;

Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы Джексонды елдегі астероидтар мен кометаларды зерттеудің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалайды.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Астероидтарды ашушылар тізімі]]
* [[Кометаларды ашушылар тізімі]]
* [[Одақ обсерваториясы]]
* [[Оңтүстік Африкадағы астрономия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ Сирил Джексонның өмірбаяны] — Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы
* [https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G Сирил Джексонға арналған қазанама] — Astrophysics Data System
* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ Hilltop обсерваториясының тарихы]

[[Санат:1903 жылы туғандар]]
[[Санат:5 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Оңтүстік Африка астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:Астероидтарды ашушылар]]</text>
      <sha1>lxqlb0vuibuupa7jjx4hjkczeeuk1t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630068</id>
      <parentid>3630063</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3630068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15682" sha1="ipy95bgez51p14xckdduw4rbllldamo" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі              = Сирил В. Джексон
 |Түпнұсқа аты       = {{lang-en|Cyril V. Jackson}}
 |Суреті             =
 |Сурет ені          =
 |Сурет тақырыбы     =
 |Туған күні         = 5 желтоқсан 1903
 |Туған жері         = [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]]
 |Қайтыс болған күні = ақпан 1988
 |Қайтыс болған жері = [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]
 |Азаматтығы         = [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]
 |Ғылыми аясы        = [[астрономия]]
 |Жұмыс орны         = [[Одақ обсерваториясы]]&lt;br&gt;Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы&lt;br&gt;[[Маунт-Стромло обсерваториясы]]&lt;br&gt;Эль-Леонсито обсерваториясы
 |Альма-матер        = [[Витватерсранд университеті]]
 |Несімен белгілі    = 72 [[астероид]] пен үш [[комета]]ны ашуы немесе бірлесіп ашуы
}}

'''Сирил В. Джексон''' ({{lang-en|Cyril V. Jackson}}; [[5 желтоқсан]] [[1903 жыл]], [[Оссетт]], [[Йоркшир]], [[Англия]] — [[ақпан]] [[1988 жыл]], [[Питермарицбург]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]]) — Оңтүстік Африка астрономы, астероидтар мен кометаларды зерттеуші. Ол 72 астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан, сондай-ақ үш кометаның ашылуына қатысқан.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ |title=Jackson C. |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Сирил Джексон 1903 жылғы 5 желтоқсанда Англияның Йоркшир графтығындағы [[Оссетт]] қаласында дүниеге келген. 1911 жылы оның отбасы Оңтүстік Африкаға қоныс аударды. Джексон сонда білім алып, [[Витватерсранд университеті]]н жаратылыстану ғылымдарының бакалавры дәрежесімен тәмамдады.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

1928 жылы ол [[Йоханнесбург]]тегі Одақ обсерваториясына жұмысқа орналасты. Бұл мекеме бұған дейін Трансвааль обсерваториясы деп аталған, ал кейінірек Республика обсерваториясы болып өзгертілді. Джексон онда 1947 жылға дейін еңбек етті.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite journal |last=Glass |first=I. S. |title=Cyril Jackson |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=48 |page=66 |year=1989 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G}}&lt;/ref&gt;

Ол өзінің алғашқы астероиды — '''(1116) Catriona''' нысанын 1929 жылғы 5 сәуірде ашты. Джексонның астероидтарды іздеу жұмыстарының басым бөлігі Одақ обсерваториясында жүргізілді.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Джексон Оңтүстік Африка қарулы күштерінде қызмет етті. Оның әскери қызметі ресми баянаттардың бірінде ерекше атап өтілген.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;/&gt;

== Обсерваториялардағы қызметі ==

Соғыстан кейін Джексон Йоханнесбургтегі Йель Оңтүстік обсерваториясының, кейін Йель—Колумбия Оңтүстік обсерваториясы деп аталған станцияның директоры болды. Бұл обсерваторияны [[Йель университеті]] 1920-жылдары құрған, кейін жобаға [[Колумбия университеті]] қосылды.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.astro.yale.edu/astrom/yso.html |title=The Yale Southern Observatory, Inc. |publisher=Yale University |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Йоханнесбургтегі жарық ластануы күшейгендіктен, обсерватория 1951 жылы жабылды. Джексон оның негізгі аспабы — объективінің диаметрі 26 дюйм немесе шамамен 66 сантиметр болатын рефракторды Австралиядағы [[Маунт-Стромло обсерваториясы]]на көшіру жұмысын басқарды. Бұл телескоп кейін [[Австралия ұлттық университеті]]не берілді. Ол 2003 жылғы 18 қаңтарда Маунт-Стромлоны шарпыған орман өртінде жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-01-18/canberra-rethinks-bushfire-risk-after-2003-firestorm/4469792 |title=Canberra rethinks bushfire risk after 2003 firestorm |publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

1957–1963 жылдары Джексон Маунт-Стромло обсерваториясында жұмыс істеді. 1963 жылы Йель университеті Аргентинаның [[Эль-Леонсито]] аймағында өзінің оңтүстік станциясын қайта ашқан кезде, Джексон оның директоры болып тағайындалды. Кейін бұл станция [[Феликс Агилар обсерваториясы]]ның құрамына енді. Джексон обсерваторияны 1966 жылға дейін басқарды және сол жылы зейнетке шықты.&lt;ref name=&quot;Yale&quot;/&gt;

== Астрономиялық жаңалықтары ==

=== Кометалар ===

Джексон үш кометаны ашқан немесе оларды ашуға қатысқан:

* '''[[C/1935 M1 (Jackson)]]''' — Джексон 1935 жылғы 19 маусымда Одақ обсерваториясында түсірілген фотопластиналардан тапқан периодтық емес комета;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Van Biesbroeck |first=George |title=Comet notes; Comet 1935 b (Jackson) |journal=Popular Astronomy |volume=43 |pages=454–455 |year=1935 |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1935PA.....43..454V}}&lt;/ref&gt;
* '''[[58P/Джексон — Неуймин]]''' — Джексон 1936 жылғы 20 қыркүйекте ашқан периодты комета. Келесі күні оны Қырымдағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда [[Григорий Неуймин]] тәуелсіз түрде тапқан;
* '''[[47P/Ашбрук — Джексон]]''' — 1948 жылғы 26 тамызда америкалық астроном [[Джозеф Ашбрук]] пен Сирил Джексон бір-бірінен тәуелсіз ашқан периодты комета.

=== Астероидтар ===

Джексон Одақ обсерваториясында жұмыс істеген кезінде 72 нөмірленген астероидты ашқан немесе бірлесіп ашқан.&lt;ref name=&quot;MPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsNum.html |title=Minor Planet Discoverers |publisher=Minor Planet Center |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Оның көптеген астероидтарына Африканың географиялық нысандарының, халықтарының, қалалары мен тарихи тұлғаларының атаулары берілген.

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+ Сирил Джексон ашқан астероидтар
! № !! Астероид !! Ашылған күні !! Ескертпе
|-
| 1 || [[(1116) Катриона]] || 5 сәуір 1929 || 
|-
| 2 || [[(1186) Тёрнера]] || 1 тамыз 1929 || 
|-
| 3 || [[(1193) Африка]] || 24 сәуір 1931 || 
|-
| 4 || [[(1194) Алетта]] || 13 мамыр 1931 || 
|-
| 5 || [[(1195) Оранжия]] || 24 мамыр 1931 || 
|-
| 6 || [[(1196) Саба]] || 21 мамыр 1931 || 
|-
| 7 || [[(1197) Родезия]] || 9 маусым 1931 || 
|-
| 8 || [[(1242) Замбезия]] || 28 сәуір 1932 || 
|-
| 9 || [[(1243) Памела]] || 7 мамыр 1932 || 
|-
| 10 || [[1244 Deira]] || 25 мамыр 1932 || 
|-
| 11 || [[1245 Calvinia]] || 26 мамыр 1932 || 
|-
| 12 || [[1246 Chaka]] || 23 шілде 1932 || 
|-
| 13 || [[1248 Jugurtha]] || 1 қыркүйек 1932 || 
|-
| 14 || [[1264 Letaba]] || 21 сәуір 1933 || 
|-
| 15 || [[1268 Libya]] || 29 сәуір 1930 || 
|-
| 16 || [[1278 Kenya]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 17 || [[1279 Uganda]] || 15 маусым 1933 || 
|-
| 18 || [[1282 Utopia]] || 17 тамыз 1933 || 
|-
| 19 || [[1318 Nerina]] || 24 наурыз 1934 || 
|-
| 20 || [[1319 Disa]] || 19 наурыз 1934 || 
|-
| 21 || [[1320 Impala]] || 13 мамыр 1934 || 
|-
| 22 || [[1321 Majuba]] || 7 мамыр 1934 || 
|-
| 23 || [[1323 Tugela]] || 19 мамыр 1934 || 
|-
| 24 || [[1324 Knysna]] || 15 маусым 1934 || 
|-
| 25 || [[1325 Inanda]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 26 || [[1326 Losaka]] || 14 шілде 1934 || 
|-
| 27 || [[1327 Namaqua]] || 7 қыркүйек 1934 || 
|-
| 28 || [[1349 Bechuana]] || 13 маусым 1934 || 
|-
| 29 || [[1354 Botha]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 30 || [[1355 Magoeba]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 31 || [[1356 Nyanza]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 32 || [[1357 Khama]] || 2 шілде 1935 || 
|-
| 33 || [[1358 Gaika]] || 21 шілде 1935 || 
|-
| 34 || [[1359 Prieska]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 35 || [[1360 Tarka]] || 22 шілде 1935 || 
|-
| 36 || [[1362 Griqua]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 37 || [[1367 Nongoma]] || 3 шілде 1934 || 
|-
| 38 || [[1368 Numidia]] || 30 сәуір 1935 || 
|-
| 39 || [[1393 Sofala]] || 25 мамыр 1936 || 
|-
| 40 || [[1394 Algoa]] || 12 маусым 1936 || 
|-
| 41 || [[1396 Outeniqua]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 42 || [[1397 Umtata]] || 9 тамыз 1936 || 
|-
| 43 || [[1427 Ruvuma]] || 16 мамыр 1937 || 
|-
| 44 || [[1428 Mombasa]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 45 || [[1429 Pemba]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 46 || [[1430 Somalia]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 47 || [[1431 Luanda]] || 29 шілде 1937 || 
|-
| 48 || [[1432 Ethiopia]] || 1 тамыз 1937 || 
|-
| 49 || [[1456 Saldanha]] || 2 шілде 1937 || 
|-
| 50 || [[1467 Mashona]] || 30 шілде 1938 || 
|-
| 51 || [[1468 Zomba]] || 23 шілде 1938 || 
|-
| 52 || [[1474 Beira]] || 20 тамыз 1935 || 
|-
| 53 || [[1490 Limpopo]] || 14 маусым 1936 || 
|-
| 54 || [[1505 Koranna]] || 21 сәуір 1939 || 
|-
| 55 || [[1506 Xosa]] || 15 мамыр 1939 || 
|-
| 56 || [[1595 Tanga]] || 19 маусым 1930 || [[Гарри Эдвин Вуд]]пен бірге
|-
| 57 || [[1634 Ndola]] || 19 тамыз 1935 || 
|-
| 58 || [[1638 Ruanda]] || 3 мамыр 1935 || 
|-
| 59 || [[1641 Tana]] || 25 шілде 1935 || 
|-
| 60 || [[1676 Kariba]] || 15 маусым 1939 || 
|-
| 61 || [[1712 Angola]] || 28 мамыр 1935 || 
|-
| 62 || [[1784 Benguella]] || 30 маусым 1935 || 
|-
| 63 || [[1816 Liberia]] || 29 қаңтар 1936 || 
|-
| 64 || [[1817 Katanga]] || 20 маусым 1939 || 
|-
| 65 || [[1948 Kampala]] || 3 сәуір 1935 || 
|-
| 66 || [[1949 Messina]] || 8 шілде 1936 || 
|-
| 67 || [[2066 Palala]] || 4 маусым 1934 || 
|-
| 68 || [[2825 Crosby]] || 19 қыркүйек 1938 || 
|-
| 69 || [[2865 Laurel]] || 31 шілде 1935 || 
|-
| 70 || [[3768 Monroe]] || 5 қыркүйек 1937 || 
|-
| 71 || [[5452 1937 NN]] || 5 шілде 1937 || 
|-
| 72 || [[7102 Neilbone]] || 12 шілде 1936 || 
|}

== Жеке обсерваториясы ==

1950-жылдары Джексон Оңтүстік Африканың қазіргі [[Лимпопо]] провинциясындағы Хенертсбург маңынан ферма сатып алып, онда жеке обсерватория салды. Оның есігінің үстіне «Erno Star House 1955» деген жазу қашалған болатын.

Зейнетке шыққаннан кейін Джексон осы фермада тұрып, бақылауларын жалғастырды. 1970-жылдары ол бақылау жүргізуді тоқтатып, обсерватория орналасқан жерді сатты. Кейін нысан ұмыт қалып, 2000-жылдары қайта табылды. Жергілікті астрономдар тарихи обсерваторияны сақтап қалуға күш салып, ол провинциялық мұра нысаны ретінде танылды.&lt;ref name=&quot;Hilltop&quot;&gt;{{cite web |url=https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ |title=Hilltop Museum |publisher=Astronomical Society of Southern Africa |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Естелігі ==

1926 жылы [[Гарри Эдвин Вуд]] ашқан негізгі белдеудегі '''[[2193 Jackson|(2193) Jackson]]''' астероиды Сирил Джексонның құрметіне аталған.

Джексон ашқан '''(1194) Aletta''' астероиды оның жұбайы Алетта Джексонның, ал '''(1243) Pamela''' астероиды қызы Памеланың құрметіне аталған.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz D. |title=Dictionary of Minor Planet Names |publisher=Springer |year=2007 |isbn=978-3-540-00238-3}}&lt;/ref&gt;

Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы Джексонды елдегі астероидтар мен кометаларды зерттеудің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалайды.&lt;ref name=&quot;ASSA&quot;/&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Астероидтарды ашушылар тізімі]]
* [[Кометаларды ашушылар тізімі]]
* [[Одақ обсерваториясы]]
* [[Оңтүстік Африкадағы астрономия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/astronomers/jackson_c/ Сирил Джексонның өмірбаяны] — Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамы
* [https://adsabs.harvard.edu/full/1989MNSSA..48...66G Сирил Джексонға арналған қазанама] — Astrophysics Data System
* [https://assa.saao.ac.za/sections/history/museums/hilltop_mus/ Hilltop обсерваториясының тарихы]

[[Санат:1903 жылы туғандар]]
[[Санат:5 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Оңтүстік Африка астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:Астероидтарды ашушылар]]</text>
      <sha1>ipy95bgez51p14xckdduw4rbllldamo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1334) Лундмарка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783426</id>
    <revision>
      <id>3629962</id>
      <parentid>3629753</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="5e8u1v4hpgrk0y9s36vl6plo4x72h8f" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1334) Лундмарка
| symbol = 
| image = [[Сурет:001334-asteroid shape model (1334) Lundmarka.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 16.07.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 OB
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1334 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1912 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6376 а. б.
| semimajor = 2,9144 а. б.
| eccentricity = 0,0950
| period = 4,98 жыл
| avg_speed = 17,44 ш/с
| inclination = 11,453°
| asc_node = 133,23°
| mean_anomaly = 286,14°
| arg_perihelion = 129,65°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 27,62±2,33 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,145
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 10,4}}
'''(1334) Лундмарка''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 16 шілдесінде [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Швед астрономы [[Кнут Эмиль Лундмарк]]тың (1889–1958) құрметіне орай аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
* [[Лундмарк (Ай кратері)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>5e8u1v4hpgrk0y9s36vl6plo4x72h8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1335) Демулина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783427</id>
    <revision>
      <id>3629914</id>
      <parentid>3629756</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="n8i1owzbwubypcp49lqnbxnyx8d0ryo" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1335) Демулина
| symbol = 
| image = [[Сурет:001335-asteroid shape model (1335) Demoulina.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Карл Райнмут
| discovered = 7.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RE, 1954 RA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1335 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,5854 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,8955 а. б.
| semimajor = 2,2404 а. б.
| eccentricity = 0,1540
| period = 3,35 жыл
| avg_speed = 19,78 ш/с
| inclination = 2,547°
| asc_node = 172,62°
| mean_anomaly = 255,64°
| arg_perihelion = 198,89°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 7,48±0,13 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,218±0,043
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 13,0}}
'''(1335) Демулина''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 7 қыркүйегінде [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты.

Бельгия астрономы Жорж Демуленнің (Georges Demoulin) құрметіне орай аталды.

[[Сурет:Орбита астероида 1335.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>n8i1owzbwubypcp49lqnbxnyx8d0ryo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алоя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783429</id>
    <revision>
      <id>3629892</id>
      <parentid>3629824</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3629892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1979" sha1="45csqg3mi18gsxii9ayxf13ax61c2sp" xml:space="preserve">'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды. 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>45csqg3mi18gsxii9ayxf13ax61c2sp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629893</id>
      <parentid>3629892</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3629893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="q879urenxd8drkebzk3atxaofdjsmol" xml:space="preserve">'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>q879urenxd8drkebzk3atxaofdjsmol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629894</id>
      <parentid>3629893</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3629894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="lu2dzwxcbal4v7ir02ksrwjmvfcw92o" xml:space="preserve">'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>lu2dzwxcbal4v7ir02ksrwjmvfcw92o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629895</id>
      <parentid>3629894</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3629895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="kd7dq9fi07buxt7n56qic1im2xpvlzx" xml:space="preserve">'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>kd7dq9fi07buxt7n56qic1im2xpvlzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629896</id>
      <parentid>3629895</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3629896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="41qqc7tysjjnjn2rc2g396l83zn971h" xml:space="preserve">'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>41qqc7tysjjnjn2rc2g396l83zn971h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629927</id>
      <parentid>3629896</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3629927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="ku9emp4ehdvrh67nafobvuezet3z9lk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ku9emp4ehdvrh67nafobvuezet3z9lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629928</id>
      <parentid>3629927</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3629928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="kyd3tajd2qaekyywom2315xzoi579ds" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>kyd3tajd2qaekyywom2315xzoi579ds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629929</id>
      <parentid>3629928</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5256" sha1="lm03jl1qqbbmnsoqtbnc146f19x8ynh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>lm03jl1qqbbmnsoqtbnc146f19x8ynh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629931</id>
      <parentid>3629929</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5281" sha1="0tr6efjecf4ci6ferv90m3ttouauegy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>0tr6efjecf4ci6ferv90m3ttouauegy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629932</id>
      <parentid>3629931</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5305" sha1="8e2j4s92kx3p66vxkm6jobll8ax22jt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8e2j4s92kx3p66vxkm6jobll8ax22jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629934</id>
      <parentid>3629932</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5342" sha1="kedgdoczw4wp7gbimoefpr9w1xastqi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>kedgdoczw4wp7gbimoefpr9w1xastqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629935</id>
      <parentid>3629934</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="3hirmz6174b2jsnanjycoorzuprr6bz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3hirmz6174b2jsnanjycoorzuprr6bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629938</id>
      <parentid>3629935</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3629938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="f8n26f6uwz3krmfvg7ncdmnm9sco01m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1449	
 |бұрынғы атаулары        = Аллендорф
 |статус алуы             = 1992
 |жер аумағы              = 2,65 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 217
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 406 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>f8n26f6uwz3krmfvg7ncdmnm9sco01m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629939</id>
      <parentid>3629938</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3629939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5522" sha1="jt2to04o05esisbu8r9gw7hvttgxjr6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1449	
 |бұрынғы атаулары        = Аллендорф
 |статус алуы             = 1992
 |жер аумағы              = 2,65 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 217
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 406 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Aloja raamatukogu.JPG|Кітапхана

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>jt2to04o05esisbu8r9gw7hvttgxjr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629940</id>
      <parentid>3629939</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3629940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="83nlxechyrq3g59gotfpayewy7sgybe" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1449	
 |бұрынғы атаулары        = Аллендорф
 |статус алуы             = 1992
 |жер аумағы              = 2,65 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 217
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 406 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Aloja raamatukogu.JPG|Кітапхана
Aloja tuletõrjedepoo.JPG|Өрт сөндіру бөлімшесі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>83nlxechyrq3g59gotfpayewy7sgybe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629941</id>
      <parentid>3629940</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3629941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5654" sha1="405uahvsnk3ts2vfq9nkt1ccin9jzhc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1449	
 |бұрынғы атаулары        = Аллендорф
 |статус алуы             = 1992
 |жер аумағы              = 2,65 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 217
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 406 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Aloja raamatukogu.JPG|Кітапхана
Aloja tuletõrjedepoo.JPG|Өрт сөндіру бөлімшесі
Aloja õigeusu kirik 2012.JPG|Провласлав шіркеуі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>405uahvsnk3ts2vfq9nkt1ccin9jzhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629942</id>
      <parentid>3629941</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3629942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="51ok2dxtfvb7afc9pjjx5uz5y6vs7g1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алоя
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Aloja }}
 |сурет                   = Aloja evangeelne luteriusu kirik.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Aloja.svg
 |ту                      = Flag of Aloja.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =46 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =52 |lon_sec =58 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Лимбажи аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1449	
 |бұрынғы атаулары        = Аллендорф
 |статус алуы             = 1992
 |жер аумағы              = 2,65 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 217
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1126
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 406 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-4064
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Aloja
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алоя''' ({{lang-lv|Aloja }}) — [[Латвия]]ның солтүстігіндегі [[Лимбажи аймағы]]ндағы шағын қала. Алоя қаласының халқы 2026 жылы 1126 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aloja-11501.html|title=Население Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Ол Орталық Латвия ойпатының Мецеполь жазығында орналасқан. [[Рига]]дан 120 км және [[Валмиера]]дан 44 км қашықтықта орналасқан. Орташа температура: қаңтарда -5,5°C, шілдеде +16,5 - +17°C.

== Тарихы == 
Қала атауы лив тіліндегі ala сөзінен шыққан деп есептеледі, ол ойпат, ежелгі аңғар дегенді білдіреді.
Алоя алғаш рет 1449 жылы дереккөздерде шағын ауыл ретінде аталған. Дегенмен, бұл аймақ 20 ғасырға дейін өзгеріссіз қалып, тек 1937 жылы Рига-Ружена теміржолы ашылғаннан кейін ғана жаңадан келгендер осында қоныстана бастады. Шеберханалар, дүкендер, екі су диірмені және спирт зауыты ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылар қонысы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aloja/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1950 жылы қалалық үлгідегі елді мекен, 1950–1956 жылдары аудан орталығы, 1992 жылдан бастап қала мәртебесіне ие болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1937 жылы Рига-Ружиена теміржолы салынғаннан кейін мұнда кәсіпкерлік дамыды — дүкендер, шеберханалар және спирт зауыты ашылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%8F/|title=Алоя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-14|lang=}}&lt;/ref&gt;
Спирт зауытын Латвия-Швед бірлескен кәсіпорны Aloja — Starkelsen Ltd құрайды. Компания картоп крахмалын, құрғақ желе мен тұздықтарды шығарады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Aloja raamatukogu.JPG|Кітапхана
Aloja tuletõrjedepoo.JPG|Өрт сөндіру бөлімшесі
Aloja õigeusu kirik 2012.JPG|Провласлав шіркеуі
Aloja muusika- ja kunstikool.JPG|Музыка және өнер мектебі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>51ok2dxtfvb7afc9pjjx5uz5y6vs7g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құрылтай сайлауы (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783436</id>
    <redirect title="Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)" />
    <revision>
      <id>3629872</id>
      <timestamp>2026-07-14T14:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>Casserium [[Құрылтай сайлауы (2026)]] бетін [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3629872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="eq3e2ub483sn3gigz3mrj3s266c9bpg" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]</text>
      <sha1>eq3e2ub483sn3gigz3mrj3s266c9bpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1336) Зеландия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783437</id>
    <revision>
      <id>3629897</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1336) Зеландия | symbol = | image = [[Сурет:001336-asteroid shape model (1336) Zeelandia.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. ван Гент | discovered = 9.09.1934 | mp_name = | alt_names = 1934 RW, 1929 QE, 1930 XC, 1935 YF, 1939 RP, A906 YO | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;re...</comment>
      <origin>3629897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="0lcwxzfzwc3tnzvldebzs9j0batx2qq" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1336) Зеландия
| symbol =
| image = [[Сурет:001336-asteroid shape model (1336) Zeelandia.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 9.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RW, 1929 QE, 1930 XC, 1935 YF, 1939 RP, A906 YO
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1336 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,0348 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6654 а. б.
| semimajor = 2,8501 а. б.
| eccentricity = 0,0648
| period = 4,81 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 3,1972°
| asc_node = 97,420°
| mean_anomaly = 117,20°
| arg_perihelion = 220,01°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 19–24 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,232±0,045
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 10,7}}
'''(1336) Зеландия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 9 қыркүйегінде [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Нидерланд]]тың [[Зеландия (провинция)|Зеландия]] ауданының атымен аталды.

6000-ға жуық тасты астероидтан тұратын [[Коронида жанұясы]]на кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>0lcwxzfzwc3tnzvldebzs9j0batx2qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629903</id>
      <parentid>3629897</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="5yvduoc6ap060l29m3kt1kshvq6gouo" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1336) Зеландия
| symbol =
| image = [[Сурет:001336-asteroid shape model (1336) Zeelandia.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 9.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RW, 1929 QE, 1930 XC, 1935 YF, 1939 RP, A906 YO
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1336 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 3,0348 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6654 а. б.
| semimajor = 2,8501 а. б.
| eccentricity = 0,0648
| period = 4,81 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 3,1972°
| asc_node = 97,420°
| mean_anomaly = 117,20°
| arg_perihelion = 220,01°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 19–24 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,232±0,045
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 10,7}}
'''(1336) Зеландия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 9 қыркүйегінде [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Нидерланд]]тың [[Зеландия (провинция)|Зеландия]] ауданының атымен аталды.

6000-ға жуық тасты астероидтан тұратын [[Коронида жанұясы]]на кіреді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>5yvduoc6ap060l29m3kt1kshvq6gouo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1337) Герарда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783438</id>
    <revision>
      <id>3629899</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1337) Герарда | symbol = | image = [[Сурет:001337-asteroid shape model (1337) Gerarda.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. ван Гент | discovered = 9.09.1934 | mp_name = | alt_names = 1934 RA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1942 EE&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.j...</comment>
      <origin>3629899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="pbnjhy0hkd46svig1sxvih0bult6ppw" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1337) Герарда
| symbol =
| image = [[Сурет:001337-asteroid shape model (1337) Gerarda.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 9.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1942 EE&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1337 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1978 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6247 а. б.
| semimajor = 2,9113 а. б.
| eccentricity = 0,0984
| period = 4,97 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 17,979°
| asc_node = 160,29°
| mean_anomaly = 257,78°
| arg_perihelion = 201,86°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 36–46 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,042
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = P
| abs_magnitude = 11,1}}
'''(1337) Герарда''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 9 қыркүйегінде [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Астероидтардың орбиталарын есептеумен айналысқан адамның әйелі есімімен аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>pbnjhy0hkd46svig1sxvih0bult6ppw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629902</id>
      <parentid>3629899</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="okhuwz44l1dwtolouslzz3b5hr4monf" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1337) Герарда
| symbol =
| image = [[Сурет:001337-asteroid shape model (1337) Gerarda.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 9.09.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 RA&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1942 EE&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1337 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1978 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,6247 а. б.
| semimajor = 2,9113 а. б.
| eccentricity = 0,0984
| period = 4,97 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 17,979°
| asc_node = 160,29°
| mean_anomaly = 257,78°
| arg_perihelion = 201,86°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 36–46 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,042
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = P
| abs_magnitude = 11,1}}
'''(1337) Герарда''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 9 қыркүйегінде [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

Астероидтардың орбиталарын есептеумен айналысқан адамның әйелі есімімен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>okhuwz44l1dwtolouslzz3b5hr4monf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Yeldoms</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783439</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Dmytrovashchenko" />
    <revision>
      <id>3629905</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>기나ㅏㄴ</username>
        <id>123237</id>
      </contributor>
      <comment>기나ㅏㄴ [[Қатысушы талқылауы:Yeldoms]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Dmytrovashchenko]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Yeldoms|Yeldoms]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Dmytrovashchenko|Dmytrovashchenko]]&quot;</comment>
      <origin>3629905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="8txvryhe72a862m3k1lb7vr1nsi7917" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Dmytrovashchenko]]</text>
      <sha1>8txvryhe72a862m3k1lb7vr1nsi7917</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1342) Брабантия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783440</id>
    <revision>
      <id>3629907</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1342) Брабантия | symbol = | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. ван Гент | discovered = 13.02.1935 | mp_name = | alt_names = 1935 CV, 1953 QD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1342 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt; | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,...</comment>
      <origin>3629907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="7fq09zner959en6lwo8f3zuymjc5vs1" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1342) Брабантия
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 13.02.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 CV, 1953 QD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1342 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 2,75215 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,82682 а. б.
| semimajor = 2,28948 а. б.
| eccentricity = 0,202082
| period = 3,46 жыл
| avg_speed = 19,68 ш/с
| inclination = 20,9235°
| asc_node = 312,835°
| mean_anomaly = 55,486°
| arg_perihelion = 229,633°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 12 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,35
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 11,3}}
'''(1342) Брабантия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 13 ақпанында [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Нидерланд]]тың [[Брабант (герцогтік)|Брабант]] тарихи ауданының атымен аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>7fq09zner959en6lwo8f3zuymjc5vs1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629961</id>
      <parentid>3629907</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1744" sha1="1t1y08sb3c1r8z7jbj6cc8eqax05z6y" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1342) Брабантия
| symbol =
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 13.02.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 CV, 1953 QD
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1342 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 21.11.2025
| aphelion = 2,75215 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 1,82682 а. б.
| semimajor = 2,28948 а. б.
| eccentricity = 0,202082
| period = 3,46 жыл
| avg_speed = 19,68 ш/с
| inclination = 20,9235°
| asc_node = 312,835°
| mean_anomaly = 55,486°
| arg_perihelion = 229,633°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 12 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,35
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = X
| abs_magnitude = 11,3}}
'''(1342) Брабантия''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 13 ақпанында [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Нидерланд]]тың [[Брабант (герцогтік)|Брабант]] тарихи ауданының атымен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>1t1y08sb3c1r8z7jbj6cc8eqax05z6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1353) Марче</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783441</id>
    <revision>
      <id>3629910</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1353) Марче | symbol = | image = [[Сурет:001353-asteroid shape model (1353) Maartje.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. ван Гент | discovered = 13.02.1935 | mp_name = | alt_names = 1935 CU, 1931 ME, 1953 TZ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A910 LB, A916 QB, A920 JC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref...</comment>
      <origin>3629910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="7psindh578ox15odhqoc6ckhtef7f16" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1353) Марче
| symbol =
| image = [[Сурет:001353-asteroid shape model (1353) Maartje.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 13.02.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 CU, 1931 ME, 1953 TZ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A910 LB, A916 QB, A920 JC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1353 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,2988 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7210 а. б.
| semimajor = 3,0099 а. б.
| eccentricity = 0,0960
| period = 5,22 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 9,2032°
| asc_node = 211,79°
| mean_anomaly = 134,16°
| arg_perihelion = 98,471°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 38,13±0,79 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,136±0,015
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = L / S
| abs_magnitude = 10,0}}
'''(1353) Марче''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 13 ақпанында [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Лейден обсерваториясы]]нда істеген адамның туысы есімімен аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]
[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>7psindh578ox15odhqoc6ckhtef7f16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629960</id>
      <parentid>3629910</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="7msb12ay1nkuz1unlx7s2a7nrd4jbit" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1353) Марче
| symbol =
| image = [[Сурет:001353-asteroid shape model (1353) Maartje.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = Х. ван Гент
| discovered = 13.02.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 CU, 1931 ME, 1953 TZ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A910 LB, A916 QB, A920 JC
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1353 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,2988 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7210 а. б.
| semimajor = 3,0099 а. б.
| eccentricity = 0,0960
| period = 5,22 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 9,2032°
| asc_node = 211,79°
| mean_anomaly = 134,16°
| arg_perihelion = 98,471°
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 38,13±0,79 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,136±0,015
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = L / S
| abs_magnitude = 10,0}}
'''(1353) Марче''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 13 ақпанында [[Хендрик ван Гент]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты.

[[Лейден обсерваториясы]]нда істеген адамның туысы есімімен аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>7msb12ay1nkuz1unlx7s2a7nrd4jbit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1341) Эдмэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783442</id>
    <revision>
      <id>3629913</id>
      <timestamp>2026-07-14T17:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1341) Эдмэ | symbol =  | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Дельпорт | discovered = 27.01.1935 | mp_name = | alt_names = 1935 BA, 1929 WB&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1932 NK, 1957 YK, 1963 KJ, A917 DA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;...</comment>
      <origin>3629913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="j3k6o1q8mcnt9h8mkhv0hbnster7213" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1341) Эдмэ
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Дельпорт
| discovered = 27.01.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 BA, 1929 WB&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1932 NK, 1957 YK, 1963 KJ, A917 DA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,9612 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,5227 а. б.
| semimajor = 2,7420 а. б.
| eccentricity = 0,0799
| period = 4,54 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 13,084°
| asc_node = 107,54°
| mean_anomaly = 298,49°
| arg_perihelion = 141,11°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 27,14±0,73 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,14
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = XB
| abs_magnitude = 10,3}}
'''(1341) Эдмэ''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 27 қаңтарында [[Эжен Жозеф Дельпорт]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты.

Франция астрономы [[Эдмэ Шандон]]ның (1885–1944) құрметіне орай аталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>j3k6o1q8mcnt9h8mkhv0hbnster7213</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629959</id>
      <parentid>3629913</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="d4gcn789yud9hui9z8rmoemr2m15g7j" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1341) Эдмэ
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Дельпорт
| discovered = 27.01.1935
| mp_name =
| alt_names = 1935 BA, 1929 WB&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, 1932 NK, 1957 YK, 1963 KJ, A917 DA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,9612 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,5227 а. б.
| semimajor = 2,7420 а. б.
| eccentricity = 0,0799
| period = 4,54 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 13,084°
| asc_node = 107,54°
| mean_anomaly = 298,49°
| arg_perihelion = 141,11°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 27,14±0,73 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,14
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = XB
| abs_magnitude = 10,3}}
'''(1341) Эдмэ''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1935 жылдың 27 қаңтарында [[Эжен Жозеф Дельпорт]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты.

Франция астрономы [[Эдмэ Шандон]]ның (1885–1944) құрметіне орай аталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>d4gcn789yud9hui9z8rmoemr2m15g7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1340) Иветта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783443</id>
    <revision>
      <id>3629915</id>
      <timestamp>2026-07-14T17:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1340) Иветта | symbol =  | image =  | caption =  | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Луи Буайе | discovered = 27.12.1934 | mp_name = | alt_names = 1934 YA, 1930 DO,&lt;br&gt;1942 GW | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt; | epoch = 4.09.2017 | aphelion...</comment>
      <origin>3629915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="kv80gjyq6o2aa1gzr2uyqp752irrfuc" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1340) Иветта
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 27.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 YA, 1930 DO,&lt;br&gt;1942 GW
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,5930 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7754 а. б.
| semimajor = 3,1842 а. б.
| eccentricity = 0,1284
| period = 5,68 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 0,416°
| asc_node = 345,69°
| mean_anomaly = 123,54°
| arg_perihelion = 224,26°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 30,3±3,0 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,07±0,01
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 11,1}}
'''(1340) Иветта''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 27 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

5000-ға жуық астероидтан тұратын [[Фемида жанұясы]]на кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>kv80gjyq6o2aa1gzr2uyqp752irrfuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629958</id>
      <parentid>3629915</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="8n0sthtuomojactd5gnb0zu4gvlkmab" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1340) Иветта
| symbol = 
| image = 
| caption = 
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 27.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 YA, 1930 DO,&lt;br&gt;1942 GW
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1341 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,5930 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,7754 а. б.
| semimajor = 3,1842 а. б.
| eccentricity = 0,1284
| period = 5,68 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 0,416°
| asc_node = 345,69°
| mean_anomaly = 123,54°
| arg_perihelion = 224,26°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 30,3±3,0 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,07±0,01
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = C
| abs_magnitude = 11,1}}
'''(1340) Иветта''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 27 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

5000-ға жуық астероидтан тұратын [[Фемида жанұясы]]на кіреді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>8n0sthtuomojactd5gnb0zu4gvlkmab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1339) Дезаньо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783444</id>
    <revision>
      <id>3629917</id>
      <timestamp>2026-07-14T17:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1339) Дезаньо | symbol =  | image = [[Сурет:001339-asteroid shape model (1339) Désagneauxa.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Луи Буайе | discovered = 4.12.1934 | mp_name = | alt_names = 1934 XB, 1951 AF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/s...</comment>
      <origin>3629917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="1drtf518qdobgx0qp0dje03w27f6u2x" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1339) Дезаньо
| symbol = 
| image = [[Сурет:001339-asteroid shape model (1339) Désagneauxa.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 4.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 XB, 1951 AF
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1339 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1936 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8467 а. б.
| semimajor = 3,0202 а. б.
| eccentricity = 0,0574
| period = 5,25 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 8,6903°
| asc_node = 291,00°
| mean_anomaly = 260,48°
| arg_perihelion = 162,21°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 24,20±0,65 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,151±0,009
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 10,7}}
'''(1339) Дезаньо''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 4 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

10 000-ға жуық астероидтан тұратын [[Эос жанұясы]]на кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>1drtf518qdobgx0qp0dje03w27f6u2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629957</id>
      <parentid>3629917</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="17lwn10rvx8pxyv4l82qzm123gdr7zp" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1339) Дезаньо
| symbol = 
| image = [[Сурет:001339-asteroid shape model (1339) Désagneauxa.png|170px|]]
| caption = Шамалық пішіні
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 4.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 XB, 1951 AF
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1339 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 3,1936 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,8467 а. б.
| semimajor = 3,0202 а. б.
| eccentricity = 0,0574
| period = 5,25 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 8,6903°
| asc_node = 291,00°
| mean_anomaly = 260,48°
| arg_perihelion = 162,21°
| satellites = 
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 24,20±0,65 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,151±0,009
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 10,7}}
'''(1339) Дезаньо''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 4 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

10 000-ға жуық астероидтан тұратын [[Эос жанұясы]]на кіреді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>17lwn10rvx8pxyv4l82qzm123gdr7zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Питермарицбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783445</id>
    <revision>
      <id>3629918</id>
      <timestamp>2026-07-14T17:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Елді мекен  |статусы                 = Қала  |қазақша атауы           = Питермарицбург  |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}  |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg  |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі  |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинцияс...</comment>
      <origin>3629918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40928" sha1="7rmpq7qqmh14mj1l3ku58peezc0axm4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = Msunduzi CoA.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = [[Зулу тілі|зулу]], [[ағылшын тілі|ағылшын]] және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]
* {{Commons category-inline|Pietermaritzburg}}

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>7rmpq7qqmh14mj1l3ku58peezc0axm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629919</id>
      <parentid>3629918</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3629919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40919" sha1="d4pmtk915h5lmib2rp0z1txe1okeq3x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = Msunduzi CoA.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = [[Зулу тілі]], [[ағылшын тілі|ағылшын]] және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]
* {{Commons category-inline|Pietermaritzburg}}

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>d4pmtk915h5lmib2rp0z1txe1okeq3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629920</id>
      <parentid>3629919</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3629920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40904" sha1="5z305j19vsg68hd17ygocm9aov0697i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = Msunduzi CoA.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = [[Зулу тілі]], [[ағылшын тілі]] және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]
* {{Commons category-inline|Pietermaritzburg}}

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>5z305j19vsg68hd17ygocm9aov0697i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629921</id>
      <parentid>3629920</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3629921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40888" sha1="fqq54ra01w0tmj26o3phk7cw2xkqv1z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = [[Зулу тілі]], [[ағылшын тілі]] және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]
* {{Commons category-inline|Pietermaritzburg}}

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>fqq54ra01w0tmj26o3phk7cw2xkqv1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629955</id>
      <parentid>3629921</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40841" sha1="43koup4mtw8iotsit3d0vuuwaw2g0df" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = [[Зулу тілі]], [[ағылшын тілі]] және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>43koup4mtw8iotsit3d0vuuwaw2g0df</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630006</id>
      <parentid>3629955</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3630006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40833" sha1="kw5mtc1l6feln7l5vcto5m7at5towv8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питермарицбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pietermaritzburg}}&lt;br&gt;{{lang-zu|uMgungundlovu}}
 |сурет                   = Pietermaritzburg.jpg
 |сурет атауы             = Питермарицбургтің жалпы көрінісі
 |жағдайы                 = [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы
 |ел                      = Оңтүстік Африка Республикасы
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = [[Мсундузи]] жергілікті муниципалитетінің елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 125
  |lat_dir = S|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 03
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 47
  |CoordAddon             = type:city(223448)_region:ZA-ZN
  |CoordScale             = 100000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 200
 |аймақ картасының өлшемi = 0
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Оңтүстік Африка Республикасының провинциялары{{!}}Провинция
 |аймағы                  = [[КваЗулу-Наталь]]
 |кестедегі аймақ         = КваЗулу-Наталь
 |аудан түрі              = Округтік муниципалитет
 |ауданы                  = [[Умгунгундлову]]
 |кестедегі аудан         = Умгунгундлову
 |қауым түрі              = Жергілікті муниципалитет
 |қауым                   = [[Мсундузи]]
 |кестедегі қауым         = Мсундузи
 |ішкі бөлінісі           = Қалалық аудандар мен қала маңындағы елді мекендер
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = [[Мзимхулу Теболла]]&lt;ref name=&quot;mayor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.msunduzi.gov.za/site/cityleadership/index.html|title=Msunduzi Municipality: Leadership|publisher=Msunduzi Local Municipality|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 1838 жылдың желтоқсаны
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Питер-Мауриц-Бург
 |статус алуы             = 1839&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality|title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality|publisher=South African History Online|date=2022-02-10|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы              = 126,15
 |биiктiктiң түрi         = Қала орталығының биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 596
 |климаты                 = ылғалды субтропиктік
 |ресми тілі              = Зулу тілі, ағылшын тілі және Оңтүстік Африка Республикасының басқа ресми тілдері
 |тұрғыны                 = 223 448&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003|title=Census 2011: Main Place: Pietermaritzburg|publisher=Statistics South Africa деректері негізінде Adrian Frith|language=en|accessdate=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы              = 2011
 |тығыздығы               = 1771,35
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 2011 жылғы санақтағы халық топтары:&lt;br&gt;қара нәсілді африкалықтар — 70,0 %,&lt;br&gt;ақтар — 14,2 %,&lt;br&gt;үнділер мен басқа азиялықтар — 8,4 %,&lt;br&gt;түрлі түстілер — 6,9 %,&lt;br&gt;басқалары — 0,5 %&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = питермарицбургтік, питермарицбургтіктер
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = жоқ
 |телефон коды            = +27 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 3201 — көше мекенжайлары;&lt;br&gt;3200 — абоненттік жәшіктер
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pietermaritzburg
 |сайты                   = https://www.msunduzi.gov.za/
 |сайт тілі               = en
}}

'''Питермарицбург''' ({{lang-en|Pietermaritzburg}}, {{lang-af|Pietermaritzburg}}, {{lang-zu|uMgungundlovu}}; ауызекі атауы — '''Маритцбург''', қысқартылған атауы — '''PMB''') — [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[КваЗулу-Наталь]] провинциясының астанасы және [[Дурбан]]нан кейінгі екінші ірі қаласы. Қала Умгунгундлову округіне кіретін Мсундузи жергілікті муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің әкімшілік, білім беру және өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда провинциялық үкімет мекемелері мен КваЗулу-Наталь заң шығарушы органының ғимараттары, [[КваЗулу-Наталь университеті]]нің кампусы, мұражайлар, ғылыми және мәдени мекемелер орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kznlegislature.gov.za/ |title=KwaZulu-Natal Legislature |website=KwaZulu-Natal Legislature |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы халық санағында Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам тұрған. Оның ауданы 126,15 км² болған. Ал қаламен қатар Имбали, Эдендейл және басқа да іргелес елді мекендерді қамтитын бүкіл Мсундузи муниципалитетінің халқы 2022 жылғы санақ бойынша 817 725 адамға жеткен.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қала атауының шығу тегі жөнінде екі негізгі түсінік бар. Кең тараған нұсқа бойынша, ''Pietermaritzburg'' атауы екі воортреккер көсемі — [[Питер Ретиф]] пен Геррит Маритцтің есімдерінен құралған. Екінші нұсқаға сәйкес, елді мекен бастапқыда Ретифтің толық атына байланысты ''Pieter Maurits Burg'', яғни «Питер Маурицтің қаласы» деп аталған. Кейінірек атаудың ''Maritz'' бөлігі Геррит Маритцтің құрметіне түсіндіріле бастаған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pietermaritzburgtourism.co.za/history/ |title=History of Pietermaritzburg |website=Pietermaritzburg Tourism |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі ресми балама атауы — '''uMgungundlovu'''. Бұл атау зулу патшасы Динганенің тарихи ордасының атауымен байланысты. Ол көбіне «пілдің орны» немесе «піл жеңеді» деген мағыналарда түсіндіріледі; зулу саяси дәстүрінде «піл» сөзі патшалық биліктің бейнесі ретінде де қолданылған.

Қаланы жергілікті тұрғындар жиі '''Maritzburg''' деп атайды. Ресми емес мәтіндерде және жол белгілерінде '''PMB''' қысқартуы кең таралған.

== Географиясы ==
Питермарицбург КваЗулу-Наталь провинциясының ішкі бөлігінде, Мсундузи өзенінің аңғарында, орманды төбелермен қоршалған аумақта орналасқан. Қала Үнді мұхиты жағалауынан шамамен 80 км қашықтықта және Дурбанның солтүстік-батысында жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitkzn-sa.com/travel/regions/pietermaritzburg-midlands/ |title=Pietermaritzburg and Midlands |website=KwaZulu-Natal Tourism and Film Authority |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 600 м. Питермарицбург Дурбан жағалауы, Наталь Мидлендс қыраттары және Дракенсберг таулары арасындағы маңызды көлік торабында орналасқан. Қаланың батысы мен солтүстігінде орманды және ауылшаруашылық жерлер, ал оңтүстік-батысында Эдендейл мен Имбали тәрізді тығыз қоныстанған аудандар орналасады.

Мсундузи өзені қаланың орталық және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді. Өзен Мнгени өзенінің саласы болып табылады және аймақтың сумен жабдықталуы, спорттық жарыстары мен экологиялық жағдайы үшін маңызды.

=== Климаты ===
Питермарицбургтің климаты жазы ылғалды, қысы құрғақ субтропиктік климатқа жатады. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, жауын-шашынның басым бөлігі найзағайлы нөсер түрінде түседі. Қыс мезгілі негізінен құрғақ әрі жұмсақ, алайда түнгі температура едәуір төмендеп, кей жылдары жеңіл үсік болуы мүмкін. Қала аумағында жылына орта есеппен шамамен 695 мм жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.msunduzi.gov.za/site/search/downloadencode/SEDis_Environmental_Technical_Note_2013_08_30.pdf |title=Environmental Technical Note |publisher=Msunduzi Local Municipality |year=2013 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Қаланың негізі қалануы ===
1830-жылдардың соңында Ұлы көшке қатысқан бур қоныстанушылары — воортреккерлер Кап отарынан Наталь аймағына көшіп келді. 1838 жылы Питер Ретиф тобының зулу патшасы Динганенің ордасында қаза табуы және одан кейінгі қақтығыстар аймақтың саяси жағдайын түбегейлі өзгертті.

1838 жылғы Қанды өзен шайқасында воортреккерлер жеңіске жеткеннен кейін олардың бір бөлігі Мсундузи өзені маңында жаңа елді мекен сала бастады. Питермарицбург 1838 жылдың соңында құрылып, 1839 жылы ресми түрде қала ретінде жарияланды. Ол қысқа уақыт өмір сүрген бурлық [[Наталия Республикасы]]ның астанасына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/pietermaritzburg-umgungundlovu-district-municipality |title=Pietermaritzburg, Umgungundlovu District Municipality |website=South African History Online |date=10 February 2022 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қаланың бастапқы жоспары Оңтүстік Африкадағы нидерланд-бур елді мекендеріне тән тікбұрышты көше торы бойынша жасалды. Орталық алаңның айналасына әкімшілік ғимараттар, базар, шіркеу және тұрғын үйлер салынды.

=== Британдық кезең ===
1843 жылы Ұлыбритания Наталия Республикасын аннексиялады. Питермарицбург британдық әскери гарнизон мен жаңадан құрылған Натал отарының әкімшілік орталығына айналды. Қала маңында Форт-Нейпир әскери бекінісі салынды.

XIX ғасырдың екінші жартысында қалаға Ұлыбританиядан, Германиядан және Үндістаннан қоныс аударушылар келді. Сауда, қолөнер, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу, баспа ісі және мемлекеттік қызмет дамыды. 1856 жылы Питермарицбург муниципалдық мәртебе алды.

Қаланың тарихи орталығында викториялық және эдвардтық сәулет үлгілері қалыптасты. Қазіргі қалалық ратушаның алдындағы алғашқы ғимарат 1893 жылы салынған, бірақ өрттен жойылған. Қазіргі қызыл кірпішті ратуша 1899–1901 жылдары фламандтық ренессанс стилінде тұрғызылды. Оның бұрыштық мұнарасының биіктігі шамамен 47 м.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=3073 |title=Town Hall — Second |website=Artefacts.co.za |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Махатма Ганди оқиғасы ===
1893 жылғы 7 маусымда жас үнді заңгері [[Махатма Ганди|Мохандас Карамчанд Ганди]] бірінші класты билетінің болғанына қарамастан, нәсілдік кемсітушілікке байланысты Питермарицбург теміржол стансасында пойыздан күштеп түсірілді. Ол суық түнді стансадағы күту залында өткізген.

Бұл оқиға Гандидің саяси көзқарасының қалыптасуына елеулі ықпал етіп, кейін оның нәсілдік кемсітушілікке қарсы күресі мен зорлықсыз қарсылық тұжырымдамасының дамуына түрткі болған оқиғалардың бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/mk-gandhi-forcibly-removed-whites-only-train-carriage |title=M.K. Gandhi is forcibly removed from a whites-only train carriage |website=South African History Online |date=16 March 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кезде теміржол стансасы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Қала орталығында Гандидің қоладан жасалған мүсіні орнатылған.

=== XX ғасыр және апартеид кезеңі ===
1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін Питермарицбург Наталь провинциясының астанасы болып қалды. Қаладағы мемлекеттік мекемелер, оқу орындары мен өнеркәсіп кәсіпорындары оның аймақтық маңызын арттырды.

Апартеид кезеңінде қала тұрғындары нәсілдік белгілеріне қарай бөлек аудандарға қоныстандырылды. Топтық аудандар туралы заңды іске асыру нәтижесінде үнді текті тұрғындар негізінен Нортдейлге, африкалық тұрғындар Имбали және басқа арнайы бөлінген аудандарға, ал «түсті» қауымдастық өкілдері Вудлендс ауданына көшірілді. Бұл саясат қаланың әлеуметтік және кеңістіктік құрылымына ұзақ мерзімді әсер етті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/forced-removals-south-africa |title=Forced Removals in South Africa |website=South African History Online |date=25 May 2016 |updated=31 May 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Апартеидке қарсы қозғалыс кезінде Питермарицбург пен Эдендейл аймақтары кәсіподақтық, діни және азаматтық ұйымдардың маңызды орталықтарының біріне айналды.

=== Провинция астанасының мәртебесі ===
1994 жылы Наталь провинциясы бұрынғы КваЗулу аумақтарымен біріктіріліп, КваЗулу-Наталь провинциясы құрылды. Алғашқы демократиялық сайлаудан кейін Питермарицбург провинцияның заң шығарушы астанасы, ал [[Улунди]] әкімшілік астанасы ретінде белгіленді.

2004 жылы провинциялық үкіметтің негізгі мекемелері мен заң шығарушы органы Питермарицбургке көшіріліп, қала КваЗулу-Натальдің бірыңғай әкімшілік және заң шығарушы орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/news/speeches/speech-finance-mec-ina-cronje-occasion-msunduzi-innovation-and-development-institute |title=Speech by Finance MEC Ina Cronje on the occasion of the Msunduzi Innovation and Development Institute |website=South African Government |date=20 October 2009 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік басқаруы ==
Питермарицбург Мсундузи жергілікті муниципалитетінің құрамына кіреді. Муниципалитет өз кезегінде Умгунгундлову округінің бір бөлігі болып табылады. Қалалық кеңес сумен жабдықтау, санитария, электр энергиясын тарату, жергілікті жолдар, қалдықтарды жинау және қала құрылысы мәселелеріне жауап береді.

Қалада КваЗулу-Наталь провинциясының заң шығарушы органы, провинциялық министрліктер мен бірқатар округтік мемлекеттік мекемелер орналасқан. Сондықтан мемлекеттік басқару саласы жергілікті еңбек нарығында маңызды орын алады.

== Халқы ==
2011 жылғы санақ бойынша Питермарицбургтің негізгі қалалық аумағында 223 448 адам және 69 731 үй шаруашылығы болған. Халықтың тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 1771 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/566003 |title=Pietermaritzburg Main Place 566003 from Census 2011 |website=Census 2011 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 жылғы санақтағы нәсілдік жіктеу бойынша тұрғындардың:
* 70,0%-ы — қара нәсілді африкалықтар;
* 14,2%-ы — ақ нәсілділер;
* 8,4%-ы — үнділер мен басқа азиялықтар;
* 6,9%-ы — «түсті» тұрғындар;
* 0,3%-ы — өзге топтар болған.

Тұрғындардың негізгі ана тілдері:
* [[зулу тілі]] — 57,0%;
* [[ағылшын тілі]] — 28,9%;
* [[африкаанс]] — 4,2%;
* [[коса тілі]] — 3,5%;
* басқа тілдер — 6,3%.

2022 жылғы халық санағы бойынша кеңірек Мсундузи муниципалитетінің халқы 817 725 адам, үй шаруашылықтарының саны 213 727 болған. Салыстыру үшін, 2011 жылы муниципалитетте 621 715 адам тұрған.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.statssa.gov.za/publications/Report-03-01-83/Report-03-01-832022.pdf |title=The state of basic service delivery in South Africa: Analysis of Census 2022 data |publisher=Statistics South Africa |year=2024 |pages=84 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Питермарицбург — Умгунгундлову округінің негізгі экономикалық орталығы. Қала экономикасында мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, бөлшек және көтерме сауда, қаржы қызметтері, құрылыс, көлік, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу және өнеркәсіп маңызды орын алады.

Қалада алюминий бұйымдары, машина бөлшектері, жиһаз, ағаш және қағаз өнімдері, сүт өнімдері мен басқа азық-түлік тауарлары өндіріледі. Айналадағы ауылдық аудандарда орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, қант құрағы, көкөніс және гүл өсіру дамыған.

Мсундузи муниципалитетіне қарасты орман алқаптарында эвкалипт, қараған және қарағай өсіріледі. 2023 жылы муниципалитет ормандарды басқару, өрт қаупін азайту, ағашты жергілікті жерде өңдеу және жұмыс орындарын құру мақсатында мемлекеттік орман компаниясымен ынтымақтастық туралы келісім жасады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/politics/kznmunicipal/2023/10/04/msunduzis-forestry-agreement/ |title=Msunduzi’s forestry agreement |work=The Witness |date=4 October 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Провинциялық билік органдары мен жоғары оқу орындарының орналасуы мемлекеттік секторды, кәсіби қызметтерді және тұрғын үй нарығын қолдайды. Қала Наталь Мидлендс туристік аймағына, Дракенсберг тауларына және КваЗулу-Натальдің табиғи қорықтарына баратын туристер үшін де көлік және қызмет көрсету орталығы саналады.

== Көлігі ==
=== Автомобиль жолдары ===
Питермарицбург Дурбан мен [[Йоханнесбург]]ті жалғайтын N3 ұлттық автомагистралінің бойында орналасқан. Бұл жол Оңтүстік Африканың ішкі өнеркәсіптік аудандарын Дурбан теңіз портымен байланыстыратын негізгі жүк және жолаушы дәліздерінің бірі.

Дурбан мен Питермарицбург арасындағы N3 жолының шамамен 79 км бөлігі өткізу қабілетін арттыру, көпірлер мен жол айрықтарын қайта салу және қозғалыс қауіпсіздігін жақсарту мақсатында жаңғыртылуда.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.nra.co.za/uploads/62/A5_N2_N3_Digital_23.pdf |title=N2/N3 Upgrade Programme |publisher=South African National Roads Agency |year=2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

R33 аймақтық жолы қаланы Грейтаун және Паулпитерсбургпен, ал R56 жолы Иксопо және Кокстадпен байланыстырады. Қала ішіндегі жолаушылар тасымалының едәуір бөлігін шағын автобустар мен таксилер атқарады.

=== Қоғамдық көлік жобасы ===
2011 жылдан бастап Мсундузи муниципалитеті Питермарицбургті Эдендейл, Имбали және басқа аудандармен байланыстыратын жаңа автобус және такси желісін жоспарлады. 2015–2022 жылдары Мозес Мабхида жолының бойында 4,8 км арнайы қоғамдық көлік дәлізі салынды.

Алайда 2026 жылғы жағдай бойынша жоба толық пайдалануға берілмеген. Жоспарлау мен құрылыстың алғашқы кезеңдеріне шамамен 1,18 млрд ранд жұмсалған, ал арнайы жолақтардың кіреберістері бетон бөгеттермен жабылған. Муниципалитет бар инфрақұрылымды жалпы жол жүйесіне кіріктіріп, көлік қозғалысын жақсарту үшін қайта пайдалануды жоспарлаған.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburgs-r1-billion-public-transport-flop/ |title=Pietermaritzburg’s R1-billion transport flop |work=GroundUp |date=13 July 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Теміржол және әуе көлігі ===
Питермарицбург теміржол стансасы тарихи Дурбан—Йоханнесбург теміржол желісінде орналасқан. Жолаушы пойыздарының қозғалысы ұрлық пен инфрақұрылымның бүлінуіне байланысты 2021 жылы тоқтатылып, 2023 жылдың соңында шектеулі түрде қайта басталды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://groundup.org.za/article/pietermaritzburg-station-back-in-action-but-train-service-not-up-to-scratch/ |title=Pietermaritzburg station opens but train delayed 10 hours |work=GroundUp |date=12 December 2023 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қалаға Питермарицбург әуежайы қызмет көрсетеді. Ол бұрын Ориби әуежайы деп аталған және негізінен ішкі жолаушы рейстері мен жалпы авиацияға пайдаланылады.

== Білім және ғылым ==
Питермарицбург — КваЗулу-Натальдің ірі білім беру орталығы. Қалада көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер, кәсіптік колледждер және жоғары оқу орындары бар.

1910 жылы қалада Наталь университеттік колледжі құрылды. Ол 1949 жылы дербес Наталь университеті мәртебесін алды. Университеттің Дурбанда да бөлімшелері ашылып, ол көпкампусты оқу орнына айналды. 2004 жылы Наталь университеті мен Дурбан-Уэствилл университеті біріктіріліп, қазіргі [[КваЗулу-Наталь университеті]] құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukzn.ac.za/history/ |title=History |website=University of KwaZulu-Natal |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Питермарицбург кампусы ауыл шаруашылығы, биология, қоршаған орта, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерімен белгілі. Қалада Дурбан технологиялық университетінің Мидлендс кампустары мен бірнеше педагогикалық, техникалық және діни колледждер де жұмыс істейді.

Қаланың белгілі орта мектептеріне Maritzburg College, Pietermaritzburg Girls’ High School, Alexandra High School, Carter High School, Epworth School, St Charles College және басқа оқу орындары жатады.

== Мәдениеті және көрікті жерлері ==
Питермарицбург өзінің викториялық және эдвардтық сәулеті, саябақтары, мұражайлары мен тарихи ғимараттарына байланысты кейде «мұра қаласы» деп аталады.

=== Қалалық ратуша ===
Питермарицбург ратушасы — қаланың негізгі сәулеттік нышаны. Ол қызыл кірпіштен фламандтық ренессанс үлгісінде салынып, 1901 жылы ашылған. Ғимарат Оңтүстік жарты шардағы ең ірі қызыл кірпішті тарихи құрылыстардың бірі ретінде сипатталады. Ратушада үлкен концерт залы мен құбырлы орган орналасқан.

=== КваЗулу-Наталь мұражайы ===
КваЗулу-Наталь мұражайы 1904 жылғы 30 қарашада ашылған. Оның қорларында аймақ археологиясы, зулу қолөнері, еуропалық қоныстанушылар тарихы, малакология, энтомология және зоология бойынша маңызды коллекциялар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nmsa.org.za/ |title=KwaZulu-Natal Museum |website=KwaZulu-Natal Museum |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Тэтем көркем галереясы ===
Тэтем көркем галереясы бұрынғы Жоғарғы сот ғимаратында орналасқан. Оның коллекциясына Оңтүстік Африка, Ұлыбритания және Еуропа суретшілерінің кескіндеме, мүсін және сәндік өнер туындылары кіреді.

=== Ұлттық ботаникалық бақ ===
КваЗулу-Наталь ұлттық ботаникалық бағы 1874 жылғы 3 наурызда құрылды. Оны бастапқыда Питермарицбург ботаникалық қоғамы басқарған. 1969 жылы бақ Оңтүстік Африканың ұлттық ботаникалық бақтар жүйесіне берілді. Қазіргі кезде оны Оңтүстік Африка ұлттық биоалуантүрлілік институты басқарады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanbi.org/gardens/kwazulu-natal/history/ |title=History of the KwaZulu-Natal National Botanical Garden |website=South African National Biodiversity Institute |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бақта КваЗулу-Натальдің шалғындық және ормандық өсімдіктері, сирек ағаштар, дәрілік өсімдіктер мен сәндік гүлдер өсіріледі.

=== Басқа нысандар ===
Қаланың басқа тарихи және мәдени нысандарына:
* Ант шіркеуі және воортреккерлер тарихына арналған мұражай;
* Форт-Нейпир;
* Макрори үйі;
* Колониялық ғимараттар;
* ескі теміржол стансасы;
* Комрадс марафоны мұражайы;
* Уорлдс-Вью шолу алаңы;
* Куин-Элизабет табиғи саябағы жатады.

Қала маңында Хоуик сарқырамасы, Мидмар су қоймасы, Альберт-Фоллс қорығы және Наталь Мидлендс туристік бағыты орналасқан.

== Спорты ==
Питермарицбург әсіресе жеңіл атлетика, регби, футбол, крикет, велосипед және ескек есу спортымен белгілі.

Қала Дурбанмен бірге әлемдегі ең көне әрі әйгілі ультрамарафондардың бірі — '''Comrades Marathon''' жарысын өткізеді. Алғашқы марафон 1921 жылғы 24 мамырда ұйымдастырылған. Жарыстың бағыты жыл сайын кезектесіп, бір жылы Питермарицбургтен Дурбанға, келесі жылы Дурбаннан Питермарицбургке өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://comrades.com/comrades-museum |title=Comrades Museum |website=Comrades Marathon Association |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мсундузи өзенінің қалалық бөлігі ескек есу мен каноэ жаттығуларына пайдаланылады. Питермарицбургтен Дурбан маңына дейін өтетін Дуси каноэ марафоны да аймақтағы маңызды спорттық оқиғалардың бірі.

Қала халықаралық тау велосипеді және BMX жарыстарын қабылдаған. Гарри Гвала стадионында футбол матчтары, ал Овал спорт кешенінде крикет жарыстары өткізіледі.

== Бұқаралық ақпарат құралдары ==
Питермарицбургте ағылшын және зулу тілдеріндегі аймақтық баспасөз дамыған. Қаланың негізгі газеттерінің бірі — 1846 жылы шыға бастаған ''The Natal Witness'', қазіргі атауы — ''The Witness''. Сонымен қатар ''Maritzburg Sun'', ''Public Eye'', ''Village Talk'' және басқа жергілікті басылымдар таралады.

Қала туралы жаңалықтарды ағылшын тіліндегі ''The Witness'', ''News24'', ''GroundUp'' және басқа Оңтүстік Африка басылымдары, сондай-ақ африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' пен ''Maroela Media'' жариялайды.

== Қазіргі мәселелері және қаланы жаңғырту ==
2021 жылғы шілдеде Оңтүстік Африканың КваЗулу-Наталь және Гаутенг провинцияларында болған жаппай толқулар Питермарицбургке де әсер етті. Қаланың орталық бөлігінде кәсіпорындар жабылып, бірқатар сауда нысандары тоналып немесе өртенді. Африкаанс тіліндегі ''Netwerk24'' басылымы тәртіпсіздіктерден кейін Керкстраттағы көптеген кәсіпорындардың жабық тұрғанын және өртенген ғимараттардан металл сынықтары жиналғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/cele-in-pmb-ons-moet-baie-versigtig-wees-20210719 |title=Cele in PMB: “Ons moet baie versigtig wees” |work=Netwerk24 |date=19 July 2021 |access-date=14 July 2026 |language=af}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдары қалада сумен жабдықтау, электр желілері, жолдар, қалдықтарды жинау, муниципалдық басқару және қоғамдық көлікке қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. 2024 жылы Мсундузи мен оның айналасындағы аумақтарды метрополиялық муниципалитетке айналдыру ұсынысы қайта көтерілді. Кәсіпкерлер ықтимал қаржылық артықшылықтарды қолдағанымен, муниципалитеттің бұрынғы басқару мәселелері мен қызмет көрсету сапасына байланысты алаңдаушылық білдірді.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/2024/09/30/boost-for-citys-metro-hopes/ |title=Boost for City’s metro hopes |work=The Witness |date=30 September 2024 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

2026–2027 қаржы жылына арналған жобада муниципалитет күрделі шығындар бюджетінің 65%-ын су, кәріз, электр қуаты және жол инфрақұрылымын қалпына келтіруге бағыттайтынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://witness.co.za/news/pietermaritzburg/2026/04/29/infrastructure-dominates-msunduzi-municipality-budget-at-idp-public-consultation/ |title=Infrastructure dominates Msunduzi Municipality budget at IDP public consultation |work=The Witness |date=29 April 2026 |access-date=14 July 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[КваЗулу-Наталь]]
* [[Дурбан]]
* [[Улунди]]
* [[Мсундузи өзені]]
* [[КваЗулу-Наталь университеті]]
* [[Махатма Ганди]]
* [[Comrades Marathon]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.msunduzi.gov.za/ Мсундузи жергілікті муниципалитетінің ресми сайты]
* [https://pietermaritzburgtourism.co.za/ Питермарицбург туристік порталы]
* [https://kznlegislature.gov.za/ КваЗулу-Наталь заң шығарушы органы]

[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының қалалары]]
[[Санат:КваЗулу-Наталь]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының провинциялық астаналары]]
[[Санат:1838 жылы құрылған елді мекендер]]</text>
      <sha1>kw5mtc1l6feln7l5vcto5m7at5towv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(1338) Дюпонта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783446</id>
    <revision>
      <id>3629925</id>
      <timestamp>2026-07-14T17:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1338) Дюпонта | symbol =  | image = [[Сурет:1338Dup2-LB1-mag16.jpg|170px|]] | caption = 2009 жылғы суретте (1338) Дюпонта ортада | discovery = yes | discovery_ref =  | discoverer = Луи Буайе | discovered = 4.12.1934 | mp_name = | alt_names = 1934 XA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/s...</comment>
      <origin>3629925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="b08o7s23p7urv859ligmlbp38gzctkd" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1338) Дюпонта
| symbol = 
| image = [[Сурет:1338Dup2-LB1-mag16.jpg|170px|]]
| caption = 2009 жылғы суретте (1338) Дюпонта ортада
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 4.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 XA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1338 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,5179 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,0108 а. б.
| semimajor = 2,2644 а. б.
| eccentricity = 0,1120
| period = 3,41 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 4,817°
| asc_node = 325,63°
| mean_anomaly = 102,88°
| arg_perihelion = 110,63°
| satellites = 1
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 7,88 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,22
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 12,7}}
'''(1338) Дюпонта''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 4 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

13 000-нан астам астероидтан тұратын [[Флора жанұясы]]на кіреді.

2007 жылдың наурызында астероидтың серігі бар екені анықталды. Оның диаметрі шамамен 1,77 шақырымға тең.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>b08o7s23p7urv859ligmlbp38gzctkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3629956</id>
      <parentid>3629925</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3629956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="ftqfqyz5h9wtmt7jn32tqp8r4wx2cue" xml:space="preserve">{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #D6D6D6
| name = (1338) Дюпонта
| symbol = 
| image = [[Сурет:1338Dup2-LB1-mag16.jpg|170px|]]
| caption = 2009 жылғы суретте (1338) Дюпонта ортада
| discovery = yes
| discovery_ref = 
| discoverer = Луи Буайе
| discovered = 4.12.1934
| mp_name =
| alt_names = 1934 XA
| mp_category = Негізгі белдеу
| orbit_ref = &lt;ref&gt;[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1338 JPL Small-Body Database]&lt;/ref&gt;
| epoch = 4.09.2017
| aphelion = 2,5179 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]]
| perihelion = 2,0108 а. б.
| semimajor = 2,2644 а. б.
| eccentricity = 0,1120
| period = 3,41 жыл
| avg_speed = 
| inclination = 4,817°
| asc_node = 325,63°
| mean_anomaly = 102,88°
| arg_perihelion = 110,63°
| satellites = 1
| physical_characteristics = yes
| dimensions = 7,88 шақырым
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0,22
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =  
| spectral_type = S
| abs_magnitude = 12,7}}
'''(1338) Дюпонта''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]].

Оны 1934 жылдың 4 желтоқсанында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты.

Өз туысының есімімен атады.

13 000-нан астам астероидтан тұратын [[Флора жанұясы]]на кіреді.

2007 жылдың наурызында астероидтың серігі бар екені анықталды. Оның диаметрі шамамен 1,77 шақырымға тең.

== Тағы қараңыз ==
* [[Астероидтар тізімі (1301—1400)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астероидтар]]</text>
      <sha1>ftqfqyz5h9wtmt7jn32tqp8r4wx2cue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-07-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783447</id>
    <revision>
      <id>3629926</id>
      <timestamp>2026-07-14T18:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-07-15|POTD 2026-07-15]]: filename only</comment>
      <origin>3629926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="em2e588pzb0zc1eytv7xnj4jqcgxuzx" xml:space="preserve">Tribu Laarim, Kimotong, Sudán del Sur, 2024-01-24, DD 51.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>em2e588pzb0zc1eytv7xnj4jqcgxuzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Great50</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783448</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:LinsanityStrong" />
    <revision>
      <id>3629937</id>
      <timestamp>2026-07-14T18:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Great50]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LinsanityStrong]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Great50|Great50]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/LinsanityStrong|LinsanityStrong]]&quot;</comment>
      <origin>3629937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="jxmx6ydvrlmiztn987wn7ka3jnzwggg" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:LinsanityStrong]]</text>
      <sha1>jxmx6ydvrlmiztn987wn7ka3jnzwggg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>783449</id>
    <redirect title="Қырғызстан филармониялары (тізім)" />
    <revision>
      <id>3629995</id>
      <timestamp>2026-07-15T00:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Қырғызстан филармониялары (тізім)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3629995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="217p3vxvvvexh6kqfgfqpxdh0hdw6tg" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қырғызстан филармониялары (тізім)]]</text>
      <sha1>217p3vxvvvexh6kqfgfqpxdh0hdw6tg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Chchowmein</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783450</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Takeawaybox" />
    <revision>
      <id>3630004</id>
      <timestamp>2026-07-15T03:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Chchowmein]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Takeawaybox]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Chchowmein|Chchowmein]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Takeawaybox|Takeawaybox]]&quot;</comment>
      <origin>3630004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="4a9zzj5wvqhpjwf5nxfojbrz7278szx" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Takeawaybox]]</text>
      <sha1>4a9zzj5wvqhpjwf5nxfojbrz7278szx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зулу тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783451</id>
    <revision>
      <id>3630022</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тілдер |түсі                     = Нигер-Конго |аты                      = Зулу тілі |өз атауы                 = isiZulu |айтылуы                  = [isiˈzuːlu] |елдер                    = [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Лесото]], [[Эсватини]], [[Зимбабве]], [[Ботсвана]], [[Малави]], [[Мозамбик]] |аймақтар                 = негізі...</comment>
      <origin>3630022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45152" sha1="ru5iu0sn40c9g580y2f7i113avy11l9" xml:space="preserve">{{Тілдер
|түсі                     = Нигер-Конго
|аты                      = Зулу тілі
|өз атауы                 = isiZulu
|айтылуы                  = [isiˈzuːlu]
|елдер                    = [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Лесото]], [[Эсватини]], [[Зимбабве]], [[Ботсвана]], [[Малави]], [[Мозамбик]]
|аймақтар                 = негізінен [[Квазулу-Натал]], [[Гаутенг]] және [[Мпумаланга]]; Оңтүстік Африканың басқа провинциялары мен көршілес мемлекеттердегі жекелеген қауымдар
|ресми тіл                =
{{Hidden begin|title=Елдер:|titlestyle=left}}
{{байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}&lt;ref&gt;[https://www.justice.gov.za/constitution/chp01.html Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының 6-бабы]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(елдің он екі ресми тілінің бірі)&lt;/small&gt;
{{Hidden end}}
|реттейтін мекеме         = [[Оңтүстік Африка тілдері жөніндегі жалпыұлттық кеңес]] (Pan South African Language Board, PanSALB), Зулу ұлттық тіл органы
|сөйлеушілер саны         = '''[[Ана тілі|Үйде ең жиі қолданылатын тіл]]:'''&lt;br /&gt;ОАР халқының 24,4%-ы,&lt;br /&gt;шамамен 15 млн адам&lt;br /&gt;(2022)&lt;ref&gt;[https://www.statssa.gov.za/?p=18173 South Africa’s Evolving Cultural Landscape: A 26-Year Journey — Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''[[Екінші тіл]]:'''&lt;br /&gt;Оңтүстік Африкада ұлтаралық қатынас тілі ретінде кеңінен қолданылады
|рейтинг                  = ОАР-да үйде қолданылуы бойынша: '''1-орын''' (2022)
|күйі                     = тұрақты дамып келе жатқан тіл
|жойылды                  =
|санаты                   = [[Африка тілдері]]
|классификация            =
[[Нигер-конго тілдері|Нигер-конго әулеті]]
:[[Атлант-конго тілдері|Атлант-конго тармағы]]
::[[Бенуэ-конго тілдері|Бенуэ-конго тармағы]]
:::
:::
:::
:::
:::
&lt;br /&gt;[[Туыстас тілдер]]: [[Коса тілі|коса]], [[Свати тілі|свати]], [[Оңтүстік ндебеле тілі|оңтүстік ндебеле]], [[Солтүстік ндебеле тілі|солтүстік ндебеле]]
|жазу = [[латын әліпбиі]] ([[зулу әліпбиі]]), зулу [[Брайль қарпі|Брайль жазуы]]
|ISO1 = zu
|ISO2 = zul
|ISO3 = zul
|Сурет = South Africa Zulu speakers proportion map.svg
|сурет = South Africa Zulu speakers density map.svg
}}

'''Зулу тілі''' немесе '''исизулу''' (өз атауы: {{lang-zu|isiZulu}}) — [[Нигер-конго тілдері|нигер-конго тілдеріне]] жататын [[банту тілдері|банту тілдерінің]] [[нгуни тілдері|нгуни тобына]] кіретін тіл. Ол негізінен [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның шығыс және солтүстік-шығыс бөліктерінде, әсіресе [[Квазулу-Натал]], [[Гаутенг]] және [[Мпумаланга]] провинцияларында таралған.

Зулу — Оңтүстік Африка Республикасында үйде ең жиі қолданылатын тіл. 2022 жылғы халық санағының қорытындысы бойынша ел тұрғындарының 24,4%-ы зулуды үйдегі негізгі тіл ретінде көрсеткен. Осы көрсеткіш бойынша ол коса, африкаанс және ағылшын тілдерінен алда тұр.&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pansalb.org/pansalb-expresses-concern-regarding-south-african-sign-language-statistics-2/ |title=PanSALB expresses concern regarding South African Sign Language statistics |website=Pan South African Language Board |date=2023-10-11 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt; Зулу тілін екінші тіл ретінде меңгерген адамдар да көп болғандықтан, оны ОАР халқының жартысына жуығы әртүрлі деңгейде түсіне алады.

Зулу тілі 1994 жылдан бері Оңтүстік Африканың ресми тілдерінің бірі. 2023 жылы Оңтүстік Африка ым тіліне ресми мәртебе берілгеннен кейін елдегі ресми тілдердің саны он екіге жетті.&lt;ref name=&quot;constitution&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.justice.gov.za/constitution/chp01.html |title=Constitution of the Republic of South Africa: Founding Provisions, Section 6 |website=Department of Justice and Constitutional Development |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amendment&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.za/documents/constitutional-amendments/constitution-eighteenth-amendment-act-3-2023-english-sesotho-27 |title=Constitution Eighteenth Amendment Act 3 of 2023 |website=South African Government |date=2023-07-27 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тілі морфологиялық құрылысы жағынан [[агглютинативті тіл]] болып табылады. Оның негізгі ерекшеліктеріне зат есімдердің таптарға бөлінуі, сөйлем мүшелерінің сол таптарға қарай қиысуы, күрделі етістік жүйесі, екі деңгейлі тон жүйесі және [[қақпа дауыссыздар|қақпа дауыссыздардың]] болуы жатады.

== Атауы және этимологиясы ==

Тілдің өз атауы — ''isiZulu''. Мұндағы ''isi-'' — банту тілдеріндегі 7-зат есім табының префиксі. Бұл префикс тілдердің, мәдени құбылыстардың, құралдар мен кейбір заттардың атауларын жасауға қатысады. Мысалы, ''isiXhosa'' — коса тілі, ''isiNdebele'' — ндебеле тілі.

''Zulu'' атауы зулу халқының этнонимімен байланысты. Дәстүрлі түсіндіру бойынша бұл атау ''izulu'' — «аспан», «көк», «аспан әлемі» сөзінен тараған. Зулу тіліндегі этнонимдік және топонимдік атауларда әртүрлі зат есім таптарының префикстері қолданылады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нысан
! Зулу тіліндегі атауы
! Мағынасы

|-
| Бір адам
| ''umZulu''
| зулу халқының бір өкілі

|-
| Халық
| ''amaZulu''
| зулулар

|-
| Тіл
| ''isiZulu''
| зулу тілі

|-
| Ел немесе аймақ
| ''kwaZulu''
| зулулардың жері
|}

== Жіктелуі ==

Зулу тілі [[Нигер-конго тілдері|нигер-конго тілдер әулетінің]] атлант-конго тармағына, одан әрі бенуэ-конго, бантоид және банту тілдеріне жатады. Банту тілдерінің ішінде ол оңтүстік банту тілдеріне, нгуни тобына және зунда тармағына енгізіледі.&lt;ref name=&quot;glottolog&quot;&gt;{{cite web |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/zulu1248 |title=Zulu |website=Glottolog 5.3 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліне ең жақын тілдер:

[[коса тілі]] — ''isiXhosa'';
[[свати тілі]] — ''siSwati'';
оңтүстік ндебеле тілі — ''isiNdebele'';
солтүстік ндебеле тілі;
нгони тілі.

Бұл тілдердің грамматикалық құрылысы мен негізгі сөздік қоры бір-біріне жақын. Зулу мен коса тілдерінде сөйлейтін адамдар көбіне бір-бірінің сөзін белгілі бір деңгейде түсіне алады. Алайда олардың фонетикасында, сөздік қорында, орфографиясында және әдеби нормаларында елеулі айырмашылықтар бар.

Glottolog дерекқорында зулу тіліне ''zulu1248'' коды берілген, ал Гатри жіктелімінде ол S.42 индексімен белгіленеді.&lt;ref name=&quot;glottolog&quot;/&gt;

== Таралуы және сөйлеушілер саны ==

Зулу тілінде сөйлейтіндердің басым көпшілігі Оңтүстік Африка Республикасында тұрады. Тілдің негізгі тарихи аймағы — [[Квазулу-Натал]]. Сонымен қатар зулу тілі [[Йоханнесбург]], [[Претория]], [[Дурбан]] және басқа ірі қалаларда кеңінен қолданылады.

2022 жылғы халық санағында ОАР тұрғындарының 24,4%-ы зулуды үйде ең жиі қолданатын тіл ретінде көрсеткен. Бұл оны елдегі ең кең таралған ана тілі етеді.&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;

Зулу тілінің негізгі таралған аймақтары:

[[Квазулу-Натал]] — халықтың басым бөлігінің ана тілі;
[[Гаутенг]] — ішкі көші-қон нәтижесінде қалыптасқан ірі зулутілді қауым;
[[Мпумаланга]];
[[Фри-Стейт]]тің шығыс аудандары;
[[ОАР Солтүстік-Батыс провинциясы|Солтүстік-Батыс провинциясының]] қалалық аудандары.

Зулу тілінде сөйлейтін шағын қауымдар [[Лесото]], [[Эсватини]], [[Зимбабве]], [[Малави]], [[Ботсвана]] және [[Мозамбик]] аумағында да кездеседі. Дегенмен кейбір көршілес елдердегі зулу тіліне ұқсас сөйленістер дербес нгони немесе ндебеле тілдеріне жатқызылуы мүмкін.

Зулу тек ана тілі ретінде ғана емес, Оңтүстік Африканың әртүрлі этностары арасындағы қатынас тілі ретінде де қолданылады. Әсіресе Квазулу-Натал мен Гаутенгте оны ана тілі басқа адамдар да меңгереді.

== Ресми мәртебесі ==

Зулу тілі — Оңтүстік Африка Республикасының ресми тілдерінің бірі. Ел Конституциясының 6-бабында ''isiZulu'' басқа жергілікті және еуропалық тілдермен қатар ресми тіл ретінде көрсетілген.&lt;ref name=&quot;constitution&quot;/&gt;

Тілді дамыту, оның қолданылуын бақылау және терминологиясын стандарттау ісіне Оңтүстік Африка тілдері жөніндегі жалпыұлттық кеңес — Pan South African Language Board қатысады. Glottolog зулу тілін ұлттық деңгейде заңмен бекітілген және жойылу қаупі жоқ тіл ретінде сипаттайды.&lt;ref name=&quot;glottolog&quot;/&gt;

Зулу тілі мемлекеттік және провинциялық мекемелердің құжаттарында, бастауыш және орта мектептерде, жоғары оқу орындарында, сот және әкімшілік тәжірибеде, радио мен теледидарда, газет, журнал және интернет-басылымдарда қолданылады.

Оңтүстік Африка мектептерінде зулу тілі ана тілі, бірінші қосымша тіл немесе екінші қосымша тіл ретінде оқытыла алады. Елдің Базалық білім беру департаменті зулу тілі бойынша бастауыш және орта білімнің ресми оқу бағдарламаларын жариялаған.&lt;ref name=&quot;education&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.education.gov.za/Curriculum/CurriculumAssessmentPolicyStatements%28CAPS%29/CAPSIntermediate/tabid/572/Default.aspx |title=Curriculum and Assessment Policy Statements: Intermediate Phase |website=Department of Basic Education, Republic of South Africa |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Диалектілері ==

Зулу тілінің аумақтық түрлері бір-біріне жақын болғанымен, айтылуы, лексикасы және кейбір грамматикалық формалары бойынша ажыратылады. Лингвист Джоуни Махо зулу тілінің төрт негізгі диалектілік тобын көрсетеді:

Квазулу-Наталдың орталық диалектілері;
солтүстік Трансвааль немесе солтүстік зулу сөйленістері;
шығыс жағалаудағы квабе сөйленісі;
батыс жағалаудағы келе сөйленісі.

Қазіргі әдеби зулу тілі негізінен Квазулу-Наталдың орталық сөйленістеріне сүйенеді. Қалалық жерлерде ағылшын және африкаанс тілдерінің ықпалы күшті аралас сөйлеу түрлері де қалыптасқан. Гаутенг қалаларында зулу элементтері ''исикамто'' немесе ''цоциталь'' деп аталатын қалалық әлеуметтік сөйленістерде кеңінен қолданылады.

Әдеби тілде жаңа ұғымдарға арнап төл түбірлер негізінде жасалған терминдер жиі қолданылса, ауызекі тілде ағылшын тілінен тікелей алынған сөздер көбірек кездеседі. Мысалы, ұялы телефон әдеби тілде ''umakhalekhukhwini'', ал күнделікті сөйлеуде ''iselula'' деп аталуы мүмкін.

== Тарихы ==

=== Ауызша дәстүр ===

Зулу тілі ұзақ уақыт бойы ауызша түрде қолданылды. Оның тарихы Оңтүстік Африкаға қоныс аударған банту тілдес қауымдардың тарихымен байланысты. Нгуни халықтары оңтүстік-шығыс Африкада жергілікті кой және сан халықтарымен ұзақ уақыт байланыста болды. Осы тілдік қатынастар зулу мен коса тілдеріндегі қақпа дауыссыздардың қалыптасуына ықпал етті.

XIX ғасырдың басында [[Шака Зулу|Шака]] билеген кезеңде Зулу мемлекетінің аумағы мен саяси ықпалы кеңейді. Соның нәтижесінде зулу тілі Квазулу-Наталдың үлкен бөлігінде беделді қатынас тіліне айналды. [[Мфекане]] дәуіріндегі халықтардың қоныс аударуы нгуни тілдерінің Оңтүстік және Орталық Африканың басқа аймақтарына таралуына жағдай жасады.

=== Жазба тілдің қалыптасуы ===

Зулу тілінің жазба дәстүрі XIX ғасырда еуропалық миссионерлердің қызметімен байланысты қалыптасты. Олар тілдің дыбыстық жүйесін латын әліпбиі арқылы жазып, сөздіктер, грамматикалар, діни мәтіндер мен оқу құралдарын әзірледі.

Норвегиялық миссионер [[Ханс Палудан Смит Шрёдер]] зулу тілінің алғашқы толық грамматикасын жазды. ''Grammatik for Zulu-sproget'' атты еңбек 1850 жылы Христианияда, қазіргі [[Осло]] қаласында жарық көрді.&lt;ref name=&quot;schreuder&quot;&gt;{{cite web |url=https://kringom.no/en/sogndal/monument-commemorating-hans-schreuder-apostle-zulu-people |title=Monument commemorating Hans Schreuder — the apostle of the Zulu people |website=Kringom |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіліндегі толық [[Інжіл]] 1883 жылы Америкалық Інжіл қоғамы тарапынан басылып шықты. Бұл аударма жазба норманың орнығуына және зулу тіліндегі сауаттылықтың таралуына ықпал етті.&lt;ref name=&quot;bible&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.biblesa.co.za/a-brief-history-of-isizulu-bible-2020 |title=A brief history of isiZulu Bible 2020 |website=Bible Society of South Africa |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Әдебиеттің дамуы ===

XX ғасырдың басында зулу тіліндегі газет ісі, көркем әдебиет және білім беру жүйесі дами бастады. [[Джон Лангалибалеле Дубе]] 1901 жылы Охланге институтын құрды, ал 1903 жылы зулу тіліндегі ''Ilanga lase Natal'' газетін шығара бастады.

Дубенің 1930 жылы жарияланған ''Insila kaShaka'' тарихи шығармасы зулу тіліндегі алғашқы романдардың бірі әрі ұлттық әдебиеттің классикалық туындысы саналады.&lt;ref name=&quot;dube&quot;&gt;{{cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-langalibalele-dube |title=John Langalibalele Dube |website=South African History Online |date=2011-11-23 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;novel&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.up.ac.za/news/featuring-jeqe-body-servant-of-king-tshaka-insila-ka-tshaka-john-langalibalele-dube-translated |title=Featuring Jeqe, the Body-Servant of King Tshaka |website=University of Pretoria |date=2020-08-03 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Зулу тіл білімі мен әдебиетінің дамуына лингвист [[Клемент Мартин Док]] және ақын әрі ғалым [[Бенедикт Уоллет Вилакази]] үлкен үлес қосты. Олардың ''Zulu-English Dictionary'' сөздігі зулу лексикографиясының негізгі еңбектерінің біріне айналды. Зулу әдебиетінің белгілі өкілдеріне Реджинальд Дломо, Освальд Мбуисени Мтшали, Мазиси Кунене және басқа қаламгерлер жатады.

=== Қазіргі кезең ===

Апартеид кезеңінде зулу тілі негізінен жергілікті білім беру мен Квазулу бантустанының әкімшілік жүйесінде қолданылды, алайда ағылшын және африкаанс тілдерімен тең қоғамдық мәртебеге ие болмады.

1994 жылғы демократиялық өзгерістерден кейін зулу Оңтүстік Африканың ресми тілдерінің біріне айналды. 1996 жылғы Конституция жергілікті тілдердің мәртебесін көтеруді және олардың қолданылу аясын кеңейтуді мемлекеттің міндеті ретінде бекітті.&lt;ref name=&quot;constitution&quot;/&gt;

== Жазуы және емлесі ==

Зулу тілі [[латын әліпбиі]] негізінде жазылады. Қазіргі әліпбиде негізгі латынның 26 әрпі қолданылады, бірақ төл сөздерде кейбір әріптер сирек кездеседі. Бірқатар дыбыстар екі немесе үш әріптің тіркесімен беріледі.

Зулу тіліндегі негізгі диграфтар мен триграфтарға мыналар жатады:

''bh'', ''ph'', ''th'', ''kh'';
''hl'', ''dl'';
''sh'', ''tsh'';
''ng'', ''ny'';
''gc'', ''gq'', ''gx'';
''nc'', ''nq'', ''nx'';
''ngc'', ''ngq'', ''ngx''.

''c'', ''q'' және ''x'' әріптері қақпа дауыссыздарды білдіреді. Зулу емлесінде тон, негізгі екпін және дауысты дыбыстың фонетикалық ұзақтығы әдетте белгіленбейді.

Зулу тіліне біріктіріп жазу, яғни конъюнктивті орфография тән. Зат есімнің префиксі мен түбірі, сондай-ақ етістіктің грамматикалық көрсеткіштері бір сөз ретінде жазылады. Мысалы:

:''ngiyabathanda'' — «мен оларды жақсы көремін».

Бұл сөз бірнеше морфемадан тұрады:

:''ngi-ya-ba-thand-a''

мұндағы ''ngi-'' — бірінші жақ жекеше бастауыш көрсеткіші, ''-ya-'' — осы шақтың бөлектенген формасының көрсеткіші, ''-ba-'' — көпше адамды білдіретін толықтауыш көрсеткіші, ''-thand-'' — «сүю, жақсы көру» түбірі, ''-a'' — етістіктің соңғы дауыстысы.

Зулу тілінде дыбыстық жазбалар мен тіл үйретуге арналған аудиоматериалдар Калифорния университетінің UCLA Phonetics Lab Archive қорында сақталған.&lt;ref name=&quot;ucla&quot;&gt;{{cite web |url=https://archive.phonetics.ucla.edu/Language/ZUL/zul.html |title=Zulu |website=UCLA Phonetics Lab Archive |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Фонетикасы мен фонологиясы ==

=== Дауысты дыбыстар ===

Зулу тілінде бес негізгі дауысты фонема бар:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Алдыңғы
! Орталық
! Артқы

|-
| /i/
|
| /u/

|-
| /e/
|
| /o/

|-
|
| /a/
|
|}

Дауысты дыбыстардың айтылуы көршілес буындарға және сөздің сөйлемдегі орнына байланысты аздап өзгеруі мүмкін. Фонологиялық тұрғыдан дауыстылардың ұзын және қысқа түрлері жеке мағына ажырататын фонемалар болып саналмайды. Дегенмен сөйлемнің немесе синтаксистік топтың соңына жақын тұрған соңғыдан бір буын көбіне созылыңқы айтылады.

=== Дауыссыз дыбыстар ===

Зулу тіліндегі дауыссыздар жүйесі күрделі. Онда:

қатаң және ұяң шұғыл дауыссыздар;
демді дауыссыздар;
мұрын жолды дауыссыздар;
аффрикаттар;
бүйір дауыссыздар;
қақпа дауыссыздар бар.

Кейбір қатаң дауыссыздар айтылу барысында эйективті реңкке ие болады. ''r'' дыбысы байырғы зулу сөздеріне тән емес және негізінен еуропалық тілдерден енген сөздерде кездеседі.

=== Қақпа дауыссыздар ===

Зулу тілінің ең белгілі фонетикалық ерекшелігі — қақпа дауыссыздар. Олар тілдің койсан тілдерімен тарихи байланысының нәтижесінде қалыптасқан деп есептеледі.

Үш негізгі қақпа артикуляциясы бар:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Жазылуы
! Халықаралық фонетикалық әліпбидегі белгісі
! Жасалу орны

|-
| ''c''
| /ǀ/
| тіс немесе тіс-альвеолалық қақпа

|-
| ''q''
| /ǃ/
| альвеолалық немесе пошта-альвеолалық қақпа

|-
| ''x''
| /ǁ/
| бүйір қақпа
|}

Әр артикуляциялық түрдің беске жуық фонологиялық нұсқасы болады:

жай қақпа: ''c, q, x'';
демді қақпа: ''ch, qh, xh'';
ұяң қақпа: ''gc, gq, gx'';
мұрын жолды қақпа: ''nc, nq, nx'';
ұяң мұрын жолды қақпа: ''ngc, ngq, ngx''.

Осылайша зулу тілінде шамамен 15 қақпа дауыссыз фонема ажыратылады.

=== Тон және екпін ===

Зулу — тондық тіл. Негізгі екі тон деңгейі бар:

жоғары тон;
төмен тон.

Сонымен бірге тондардың өзара әсерінен сатылы төмендеу мен контурлық тондар пайда болуы мүмкін. Тон сөздердің немесе грамматикалық формалардың мағынасын ажыратуға қатысады, бірақ күнделікті жазуда көрсетілмейді.

Сөз екпіні көбіне соңғыдан бір буынға түседі. Фраза соңындағы осы буын созылыңқы айтылуы мүмкін. Дегенмен тон мен екпін бір құбылыс емес: тон сөздің лексикалық немесе грамматикалық құрылымына қатысты болса, екпін көбіне сөздің немесе фразаның ырғақтық құрылымын көрсетеді.

== Морфологиясы ==

Зулу тілі — айқын агглютинативті тіл. Сөздер бірнеше морфеманың бірізді жалғануы арқылы жасалады. Әр морфема, әдетте, белгілі бір грамматикалық мағына береді.

=== Зат есім таптары ===

Зулу тілінде еуропалық тілдердегідей ер және әйел тектері жоқ. Оның орнына зат есімдер префикстері мен қиысу үлгілеріне қарай бірнеше тапқа бөлінеді. Таптардың нөмірленуі қалпына келтірілген прабанту жүйесіне негізделеді. Зулу тілінде 1–11, 14, 15 және 17-таптар, сондай-ақ 1a және 2a кіші таптары қолданылады.

Зат есім, әдетте, префикс пен түбірден тұрады:

:''umuntu'' — адам: ''umu-'' + ''-ntu'';
:''abantu'' — адамдар: ''aba-'' + ''-ntu''.

Негізгі таптардың кейбірі:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Тап
! Префикс
! Мысал
! Мағынасы

|-
| 1
| ''um(u)-''
| ''umuntu''
| адам

|-
| 2
| ''aba-''
| ''abantu''
| адамдар

|-
| 3
| ''um(u)-''
| ''umuthi''
| ағаш, дәрі

|-
| 4
| ''imi-''
| ''imithi''
| ағаштар, дәрілер

|-
| 5
| ''i(li)-''
| ''itshe''
| тас

|-
| 6
| ''ama-''
| ''amatshe''
| тастар

|-
| 7
| ''isi-''
| ''isihlalo''
| орындық

|-
| 8
| ''izi-''
| ''izihlalo''
| орындықтар

|-
| 9
| ''in-''
| ''inja''
| ит

|-
| 10
| ''izin-''
| ''izinja''
| иттер

|-
| 11
| ''u(lu)-''
| ''uphaphe''
| қауырсын

|-
| 14
| ''ubu-''
| ''ubuntu''
| адамгершілік, адамшылық

|-
| 15
| ''uku-''
| ''ukufunda''
| оқу, үйрену
|}

Таптардың мағыналық қызметі қатаң емес. Адам атаулары көбіне 1 және 2-таптарға, жануарлар 9 және 10-таптарға, дерексіз ұғымдар 14-тапқа, ал тұйық етістіктер 15-тапқа жатады. Дегенмен әр тапта көптеген ерекшеліктер бар.&lt;ref name=&quot;nounclasses&quot;&gt;{{cite journal |last=Ngcobo |first=Mtholeni N. |title=Zulu noun classes revisited: A spoken corpus-based approach |journal=South African Journal of African Languages |year=2010 |volume=30 |issue=1 |pages=11–21 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Қиысу жүйесі ===

Зат есімнің табы оған қатысты сын есімнің, есімдіктің, сан есімнің және етістіктің формасына әсер етеді. Сөйлемдегі сөздер зат есім табына сәйкес арнайы қиысу көрсеткіштерін қабылдайды.

Мысалы:

:''Bonke abantu abaqatha basepulazini bayagawula.''

«Фермадағы барлық күшті адамдар ағаш шауып жатыр».

Мұнда ''abantu'' — «адамдар» сөзі 2-тапқа жатады. Оған қатысты ''bonke'', ''abaqatha'', ''basepulazini'' және ''bayagawula'' сөздерінің әрқайсысында осы тапқа сәйкес келетін ''b-'' немесе ''ba-'' қиысу элементі бар.

=== Етістік ===

Зулу етістігі көптеген грамматикалық көрсеткішті бір сөздің құрамында біріктіре алады. Етістік формасының жалпы құрылымы:

:болымсыздық көрсеткіші + бастауыш көрсеткіші + шақ немесе аспект көрсеткіші + толықтауыш көрсеткіші + түбір + туынды жұрнақтар + соңғы дауысты.

Етістікте:

бастауыштың жағы мен зат есім табы;
тура немесе жанама толықтауыш;
осы, өткен және келер шақ;
аяқталғандық пен созылыңқылық;
рай;
болымды немесе болымсыз форма көрсетіледі.

Мысалы:

:''Ngiyabathanda'' — «Мен оларды жақсы көремін»;
:''Angibathandi'' — «Мен оларды жақсы көрмеймін».

Зулу тіліндегі етістік түбіріне әртүрлі туынды жұрнақтар жалғана алады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Жұрнақ
! Қызметі
! Жалпы мағынасы

|-
| ''-is-''
| өзгелік
| біреуге әрекет жасату

|-
| ''-el-''
| аппликатив
| біреу үшін немесе бір бағытта жасау

|-
| ''-an-''
| ортақ етіс
| әрекетті бір-біріне жасау

|-
| ''-w-'' немесе ''-iw-''
| ырықсыз етіс
| әрекеттің нысанға бағытталуы

|-
| ''-ek-''
| қалыптық немесе бейтарап форма
| әрекеттің орындалуы не мүмкін болуы
|}

Зулу етістігінің морфологиялық күрделілігі табиғи тілді компьютерлік өңдеу, автоматты аударма және орфографиялық тексеру жүйелерін жасау кезінде ерекше маңызға ие.

== Синтаксисі ==

Зулу тіліндегі бейтарап сөз тәртібі:

:'''бастауыш — баяндауыш — толықтауыш'''.

Бұл сипат WALS типологиялық дерекқорында да көрсетілген.&lt;ref name=&quot;wals&quot;&gt;{{cite web |url=https://wals.info/languoid/lect/wals_code_zul |title=Language Zulu |website=The World Atlas of Language Structures Online |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Мысалы:

:''Umfana ufunda incwadi.''

«Бала кітап оқып отыр».

Мұнда:

''umfana'' — бала;
''ufunda'' — оқып отыр;
''incwadi'' — кітап.

Етістікте бастауыштың грамматикалық көрсеткіші міндетті түрде берілетіндіктен, контекстен белгілі бастауыш сөйлемде жеке сөз ретінде түсіріліп қалуы мүмкін. Сондықтан зулу тілі белгілі бір дәрежеде бастауышы түсірілетін тілдерге жатады.

Анықтауыштар көбіне зат есімнен кейін орналасады:

:''umuntu omkhulu'' — үлкен адам;
:''indlu enkulu'' — үлкен үй.

Сөз тәртібі ақпараттық құрылымға, тақырып пен логикалық екпінге байланысты өзгеруі мүмкін. Толықтауыш етістіктегі арнайы көрсеткіш арқылы қайталанса, ол сөйлемнің басына немесе соңына шығарылуы ықтимал.

Сұраулы сөйлемдер сұрау есімдіктері, арнайы бөлшектер немесе интонация арқылы жасалады. Болымсыздық етістік формасының басындағы және соңындағы өзгерістер арқылы беріледі.

== Сөздік құрамы ==

Зулу тілінің негізгі сөздік қоры прабанту және нгуни түбірлерінен тұрады. Койсан тілдерімен ұзақ байланыс нәтижесінде қақпа дауыссыздары бар көптеген сөздер қалыптасқан.

Отарлық және кейінгі кезеңдерде зулу тіліне [[ағылшын тілі|ағылшын]] және [[африкаанс]] тілдерінен көптеген сөз енді. Кірме сөздер зулу тілінің буындық және зат есім таптары жүйесіне бейімделеді:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Зулу сөзі
! Бастапқы сөз
! Мағынасы

|-
| ''isikole''
| африкаанс ''skool''
| мектеп

|-
| ''ibhasi''
| ағылшын ''bus''
| автобус

|-
| ''ithelevishini''
| ағылшын ''television''
| теледидар

|-
| ''ibhayisikili''
| ағылшын ''bicycle''
| велосипед

|-
| ''isekhondi''
| ағылшын ''second''
| секунд
|}

Тілді стандарттау барысында кірме сөздердің орнына төл түбірлерден жасалған жаңа терминдер де ұсынылады. Мысалы, ''umakhalekhukhwini'' сөзі «ұялы телефон» мағынасында қолданылады.

Зулу тілінен ағылшын және басқа тілдерге де бірқатар сөз енген. Олардың қатарында:

''ubuntu'' — адамгершілік, өзара байланыс пен қауымдастық қағидасы;
''indaba'' — кеңес, жиналыс, маңызды мәселе;
''impala'' — импала;
''mamba'' — мамба;
''muti'', зулу тіліндегі ''umuthi'' сөзінен — дәрі немесе дәстүрлі ем.

== Әдеби тіл және ауызекі сөйлеу ==

Әдеби зулу тілі мектептерде, ресми құжаттарда, әдеби шығармаларда және жаңалық хабарларында қолданылады. Ол стандартталған емле мен қалыптасқан терминологияға сүйенеді.

Ауызекі тілде ағылшын және африкаанс тілдерінен алынған сөздер, код ауыстыру және қысқарған формалар жиі кездеседі. Әсіресе жастардың қалалық сөйлеуінде бір сөйлемнің ішінде зулу мен ағылшын элементтерін қатар қолдану кең таралған.

Әдеби және ауызекі нұсқалардың айырмашылығы кейде жаңа технологиялар атауларынан көрінеді:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Әдеби зулу
! Ауызекі нұсқа
! Қазақша мағынасы

|-
| ''umakhalekhukhwini''
| ''iselula''
| ұялы телефон

|-
| ''Ngiyezwa''
| ''Ngiya-andastenda''
| түсінемін
|}

Екінші мысалдағы ''andastenda'' формасы ағылшын тіліндегі ''understand'' сөзінің зулу тілінің дыбыстық жүйесіне бейімделген нұсқасы болып табылады.

== Білім беру және бұқаралық ақпарат құралдары ==

Зулу тілі ОАР мектептерінде барлық негізгі білім деңгейінде оқытылады. Ол ана тілі ретінде де, қосымша тіл ретінде де ұсынылады. Зулу тіліндегі оқулықтар, әдеби шығармалар, сөздіктер және ресми оқу бағдарламалары бар.&lt;ref name=&quot;education&quot;/&gt;

Квазулу-Натал университеті және басқа жоғары оқу орындары зулу тілінің ғылыми терминологиясын дамыту, электрондық корпустар жасау және оны академиялық ортада қолдану бағытында жұмыс жүргізеді.

Зулу тілінде шығатын немесе хабар тарататын белгілі бұқаралық ақпарат құралдарына:

''Ilanga'';
''Isolezwe'';
''Ukhozi FM'';
SABC телеарналарының зулу тіліндегі жаңалықтары мен бағдарламалары жатады.

''Ukhozi FM'' — Оңтүстік Африка хабар тарату корпорациясының зулу тіліндегі радиостанциясы және елдегі аудиториясы ең үлкен радиостанциялардың бірі.&lt;ref name=&quot;ukhozi&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sabc.co.za/sabc/sabc-radio-shows-a-significant-audience-growth/ |title=SABC Radio shows a significant audience growth |website=South African Broadcasting Corporation |date=2019-08-28 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тіл үлгісі ==

Төменде [[Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы]]ның 1-бабы зулу тілінде берілген:

:''Bonke abantu bazalwa bekhululekile belingana ngesithunzi nangamalungelo. Bahlanganiswe wumcabango nangunembeza futhi kufanele baphathane ngomoya wobunye.''&lt;ref name=&quot;udhr&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/zulu |title=Universal Declaration of Human Rights — Zulu |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қазақша аудармасы:

:«Барлық адам баласы тумысынан азат әрі қадір-қасиеті мен құқықтары тең болып дүниеге келеді. Оларға ақыл мен ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-біріне бауырластық рухпен қарым-қатынас жасауға тиіс».

== Тіл кодтары ==

Зулу тіліне халықаралық стандарттарда мынадай кодтар берілген:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Стандарт
! Код

|-
| [[ISO 639-1]]
| ''zu''

|-
| [[ISO 639-2]]
| ''zul''

|-
| [[ISO 639-3]]
| ''zul''

|-
| Glottolog
| ''zulu1248''

|-
| Гатри жіктелімі
| ''S.42''

|-
| WALS
| ''zul''

|-
| Linguasphere
| ''99-AUT-fg''
|}

ISO 639-1 стандартындағы екі әріптік коды — ''zu'', ал ISO 639-2 және ISO 639-3 стандарттарындағы үш әріптік коды — ''zul''.&lt;ref name=&quot;iso&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=zu&amp;SearchType=iso_639_1 |title=Results for Search “zu” in ISO 639-2 Language Codes |website=Library of Congress |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Зулу тіліндегі Уикипедия ==

Зулу тіліндегі Уикипедия бөлімі ''isiZulu Wikipedia'' деп аталады және ''zu.wikipedia.org'' мекенжайында орналасқан. Ол зулу тіліндегі энциклопедиялық терминологияның, ғылыми-көпшілік стильдің және цифрлық контенттің дамуына ықпал етеді.

Зулу тілі интернетте, әлеуметтік желілерде және мобильдік қосымшаларда кеңінен қолданыла бастағанымен, ағылшын тілімен салыстырғанда электрондық сөздіктер, мәтіндік корпустар, автоматты аударма және сөйлеуді тану құралдарының көлемі әлі де шектеулі. Соңғы жылдары зулу тілін табиғи тілді компьютерлік өңдеу жүйелеріне енгізуге бағытталған зерттеулер жүргізілуде.

== Тағы қараңыз ==
* [[Банту тілдері]]
* [[Коса тілі]]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Әдебиеттер ==
* Doke, Clement Martyn. ''The Phonetics of the Zulu Language''. Johannesburg: University of the Witwatersrand Press, 1926.
* Doke, Clement Martyn; Vilakazi, Benedict Wallet. ''Zulu-English Dictionary''. Johannesburg: Witwatersrand University Press, 1948.
* Maho, Jouni Filip. ''New Updated Guthrie List Online''. 2009.
* Ngcobo, Mtholeni N. “Zulu noun classes revisited: A spoken corpus-based approach” // ''South African Journal of African Languages''. 2010. Vol. 30, No. 1. P. 11–21.
* Poulos, George; Bosch, Sonja E. ''Zulu''. München: Lincom Europa, 1997.
* Rycroft, David K.; Ngcobo, A. B. ''Say It in Zulu''. Cape Town: Maskew Miller Longman, 1979.

== Сыртқы сілтемелер ==
[https://www.pansalb.org/ Оңтүстік Африка тілдері жөніндегі жалпыұлттық кеңес — PanSALB]
[https://glottolog.org/resource/languoid/id/zulu1248 Зулу тілі — Glottolog]
[https://wals.info/languoid/lect/wals_code_zul Зулу тілі — WALS Online]
[https://archive.phonetics.ucla.edu/Language/ZUL/zul.html Зулу тілінің дыбыстық материалдары — UCLA Phonetics Lab Archive]
[https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/zulu Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы зулу тілінде]
[https://zu.wikipedia.org/ Зулу тіліндегі Уикипедия]

[[Санат:Банту тілдері]]
[[Санат:Нгуни тілдері]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының тілдері]]
[[Санат:Оңтүстік Африка Республикасының ресми тілдері]]
[[Санат:Лесото тілдері]]
[[Санат:Эсватини тілдері]]
[[Санат:Зулулар]]</text>
      <sha1>ru5iu0sn40c9g580y2f7i113avy11l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нирматрелвир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783453</id>
    <revision>
      <id>3630039</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Дәрі |type       = plain |image      = PF-07321332.svg |latin_name = Nirmatrelvirum |IUPAC_name = (1R,2S,5S)-N-[(1S)-1-циано-2-[(3S)-2-оксопирролидин-3-ил]этил]-3-[(2S)-3,3-диметил-2-[(2,2,2-трифторацетил)амино]бутаноил]-6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан-2-карбоксамид |C = 23 |H = 32 |F = 3 |N = 5 |O = 4 |CAS_number = 2628280-40-8 |PubChem    = 155903259 |DrugBank   = D...</comment>
      <origin>3630039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37853" sha1="1kg9osf1hc7nzflxlt3lzaztzjny4k4" xml:space="preserve">{{Дәрі
|type       = plain
|image      = PF-07321332.svg
|latin_name = Nirmatrelvirum
|IUPAC_name = (1R,2S,5S)-N-[(1S)-1-циано-2-[(3S)-2-оксопирролидин-3-ил]этил]-3-[(2S)-3,3-диметил-2-[(2,2,2-трифторацетил)амино]бутаноил]-6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан-2-карбоксамид
|C = 23 |H = 32 |F = 3 |N = 5 |O = 4
|CAS_number = 2628280-40-8
|PubChem    = 155903259
|DrugBank   = DB16691
|group      = вирусқа қарсы дәрілер; SARS-CoV-2 негізгі протеазасының тежегіштері
|ATC        = J05AE30 (ритонавирмен біріктірілімде)
|forms      = үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар; ритонавир таблеткаларымен бірге қапталады
|trademarks = Паксловид® (Paxlovid), Nirmacom, Bexovid, Paxista
}}

'''Нирматрелвир''' (әзірлену коды — '''PF-07321332''') — [[SARS-CoV-2]] вирусының негізгі протеазасын тежейтін, ауыз арқылы қабылданатын [[вирусқа қарсы дәрілік зат]]. Оны америкалық [[Pfizer]] фармацевтикалық компаниясы [[COVID-19]] ауруын емдеуге арналған препарат ретінде әзірледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;&gt;{{cite journal |author=Owen D. R., Allerton C. M. N., Anderson A. S. және басқалар |title=An oral SARS-CoV-2 Mpro inhibitor clinical candidate for the treatment of COVID-19 |journal=Science |year=2021 |volume=374 |issue=6575 |pages=1586–1593 |doi=10.1126/science.abl4784 |pmid=34726479 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Медициналық тәжірибеде нирматрелвир [[ритонавир]]мен бірге қолданылады. Бұл біріктірілген дәрілік препарат негізінен '''Паксловид''' ({{lang-en|Paxlovid}}) сауда атауымен шығарылады. Ритонавир нирматрелвирдің ағзада ыдырауын баяулатып, оның қан плазмасындағы емдік концентрациясын ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;&gt;{{cite web |title=Paxlovid — nirmatrelvir and ritonavir kit |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7fc038d8-195a-4b14-b14b-8318e6904ee6 |publisher=DailyMed |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әсер ету механизмі ==

Нирматрелвир — [[пептидомиметиктер|пептидомиметикалық]] құрылымға ие ковалентті [[протеаза тежегіші]]. Ол SARS-CoV-2 вирусының негізгі протеазасымен — '''M&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' немесе '''3CL&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' деп аталатын 3-химотрипсин тәрізді цистеиндік протеазамен байланысады.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Бұл фермент вирустың ұзын полипротеиндерін жеке функционалдық ақуыздарға бөледі. Осы ақуыздар вирустың көбеюі үшін қажет. Нирматрелвир протеазаның белсенді орталығындағы Cys145 [[цистеин]] қалдығымен қайтымды ковалентті байланыс түзіп, ферменттің жұмысын тежейді. Нәтижесінде вирустық полипротеиндер өңделмей, SARS-CoV-2 репликациясы бұзылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pavan M., Bolcato G., Bassani D., Sturlese M., Moro S. |title=Supervised Molecular Dynamics (SuMD) Insights into the mechanism of action of SARS-CoV-2 main protease inhibitor PF-07321332 |journal=Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry |year=2021 |volume=36 |issue=1 |pages=1646–1650 |doi=10.1080/14756366.2021.1954919 |pmid=34289752 |pmc=8300928 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвирдің ағзада жылдам метаболизденуіне [[CYP3A4]] ферменті қатысады. Сондықтан препарат ритонавирмен бірге беріледі. Ритонавир CYP3A4 ферментін тежеп, нирматрелвирдің метаболизмін баяулатады және оның ағзадағы мөлшерін арттырады. Ритонавирдің SARS-CoV-2-ге қарсы тікелей емдік әсері жоқ; бұл біріктірілімде ол фармакокинетикалық күшейткіш қызметін атқарады.

== Қолданылуы ==

Нирматрелвир ритонавирмен біріктірілген түрде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары науқастарды емдеуге қолданылады. Емді ауру белгілері пайда болғаннан кейін мүмкіндігінше ерте, әдетте алғашқы бес тәулік ішінде бастау ұсынылады.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;{{cite web |title=FDA Approves First Oral Antiviral for Treatment of COVID-19 in Adults |url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-oral-antiviral-treatment-covid-19-adults |publisher=U.S. Food and Drug Administration |date=2023-05-25 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвир жеке дәрілік препарат ретінде емес, әдетте нирматрелвир мен ритонавирден тұратын біріктірілген ем құрамында пайдаланылады. АҚШ-та ересектерге арналған әдеттегі мөлшері — тәулігіне екі рет 300 мг нирматрелвир және 100 мг ритонавир, емдеу ұзақтығы — бес күн. Бүйрек қызметі төмендеген кезде мөлшерін өзгерту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

Препарат COVID-19 ауруының экспозицияға дейінгі немесе экспозициядан кейінгі профилактикасына арналмаған. Оны қолдану қажеттігін, мөлшерін және емдеу ұзақтығын дәрігер анықтайды.

== Фармакокинетикасы ==

Нирматрелвир ауыз арқылы қабылданады. Ритонавир болмаған жағдайда ол негізінен CYP3A4 ферментінің әсерінен жылдам метаболизденеді. Ритонавирмен бірге қолданылған кезде нирматрелвирдің қан плазмасындағы концентрациясы жоғарылап, оның вирусқа қарсы әсері ұзарады.

Препарат пен оның метаболиттерінің ағзадан шығарылуына [[бүйрек]] қатысады. Сондықтан бүйрек қызметі бұзылған науқастарда дәрінің мөлшерін өзгерту немесе оны қолданудан бас тарту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

== Жағымсыз әсерлері ==

Нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімін қабылдау кезінде байқалуы мүмкін жағымсыз әсерлерге мыналар жатады:

* дәм сезудің бұзылуы немесе ауызда ащы, металл тәрізді дәмнің пайда болуы;
* [[диарея]];
* бас ауруы;
* жүрек айнуы;
* [[артериялық гипертензия|қан қысымының жоғарылауы]];
* бұлшықет ауыруы;
* бауыр ферменттері белсенділігінің жоғарылауы;
* аллергиялық реакциялар.

Ритонавир CYP3A4 ферментінің күшті тежегіші болғандықтан, нирматрелвир–ритонавир көптеген дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі мүмкін. Кейбір препараттардың қандағы концентрациясы қауіпті деңгейге дейін көтерілуі ықтимал. Осыған байланысты емді бастамас бұрын науқас қабылдап жүрген барлық дәрілік заттарды бағалау қажет.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact Sheet for Healthcare Providers: Emergency Use Authorization for Paxlovid |url=https://www.fda.gov/media/155050/download |publisher=U.S. Food and Drug Administration |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әзірлену тарихы ==

Нирматрелвирді әзірлеуге негіз болған зерттеулер коронавирус протеазаларының құрылымы мен қызметін зерттеуден басталды. Бұған дейін Pfizer компаниясы [[ауыр жіті респираторлық синдром]]ды туғызатын SARS-CoV вирусының протеазасын тежейтін қосылыстарды зерттеген болатын.

2020 жылғы наурызда, COVID-19 пандемиясы басталғаннан кейін, Pfizer SARS-CoV-2 вирусына қарсы жаңа дәрілік заттарды әзірлеу жобасын іске қосты. Зерттеу барысында бастапқыда көктамыр ішіне енгізуге арналған [[луфотрелвир]] қосылысы қарастырылды. Алайда оның құрылысы өзгертіліп, ауыз арқылы қабылдауға жарамды нирматрелвир алынды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;&gt;{{cite web |author=Halford B. |title=How Pfizer scientists transformed an old drug lead into a COVID-19 antiviral |url=https://cen.acs.org/pharmaceuticals/drug-discovery/How-Pfizer-scientists-transformed-old-drug-lead-COVID-19-antiviral/100/i3 |website=Chemical &amp; Engineering News |date=2022-01-14 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Молекуланы оңтайландыру барысында сутектік байланыс донорларының және айналмалы байланыстардың саны азайтылды. Құрылымға екі метил тобы бар қатты бициклді аминқышқыл қалдығы, P1 орнындағы пирролидон тобы және реакцияға қабілетті нитрил тобы енгізілді. Трифторацетамид фрагменті қосылыстың ауыз арқылы қабылданғандағы биожетімділігін жақсартты.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

Қосылыс алғаш рет 2020 жылғы шілдеде синтезделді. 2020 жылғы қыркүйекте жүргізілген жануарларға арналған фармакокинетикалық зерттеулер оны ауыз арқылы қабылдауға болатынын көрсетті. 2021 жылғы ақпанда PF-07321332 коды берілген нирматрелвирдің адамдар қатысқан алғашқы клиникалық зерттеуі басталды.

2021 жылғы қарашада Pfizer нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімінің COVID-19 салдарынан ауруханаға жатқызу немесе қайтыс болу қаупін төмендеткені туралы клиникалық зерттеу нәтижелерін жариялады. Сол жылдың желтоқсанында АҚШ-тың [[Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы]] Паксловидті төтенше жағдайда қолдануға рұқсат етті. 2023 жылғы мамырда препарат АҚШ-та COVID-19 ауруын емдеуге толық мақұлданды.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;/&gt;

== Химиялық қасиеттері ==

Нирматрелвирдің молекулалық формуласы — C&lt;sub&gt;23&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, молярлық массасы — 499,535 г/моль. Қосылыс молекуласында алты стереогендік орталық бар.

Нирматрелвир молекуласындағы [[нитрилдер|нитрил]] тобы вирустық протеазаның каталитикалық цистеинімен ковалентті байланыс түзуге қатысады. Пирролидон тобы протеаза танитын [[глутамин]] қалдығына құрылымдық жағынан ұқсайды.

== Синтезі ==

Нирматрелвирдің бастапқы зертханалық синтезі Pfizer зерттеушілерінің 2021 жылы ''Science'' журналында жарияланған мақаласында сипатталды. Оның толық синтездік сызбалары Pfizer-ге тиесілі патенттік құжаттарда да келтірілген.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;&gt;{{cite journal |author=Cotrim B. A., Domingos J. L. O., de Carvalho D. T. |title=Development and patent synthesis of nirmatrelvir — the main component of the first oral drug against SARS-CoV-2 |journal=Australian Journal of Chemistry |year=2022 |volume=75 |issue=7 |pages=487–491 |doi=10.1071/CH22104 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Синтез конвергентті жолмен жүргізіледі: молекуланың негізгі бөліктері жеке алынып, кейін пептидтік байланыстар арқылы біріктіріледі. Патентте көрсетілген бағыттардың бірінде синтездің негізгі сатылары мыналарды қамтиды:

# қорғалған пирролидон туындысын қажетті стереохимиясы бар аминқышқыл фрагментімен біріктіру;
# алынған аралық қосылысты 6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан қаңқасы бар фрагментпен байланыстыру;
# үшіншілік лейцин қалдығының амин тобын трифторацетилдеу;
# соңғы аралық өнімдегі бастапқы амидті нитрил тобына айналдыру.

Алдыңғы сатылардың бірінде синтетикалық гомохиралды аминқышқылы гомохиралды амин-амидпен суда еритін карбодиимид — 1-этил-3-(3-диметиламинопропил)карбодиимидтің (EDCI) қатысуымен біріктіріледі. Соңғы сатылардың бірінде амид [[Бёрджесс реактиві]]мен сусыздандырылып, нирматрелвирдің нитрил тобы түзіледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Патентте бірқатар балама бағыттар сипатталған. Олар қорғаныш топтарының түрімен, жеке фрагменттерді біріктіру ретімен және амидті нитрилге айналдыру тәсілдерімен ерекшеленеді. Өнеркәсіптік өндіріске бейімдеу кезінде еріткіштердің, реагенттердің және тазарту операцияларының тиімділігі мен қауіпсіздігі оңтайландырылды.&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;/&gt;

2022 жылы Чандрасекар Шекхар бастаған зерттеушілер тобы нирматрелвирді алудың балама тиімді толық синтезін жариялады. Бұл жұмыс препаратты алудың Pfizer патентіндегі бағыттан өзгеше зертханалық тәсілдерін дамытуға болатындығын көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shekhar C., Prasad B., Nallapati S. B. және басқалар |title=Total synthesis of antiviral drug, nirmatrelvir (PF-07321332) |journal=Tetrahedron Chem |year=2022 |volume=9 |pages=100078 |doi=10.1016/j.tchem.2022.100078 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық зерттеулер ==

EPIC-HR деп аталатын II/III фазалы клиникалық зерттеуде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары, вакцина алмаған ересектер зерттелді. Ауру белгілері басталғаннан кейін ерте берілген нирматрелвир–ритонавир біріктірілімі плацебомен салыстырғанда ауруханаға жатқызу немесе өлім қаупін едәуір төмендеткен.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hammond J., Leister-Tebbe H., Gardner A. және басқалар |title=Oral Nirmatrelvir for High-Risk, Nonhospitalized Adults with Covid-19 |journal=The New England Journal of Medicine |year=2022 |volume=386 |issue=15 |pages=1397–1408 |doi=10.1056/NEJMoa2118542 |pmid=35172054 |pmc=8908851 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кейінгі зерттеулер препараттың тиімділігі науқастың жасына, иммундық жағдайына, бұрынғы вакцинациясына, қатар жүретін ауруларына және COVID-19 асқынуларының бастапқы қаупіне байланысты өзгеруі мүмкін екенін көрсетті.

Кейбір науқастарда ем аяқталғаннан кейін COVID-19 белгілерінің немесе вирусқа жасалған тест нәтижесінің қайтадан оң болуы байқалған. Бұл құбылыс «COVID-19 рецидиві» немесе «Паксловидтен кейінгі қайта өршу» деп аталады. Мұндай жағдай нирматрелвир–ритонавир қабылдамаған адамдарда да кездесуі мүмкін.

== Патенттік жағдайы ==

Нирматрелвирге қатысты негізгі патенттік отбасы Pfizer компаниясына тиесілі. Қосылыс пен оған жақын нитрилді 3CL-протеаза тежегіштері, олардың фармацевтикалық композициялары және COVID-19-ды емдеуде қолданылуы '''WO 2021/250648''' халықаралық өтінімінде сипатталған. АҚШ-та осы патенттік отбасы негізінде '''US 11,351,149 B2''' патенті берілді.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;&gt;{{cite web |title=US11351149B2 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/US11351149B2/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;&gt;{{cite web |title=WO2021250648A1 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Бұл патенттік отбасының басымдық күні — 2020 жылғы 5 маусым, халықаралық өтінім 2021 жылғы 4 маусымда беріліп, 2021 жылғы 16 желтоқсанда жарияланды. АҚШ патенті 2022 жылғы 7 маусымда берілді. Патент формуласы нирматрелвирдің өзін ғана емес, онымен туыстас қосылыстарды, фармацевтикалық композицияларды және SARS-CoV-2 инфекциясын емдеу әдістерін де қамтиды.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;/&gt;

Паксловидке байланысты патенттік портфель бір ғана патентпен шектелмейді. Оған нирматрелвир молекуласына, оны алу үдерістеріне, кристалдық нысандарына, фармацевтикалық композицияларға және нирматрелвирді ритонавирмен бірге медициналық қолдануға қатысты өтінімдер кіруі мүмкін. Жекелеген патенттердің қолданылу мерзімі мен құқықтық мәртебесі нақты елге, патенттік өтінімнің ұлттық фазаға өтуіне, патенттің күшінде сақталуына және мерзімді ұзарту тетіктеріне байланысты анықталады.

2021 жылғы қарашада Pfizer БҰҰ қолдауындағы [[Дәрілік заттардың патенттік пулы]]мен (Medicines Patent Pool, MPP) ерікті лицензиялық келісім жасасты. Келісім нирматрелвирді ритонавирмен біріктіріп өндіруге және табысы төмен әрі орташа 95 мемлекетке жеткізуге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;&gt;{{cite web |title=Nirmatrelvir PF-07321332 licence |url=https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 |publisher=Medicines Patent Pool |date=2021-11 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы наурызда MPP 12 мемлекеттегі 35 өндірушімен қосалқы лицензиялық келісім жасалғанын хабарлады. Кейін Украинадағы «Дарница» компаниясының қосылуымен лицензиаттар саны 36-ға жетті. Қосалқы лицензиялар компанияларға нирматрелвирдің белсенді фармацевтикалық субстанциясын немесе ритонавирмен бірге қапталған дайын дәрілік препаратты өндіруге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;&gt;{{cite web |title=35 generic manufacturers sign agreements with MPP to produce low-cost generic versions of Pfizer’s oral COVID-19 treatment |url=https://medicinespatentpool.org/news-publications-post/35-generic-manufacturers-sign-agreements-with-mpp-to-produce-low-cost-generic-versions-of-pfizers-oral-covid-19-treatment-nirmatrelvir-in-combination-with-ritonavir-for-supply-in-95-low-and |publisher=Medicines Patent Pool |date=2022-03-17 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Лицензия географиялық тұрғыдан шектеулі. Сондықтан қосалқы лицензия алған өндірушілер препаратты лицензияда көрсетілген аумақтан тыс жерлерге еркін жеткізе алмайды. Лицензиялық аумаққа кірмейтін мемлекеттердегі өндіріс пен айналым сол елдердегі патенттердің құқықтық мәртебесіне және Pfizer-мен жасалған жеке келісімдерге байланысты.

== Өндірушілері ==

Нирматрелвирдің бастапқы әзірлеушісі және Паксловид препаратының түпнұсқалық өндірушісі — Pfizer. Клиникалық зерттеулерге арналған нирматрелвирдің алғашқы партиялары компанияның Гротондағы зерттеу орталығында өндірілді. Жаппай өндіріс үдерісі Pfizer-дің [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбургтегі]] зауытында әзірленді, ал дайын таблеткаларды блистерге қаптау жұмыстарына Италияның Асколи-Пичено қаласындағы кәсіпорын тартылды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

2022 жылғы 22 сәуірде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] Pfizer Limited өндірген нирматрелвир 150 мг және ритонавир 100 мг препаратын COVID-19-ды емдеуге арналған алдын ала біліктіліктен өткен дәрілер тізіміне енгізді.&lt;ref name=&quot;WHOPfizer&quot;&gt;{{cite web |title=First nirmatrelvir + ritonavir prequalified for COVID-19 |url=https://extranet.who.int/prequal/news/first-nirmatrelvir-ritonavir-prequalified-covid-19 |publisher=World Health Organization |date=2022-04-22 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

MPP қосалқы лицензияларын алған компаниялардың қатарына мыналар кіреді:

* ''Arene Lifesciences'', ''Divi’s Laboratories'', ''Glenmark Life Sciences'', ''Hetero Labs'', ''Laurus Labs'', ''Strides Pharma Science'', ''Torrent Pharmaceuticals'' және басқа үндістандық өндірушілер;
* Қытайдың ''Zhejiang Jiuzhou Pharmaceutical'', ''Zhejiang Huahai Pharmaceutical'', ''Fosun Pharma'' және басқа компаниялары;
* Оңтүстік Кореяның ''Celltrion'' және ''Dongbang Future Tech'' компаниялары;
* Бангладештің ''Beximco Pharmaceuticals'' компаниясы;
* Пәкістанның ''Remington Pharmaceutical Industries'' компаниясы;
* Сербияның ''Hemofarm'' тобына кіретін ''FHI Zdravlje'' компаниясы;
* Мексиканың ''Neolpharma'' компаниясы;
* Украинаның ''Дарница'' компаниясы.

Бұл кәсіпорындардың бір бөлігі белсенді фармацевтикалық субстанцияны, ал екінші бөлігі дайын дәрілік препаратты өндіруге лицензия алды. Лицензияның болуы препараттың барлық елде автоматты түрде тіркелгенін немесе сатылымға шығарылғанын білдірмейді: әр өндіруші тиісті ұлттық немесе халықаралық реттеуші рәсімдерден бөлек өтуге тиіс.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;/&gt;

2022 жылғы желтоқсанда ДДҰ Үндістандағы ''Hetero Labs'' компаниясының нирматрелвир–ритонавир дженеригін алдын ала біліктіліктен өткізді. Кейін ДДҰ тізіміне Қытайдың ''Zhejiang Apeloa Kangyu Pharmaceutical'', ''Yaopharma'', ''Celltrion'' және басқа өндірушілерінің препараттары енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhejiang Apeloa Kangyu’s nirmatrelvir + ritonavir tablet prequalified |url=https://extranet.who.int/prequal/news/zhejiang-apeloa-kangyu-nirmatrelvir-ritonavir-tablet-prequalified |publisher=World Health Organization |date=2023-11-08 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CV020 — Nirmatrelvir + Ritonavir |url=https://extranet.who.int/prequal/medicines/cv020 |publisher=World Health Organization |date=2024-09-04 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Сауда атаулары ==

Түпнұсқалық нирматрелвир–ритонавир препаратының халықаралық сауда атауы — '''Paxlovid''' («Паксловид»). Бұл атау Pfizer компаниясына тиесілі тауар белгісі болып табылады. Бір қаптамада нирматрелвир мен ритонавирдің жеке таблеткалары бірге орналастырылады.

Кейбір мемлекеттерде немесе жекелеген өндірушілердің өнімдері үшін қолданылатын атауларға мыналар жатады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сауда атауы
! Құрамы
! Компания немесе өндіруші
! Ескертпе
|-
| '''Paxlovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Pfizer
| Түпнұсқалық препарат
|-
| '''Nirmacom'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero Labs
| MPP лицензиясы бойынша шығарылатын дженерик; ДДҰ алдын ала біліктілігін алған
|-
| '''Bexovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Beximco Pharmaceuticals
| Бангладеште шығарылған дженерик
|-
| '''Paxista'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero
| Кейбір нарықтарда кездесетін дженерик атауы
|}

'''Paxlovid''' — нирматрелвирдің жеке сауда атауы емес, нирматрелвир мен ритонавир бірге қапталған біріктірілген дәрілік препараттың атауы. Әртүрлі елдерде тіркелген дженериктердің атаулары бұдан өзгеше болуы мүмкін. Интернет арқылы ұсынылатын барлық өнімдер ресми тіркелген немесе сапасы расталған дәрілер болып саналмайды; олардың арасында контрафактілік өнімдер де кездесуі мүмкін.

== Қазақстандағы тіркелуі және қолжетімділігі ==

Нирматрелвир Қазақстанда [[ритонавир]]мен біріктірілген '''Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt;''' дәрілік препаратының құрамында тіркелген. Қазақстан Республикасы дәрілік заттарының мемлекеттік тізіліміндегі тіркеу куәлігінің нөмірі — '''РК-ЛС-5№026192''', тіркелген күні — 2024 жылғы 5 маусым.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® — РК-ЛС-5№026192 |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=ru |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид® Қазақстанда түпнұсқалық дәрілік препарат ретінде тіркелген және дәріханалар арқылы сатылады. Препарат дәрігердің рецепті бойынша босатылады. Дәріханалардағы нақты қолжетімділігі мен бағасы елді мекенге, жеткізушіге және дәріхана желісіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Препараттың АТХ коды — '''J05AE30'''. Ол екі бөлек әсер етуші заттан тұрады:

* 150 мг нирматрелвир бар қызғылт түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар;
* 100 мг ритонавир бар ақ немесе ақ дерлік түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар.

Бір күнге арналған пішінді ұяшықты қаптамада нирматрелвирдің төрт таблеткасы және ритонавирдің екі таблеткасы болады. Картон қорапқа бес пішінді ұяшықты қаптама салынады, бұл стандартты бес күндік емдеу курсына сәйкес келеді.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;/&gt;

Қазақстанда бекітілген медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, Паксловид® қосымша оттегімен емдеуді қажет етпейтін және COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары ересектерді емдеуге арналған. Ұсынылатын стандартты доза — 300 мг нирматрелвирді және 100 мг ритонавирді бір мезгілде әр 12 сағат сайын бес күн бойы қабылдау. Емді COVID-19 диагнозы қойылғаннан кейін мүмкіндігінше ерте және ауру белгілері пайда болғаннан кейінгі алғашқы бес күн ішінде бастау керек.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® препаратын медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулық |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=kk |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид® COVID-19 профилактикасына арналмаған. Ритонавирдің CYP3A ферментін күшті тежеуіне байланысты препарат көптеген басқа дәрілермен клиникалық маңызды өзара әрекеттесуі мүмкін. Сондықтан оны дәрігердің тағайындауынсыз қолдануға болмайды. Орташа дәрежедегі бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастарда дозаны азайту қажет, ал ауыр бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігі кезінде препаратты қолдануға шектеулер белгіленген.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;/&gt;

== Лицензиялау және қолжетімділік ==

Pfizer мен MPP арасындағы ерікті лицензиялық келісім табысы төмен және орташа 95 мемлекет халқы үшін нирматрелвир–ритонавир дженериктеріне қолжетімділікті кеңейтуді көздейді. Бұл елдерде қосалқы лицензия алған өндірушілер патент иесіне роялти төлемей немесе келісімде белгіленген жеңілдетілген талаптар бойынша өнім шығара алады.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;/&gt;

Лицензияға кірмейтін мемлекеттерде препараттың қолжетімділігі Pfizer-дің жеткізіліміне, ұлттық тіркеуге, патенттік шектеулерге және өндірушімен жасалған коммерциялық келісімдерге тәуелді.

== Атауы ==

«Нирматрелвир» — дәрілік заттың халықаралық патенттелмеген атауы. Оның құрамындағы «-релвир» жұрнағы вирусқа қарсы дәрілік заттардың атауларында қолданылады. Әзірлеу барысында қосылыс '''PF-07321332''' коды бойынша белгілі болды.

== Тағы қараңыз ==

* [[Нирматрелвир/ритонавир]]
* [[Ритонавир]]
* [[COVID-19-ды емдеу]]
* [[Протеаза тежегіші]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Ремдесивир]]
* [[Молнупиравир]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/155903259 Нирматрелвир] — PubChem дерекқорында
* [https://go.drugbank.com/drugs/DB16691 Нирматрелвир] — DrugBank дерекқорында
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/paxlovid Paxlovid] — Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі
* [https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 Нирматрелвир бойынша лицензиялық келісім] — Medicines Patent Pool
* [https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en WO 2021/250648 патенттік өтінімі]
* [https://register.ndda.kz/ Қазақстан Республикасының дәрілік заттар мемлекеттік тізілімі]

{{Commons category|Nirmatrelvir}}

[[Санат:Вирусқа қарсы дәрілер]]
[[Санат:Протеаза тежегіштері]]
[[Санат:Нитрилдер]]
[[Санат:Амидтер]]
[[Санат:Пирролидондар]]
[[Санат:Фторорганикалық қосылыстар]]
[[Санат:Pfizer]]</text>
      <sha1>1kg9osf1hc7nzflxlt3lzaztzjny4k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630043</id>
      <parentid>3630039</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазақстандағы тіркелуі және қолжетімділігі */</comment>
      <origin>3630043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37864" sha1="ol2nqmpztdndkom8g5geg3e25mcpao9" xml:space="preserve">{{Дәрі
|type       = plain
|image      = PF-07321332.svg
|latin_name = Nirmatrelvirum
|IUPAC_name = (1R,2S,5S)-N-[(1S)-1-циано-2-[(3S)-2-оксопирролидин-3-ил]этил]-3-[(2S)-3,3-диметил-2-[(2,2,2-трифторацетил)амино]бутаноил]-6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан-2-карбоксамид
|C = 23 |H = 32 |F = 3 |N = 5 |O = 4
|CAS_number = 2628280-40-8
|PubChem    = 155903259
|DrugBank   = DB16691
|group      = вирусқа қарсы дәрілер; SARS-CoV-2 негізгі протеазасының тежегіштері
|ATC        = J05AE30 (ритонавирмен біріктірілімде)
|forms      = үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар; ритонавир таблеткаларымен бірге қапталады
|trademarks = Паксловид® (Paxlovid), Nirmacom, Bexovid, Paxista
}}

'''Нирматрелвир''' (әзірлену коды — '''PF-07321332''') — [[SARS-CoV-2]] вирусының негізгі протеазасын тежейтін, ауыз арқылы қабылданатын [[вирусқа қарсы дәрілік зат]]. Оны америкалық [[Pfizer]] фармацевтикалық компаниясы [[COVID-19]] ауруын емдеуге арналған препарат ретінде әзірледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;&gt;{{cite journal |author=Owen D. R., Allerton C. M. N., Anderson A. S. және басқалар |title=An oral SARS-CoV-2 Mpro inhibitor clinical candidate for the treatment of COVID-19 |journal=Science |year=2021 |volume=374 |issue=6575 |pages=1586–1593 |doi=10.1126/science.abl4784 |pmid=34726479 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Медициналық тәжірибеде нирматрелвир [[ритонавир]]мен бірге қолданылады. Бұл біріктірілген дәрілік препарат негізінен '''Паксловид''' ({{lang-en|Paxlovid}}) сауда атауымен шығарылады. Ритонавир нирматрелвирдің ағзада ыдырауын баяулатып, оның қан плазмасындағы емдік концентрациясын ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;&gt;{{cite web |title=Paxlovid — nirmatrelvir and ritonavir kit |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7fc038d8-195a-4b14-b14b-8318e6904ee6 |publisher=DailyMed |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әсер ету механизмі ==

Нирматрелвир — [[пептидомиметиктер|пептидомиметикалық]] құрылымға ие ковалентті [[протеаза тежегіші]]. Ол SARS-CoV-2 вирусының негізгі протеазасымен — '''M&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' немесе '''3CL&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' деп аталатын 3-химотрипсин тәрізді цистеиндік протеазамен байланысады.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Бұл фермент вирустың ұзын полипротеиндерін жеке функционалдық ақуыздарға бөледі. Осы ақуыздар вирустың көбеюі үшін қажет. Нирматрелвир протеазаның белсенді орталығындағы Cys145 [[цистеин]] қалдығымен қайтымды ковалентті байланыс түзіп, ферменттің жұмысын тежейді. Нәтижесінде вирустық полипротеиндер өңделмей, SARS-CoV-2 репликациясы бұзылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pavan M., Bolcato G., Bassani D., Sturlese M., Moro S. |title=Supervised Molecular Dynamics (SuMD) Insights into the mechanism of action of SARS-CoV-2 main protease inhibitor PF-07321332 |journal=Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry |year=2021 |volume=36 |issue=1 |pages=1646–1650 |doi=10.1080/14756366.2021.1954919 |pmid=34289752 |pmc=8300928 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвирдің ағзада жылдам метаболизденуіне [[CYP3A4]] ферменті қатысады. Сондықтан препарат ритонавирмен бірге беріледі. Ритонавир CYP3A4 ферментін тежеп, нирматрелвирдің метаболизмін баяулатады және оның ағзадағы мөлшерін арттырады. Ритонавирдің SARS-CoV-2-ге қарсы тікелей емдік әсері жоқ; бұл біріктірілімде ол фармакокинетикалық күшейткіш қызметін атқарады.

== Қолданылуы ==

Нирматрелвир ритонавирмен біріктірілген түрде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары науқастарды емдеуге қолданылады. Емді ауру белгілері пайда болғаннан кейін мүмкіндігінше ерте, әдетте алғашқы бес тәулік ішінде бастау ұсынылады.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;{{cite web |title=FDA Approves First Oral Antiviral for Treatment of COVID-19 in Adults |url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-oral-antiviral-treatment-covid-19-adults |publisher=U.S. Food and Drug Administration |date=2023-05-25 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвир жеке дәрілік препарат ретінде емес, әдетте нирматрелвир мен ритонавирден тұратын біріктірілген ем құрамында пайдаланылады. АҚШ-та ересектерге арналған әдеттегі мөлшері — тәулігіне екі рет 300 мг нирматрелвир және 100 мг ритонавир, емдеу ұзақтығы — бес күн. Бүйрек қызметі төмендеген кезде мөлшерін өзгерту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

Препарат COVID-19 ауруының экспозицияға дейінгі немесе экспозициядан кейінгі профилактикасына арналмаған. Оны қолдану қажеттігін, мөлшерін және емдеу ұзақтығын дәрігер анықтайды.

== Фармакокинетикасы ==

Нирматрелвир ауыз арқылы қабылданады. Ритонавир болмаған жағдайда ол негізінен CYP3A4 ферментінің әсерінен жылдам метаболизденеді. Ритонавирмен бірге қолданылған кезде нирматрелвирдің қан плазмасындағы концентрациясы жоғарылап, оның вирусқа қарсы әсері ұзарады.

Препарат пен оның метаболиттерінің ағзадан шығарылуына [[бүйрек]] қатысады. Сондықтан бүйрек қызметі бұзылған науқастарда дәрінің мөлшерін өзгерту немесе оны қолданудан бас тарту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

== Жағымсыз әсерлері ==

Нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімін қабылдау кезінде байқалуы мүмкін жағымсыз әсерлерге мыналар жатады:

* дәм сезудің бұзылуы немесе ауызда ащы, металл тәрізді дәмнің пайда болуы;
* [[диарея]];
* бас ауруы;
* жүрек айнуы;
* [[артериялық гипертензия|қан қысымының жоғарылауы]];
* бұлшықет ауыруы;
* бауыр ферменттері белсенділігінің жоғарылауы;
* аллергиялық реакциялар.

Ритонавир CYP3A4 ферментінің күшті тежегіші болғандықтан, нирматрелвир–ритонавир көптеген дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі мүмкін. Кейбір препараттардың қандағы концентрациясы қауіпті деңгейге дейін көтерілуі ықтимал. Осыған байланысты емді бастамас бұрын науқас қабылдап жүрген барлық дәрілік заттарды бағалау қажет.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact Sheet for Healthcare Providers: Emergency Use Authorization for Paxlovid |url=https://www.fda.gov/media/155050/download |publisher=U.S. Food and Drug Administration |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әзірлену тарихы ==

Нирматрелвирді әзірлеуге негіз болған зерттеулер коронавирус протеазаларының құрылымы мен қызметін зерттеуден басталды. Бұған дейін Pfizer компаниясы [[ауыр жіті респираторлық синдром]]ды туғызатын SARS-CoV вирусының протеазасын тежейтін қосылыстарды зерттеген болатын.

2020 жылғы наурызда, COVID-19 пандемиясы басталғаннан кейін, Pfizer SARS-CoV-2 вирусына қарсы жаңа дәрілік заттарды әзірлеу жобасын іске қосты. Зерттеу барысында бастапқыда көктамыр ішіне енгізуге арналған [[луфотрелвир]] қосылысы қарастырылды. Алайда оның құрылысы өзгертіліп, ауыз арқылы қабылдауға жарамды нирматрелвир алынды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;&gt;{{cite web |author=Halford B. |title=How Pfizer scientists transformed an old drug lead into a COVID-19 antiviral |url=https://cen.acs.org/pharmaceuticals/drug-discovery/How-Pfizer-scientists-transformed-old-drug-lead-COVID-19-antiviral/100/i3 |website=Chemical &amp; Engineering News |date=2022-01-14 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Молекуланы оңтайландыру барысында сутектік байланыс донорларының және айналмалы байланыстардың саны азайтылды. Құрылымға екі метил тобы бар қатты бициклді аминқышқыл қалдығы, P1 орнындағы пирролидон тобы және реакцияға қабілетті нитрил тобы енгізілді. Трифторацетамид фрагменті қосылыстың ауыз арқылы қабылданғандағы биожетімділігін жақсартты.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

Қосылыс алғаш рет 2020 жылғы шілдеде синтезделді. 2020 жылғы қыркүйекте жүргізілген жануарларға арналған фармакокинетикалық зерттеулер оны ауыз арқылы қабылдауға болатынын көрсетті. 2021 жылғы ақпанда PF-07321332 коды берілген нирматрелвирдің адамдар қатысқан алғашқы клиникалық зерттеуі басталды.

2021 жылғы қарашада Pfizer нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімінің COVID-19 салдарынан ауруханаға жатқызу немесе қайтыс болу қаупін төмендеткені туралы клиникалық зерттеу нәтижелерін жариялады. Сол жылдың желтоқсанында АҚШ-тың [[Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы]] Паксловидті төтенше жағдайда қолдануға рұқсат етті. 2023 жылғы мамырда препарат АҚШ-та COVID-19 ауруын емдеуге толық мақұлданды.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;/&gt;

== Химиялық қасиеттері ==

Нирматрелвирдің молекулалық формуласы — C&lt;sub&gt;23&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, молярлық массасы — 499,535 г/моль. Қосылыс молекуласында алты стереогендік орталық бар.

Нирматрелвир молекуласындағы [[нитрилдер|нитрил]] тобы вирустық протеазаның каталитикалық цистеинімен ковалентті байланыс түзуге қатысады. Пирролидон тобы протеаза танитын [[глутамин]] қалдығына құрылымдық жағынан ұқсайды.

== Синтезі ==

Нирматрелвирдің бастапқы зертханалық синтезі Pfizer зерттеушілерінің 2021 жылы ''Science'' журналында жарияланған мақаласында сипатталды. Оның толық синтездік сызбалары Pfizer-ге тиесілі патенттік құжаттарда да келтірілген.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;&gt;{{cite journal |author=Cotrim B. A., Domingos J. L. O., de Carvalho D. T. |title=Development and patent synthesis of nirmatrelvir — the main component of the first oral drug against SARS-CoV-2 |journal=Australian Journal of Chemistry |year=2022 |volume=75 |issue=7 |pages=487–491 |doi=10.1071/CH22104 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Синтез конвергентті жолмен жүргізіледі: молекуланың негізгі бөліктері жеке алынып, кейін пептидтік байланыстар арқылы біріктіріледі. Патентте көрсетілген бағыттардың бірінде синтездің негізгі сатылары мыналарды қамтиды:

# қорғалған пирролидон туындысын қажетті стереохимиясы бар аминқышқыл фрагментімен біріктіру;
# алынған аралық қосылысты 6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан қаңқасы бар фрагментпен байланыстыру;
# үшіншілік лейцин қалдығының амин тобын трифторацетилдеу;
# соңғы аралық өнімдегі бастапқы амидті нитрил тобына айналдыру.

Алдыңғы сатылардың бірінде синтетикалық гомохиралды аминқышқылы гомохиралды амин-амидпен суда еритін карбодиимид — 1-этил-3-(3-диметиламинопропил)карбодиимидтің (EDCI) қатысуымен біріктіріледі. Соңғы сатылардың бірінде амид [[Бёрджесс реактиві]]мен сусыздандырылып, нирматрелвирдің нитрил тобы түзіледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Патентте бірқатар балама бағыттар сипатталған. Олар қорғаныш топтарының түрімен, жеке фрагменттерді біріктіру ретімен және амидті нитрилге айналдыру тәсілдерімен ерекшеленеді. Өнеркәсіптік өндіріске бейімдеу кезінде еріткіштердің, реагенттердің және тазарту операцияларының тиімділігі мен қауіпсіздігі оңтайландырылды.&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;/&gt;

2022 жылы Чандрасекар Шекхар бастаған зерттеушілер тобы нирматрелвирді алудың балама тиімді толық синтезін жариялады. Бұл жұмыс препаратты алудың Pfizer патентіндегі бағыттан өзгеше зертханалық тәсілдерін дамытуға болатындығын көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shekhar C., Prasad B., Nallapati S. B. және басқалар |title=Total synthesis of antiviral drug, nirmatrelvir (PF-07321332) |journal=Tetrahedron Chem |year=2022 |volume=9 |pages=100078 |doi=10.1016/j.tchem.2022.100078 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық зерттеулер ==

EPIC-HR деп аталатын II/III фазалы клиникалық зерттеуде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары, вакцина алмаған ересектер зерттелді. Ауру белгілері басталғаннан кейін ерте берілген нирматрелвир–ритонавир біріктірілімі плацебомен салыстырғанда ауруханаға жатқызу немесе өлім қаупін едәуір төмендеткен.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hammond J., Leister-Tebbe H., Gardner A. және басқалар |title=Oral Nirmatrelvir for High-Risk, Nonhospitalized Adults with Covid-19 |journal=The New England Journal of Medicine |year=2022 |volume=386 |issue=15 |pages=1397–1408 |doi=10.1056/NEJMoa2118542 |pmid=35172054 |pmc=8908851 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кейінгі зерттеулер препараттың тиімділігі науқастың жасына, иммундық жағдайына, бұрынғы вакцинациясына, қатар жүретін ауруларына және COVID-19 асқынуларының бастапқы қаупіне байланысты өзгеруі мүмкін екенін көрсетті.

Кейбір науқастарда ем аяқталғаннан кейін COVID-19 белгілерінің немесе вирусқа жасалған тест нәтижесінің қайтадан оң болуы байқалған. Бұл құбылыс «COVID-19 рецидиві» немесе «Паксловидтен кейінгі қайта өршу» деп аталады. Мұндай жағдай нирматрелвир–ритонавир қабылдамаған адамдарда да кездесуі мүмкін.

== Патенттік жағдайы ==

Нирматрелвирге қатысты негізгі патенттік отбасы Pfizer компаниясына тиесілі. Қосылыс пен оған жақын нитрилді 3CL-протеаза тежегіштері, олардың фармацевтикалық композициялары және COVID-19-ды емдеуде қолданылуы '''WO 2021/250648''' халықаралық өтінімінде сипатталған. АҚШ-та осы патенттік отбасы негізінде '''US 11,351,149 B2''' патенті берілді.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;&gt;{{cite web |title=US11351149B2 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/US11351149B2/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;&gt;{{cite web |title=WO2021250648A1 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Бұл патенттік отбасының басымдық күні — 2020 жылғы 5 маусым, халықаралық өтінім 2021 жылғы 4 маусымда беріліп, 2021 жылғы 16 желтоқсанда жарияланды. АҚШ патенті 2022 жылғы 7 маусымда берілді. Патент формуласы нирматрелвирдің өзін ғана емес, онымен туыстас қосылыстарды, фармацевтикалық композицияларды және SARS-CoV-2 инфекциясын емдеу әдістерін де қамтиды.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;/&gt;

Паксловидке байланысты патенттік портфель бір ғана патентпен шектелмейді. Оған нирматрелвир молекуласына, оны алу үдерістеріне, кристалдық нысандарына, фармацевтикалық композицияларға және нирматрелвирді ритонавирмен бірге медициналық қолдануға қатысты өтінімдер кіруі мүмкін. Жекелеген патенттердің қолданылу мерзімі мен құқықтық мәртебесі нақты елге, патенттік өтінімнің ұлттық фазаға өтуіне, патенттің күшінде сақталуына және мерзімді ұзарту тетіктеріне байланысты анықталады.

2021 жылғы қарашада Pfizer БҰҰ қолдауындағы [[Дәрілік заттардың патенттік пулы]]мен (Medicines Patent Pool, MPP) ерікті лицензиялық келісім жасасты. Келісім нирматрелвирді ритонавирмен біріктіріп өндіруге және табысы төмен әрі орташа 95 мемлекетке жеткізуге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;&gt;{{cite web |title=Nirmatrelvir PF-07321332 licence |url=https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 |publisher=Medicines Patent Pool |date=2021-11 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы наурызда MPP 12 мемлекеттегі 35 өндірушімен қосалқы лицензиялық келісім жасалғанын хабарлады. Кейін Украинадағы «Дарница» компаниясының қосылуымен лицензиаттар саны 36-ға жетті. Қосалқы лицензиялар компанияларға нирматрелвирдің белсенді фармацевтикалық субстанциясын немесе ритонавирмен бірге қапталған дайын дәрілік препаратты өндіруге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;&gt;{{cite web |title=35 generic manufacturers sign agreements with MPP to produce low-cost generic versions of Pfizer’s oral COVID-19 treatment |url=https://medicinespatentpool.org/news-publications-post/35-generic-manufacturers-sign-agreements-with-mpp-to-produce-low-cost-generic-versions-of-pfizers-oral-covid-19-treatment-nirmatrelvir-in-combination-with-ritonavir-for-supply-in-95-low-and |publisher=Medicines Patent Pool |date=2022-03-17 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Лицензия географиялық тұрғыдан шектеулі. Сондықтан қосалқы лицензия алған өндірушілер препаратты лицензияда көрсетілген аумақтан тыс жерлерге еркін жеткізе алмайды. Лицензиялық аумаққа кірмейтін мемлекеттердегі өндіріс пен айналым сол елдердегі патенттердің құқықтық мәртебесіне және Pfizer-мен жасалған жеке келісімдерге байланысты.

== Өндірушілері ==

Нирматрелвирдің бастапқы әзірлеушісі және Паксловид препаратының түпнұсқалық өндірушісі — Pfizer. Клиникалық зерттеулерге арналған нирматрелвирдің алғашқы партиялары компанияның Гротондағы зерттеу орталығында өндірілді. Жаппай өндіріс үдерісі Pfizer-дің [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбургтегі]] зауытында әзірленді, ал дайын таблеткаларды блистерге қаптау жұмыстарына Италияның Асколи-Пичено қаласындағы кәсіпорын тартылды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

2022 жылғы 22 сәуірде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] Pfizer Limited өндірген нирматрелвир 150 мг және ритонавир 100 мг препаратын COVID-19-ды емдеуге арналған алдын ала біліктіліктен өткен дәрілер тізіміне енгізді.&lt;ref name=&quot;WHOPfizer&quot;&gt;{{cite web |title=First nirmatrelvir + ritonavir prequalified for COVID-19 |url=https://extranet.who.int/prequal/news/first-nirmatrelvir-ritonavir-prequalified-covid-19 |publisher=World Health Organization |date=2022-04-22 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

MPP қосалқы лицензияларын алған компаниялардың қатарына мыналар кіреді:

* ''Arene Lifesciences'', ''Divi’s Laboratories'', ''Glenmark Life Sciences'', ''Hetero Labs'', ''Laurus Labs'', ''Strides Pharma Science'', ''Torrent Pharmaceuticals'' және басқа үндістандық өндірушілер;
* Қытайдың ''Zhejiang Jiuzhou Pharmaceutical'', ''Zhejiang Huahai Pharmaceutical'', ''Fosun Pharma'' және басқа компаниялары;
* Оңтүстік Кореяның ''Celltrion'' және ''Dongbang Future Tech'' компаниялары;
* Бангладештің ''Beximco Pharmaceuticals'' компаниясы;
* Пәкістанның ''Remington Pharmaceutical Industries'' компаниясы;
* Сербияның ''Hemofarm'' тобына кіретін ''FHI Zdravlje'' компаниясы;
* Мексиканың ''Neolpharma'' компаниясы;
* Украинаның ''Дарница'' компаниясы.

Бұл кәсіпорындардың бір бөлігі белсенді фармацевтикалық субстанцияны, ал екінші бөлігі дайын дәрілік препаратты өндіруге лицензия алды. Лицензияның болуы препараттың барлық елде автоматты түрде тіркелгенін немесе сатылымға шығарылғанын білдірмейді: әр өндіруші тиісті ұлттық немесе халықаралық реттеуші рәсімдерден бөлек өтуге тиіс.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;/&gt;

2022 жылғы желтоқсанда ДДҰ Үндістандағы ''Hetero Labs'' компаниясының нирматрелвир–ритонавир дженеригін алдын ала біліктіліктен өткізді. Кейін ДДҰ тізіміне Қытайдың ''Zhejiang Apeloa Kangyu Pharmaceutical'', ''Yaopharma'', ''Celltrion'' және басқа өндірушілерінің препараттары енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhejiang Apeloa Kangyu’s nirmatrelvir + ritonavir tablet prequalified |url=https://extranet.who.int/prequal/news/zhejiang-apeloa-kangyu-nirmatrelvir-ritonavir-tablet-prequalified |publisher=World Health Organization |date=2023-11-08 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CV020 — Nirmatrelvir + Ritonavir |url=https://extranet.who.int/prequal/medicines/cv020 |publisher=World Health Organization |date=2024-09-04 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Сауда атаулары ==

Түпнұсқалық нирматрелвир–ритонавир препаратының халықаралық сауда атауы — '''Paxlovid''' («Паксловид»). Бұл атау Pfizer компаниясына тиесілі тауар белгісі болып табылады. Бір қаптамада нирматрелвир мен ритонавирдің жеке таблеткалары бірге орналастырылады.

Кейбір мемлекеттерде немесе жекелеген өндірушілердің өнімдері үшін қолданылатын атауларға мыналар жатады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сауда атауы
! Құрамы
! Компания немесе өндіруші
! Ескертпе
|-
| '''Paxlovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Pfizer
| Түпнұсқалық препарат
|-
| '''Nirmacom'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero Labs
| MPP лицензиясы бойынша шығарылатын дженерик; ДДҰ алдын ала біліктілігін алған
|-
| '''Bexovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Beximco Pharmaceuticals
| Бангладеште шығарылған дженерик
|-
| '''Paxista'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero
| Кейбір нарықтарда кездесетін дженерик атауы
|}

'''Paxlovid''' — нирматрелвирдің жеке сауда атауы емес, нирматрелвир мен ритонавир бірге қапталған біріктірілген дәрілік препараттың атауы. Әртүрлі елдерде тіркелген дженериктердің атаулары бұдан өзгеше болуы мүмкін. Интернет арқылы ұсынылатын барлық өнімдер ресми тіркелген немесе сапасы расталған дәрілер болып саналмайды; олардың арасында контрафактілік өнімдер де кездесуі мүмкін.

== Қазақстандағы тіркелуі және қолжетімділігі ==

Нирматрелвир Қазақстанда [[ритонавир]]мен біріктірілген '''Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt;''' дәрілік препаратының құрамында тіркелген. Қазақстан Республикасы дәрілік заттарының мемлекеттік тізіліміндегі тіркеу куәлігінің нөмірі — '''РК-ЛС-5№026192''', тіркелген күні — 2024 жылғы 5 маусым.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® — РК-ЛС-5№026192 |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=ru |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид® Қазақстанда түпнұсқалық дәрілік препарат ретінде тіркелген және дәріханалар арқылы сатылады. Препарат дәрігердің рецепті бойынша босатылады. Дәріханалардағы нақты қолжетімділігі мен бағасы елді мекенге, жеткізушіге және дәріхана желісіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Препараттың АТХ коды — '''J05AE30'''. Ол екі бөлек әсер етуші заттан тұрады:

* 150 мг нирматрелвир бар қызғылт түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар;
* 100 мг ритонавир бар ақ немесе ақ дерлік түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар.

Бір күнге арналған пішінді ұяшықты қаптамада нирматрелвирдің төрт таблеткасы және ритонавирдің екі таблеткасы болады. Картон қорапқа бес пішінді ұяшықты қаптама салынады, бұл стандартты бес күндік емдеу курсына сәйкес келеді.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;/&gt;

Қазақстанда бекітілген медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, Паксловид® қосымша оттегімен емдеуді қажет етпейтін және COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары ересектерді емдеуге арналған. Ұсынылатын стандартты доза — 300 мг нирматрелвирді және 100 мг ритонавирді бір мезгілде әр 12 сағат сайын бес күн бойы қабылдау. Емді COVID-19 диагнозы қойылғаннан кейін мүмкіндігінше ерте және ауру белгілері пайда болғаннан кейінгі алғашқы бес күн ішінде бастау керек.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® препаратын медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулық |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=kk |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt; COVID-19 профилактикасына арналмаған. Ритонавирдің CYP3A ферментін күшті тежеуіне байланысты препарат көптеген басқа дәрілермен клиникалық маңызды өзара әрекеттесуі мүмкін. Сондықтан оны дәрігердің тағайындауынсыз қолдануға болмайды. Орташа дәрежедегі бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастарда дозаны азайту қажет, ал ауыр бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігі кезінде препаратты қолдануға шектеулер белгіленген.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;/&gt;

== Лицензиялау және қолжетімділік ==

Pfizer мен MPP арасындағы ерікті лицензиялық келісім табысы төмен және орташа 95 мемлекет халқы үшін нирматрелвир–ритонавир дженериктеріне қолжетімділікті кеңейтуді көздейді. Бұл елдерде қосалқы лицензия алған өндірушілер патент иесіне роялти төлемей немесе келісімде белгіленген жеңілдетілген талаптар бойынша өнім шығара алады.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;/&gt;

Лицензияға кірмейтін мемлекеттерде препараттың қолжетімділігі Pfizer-дің жеткізіліміне, ұлттық тіркеуге, патенттік шектеулерге және өндірушімен жасалған коммерциялық келісімдерге тәуелді.

== Атауы ==

«Нирматрелвир» — дәрілік заттың халықаралық патенттелмеген атауы. Оның құрамындағы «-релвир» жұрнағы вирусқа қарсы дәрілік заттардың атауларында қолданылады. Әзірлеу барысында қосылыс '''PF-07321332''' коды бойынша белгілі болды.

== Тағы қараңыз ==

* [[Нирматрелвир/ритонавир]]
* [[Ритонавир]]
* [[COVID-19-ды емдеу]]
* [[Протеаза тежегіші]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Ремдесивир]]
* [[Молнупиравир]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/155903259 Нирматрелвир] — PubChem дерекқорында
* [https://go.drugbank.com/drugs/DB16691 Нирматрелвир] — DrugBank дерекқорында
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/paxlovid Paxlovid] — Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі
* [https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 Нирматрелвир бойынша лицензиялық келісім] — Medicines Patent Pool
* [https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en WO 2021/250648 патенттік өтінімі]
* [https://register.ndda.kz/ Қазақстан Республикасының дәрілік заттар мемлекеттік тізілімі]

{{Commons category|Nirmatrelvir}}

[[Санат:Вирусқа қарсы дәрілер]]
[[Санат:Протеаза тежегіштері]]
[[Санат:Нитрилдер]]
[[Санат:Амидтер]]
[[Санат:Пирролидондар]]
[[Санат:Фторорганикалық қосылыстар]]
[[Санат:Pfizer]]</text>
      <sha1>ol2nqmpztdndkom8g5geg3e25mcpao9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630054</id>
      <parentid>3630043</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3630054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37830" sha1="1t9oz7mobwuxhddwn3ycocul1pt1cmr" xml:space="preserve">{{Дәрі
|type       = plain
|image      = PF-07321332.svg
|latin_name = Nirmatrelvirum
|IUPAC_name = (1R,2S,5S)-N-[(1S)-1-циано-2-[(3S)-2-оксопирролидин-3-ил]этил]-3-[(2S)-3,3-диметил-2-[(2,2,2-трифторацетил)амино]бутаноил]-6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан-2-карбоксамид
|C = 23 |H = 32 |F = 3 |N = 5 |O = 4
|CAS_number = 2628280-40-8
|PubChem    = 155903259
|DrugBank   = DB16691
|group      = вирусқа қарсы дәрілер; SARS-CoV-2 негізгі протеазасының тежегіштері
|ATC        = J05AE30 (ритонавирмен біріктірілімде)
|forms      = үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар; ритонавир таблеткаларымен бірге қапталады
|trademarks = Паксловид® (Paxlovid), Nirmacom, Bexovid, Paxista
}}

'''Нирматрелвир''' (әзірлену коды — '''PF-07321332''') — [[SARS-CoV-2]] вирусының негізгі протеазасын тежейтін, ауыз арқылы қабылданатын [[вирусқа қарсы дәрілік зат]]. Оны америкалық [[Pfizer]] фармацевтикалық компаниясы [[COVID-19]] ауруын емдеуге арналған препарат ретінде әзірледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;&gt;{{cite journal |author=Owen D. R., Allerton C. M. N., Anderson A. S. және басқалар |title=An oral SARS-CoV-2 Mpro inhibitor clinical candidate for the treatment of COVID-19 |journal=Science |year=2021 |volume=374 |issue=6575 |pages=1586–1593 |doi=10.1126/science.abl4784 |pmid=34726479 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Медициналық тәжірибеде нирматрелвир [[ритонавир]]мен бірге қолданылады. Бұл біріктірілген дәрілік препарат негізінен '''Паксловид''' ({{lang-en|Paxlovid}}) сауда атауымен шығарылады. Ритонавир нирматрелвирдің ағзада ыдырауын баяулатып, оның қан плазмасындағы емдік концентрациясын ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;&gt;{{cite web |title=Paxlovid — nirmatrelvir and ritonavir kit |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7fc038d8-195a-4b14-b14b-8318e6904ee6 |publisher=DailyMed |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әсер ету механизмі ==

Нирматрелвир — [[пептидомиметиктер|пептидомиметикалық]] құрылымға ие ковалентті [[протеаза тежегіші]]. Ол SARS-CoV-2 вирусының негізгі протеазасымен — '''M&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' немесе '''3CL&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' деп аталатын 3-химотрипсин тәрізді цистеиндік протеазамен байланысады.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Бұл фермент вирустың ұзын полипротеиндерін жеке функционалдық ақуыздарға бөледі. Осы ақуыздар вирустың көбеюі үшін қажет. Нирматрелвир протеазаның белсенді орталығындағы Cys145 [[цистеин]] қалдығымен қайтымды ковалентті байланыс түзіп, ферменттің жұмысын тежейді. Нәтижесінде вирустық полипротеиндер өңделмей, SARS-CoV-2 репликациясы бұзылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pavan M., Bolcato G., Bassani D., Sturlese M., Moro S. |title=Supervised Molecular Dynamics (SuMD) Insights into the mechanism of action of SARS-CoV-2 main protease inhibitor PF-07321332 |journal=Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry |year=2021 |volume=36 |issue=1 |pages=1646–1650 |doi=10.1080/14756366.2021.1954919 |pmid=34289752 |pmc=8300928 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвирдің ағзада жылдам метаболизденуіне [[CYP3A4]] ферменті қатысады. Сондықтан препарат ритонавирмен бірге беріледі. Ритонавир CYP3A4 ферментін тежеп, нирматрелвирдің метаболизмін баяулатады және оның ағзадағы мөлшерін арттырады. Ритонавирдің SARS-CoV-2-ге қарсы тікелей емдік әсері жоқ; бұл біріктірілімде ол фармакокинетикалық күшейткіш қызметін атқарады.

== Қолданылуы ==

Нирматрелвир ритонавирмен біріктірілген түрде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары науқастарды емдеуге қолданылады. Емді ауру белгілері пайда болғаннан кейін мүмкіндігінше ерте, әдетте алғашқы бес тәулік ішінде бастау ұсынылады.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;{{cite web |title=FDA Approves First Oral Antiviral for Treatment of COVID-19 in Adults |url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-oral-antiviral-treatment-covid-19-adults |publisher=U.S. Food and Drug Administration |date=2023-05-25 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвир жеке дәрілік препарат ретінде емес, әдетте нирматрелвир мен ритонавирден тұратын біріктірілген ем құрамында пайдаланылады. АҚШ-та ересектерге арналған әдеттегі мөлшері — тәулігіне екі рет 300 мг нирматрелвир және 100 мг ритонавир, емдеу ұзақтығы — бес күн. Бүйрек қызметі төмендеген кезде мөлшерін өзгерту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

Препарат COVID-19 ауруының экспозицияға дейінгі немесе экспозициядан кейінгі профилактикасына арналмаған. Оны қолдану қажеттігін, мөлшерін және емдеу ұзақтығын дәрігер анықтайды.

== Фармакокинетикасы ==

Нирматрелвир ауыз арқылы қабылданады. Ритонавир болмаған жағдайда ол негізінен CYP3A4 ферментінің әсерінен жылдам метаболизденеді. Ритонавирмен бірге қолданылған кезде нирматрелвирдің қан плазмасындағы концентрациясы жоғарылап, оның вирусқа қарсы әсері ұзарады.

Препарат пен оның метаболиттерінің ағзадан шығарылуына [[бүйрек]] қатысады. Сондықтан бүйрек қызметі бұзылған науқастарда дәрінің мөлшерін өзгерту немесе оны қолданудан бас тарту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

== Жағымсыз әсерлері ==

Нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімін қабылдау кезінде байқалуы мүмкін жағымсыз әсерлерге мыналар жатады:

* дәм сезудің бұзылуы немесе ауызда ащы, металл тәрізді дәмнің пайда болуы;
* [[диарея]];
* бас ауруы;
* жүрек айнуы;
* [[артериялық гипертензия|қан қысымының жоғарылауы]];
* бұлшықет ауыруы;
* бауыр ферменттері белсенділігінің жоғарылауы;
* аллергиялық реакциялар.

Ритонавир CYP3A4 ферментінің күшті тежегіші болғандықтан, нирматрелвир–ритонавир көптеген дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі мүмкін. Кейбір препараттардың қандағы концентрациясы қауіпті деңгейге дейін көтерілуі ықтимал. Осыған байланысты емді бастамас бұрын науқас қабылдап жүрген барлық дәрілік заттарды бағалау қажет.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact Sheet for Healthcare Providers: Emergency Use Authorization for Paxlovid |url=https://www.fda.gov/media/155050/download |publisher=U.S. Food and Drug Administration |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әзірлену тарихы ==

Нирматрелвирді әзірлеуге негіз болған зерттеулер коронавирус протеазаларының құрылымы мен қызметін зерттеуден басталды. Бұған дейін Pfizer компаниясы [[ауыр жіті респираторлық синдром]]ды туғызатын SARS-CoV вирусының протеазасын тежейтін қосылыстарды зерттеген болатын.

2020 жылғы наурызда, COVID-19 пандемиясы басталғаннан кейін, Pfizer SARS-CoV-2 вирусына қарсы жаңа дәрілік заттарды әзірлеу жобасын іске қосты. Зерттеу барысында бастапқыда көктамыр ішіне енгізуге арналған [[луфотрелвир]] қосылысы қарастырылды. Алайда оның құрылысы өзгертіліп, ауыз арқылы қабылдауға жарамды нирматрелвир алынды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;&gt;{{cite web |author=Halford B. |title=How Pfizer scientists transformed an old drug lead into a COVID-19 antiviral |url=https://cen.acs.org/pharmaceuticals/drug-discovery/How-Pfizer-scientists-transformed-old-drug-lead-COVID-19-antiviral/100/i3 |website=Chemical &amp; Engineering News |date=2022-01-14 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Молекуланы оңтайландыру барысында сутектік байланыс донорларының және айналмалы байланыстардың саны азайтылды. Құрылымға екі метил тобы бар қатты бициклді аминқышқыл қалдығы, P1 орнындағы пирролидон тобы және реакцияға қабілетті нитрил тобы енгізілді. Трифторацетамид фрагменті қосылыстың ауыз арқылы қабылданғандағы биожетімділігін жақсартты.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

Қосылыс алғаш рет 2020 жылғы шілдеде синтезделді. 2020 жылғы қыркүйекте жүргізілген жануарларға арналған фармакокинетикалық зерттеулер оны ауыз арқылы қабылдауға болатынын көрсетті. 2021 жылғы ақпанда PF-07321332 коды берілген нирматрелвирдің адамдар қатысқан алғашқы клиникалық зерттеуі басталды.

2021 жылғы қарашада Pfizer нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімінің COVID-19 салдарынан ауруханаға жатқызу немесе қайтыс болу қаупін төмендеткені туралы клиникалық зерттеу нәтижелерін жариялады. Сол жылдың желтоқсанында АҚШ-тың [[Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы]] Паксловидті төтенше жағдайда қолдануға рұқсат етті. 2023 жылғы мамырда препарат АҚШ-та COVID-19 ауруын емдеуге толық мақұлданды.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;/&gt;

== Химиялық қасиеттері ==

Нирматрелвирдің молекулалық формуласы — C&lt;sub&gt;23&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, молярлық массасы — 499,535 г/моль. Қосылыс молекуласында алты стереогендік орталық бар.

Нирматрелвир молекуласындағы [[нитрилдер|нитрил]] тобы вирустық протеазаның каталитикалық цистеинімен ковалентті байланыс түзуге қатысады. Пирролидон тобы протеаза танитын [[глутамин]] қалдығына құрылымдық жағынан ұқсайды.

== Синтезі ==

Нирматрелвирдің бастапқы зертханалық синтезі Pfizer зерттеушілерінің 2021 жылы ''Science'' журналында жарияланған мақаласында сипатталды. Оның толық синтездік сызбалары Pfizer-ге тиесілі патенттік құжаттарда да келтірілген.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;&gt;{{cite journal |author=Cotrim B. A., Domingos J. L. O., de Carvalho D. T. |title=Development and patent synthesis of nirmatrelvir — the main component of the first oral drug against SARS-CoV-2 |journal=Australian Journal of Chemistry |year=2022 |volume=75 |issue=7 |pages=487–491 |doi=10.1071/CH22104 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Синтез конвергентті жолмен жүргізіледі: молекуланың негізгі бөліктері жеке алынып, кейін пептидтік байланыстар арқылы біріктіріледі. Патентте көрсетілген бағыттардың бірінде синтездің негізгі сатылары мыналарды қамтиды:

# қорғалған пирролидон туындысын қажетті стереохимиясы бар аминқышқыл фрагментімен біріктіру;
# алынған аралық қосылысты 6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан қаңқасы бар фрагментпен байланыстыру;
# үшіншілік лейцин қалдығының амин тобын трифторацетилдеу;
# соңғы аралық өнімдегі бастапқы амидті нитрил тобына айналдыру.

Алдыңғы сатылардың бірінде синтетикалық гомохиралды аминқышқылы гомохиралды амин-амидпен суда еритін карбодиимид — 1-этил-3-(3-диметиламинопропил)карбодиимидтің (EDCI) қатысуымен біріктіріледі. Соңғы сатылардың бірінде амид [[Бёрджесс реактиві]]мен сусыздандырылып, нирматрелвирдің нитрил тобы түзіледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Патентте бірқатар балама бағыттар сипатталған. Олар қорғаныш топтарының түрімен, жеке фрагменттерді біріктіру ретімен және амидті нитрилге айналдыру тәсілдерімен ерекшеленеді. Өнеркәсіптік өндіріске бейімдеу кезінде еріткіштердің, реагенттердің және тазарту операцияларының тиімділігі мен қауіпсіздігі оңтайландырылды.&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;/&gt;

2022 жылы Чандрасекар Шекхар бастаған зерттеушілер тобы нирматрелвирді алудың балама тиімді толық синтезін жариялады. Бұл жұмыс препаратты алудың Pfizer патентіндегі бағыттан өзгеше зертханалық тәсілдерін дамытуға болатындығын көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shekhar C., Prasad B., Nallapati S. B. және басқалар |title=Total synthesis of antiviral drug, nirmatrelvir (PF-07321332) |journal=Tetrahedron Chem |year=2022 |volume=9 |pages=100078 |doi=10.1016/j.tchem.2022.100078 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық зерттеулер ==

EPIC-HR деп аталатын II/III фазалы клиникалық зерттеуде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары, вакцина алмаған ересектер зерттелді. Ауру белгілері басталғаннан кейін ерте берілген нирматрелвир–ритонавир біріктірілімі плацебомен салыстырғанда ауруханаға жатқызу немесе өлім қаупін едәуір төмендеткен.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hammond J., Leister-Tebbe H., Gardner A. және басқалар |title=Oral Nirmatrelvir for High-Risk, Nonhospitalized Adults with Covid-19 |journal=The New England Journal of Medicine |year=2022 |volume=386 |issue=15 |pages=1397–1408 |doi=10.1056/NEJMoa2118542 |pmid=35172054 |pmc=8908851 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кейінгі зерттеулер препараттың тиімділігі науқастың жасына, иммундық жағдайына, бұрынғы вакцинациясына, қатар жүретін ауруларына және COVID-19 асқынуларының бастапқы қаупіне байланысты өзгеруі мүмкін екенін көрсетті.

Кейбір науқастарда ем аяқталғаннан кейін COVID-19 белгілерінің немесе вирусқа жасалған тест нәтижесінің қайтадан оң болуы байқалған. Бұл құбылыс «COVID-19 рецидиві» немесе «Паксловидтен кейінгі қайта өршу» деп аталады. Мұндай жағдай нирматрелвир–ритонавир қабылдамаған адамдарда да кездесуі мүмкін.

== Патенттік жағдайы ==

Нирматрелвирге қатысты негізгі патенттік отбасы Pfizer компаниясына тиесілі. Қосылыс пен оған жақын нитрилді 3CL-протеаза тежегіштері, олардың фармацевтикалық композициялары және COVID-19-ды емдеуде қолданылуы '''WO 2021/250648''' халықаралық өтінімінде сипатталған. АҚШ-та осы патенттік отбасы негізінде '''US 11,351,149 B2''' патенті берілді.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;&gt;{{cite web |title=US11351149B2 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/US11351149B2/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;&gt;{{cite web |title=WO2021250648A1 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Бұл патенттік отбасының басымдық күні — 2020 жылғы 5 маусым, халықаралық өтінім 2021 жылғы 4 маусымда беріліп, 2021 жылғы 16 желтоқсанда жарияланды. АҚШ патенті 2022 жылғы 7 маусымда берілді. Патент формуласы нирматрелвирдің өзін ғана емес, онымен туыстас қосылыстарды, фармацевтикалық композицияларды және SARS-CoV-2 инфекциясын емдеу әдістерін де қамтиды.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;/&gt;

Паксловидке байланысты патенттік портфель бір ғана патентпен шектелмейді. Оған нирматрелвир молекуласына, оны алу үдерістеріне, кристалдық нысандарына, фармацевтикалық композицияларға және нирматрелвирді ритонавирмен бірге медициналық қолдануға қатысты өтінімдер кіруі мүмкін. Жекелеген патенттердің қолданылу мерзімі мен құқықтық мәртебесі нақты елге, патенттік өтінімнің ұлттық фазаға өтуіне, патенттің күшінде сақталуына және мерзімді ұзарту тетіктеріне байланысты анықталады.

2021 жылғы қарашада Pfizer БҰҰ қолдауындағы [[Дәрілік заттардың патенттік пулы]]мен (Medicines Patent Pool, MPP) ерікті лицензиялық келісім жасасты. Келісім нирматрелвирді ритонавирмен біріктіріп өндіруге және табысы төмен әрі орташа 95 мемлекетке жеткізуге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;&gt;{{cite web |title=Nirmatrelvir PF-07321332 licence |url=https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 |publisher=Medicines Patent Pool |date=2021-11 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы наурызда MPP 12 мемлекеттегі 35 өндірушімен қосалқы лицензиялық келісім жасалғанын хабарлады. Кейін Украинадағы «Дарница» компаниясының қосылуымен лицензиаттар саны 36-ға жетті. Қосалқы лицензиялар компанияларға нирматрелвирдің белсенді фармацевтикалық субстанциясын немесе ритонавирмен бірге қапталған дайын дәрілік препаратты өндіруге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;&gt;{{cite web |title=35 generic manufacturers sign agreements with MPP to produce low-cost generic versions of Pfizer’s oral COVID-19 treatment |url=https://medicinespatentpool.org/news-publications-post/35-generic-manufacturers-sign-agreements-with-mpp-to-produce-low-cost-generic-versions-of-pfizers-oral-covid-19-treatment-nirmatrelvir-in-combination-with-ritonavir-for-supply-in-95-low-and |publisher=Medicines Patent Pool |date=2022-03-17 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Лицензия географиялық тұрғыдан шектеулі. Сондықтан қосалқы лицензия алған өндірушілер препаратты лицензияда көрсетілген аумақтан тыс жерлерге еркін жеткізе алмайды. Лицензиялық аумаққа кірмейтін мемлекеттердегі өндіріс пен айналым сол елдердегі патенттердің құқықтық мәртебесіне және Pfizer-мен жасалған жеке келісімдерге байланысты.

== Өндірушілері ==

Нирматрелвирдің бастапқы әзірлеушісі және Паксловид препаратының түпнұсқалық өндірушісі — Pfizer. Клиникалық зерттеулерге арналған нирматрелвирдің алғашқы партиялары компанияның Гротондағы зерттеу орталығында өндірілді. Жаппай өндіріс үдерісі Pfizer-дің [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбургтегі]] зауытында әзірленді, ал дайын таблеткаларды блистерге қаптау жұмыстарына Италияның Асколи-Пичено қаласындағы кәсіпорын тартылды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

2022 жылғы 22 сәуірде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] Pfizer Limited өндірген нирматрелвир 150 мг және ритонавир 100 мг препаратын COVID-19-ды емдеуге арналған алдын ала біліктіліктен өткен дәрілер тізіміне енгізді.&lt;ref name=&quot;WHOPfizer&quot;&gt;{{cite web |title=First nirmatrelvir + ritonavir prequalified for COVID-19 |url=https://extranet.who.int/prequal/news/first-nirmatrelvir-ritonavir-prequalified-covid-19 |publisher=World Health Organization |date=2022-04-22 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

MPP қосалқы лицензияларын алған компаниялардың қатарына мыналар кіреді:

* ''Arene Lifesciences'', ''Divi’s Laboratories'', ''Glenmark Life Sciences'', ''Hetero Labs'', ''Laurus Labs'', ''Strides Pharma Science'', ''Torrent Pharmaceuticals'' және басқа үндістандық өндірушілер;
* Қытайдың ''Zhejiang Jiuzhou Pharmaceutical'', ''Zhejiang Huahai Pharmaceutical'', ''Fosun Pharma'' және басқа компаниялары;
* Оңтүстік Кореяның ''Celltrion'' және ''Dongbang Future Tech'' компаниялары;
* Бангладештің ''Beximco Pharmaceuticals'' компаниясы;
* Пәкістанның ''Remington Pharmaceutical Industries'' компаниясы;
* Сербияның ''Hemofarm'' тобына кіретін ''FHI Zdravlje'' компаниясы;
* Мексиканың ''Neolpharma'' компаниясы;
* Украинаның ''Дарница'' компаниясы.

Бұл кәсіпорындардың бір бөлігі белсенді фармацевтикалық субстанцияны, ал екінші бөлігі дайын дәрілік препаратты өндіруге лицензия алды. Лицензияның болуы препараттың барлық елде автоматты түрде тіркелгенін немесе сатылымға шығарылғанын білдірмейді: әр өндіруші тиісті ұлттық немесе халықаралық реттеуші рәсімдерден бөлек өтуге тиіс.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;/&gt;

2022 жылғы желтоқсанда ДДҰ Үндістандағы ''Hetero Labs'' компаниясының нирматрелвир–ритонавир дженеригін алдын ала біліктіліктен өткізді. Кейін ДДҰ тізіміне Қытайдың ''Zhejiang Apeloa Kangyu Pharmaceutical'', ''Yaopharma'', ''Celltrion'' және басқа өндірушілерінің препараттары енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhejiang Apeloa Kangyu’s nirmatrelvir + ritonavir tablet prequalified |url=https://extranet.who.int/prequal/news/zhejiang-apeloa-kangyu-nirmatrelvir-ritonavir-tablet-prequalified |publisher=World Health Organization |date=2023-11-08 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CV020 — Nirmatrelvir + Ritonavir |url=https://extranet.who.int/prequal/medicines/cv020 |publisher=World Health Organization |date=2024-09-04 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Сауда атаулары ==

Түпнұсқалық нирматрелвир–ритонавир препаратының халықаралық сауда атауы — '''Paxlovid''' («Паксловид»). Бұл атау Pfizer компаниясына тиесілі тауар белгісі болып табылады. Бір қаптамада нирматрелвир мен ритонавирдің жеке таблеткалары бірге орналастырылады.

Кейбір мемлекеттерде немесе жекелеген өндірушілердің өнімдері үшін қолданылатын атауларға мыналар жатады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сауда атауы
! Құрамы
! Компания немесе өндіруші
! Ескертпе
|-
| '''Paxlovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Pfizer
| Түпнұсқалық препарат
|-
| '''Nirmacom'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero Labs
| MPP лицензиясы бойынша шығарылатын дженерик; ДДҰ алдын ала біліктілігін алған
|-
| '''Bexovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Beximco Pharmaceuticals
| Бангладеште шығарылған дженерик
|-
| '''Paxista'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero
| Кейбір нарықтарда кездесетін дженерик атауы
|}

'''Paxlovid''' — нирматрелвирдің жеке сауда атауы емес, нирматрелвир мен ритонавир бірге қапталған біріктірілген дәрілік препараттың атауы. Әртүрлі елдерде тіркелген дженериктердің атаулары бұдан өзгеше болуы мүмкін. Интернет арқылы ұсынылатын барлық өнімдер ресми тіркелген немесе сапасы расталған дәрілер болып саналмайды; олардың арасында контрафактілік өнімдер де кездесуі мүмкін.

== Қазақстандағы тіркелуі және қолжетімділігі ==

Нирматрелвир Қазақстанда [[ритонавир]]мен біріктірілген '''Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt;''' дәрілік препаратының құрамында тіркелген. Қазақстан Республикасы дәрілік заттарының мемлекеттік тізіліміндегі тіркеу куәлігінің нөмірі — '''РК-ЛС-5№026192''', тіркелген күні — 2024 жылғы 5 маусым.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® — РК-ЛС-5№026192 |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=ru |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид® Қазақстанда түпнұсқалық дәрілік препарат ретінде тіркелген және дәріханалар арқылы сатылады. Препарат дәрігердің рецепті бойынша босатылады. Дәріханалардағы нақты қолжетімділігі мен бағасы елді мекенге, жеткізушіге және дәріхана желісіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Препараттың АТХ коды — '''J05AE30'''. Ол екі бөлек әсер етуші заттан тұрады:

* 150 мг нирматрелвир бар қызғылт түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар;
* 100 мг ритонавир бар ақ немесе ақ дерлік түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар.

Бір күнге арналған пішінді ұяшықты қаптамада нирматрелвирдің төрт таблеткасы және ритонавирдің екі таблеткасы болады. Картон қорапқа бес пішінді ұяшықты қаптама салынады, бұл стандартты бес күндік емдеу курсына сәйкес келеді.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;/&gt;

Қазақстанда бекітілген медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, Паксловид® қосымша оттегімен емдеуді қажет етпейтін және COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары ересектерді емдеуге арналған. Ұсынылатын стандартты доза — 300 мг нирматрелвирді және 100 мг ритонавирді бір мезгілде әр 12 сағат сайын бес күн бойы қабылдау. Емді COVID-19 диагнозы қойылғаннан кейін мүмкіндігінше ерте және ауру белгілері пайда болғаннан кейінгі алғашқы бес күн ішінде бастау керек.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® препаратын медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулық |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=kk |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt; COVID-19 профилактикасына арналмаған. Ритонавирдің CYP3A ферментін күшті тежеуіне байланысты препарат көптеген басқа дәрілермен клиникалық маңызды өзара әрекеттесуі мүмкін. Сондықтан оны дәрігердің тағайындауынсыз қолдануға болмайды. Орташа дәрежедегі бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастарда дозаны азайту қажет, ал ауыр бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігі кезінде препаратты қолдануға шектеулер белгіленген.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;/&gt;

== Лицензиялау және қолжетімділік ==

Pfizer мен MPP арасындағы ерікті лицензиялық келісім табысы төмен және орташа 95 мемлекет халқы үшін нирматрелвир–ритонавир дженериктеріне қолжетімділікті кеңейтуді көздейді. Бұл елдерде қосалқы лицензия алған өндірушілер патент иесіне роялти төлемей немесе келісімде белгіленген жеңілдетілген талаптар бойынша өнім шығара алады.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;/&gt;

Лицензияға кірмейтін мемлекеттерде препараттың қолжетімділігі Pfizer-дің жеткізіліміне, ұлттық тіркеуге, патенттік шектеулерге және өндірушімен жасалған коммерциялық келісімдерге тәуелді.

== Атауы ==

«Нирматрелвир» — дәрілік заттың халықаралық патенттелмеген атауы. Оның құрамындағы «-релвир» жұрнағы вирусқа қарсы дәрілік заттардың атауларында қолданылады. Әзірлеу барысында қосылыс '''PF-07321332''' коды бойынша белгілі болды.

== Тағы қараңыз ==

* [[Нирматрелвир/ритонавир]]
* [[Ритонавир]]
* [[COVID-19-ды емдеу]]
* [[Протеаза тежегіші]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Ремдесивир]]
* [[Молнупиравир]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/155903259 Нирматрелвир] — PubChem дерекқорында
* [https://go.drugbank.com/drugs/DB16691 Нирматрелвир] — DrugBank дерекқорында
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/paxlovid Paxlovid] — Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі
* [https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 Нирматрелвир бойынша лицензиялық келісім] — Medicines Patent Pool
* [https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en WO 2021/250648 патенттік өтінімі]
* [https://register.ndda.kz/ Қазақстан Республикасының дәрілік заттар мемлекеттік тізілімі]

{{Commons category|Nirmatrelvir}}

[[Санат:Вирусқа қарсы дәрілер]]
[[Санат:Протеаза тежегіштері]]
[[Санат:Амидтер]]
[[Санат:Пирролидондар]]
[[Санат:Фторорганикалық қосылыстар]]
[[Санат:Pfizer]]</text>
      <sha1>1t9oz7mobwuxhddwn3ycocul1pt1cmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630056</id>
      <parentid>3630054</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <origin>3630056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37864" sha1="6mmghv45gv0kxvj5lpi12nbuq44xycd" xml:space="preserve">{{Дәрі
|type       = plain
|image      = PF-07321332.svg
|latin_name = Nirmatrelvirum
|IUPAC_name = (1R,2S,5S)-N-[(1S)-1-циано-2-[(3S)-2-оксопирролидин-3-ил]этил]-3-[(2S)-3,3-диметил-2-[(2,2,2-трифторацетил)амино]бутаноил]-6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан-2-карбоксамид
|C = 23 |H = 32 |F = 3 |N = 5 |O = 4
|CAS_number = 2628280-40-8
|PubChem    = 155903259
|DrugBank   = DB16691
|group      = вирусқа қарсы дәрілер; SARS-CoV-2 негізгі протеазасының тежегіштері
|ATC        = J05AE30 (ритонавирмен біріктірілімде)
|forms      = үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар; ритонавир таблеткаларымен бірге қапталады
|trademarks = Паксловид® (Paxlovid), Nirmacom, Bexovid, Paxista
}}

'''Нирматрелвир''' (әзірлену коды — '''PF-07321332''') — [[SARS-CoV-2]] вирусының негізгі протеазасын тежейтін, ауыз арқылы қабылданатын [[вирусқа қарсы дәрілік зат]]. Оны америкалық [[Pfizer]] фармацевтикалық компаниясы [[COVID-19]] ауруын емдеуге арналған препарат ретінде әзірледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;&gt;{{cite journal |author=Owen D. R., Allerton C. M. N., Anderson A. S. және басқалар |title=An oral SARS-CoV-2 Mpro inhibitor clinical candidate for the treatment of COVID-19 |journal=Science |year=2021 |volume=374 |issue=6575 |pages=1586–1593 |doi=10.1126/science.abl4784 |pmid=34726479 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Медициналық тәжірибеде нирматрелвир [[ритонавир]]мен бірге қолданылады. Бұл біріктірілген дәрілік препарат негізінен '''Паксловид''' ({{lang-en|Paxlovid}}) сауда атауымен шығарылады. Ритонавир нирматрелвирдің ағзада ыдырауын баяулатып, оның қан плазмасындағы емдік концентрациясын ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;&gt;{{cite web |title=Paxlovid — nirmatrelvir and ritonavir kit |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7fc038d8-195a-4b14-b14b-8318e6904ee6 |publisher=DailyMed |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әсер ету механизмі ==

Нирматрелвир — [[пептидомиметиктер|пептидомиметикалық]] құрылымға ие ковалентті [[протеаза тежегіші]]. Ол SARS-CoV-2 вирусының негізгі протеазасымен — '''M&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' немесе '''3CL&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;''' деп аталатын 3-химотрипсин тәрізді цистеиндік протеазамен байланысады.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Бұл фермент вирустың ұзын полипротеиндерін жеке функционалдық ақуыздарға бөледі. Осы ақуыздар вирустың көбеюі үшін қажет. Нирматрелвир протеазаның белсенді орталығындағы Cys145 [[цистеин]] қалдығымен қайтымды ковалентті байланыс түзіп, ферменттің жұмысын тежейді. Нәтижесінде вирустық полипротеиндер өңделмей, SARS-CoV-2 репликациясы бұзылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pavan M., Bolcato G., Bassani D., Sturlese M., Moro S. |title=Supervised Molecular Dynamics (SuMD) Insights into the mechanism of action of SARS-CoV-2 main protease inhibitor PF-07321332 |journal=Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry |year=2021 |volume=36 |issue=1 |pages=1646–1650 |doi=10.1080/14756366.2021.1954919 |pmid=34289752 |pmc=8300928 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвирдің ағзада жылдам метаболизденуіне [[CYP3A4]] ферменті қатысады. Сондықтан препарат ритонавирмен бірге беріледі. Ритонавир CYP3A4 ферментін тежеп, нирматрелвирдің метаболизмін баяулатады және оның ағзадағы мөлшерін арттырады. Ритонавирдің SARS-CoV-2-ге қарсы тікелей емдік әсері жоқ; бұл біріктірілімде ол фармакокинетикалық күшейткіш қызметін атқарады.

== Қолданылуы ==

Нирматрелвир ритонавирмен біріктірілген түрде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары науқастарды емдеуге қолданылады. Емді ауру белгілері пайда болғаннан кейін мүмкіндігінше ерте, әдетте алғашқы бес тәулік ішінде бастау ұсынылады.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;{{cite web |title=FDA Approves First Oral Antiviral for Treatment of COVID-19 in Adults |url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-oral-antiviral-treatment-covid-19-adults |publisher=U.S. Food and Drug Administration |date=2023-05-25 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Нирматрелвир жеке дәрілік препарат ретінде емес, әдетте нирматрелвир мен ритонавирден тұратын біріктірілген ем құрамында пайдаланылады. АҚШ-та ересектерге арналған әдеттегі мөлшері — тәулігіне екі рет 300 мг нирматрелвир және 100 мг ритонавир, емдеу ұзақтығы — бес күн. Бүйрек қызметі төмендеген кезде мөлшерін өзгерту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

Препарат COVID-19 ауруының экспозицияға дейінгі немесе экспозициядан кейінгі профилактикасына арналмаған. Оны қолдану қажеттігін, мөлшерін және емдеу ұзақтығын дәрігер анықтайды.

== Фармакокинетикасы ==

Нирматрелвир ауыз арқылы қабылданады. Ритонавир болмаған жағдайда ол негізінен CYP3A4 ферментінің әсерінен жылдам метаболизденеді. Ритонавирмен бірге қолданылған кезде нирматрелвирдің қан плазмасындағы концентрациясы жоғарылап, оның вирусқа қарсы әсері ұзарады.

Препарат пен оның метаболиттерінің ағзадан шығарылуына [[бүйрек]] қатысады. Сондықтан бүйрек қызметі бұзылған науқастарда дәрінің мөлшерін өзгерту немесе оны қолданудан бас тарту қажет болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;DailyMed&quot;/&gt;

== Жағымсыз әсерлері ==

Нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімін қабылдау кезінде байқалуы мүмкін жағымсыз әсерлерге мыналар жатады:

* дәм сезудің бұзылуы немесе ауызда ащы, металл тәрізді дәмнің пайда болуы;
* [[диарея]];
* бас ауруы;
* жүрек айнуы;
* [[артериялық гипертензия|қан қысымының жоғарылауы]];
* бұлшықет ауыруы;
* бауыр ферменттері белсенділігінің жоғарылауы;
* аллергиялық реакциялар.

Ритонавир CYP3A4 ферментінің күшті тежегіші болғандықтан, нирматрелвир–ритонавир көптеген дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі мүмкін. Кейбір препараттардың қандағы концентрациясы қауіпті деңгейге дейін көтерілуі ықтимал. Осыған байланысты емді бастамас бұрын науқас қабылдап жүрген барлық дәрілік заттарды бағалау қажет.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact Sheet for Healthcare Providers: Emergency Use Authorization for Paxlovid |url=https://www.fda.gov/media/155050/download |publisher=U.S. Food and Drug Administration |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Әзірлену тарихы ==

Нирматрелвирді әзірлеуге негіз болған зерттеулер коронавирус протеазаларының құрылымы мен қызметін зерттеуден басталды. Бұған дейін Pfizer компаниясы [[ауыр жіті респираторлық синдром]]ды туғызатын SARS-CoV вирусының протеазасын тежейтін қосылыстарды зерттеген болатын.

2020 жылғы наурызда, COVID-19 пандемиясы басталғаннан кейін, Pfizer SARS-CoV-2 вирусына қарсы жаңа дәрілік заттарды әзірлеу жобасын іске қосты. Зерттеу барысында бастапқыда көктамыр ішіне енгізуге арналған [[луфотрелвир]] қосылысы қарастырылды. Алайда оның құрылысы өзгертіліп, ауыз арқылы қабылдауға жарамды нирматрелвир алынды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;&gt;{{cite web |author=Halford B. |title=How Pfizer scientists transformed an old drug lead into a COVID-19 antiviral |url=https://cen.acs.org/pharmaceuticals/drug-discovery/How-Pfizer-scientists-transformed-old-drug-lead-COVID-19-antiviral/100/i3 |website=Chemical &amp; Engineering News |date=2022-01-14 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Молекуланы оңтайландыру барысында сутектік байланыс донорларының және айналмалы байланыстардың саны азайтылды. Құрылымға екі метил тобы бар қатты бициклді аминқышқыл қалдығы, P1 орнындағы пирролидон тобы және реакцияға қабілетті нитрил тобы енгізілді. Трифторацетамид фрагменті қосылыстың ауыз арқылы қабылданғандағы биожетімділігін жақсартты.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

Қосылыс алғаш рет 2020 жылғы шілдеде синтезделді. 2020 жылғы қыркүйекте жүргізілген жануарларға арналған фармакокинетикалық зерттеулер оны ауыз арқылы қабылдауға болатынын көрсетті. 2021 жылғы ақпанда PF-07321332 коды берілген нирматрелвирдің адамдар қатысқан алғашқы клиникалық зерттеуі басталды.

2021 жылғы қарашада Pfizer нирматрелвир мен ритонавир біріктірілімінің COVID-19 салдарынан ауруханаға жатқызу немесе қайтыс болу қаупін төмендеткені туралы клиникалық зерттеу нәтижелерін жариялады. Сол жылдың желтоқсанында АҚШ-тың [[Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы]] Паксловидті төтенше жағдайда қолдануға рұқсат етті. 2023 жылғы мамырда препарат АҚШ-та COVID-19 ауруын емдеуге толық мақұлданды.&lt;ref name=&quot;FDA&quot;/&gt;

== Химиялық қасиеттері ==

Нирматрелвирдің молекулалық формуласы — C&lt;sub&gt;23&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, молярлық массасы — 499,535 г/моль. Қосылыс молекуласында алты стереогендік орталық бар.

Нирматрелвир молекуласындағы [[нитрилдер|нитрил]] тобы вирустық протеазаның каталитикалық цистеинімен ковалентті байланыс түзуге қатысады. Пирролидон тобы протеаза танитын [[глутамин]] қалдығына құрылымдық жағынан ұқсайды.

== Синтезі ==

Нирматрелвирдің бастапқы зертханалық синтезі Pfizer зерттеушілерінің 2021 жылы ''Science'' журналында жарияланған мақаласында сипатталды. Оның толық синтездік сызбалары Pfizer-ге тиесілі патенттік құжаттарда да келтірілген.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;&gt;{{cite journal |author=Cotrim B. A., Domingos J. L. O., de Carvalho D. T. |title=Development and patent synthesis of nirmatrelvir — the main component of the first oral drug against SARS-CoV-2 |journal=Australian Journal of Chemistry |year=2022 |volume=75 |issue=7 |pages=487–491 |doi=10.1071/CH22104 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Синтез конвергентті жолмен жүргізіледі: молекуланың негізгі бөліктері жеке алынып, кейін пептидтік байланыстар арқылы біріктіріледі. Патентте көрсетілген бағыттардың бірінде синтездің негізгі сатылары мыналарды қамтиды:

# қорғалған пирролидон туындысын қажетті стереохимиясы бар аминқышқыл фрагментімен біріктіру;
# алынған аралық қосылысты 6,6-диметил-3-азабицикло[3.1.0]гексан қаңқасы бар фрагментпен байланыстыру;
# үшіншілік лейцин қалдығының амин тобын трифторацетилдеу;
# соңғы аралық өнімдегі бастапқы амидті нитрил тобына айналдыру.

Алдыңғы сатылардың бірінде синтетикалық гомохиралды аминқышқылы гомохиралды амин-амидпен суда еритін карбодиимид — 1-этил-3-(3-диметиламинопропил)карбодиимидтің (EDCI) қатысуымен біріктіріледі. Соңғы сатылардың бірінде амид [[Бёрджесс реактиві]]мен сусыздандырылып, нирматрелвирдің нитрил тобы түзіледі.&lt;ref name=&quot;Owen&quot;/&gt;

Патентте бірқатар балама бағыттар сипатталған. Олар қорғаныш топтарының түрімен, жеке фрагменттерді біріктіру ретімен және амидті нитрилге айналдыру тәсілдерімен ерекшеленеді. Өнеркәсіптік өндіріске бейімдеу кезінде еріткіштердің, реагенттердің және тазарту операцияларының тиімділігі мен қауіпсіздігі оңтайландырылды.&lt;ref name=&quot;PatentSynthesis&quot;/&gt;

2022 жылы Чандрасекар Шекхар бастаған зерттеушілер тобы нирматрелвирді алудың балама тиімді толық синтезін жариялады. Бұл жұмыс препаратты алудың Pfizer патентіндегі бағыттан өзгеше зертханалық тәсілдерін дамытуға болатындығын көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shekhar C., Prasad B., Nallapati S. B. және басқалар |title=Total synthesis of antiviral drug, nirmatrelvir (PF-07321332) |journal=Tetrahedron Chem |year=2022 |volume=9 |pages=100078 |doi=10.1016/j.tchem.2022.100078 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық зерттеулер ==

EPIC-HR деп аталатын II/III фазалы клиникалық зерттеуде COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары, вакцина алмаған ересектер зерттелді. Ауру белгілері басталғаннан кейін ерте берілген нирматрелвир–ритонавир біріктірілімі плацебомен салыстырғанда ауруханаға жатқызу немесе өлім қаупін едәуір төмендеткен.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hammond J., Leister-Tebbe H., Gardner A. және басқалар |title=Oral Nirmatrelvir for High-Risk, Nonhospitalized Adults with Covid-19 |journal=The New England Journal of Medicine |year=2022 |volume=386 |issue=15 |pages=1397–1408 |doi=10.1056/NEJMoa2118542 |pmid=35172054 |pmc=8908851 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Кейінгі зерттеулер препараттың тиімділігі науқастың жасына, иммундық жағдайына, бұрынғы вакцинациясына, қатар жүретін ауруларына және COVID-19 асқынуларының бастапқы қаупіне байланысты өзгеруі мүмкін екенін көрсетті.

Кейбір науқастарда ем аяқталғаннан кейін COVID-19 белгілерінің немесе вирусқа жасалған тест нәтижесінің қайтадан оң болуы байқалған. Бұл құбылыс «COVID-19 рецидиві» немесе «Паксловидтен кейінгі қайта өршу» деп аталады. Мұндай жағдай нирматрелвир–ритонавир қабылдамаған адамдарда да кездесуі мүмкін.

== Патенттік жағдайы ==

Нирматрелвирге қатысты негізгі патенттік отбасы Pfizer компаниясына тиесілі. Қосылыс пен оған жақын нитрилді 3CL-протеаза тежегіштері, олардың фармацевтикалық композициялары және COVID-19-ды емдеуде қолданылуы '''WO 2021/250648''' халықаралық өтінімінде сипатталған. АҚШ-та осы патенттік отбасы негізінде '''US 11,351,149 B2''' патенті берілді.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;&gt;{{cite web |title=US11351149B2 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/US11351149B2/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;&gt;{{cite web |title=WO2021250648A1 — Nitrile-containing antiviral compounds |url=https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en |publisher=Google Patents |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Бұл патенттік отбасының басымдық күні — 2020 жылғы 5 маусым, халықаралық өтінім 2021 жылғы 4 маусымда беріліп, 2021 жылғы 16 желтоқсанда жарияланды. АҚШ патенті 2022 жылғы 7 маусымда берілді. Патент формуласы нирматрелвирдің өзін ғана емес, онымен туыстас қосылыстарды, фармацевтикалық композицияларды және SARS-CoV-2 инфекциясын емдеу әдістерін де қамтиды.&lt;ref name=&quot;USPatent&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WOPatent&quot;/&gt;

Паксловидке байланысты патенттік портфель бір ғана патентпен шектелмейді. Оған нирматрелвир молекуласына, оны алу үдерістеріне, кристалдық нысандарына, фармацевтикалық композицияларға және нирматрелвирді ритонавирмен бірге медициналық қолдануға қатысты өтінімдер кіруі мүмкін. Жекелеген патенттердің қолданылу мерзімі мен құқықтық мәртебесі нақты елге, патенттік өтінімнің ұлттық фазаға өтуіне, патенттің күшінде сақталуына және мерзімді ұзарту тетіктеріне байланысты анықталады.

2021 жылғы қарашада Pfizer БҰҰ қолдауындағы [[Дәрілік заттардың патенттік пулы]]мен (Medicines Patent Pool, MPP) ерікті лицензиялық келісім жасасты. Келісім нирматрелвирді ритонавирмен біріктіріп өндіруге және табысы төмен әрі орташа 95 мемлекетке жеткізуге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;&gt;{{cite web |title=Nirmatrelvir PF-07321332 licence |url=https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 |publisher=Medicines Patent Pool |date=2021-11 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы наурызда MPP 12 мемлекеттегі 35 өндірушімен қосалқы лицензиялық келісім жасалғанын хабарлады. Кейін Украинадағы «Дарница» компаниясының қосылуымен лицензиаттар саны 36-ға жетті. Қосалқы лицензиялар компанияларға нирматрелвирдің белсенді фармацевтикалық субстанциясын немесе ритонавирмен бірге қапталған дайын дәрілік препаратты өндіруге мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;&gt;{{cite web |title=35 generic manufacturers sign agreements with MPP to produce low-cost generic versions of Pfizer’s oral COVID-19 treatment |url=https://medicinespatentpool.org/news-publications-post/35-generic-manufacturers-sign-agreements-with-mpp-to-produce-low-cost-generic-versions-of-pfizers-oral-covid-19-treatment-nirmatrelvir-in-combination-with-ritonavir-for-supply-in-95-low-and |publisher=Medicines Patent Pool |date=2022-03-17 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Лицензия географиялық тұрғыдан шектеулі. Сондықтан қосалқы лицензия алған өндірушілер препаратты лицензияда көрсетілген аумақтан тыс жерлерге еркін жеткізе алмайды. Лицензиялық аумаққа кірмейтін мемлекеттердегі өндіріс пен айналым сол елдердегі патенттердің құқықтық мәртебесіне және Pfizer-мен жасалған жеке келісімдерге байланысты.

== Өндірушілері ==

Нирматрелвирдің бастапқы әзірлеушісі және Паксловид препаратының түпнұсқалық өндірушісі — Pfizer. Клиникалық зерттеулерге арналған нирматрелвирдің алғашқы партиялары компанияның Гротондағы зерттеу орталығында өндірілді. Жаппай өндіріс үдерісі Pfizer-дің [[Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбургтегі]] зауытында әзірленді, ал дайын таблеткаларды блистерге қаптау жұмыстарына Италияның Асколи-Пичено қаласындағы кәсіпорын тартылды.&lt;ref name=&quot;Halford&quot;/&gt;

2022 жылғы 22 сәуірде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] Pfizer Limited өндірген нирматрелвир 150 мг және ритонавир 100 мг препаратын COVID-19-ды емдеуге арналған алдын ала біліктіліктен өткен дәрілер тізіміне енгізді.&lt;ref name=&quot;WHOPfizer&quot;&gt;{{cite web |title=First nirmatrelvir + ritonavir prequalified for COVID-19 |url=https://extranet.who.int/prequal/news/first-nirmatrelvir-ritonavir-prequalified-covid-19 |publisher=World Health Organization |date=2022-04-22 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

MPP қосалқы лицензияларын алған компаниялардың қатарына мыналар кіреді:

* ''Arene Lifesciences'', ''Divi’s Laboratories'', ''Glenmark Life Sciences'', ''Hetero Labs'', ''Laurus Labs'', ''Strides Pharma Science'', ''Torrent Pharmaceuticals'' және басқа үндістандық өндірушілер;
* Қытайдың ''Zhejiang Jiuzhou Pharmaceutical'', ''Zhejiang Huahai Pharmaceutical'', ''Fosun Pharma'' және басқа компаниялары;
* Оңтүстік Кореяның ''Celltrion'' және ''Dongbang Future Tech'' компаниялары;
* Бангладештің ''Beximco Pharmaceuticals'' компаниясы;
* Пәкістанның ''Remington Pharmaceutical Industries'' компаниясы;
* Сербияның ''Hemofarm'' тобына кіретін ''FHI Zdravlje'' компаниясы;
* Мексиканың ''Neolpharma'' компаниясы;
* Украинаның ''Дарница'' компаниясы.

Бұл кәсіпорындардың бір бөлігі белсенді фармацевтикалық субстанцияны, ал екінші бөлігі дайын дәрілік препаратты өндіруге лицензия алды. Лицензияның болуы препараттың барлық елде автоматты түрде тіркелгенін немесе сатылымға шығарылғанын білдірмейді: әр өндіруші тиісті ұлттық немесе халықаралық реттеуші рәсімдерден бөлек өтуге тиіс.&lt;ref name=&quot;MPPmanufacturers&quot;/&gt;

2022 жылғы желтоқсанда ДДҰ Үндістандағы ''Hetero Labs'' компаниясының нирматрелвир–ритонавир дженеригін алдын ала біліктіліктен өткізді. Кейін ДДҰ тізіміне Қытайдың ''Zhejiang Apeloa Kangyu Pharmaceutical'', ''Yaopharma'', ''Celltrion'' және басқа өндірушілерінің препараттары енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhejiang Apeloa Kangyu’s nirmatrelvir + ritonavir tablet prequalified |url=https://extranet.who.int/prequal/news/zhejiang-apeloa-kangyu-nirmatrelvir-ritonavir-tablet-prequalified |publisher=World Health Organization |date=2023-11-08 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CV020 — Nirmatrelvir + Ritonavir |url=https://extranet.who.int/prequal/medicines/cv020 |publisher=World Health Organization |date=2024-09-04 |language=en |access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Сауда атаулары ==

Түпнұсқалық нирматрелвир–ритонавир препаратының халықаралық сауда атауы — '''Paxlovid''' («Паксловид»). Бұл атау Pfizer компаниясына тиесілі тауар белгісі болып табылады. Бір қаптамада нирматрелвир мен ритонавирдің жеке таблеткалары бірге орналастырылады.

Кейбір мемлекеттерде немесе жекелеген өндірушілердің өнімдері үшін қолданылатын атауларға мыналар жатады:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сауда атауы
! Құрамы
! Компания немесе өндіруші
! Ескертпе
|-
| '''Paxlovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Pfizer
| Түпнұсқалық препарат
|-
| '''Nirmacom'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero Labs
| MPP лицензиясы бойынша шығарылатын дженерик; ДДҰ алдын ала біліктілігін алған
|-
| '''Bexovid'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Beximco Pharmaceuticals
| Бангладеште шығарылған дженерик
|-
| '''Paxista'''
| Нирматрелвир + ритонавир
| Hetero
| Кейбір нарықтарда кездесетін дженерик атауы
|}

'''Paxlovid''' — нирматрелвирдің жеке сауда атауы емес, нирматрелвир мен ритонавир бірге қапталған біріктірілген дәрілік препараттың атауы. Әртүрлі елдерде тіркелген дженериктердің атаулары бұдан өзгеше болуы мүмкін. Интернет арқылы ұсынылатын барлық өнімдер ресми тіркелген немесе сапасы расталған дәрілер болып саналмайды; олардың арасында контрафактілік өнімдер де кездесуі мүмкін.

== Қазақстандағы тіркелуі және қолжетімділігі ==

Нирматрелвир Қазақстанда [[ритонавир]]мен біріктірілген '''Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt;''' дәрілік препаратының құрамында тіркелген. Қазақстан Республикасы дәрілік заттарының мемлекеттік тізіліміндегі тіркеу куәлігінің нөмірі — '''РК-ЛС-5№026192''', тіркелген күні — 2024 жылғы 5 маусым.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® — РК-ЛС-5№026192 |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=ru |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид® Қазақстанда түпнұсқалық дәрілік препарат ретінде тіркелген және дәріханалар арқылы сатылады. Препарат дәрігердің рецепті бойынша босатылады. Дәріханалардағы нақты қолжетімділігі мен бағасы елді мекенге, жеткізушіге және дәріхана желісіне байланысты өзгеруі мүмкін.

Препараттың АТХ коды — '''J05AE30'''. Ол екі бөлек әсер етуші заттан тұрады:

* 150 мг нирматрелвир бар қызғылт түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар;
* 100 мг ритонавир бар ақ немесе ақ дерлік түсті, үлбірлі қабықпен қапталған таблеткалар.

Бір күнге арналған пішінді ұяшықты қаптамада нирматрелвирдің төрт таблеткасы және ритонавирдің екі таблеткасы болады. Картон қорапқа бес пішінді ұяшықты қаптама салынады, бұл стандартты бес күндік емдеу курсына сәйкес келеді.&lt;ref name=&quot;KZregister&quot;/&gt;

Қазақстанда бекітілген медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, Паксловид® қосымша оттегімен емдеуді қажет етпейтін және COVID-19 ауруының ауыр түріне өту қаупі жоғары ересектерді емдеуге арналған. Ұсынылатын стандартты доза — 300 мг нирматрелвирді және 100 мг ритонавирді бір мезгілде әр 12 сағат сайын бес күн бойы қабылдау. Емді COVID-19 диагнозы қойылғаннан кейін мүмкіндігінше ерте және ауру белгілері пайда болғаннан кейінгі алғашқы бес күн ішінде бастау керек.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;&gt;{{cite web |title=Паксловид® препаратын медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулық |url=https://register.ndda.kz/ |publisher=Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы |language=kk |access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Паксловид&lt;sup&gt;®&lt;/sup&gt; COVID-19 профилактикасына арналмаған. Ритонавирдің CYP3A ферментін күшті тежеуіне байланысты препарат көптеген басқа дәрілермен клиникалық маңызды өзара әрекеттесуі мүмкін. Сондықтан оны дәрігердің тағайындауынсыз қолдануға болмайды. Орташа дәрежедегі бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастарда дозаны азайту қажет, ал ауыр бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігі кезінде препаратты қолдануға шектеулер белгіленген.&lt;ref name=&quot;KZinstruction&quot;/&gt;

== Лицензиялау және қолжетімділік ==

Pfizer мен MPP арасындағы ерікті лицензиялық келісім табысы төмен және орташа 95 мемлекет халқы үшін нирматрелвир–ритонавир дженериктеріне қолжетімділікті кеңейтуді көздейді. Бұл елдерде қосалқы лицензия алған өндірушілер патент иесіне роялти төлемей немесе келісімде белгіленген жеңілдетілген талаптар бойынша өнім шығара алады.&lt;ref name=&quot;MPPlicence&quot;/&gt;

Лицензияға кірмейтін мемлекеттерде препараттың қолжетімділігі Pfizer-дің жеткізіліміне, ұлттық тіркеуге, патенттік шектеулерге және өндірушімен жасалған коммерциялық келісімдерге тәуелді.

== Атауы ==

«Нирматрелвир» — дәрілік заттың халықаралық патенттелмеген атауы. Оның құрамындағы «-релвир» жұрнағы вирусқа қарсы дәрілік заттардың атауларында қолданылады. Әзірлеу барысында қосылыс '''PF-07321332''' коды бойынша белгілі болды.

== Тағы қараңыз ==

* [[Нирматрелвир/ритонавир]]
* [[Ритонавир]]
* [[COVID-19-ды емдеу]]
* [[Протеаза тежегіші]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Ремдесивир]]
* [[Молнупиравир]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/155903259 Нирматрелвир] — PubChem дерекқорында
* [https://go.drugbank.com/drugs/DB16691 Нирматрелвир] — DrugBank дерекқорында
* [https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/paxlovid Paxlovid] — Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі
* [https://medicinespatentpool.org/licence-post/pf-07321332 Нирматрелвир бойынша лицензиялық келісім] — Medicines Patent Pool
* [https://patents.google.com/patent/WO2021250648A1/en WO 2021/250648 патенттік өтінімі]
* [https://register.ndda.kz/ Қазақстан Республикасының дәрілік заттар мемлекеттік тізілімі]

{{Commons category|Nirmatrelvir}}

[[Санат:Вирусқа қарсы дәрілер]]
[[Санат:Протеаза тежегіштері]]
[[Санат:Амидтер]]
[[Санат:Нитрилдер]]
[[Санат:Пирролидондар]]
[[Санат:Фторорганикалық қосылыстар]]
[[Санат:Pfizer]]</text>
      <sha1>6mmghv45gv0kxvj5lpi12nbuq44xycd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Прототілдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783454</id>
    <revision>
      <id>3630042</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Тілдер тарихы]]</comment>
      <origin>3630042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="s1kw8hwi922kelfah2q63l60vob86d4" xml:space="preserve">[[Санат:Тілдер тарихы]]</text>
      <sha1>s1kw8hwi922kelfah2q63l60vob86d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Вирусқа қарсы дәрілер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783455</id>
    <revision>
      <id>3630044</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Pfizer</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783456</id>
    <revision>
      <id>3630045</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Фторорганикалық қосылыстар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783457</id>
    <revision>
      <id>3630046</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Пирролидондар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783458</id>
    <revision>
      <id>3630048</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Протеаза тежегіштері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783459</id>
    <revision>
      <id>3630051</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Нитрилдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783460</id>
    <revision>
      <id>3630052</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <comment>Бос бет бастады</comment>
      <origin>3630052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Физикалық гипотезалар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783462</id>
    <revision>
      <id>3630092</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Физика]]</comment>
      <origin>3630092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="46c7ehg7ykmqvzgpdbscdp7jrwhg9ee" xml:space="preserve">[[Санат:Физика]]</text>
      <sha1>46c7ehg7ykmqvzgpdbscdp7jrwhg9ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630093</id>
      <parentid>3630092</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Гипотезалар|Гипотезалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3630093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="srud45muxzjn59rdo1sfdlqe70sm6rx" xml:space="preserve">[[Санат:Физика]]
[[Санат:Гипотезалар]]</text>
      <sha1>srud45muxzjn59rdo1sfdlqe70sm6rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Кванттық құбылыстар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>783463</id>
    <revision>
      <id>3630094</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Физикалық құбылыстар]]</comment>
      <origin>3630094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="pnti0iwsnvstcdweqehx9n7ubnfnl20" xml:space="preserve">[[Санат:Физикалық құбылыстар]]</text>
      <sha1>pnti0iwsnvstcdweqehx9n7ubnfnl20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алуксне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783465</id>
    <revision>
      <id>3630105</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Латвия қалалары]]</comment>
      <origin>3630105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="j34ijyeukq61tbjhy14p0vh4sdcwnff" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>j34ijyeukq61tbjhy14p0vh4sdcwnff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630108</id>
      <parentid>3630105</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="3i5oo7pbmu7maihqhvqfuwtzx1eoq1m" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3i5oo7pbmu7maihqhvqfuwtzx1eoq1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630113</id>
      <parentid>3630108</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="iyv5x8ohgouzrtp9tzo554ig3cbt4sd" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>iyv5x8ohgouzrtp9tzo554ig3cbt4sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630115</id>
      <parentid>3630113</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3630115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="s9cpu8njksio2ykxfkm93qmr0b8syve" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>s9cpu8njksio2ykxfkm93qmr0b8syve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630121</id>
      <parentid>3630115</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="g9pcuumnwwu8lfadic0o6lg16b04b7p" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>g9pcuumnwwu8lfadic0o6lg16b04b7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630122</id>
      <parentid>3630121</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="9xumzzpekuga2hxvm8hujnjk1bc10kj" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>9xumzzpekuga2hxvm8hujnjk1bc10kj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630123</id>
      <parentid>3630122</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="hzkn3zblphm4ytv88ilqibjnidxrpir" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>hzkn3zblphm4ytv88ilqibjnidxrpir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630124</id>
      <parentid>3630123</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="3pk4mm5ox32u3mblh6wfbqppvfnrsue" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3pk4mm5ox32u3mblh6wfbqppvfnrsue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630125</id>
      <parentid>3630124</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="fr8uduaxk4ok7hqtqqip6t1km34lbdv" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>fr8uduaxk4ok7hqtqqip6t1km34lbdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630126</id>
      <parentid>3630125</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="q1ydvp7fz2bs76py9686ggt4cn15529" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>q1ydvp7fz2bs76py9686ggt4cn15529</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630128</id>
      <parentid>3630126</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3630128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="a9xtyn1ciwo2i1xwjr14o2t7efz1h37" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>a9xtyn1ciwo2i1xwjr14o2t7efz1h37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630130</id>
      <parentid>3630128</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="2hba1j05exqhfsufwicr6m7xej85c0k" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>2hba1j05exqhfsufwicr6m7xej85c0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630134</id>
      <parentid>3630130</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="b804lzucsikp3efpdyocwvohyzl1tal" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>b804lzucsikp3efpdyocwvohyzl1tal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630135</id>
      <parentid>3630134</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3630135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="4wxek0k117us6h22yqaft4lrqplf9zg" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>4wxek0k117us6h22yqaft4lrqplf9zg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630136</id>
      <parentid>3630135</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3630136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5278" sha1="1r7skz1l6a8i3ja5m4entkmot4oq1bz" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>1r7skz1l6a8i3ja5m4entkmot4oq1bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630137</id>
      <parentid>3630136</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3630137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5538" sha1="21a1wmmjo09dinnitpmlwmvisi2z090" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>21a1wmmjo09dinnitpmlwmvisi2z090</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630138</id>
      <parentid>3630137</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3630138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5902" sha1="6at5r0irpdthqooa8i0xmpqjeedflpv" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>6at5r0irpdthqooa8i0xmpqjeedflpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630139</id>
      <parentid>3630138</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3630139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6112" sha1="rmmn1zey1w77aa22kxbe7vq4gg8m634" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>rmmn1zey1w77aa22kxbe7vq4gg8m634</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630140</id>
      <parentid>3630139</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3630140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6302" sha1="18rkca2eq2cs6hdhviol3rsvqmzwlkn" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>18rkca2eq2cs6hdhviol3rsvqmzwlkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630141</id>
      <parentid>3630140</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3630141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6559" sha1="rmvs04zh3ha46sv0f2pw9ozqjfa8p9g" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>rmvs04zh3ha46sv0f2pw9ozqjfa8p9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630142</id>
      <parentid>3630141</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3630142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6715" sha1="9y33zyadg59a26ymtujz7w2g0ql4n4o" xml:space="preserve">'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>9y33zyadg59a26ymtujz7w2g0ql4n4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630143</id>
      <parentid>3630142</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3630143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9119" sha1="oqna7psvo6ipfzqxndxthz11jwwuwyz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>oqna7psvo6ipfzqxndxthz11jwwuwyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630144</id>
      <parentid>3630143</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3630144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9164" sha1="ipp0c9px44ulgzz17yfoa9h65hzlnqz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ipp0c9px44ulgzz17yfoa9h65hzlnqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630145</id>
      <parentid>3630144</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9180" sha1="pqd5k1tw51o23go6eh5lfpwe55w3ls5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>pqd5k1tw51o23go6eh5lfpwe55w3ls5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630146</id>
      <parentid>3630145</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9195" sha1="9ryzcolsdcm05fc0gfdhgm28io9yy0p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>9ryzcolsdcm05fc0gfdhgm28io9yy0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630147</id>
      <parentid>3630146</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9218" sha1="8i4y211v8b8bmbqb733azknyqeswr6k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =25 |lat_sec =26 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =03 |lon_sec =01
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8i4y211v8b8bmbqb733azknyqeswr6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630148</id>
      <parentid>3630147</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9255" sha1="4zbajjjo3xv7oz14n4yswoo51a14p52" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =25 |lat_sec =26 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =03 |lon_sec =01
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Алуксне аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>4zbajjjo3xv7oz14n4yswoo51a14p52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630149</id>
      <parentid>3630148</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9286" sha1="i78n3ais1ga9q61k2arddz2ngqbuyf0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =25 |lat_sec =26 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =03 |lon_sec =01
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Алуксне аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = (+371) 643 
 |пошта индексі           = LV-4301
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Alūksne
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>i78n3ais1ga9q61k2arddz2ngqbuyf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630150</id>
      <parentid>3630149</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9311" sha1="61qar7kdvvbiuvybb53rnhhildoyeih" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =25 |lat_sec =26 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =03 |lon_sec =01
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Алуксне аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1284	
 |алғашқы дерек           = 1284	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1920
 |жер аумағы              = 488,1	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7136
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = (+371) 643 
 |пошта индексі           = LV-4301
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Alūksne
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>61qar7kdvvbiuvybb53rnhhildoyeih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3630151</id>
      <parentid>3630150</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3630151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9413" sha1="d5p35i145jzfiwkev2c4s5xjijn0iek" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алуксне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Alūksne}}
 |сурет                   = Alūksnes Mākslas skola (Vecā pils) (2).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Aluksne COA.svg
 |ту                      = Aluksne flag.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =25 |lat_sec =26 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =03 |lon_sec =01
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Алуксне аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1284	
 |алғашқы дерек           = 1284	
 |бұрынғы атаулары        = 1941 жылға дейін - Алюксне&lt;br /&gt;1944 жылға дейін - Мариенбург
 |статус алуы             = 1920
 |жер аумағы              = 488,1	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 200 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7136
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = (+371) 643 
 |пошта индексі           = LV-4301
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Alūksne
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алуксне''' ({{lang-lv|Alūksne}}) — [[Латвия]]ның солтүстік-шығысындағы қала, аттас көлдің маңында, [[Алуксне аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
Алуксне қаласының халқы 2026 жылы 7136 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aluksne-11462.html|title=Население Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Латвияның шығысында, шекара маңында, Алуксне көлінің жағасында, [[Рига]]дан 202 км қашықтықта орналасқан. Алуксне — Латвияның ең биік қаласы, теңіз деңгейінен 200 м биіктікте.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-aluksne|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын ол Мариенбург деп аталған және тек 1917 жылы қазіргі атауын алды, ол орыс тіліне аударғанда «ормандағы бұлақ»дегенді білдіреді.

Ежелгі заманда көлдің айналасындағы жерлерді фин тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Кейінірек оларды латгалдықтар ығыстырған. 1284 жылы қазіргі қаланың орнында Алысть деп аталатын шағын қоныс пайда болған. Кейін оны Ливон орденінің крестшілері басып алды. Жерді басып алғаннан кейін, олар аралда Мариенбург қамалын салды. Құрылым Ригадан Псковқа апаратын сауда жолдарын қорғады. Кейіннен оның жанында аттас қала өсті.

1560 жылы Ливон соғысы кезінде қала мен қамалды Иван Грозныйдың орыс әскерлері басып алды. Алайда, олар онда ұзақ тұрақтамады. 1582 жылы аумақ Польша-Литва Достастығының құрамына енді. Кейін Мариенбург Альтмарк бітімімен шведтерге берілді. 1658 жылы орыс-швед соғысы кезінде оны орыс әскерлері басып алды. Бұл оқиға Валиесар бітімімен бекітілді.
1661 жылы қала Кардис келісімі бойынша шведтерге берілді. 18 ғасырдың басында, Ұлы Солтүстік соғысы кезінде, оны граф Шереметьевтің қолбасшылығымен орыс әскері басып алды. Соғыс қимылдары аяқталғаннан кейін Мариенбург бекініс ретіндегі бұрынғы маңызын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16462-Aluksne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылдан 1949 жылға дейін Алуксне уездік орталық, 1950 жылдан бастап Алуксне ауданының орталығы, ал 2009 жылғы аумақтық реформадан кейін Алуксне аймағының орталығы болды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Алукснеде ауыр өнеркәсіп жоқ, ауасы таза.
Ол көркем ландшафттарымен, қаланы қоршаған көптеген көлдерімен, ормандарымен танымал. Алуксне XVI ғасырдағы тарихи қамалдың қирандыларымен және Латвиядағы ең үлкен көлдердің бірі - Алуксне көлімен танымал.

Қала бай мәдени мұраға ие және жыл бойы музыка мен өнер фестивальдерін, сондай-ақ дәстүрлі латыш мерекелерін, көптеген іс-шараларды өткізеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/aluksne/|title=Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
Алукснедегі ең көрікті жерлер:
*'''Алуксне көлі''' — Латвиядағы үлкен және терең көл. Жүзу, қайықпен жүзу, балық аулау және басқа да су спорт түрлерімен айналысуға болады.
*'''Алуксне бекінісі''' — Алуксненің орталығында орналасқан тарихи қамал. 17 ғасырдың ортасында салынған ол қазір мұражай ретінде қызмет етеді.
*'''Алуксне орталық саябағы''' — көлі, субұрқақтары, жаяу жүру жолдары және көптеген ағаштар мен гүлдері бар әдемі саябақ. Саябақ таңертеңгілік жүгіруге немесе түстен кейінгі серуендеуге өте ыңғайлы.
*'''Алуксне бақылау мұнарасы''' — қала маңындағы төбеде орналасқан, қала мен оның айналасының көріністерін ұсынады.
*'''Әулие Джон лютеран шіркеуі''' — XIV ғасырда дәстүрлі готикалық сәулет стилінде салынған тарихи шіркеу.
*'''Жаңа Алуксне қамалы''' — 19 ғасырдың соңында салынған нео-романтикалық қамал. Мұнда Алуксне мұражайы мен Камералық музыка залы орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aluksne.htm|title=Карта Алуксне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}}
[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>d5p35i145jzfiwkev2c4s5xjijn0iek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Ірі қара мал тұқымы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783466</id>
    <revision>
      <id>3630129</id>
      <timestamp>2026-07-15T06:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: &lt;noinclude&gt;{{reflist|group=к}}&lt;/noinclude&gt;{{Инфобокс |қорап стилі   =  |титул стилі   = background-color: #e0e0e0; |үсті стилі    = background-color: #f0f0f0; |үсті          = Ірі қара мал тұқымы  |титул         = {{{Атауы|{{PAGENAME}}}}}  |бейне         = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|250px|center]]}} |сипаттама     = {{{Сурет сипаттамасы|}}}  |бе...</comment>
      <origin>3630129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="6187bkvebx5eigljdnt0vvwidgir178" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{reflist|group=к}}&lt;/noinclude&gt;{{Инфобокс
|қорап стилі   = 
|титул стилі   = background-color: #e0e0e0;
|үсті стилі    = background-color: #f0f0f0;
|үсті          = Ірі қара мал тұқымы

|титул         = {{{Атауы|{{PAGENAME}}}}}

|бейне         = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|250px|center]]}}
|сипаттама     = {{{Сурет сипаттамасы|}}}

|белгі1        = Төл атауы

|мәтін1        = {{{Төл атауы|}}}

|белгі2        = Өнімділігі

|мәтін2        = {{{Өнімділігі|}}}

|белгі3        = Топ

|мәтін3        = {{{Топ|}}}

|белгі4        = Шыққан елі

|мәтін4        = {{{Ел|}}}

|белгі5        = Аймақ

|мәтін5        = {{{Аймақ|}}}

|белгі6        = Қалыптасқан жылы

|мәтін6        = {{{Жыл|}}}

|белгі7        = Бойы

|мәтін7        = {{{Бойы|}}}

|белгі8        = Салмағы

|мәтін8        = {{{Sалмағы|{{{Салмағы|}}}}}}
}}&lt;noinclude&gt;{{Құжаттама}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6187bkvebx5eigljdnt0vvwidgir178</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Aidar Ruslanovv/Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы</title>
    <ns>2</ns>
    <id>783467</id>
    <redirect title="Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы" />
    <revision>
      <id>3630157</id>
      <timestamp>2026-07-15T07:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мадикино</username>
        <id>160593</id>
      </contributor>
      <comment>Мадикино [[Қатысушы:Aidar Ruslanovv/Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] бетін [[Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3630157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="9dd6n4nw713vzb83t9dwwnmq08vgb53" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]]</text>
      <sha1>9dd6n4nw713vzb83t9dwwnmq08vgb53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Мелсина Акбота Жандаровна</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783468</id>
    <revision>
      <id>3630168</id>
      <timestamp>2026-07-15T09:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3630168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="b6pvkgc6949ssvacnvnyuxeh92lkfrs" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мелсина Акбота Жандаровна}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 14:14, 2026 ж. шілденің 15 (+05)</text>
      <sha1>b6pvkgc6949ssvacnvnyuxeh92lkfrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мбужий-Маий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783469</id>
    <revision>
      <id>3630175</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Елді мекен  |статусы                 = Қала  |қазақша атауы           = Мбужий-Маий   |шынайы атауы            = {{lang-fr|Mbuji-Mayi}}  |сурет                   = Mbuji-Mayi.jpg  |сурет атауы             =  |жағдайы                 = Әкімшілік орталығы  |ел                      = Конго Демократиялық Республикасы   |елтаңба...</comment>
      <origin>3630175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15884" sha1="k5mbzzplcz0phy3hgcll0doeu2zsddu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Мбужий-Маий 
 |шынайы атауы            = {{lang-fr|Mbuji-Mayi}}
 |сурет                   = Mbuji-Mayi.jpg
 |сурет атауы             =
 |жағдайы                 = Әкімшілік орталығы
 |ел                      = Конго Демократиялық Республикасы 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 9|lat_sec = 11
  |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 36|lon_sec = 22
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Провинция
 |аймағы                  = Кацай Ориентал 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 аудан ([[Бипемба ауданы|Бипемба]], [[Дибинди ауданы|Дибинди]], [[Диулу ауданы|Диулу]], [[Канши ауданы|Канши]], [[Муя ауданы|Муя]])&lt;ref name=&quot;KONGO DEMOKRATYALYK RESPUBLIKASY&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://www.memoireonline.com/09/13/7366/m_Etude-d-une-nouvelle-voie-de-desenclavement-devant-faciliter-l-installation-des-infrastructures-pub8.html?utm_source=chatgpt.com
 |title = Конго Демократиялық Республикасындағы Мбуджи-Майи қаласының шетінде қоғамдық инфрақұрылымды орнатуды жеңілдету үшін жаңа кіру жолын зерттеу
 |website = memoireonline.com
 |access-date = 2012
}}&lt;/ref&gt;
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = ''Бакванга — (1966 жылға дейін)''&lt;ref name=&quot;KONGO DEMOKRATYALYK RESPUBLIKASY&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://www.memoireonline.com/09/13/7366/m_Etude-d-une-nouvelle-voie-de-desenclavement-devant-faciliter-l-installation-des-infrastructures-pub8.html?utm_source=chatgpt.com
 |title = Конго Демократиялық Республикасындағы Мбуджи-Майи қаласының шетінде қоғамдық инфрақұрылымды орнатуды жеңілдету үшін жаңа кіру жолын зерттеу
 |website = memoireonline.com
 |access-date = 2012
}}&lt;/ref&gt;
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 135&lt;ref name=&quot;KONGO DEMOKRATYALYK RESPUBLIKASY&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://www.memoireonline.com/09/13/7366/m_Etude-d-une-nouvelle-voie-de-desenclavement-devant-faciliter-l-installation-des-infrastructures-pub8.html?utm_source=chatgpt.com
 |title = Конго Демократиялық Республикасындағы Мбуджи-Майи қаласының шетінде қоғамдық инфрақұрылымды орнатуды жеңілдету үшін жаңа кіру жолын зерттеу
 |website = memoireonline.com
 |access-date = 2012
}}&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Мбужий-Маий''' ({{lang-fr|Mbuji-Mayi}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Кацай Ориентал]] провинциясындағы қала. Провинция және ірі өнеркәсіп орталығы. Қала халқы — 1 193 891 адам&lt;ref name=&quot;KONGO DEMOKRATYALYK RESPUBLIKASY&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://www.memoireonline.com/09/13/7366/m_Etude-d-une-nouvelle-voie-de-desenclavement-devant-faciliter-l-installation-des-infrastructures-pub8.html?utm_source=chatgpt.com
 |title = Конго Демократиялық Республикасындағы Мбуджи-Майи қаласының шетінде қоғамдық инфрақұрылымды орнатуды жеңілдету үшін жаңа кіру жолын зерттеу
 |website = memoireonline.com
 |access-date = 2012
}}&lt;/ref&gt; ([[1999 жыл|1999]]).
== Географиялық орналасуы ==
Мбужий-Маий қаласы оңтүстік ендіктің 6°5' және 6°5' аралығында және шығыс бойлықтың 23°27' және 23°40' аралығында орналасқан. Ол батыстан шығысқа қарай 15 км және оңтүстіктен солтүстікке қарай 9 км созылып жатқан аумақты қамтиды; қалалық аумақ қаланың табиғи шекараларын құрайтын үш өзенмен шектеседі: Солтүстікке қарай Муя өзені арқылы оңтүстікке қарай Канши өзені арқылы, шығыста Мбуджи Майи өзенінің жағасында, батысқа қарай Канши Нзаба қосылысын Муя мен Бипемба қосылысымен қосатын сызық арқылы.&lt;ref name=&quot;KONGO DEMOKRATYALYK RESPUBLIKASY&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://www.memoireonline.com/09/13/7366/m_Etude-d-une-nouvelle-voie-de-desenclavement-devant-faciliter-l-installation-des-infrastructures-pub8.html?utm_source=chatgpt.com
 |title = Конго Демократиялық Республикасындағы Мбуджи-Майи қаласының шетінде қоғамдық инфрақұрылымды орнатуды жеңілдету үшін жаңа кіру жолын зерттеу
 |website = memoireonline.com
 |access-date = 2012
}}&lt;/ref&gt; ([[1999 жыл|1999]]).
== Тарихы ==
Мбужи-Майи қаласының пайда болуына екі ірі оқиға себеп болды.
Біріншісі – [[Ұлы Отан соғысы|Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін өнеркәсіптік алмазды қолдану аясының күрт кеңеюі. Соның нәтижесінде өңірдегі өте бай алмаз кен орындарын игеру экономикалық жағынан тиімді болды. Екіншісі – Бельгиялық Конгоның тәуелсіздік алуымен (1959–1962) байланысты болған саяси толқулар. Бұл оқиғалар балуба халқының өздерінің тарихи мекеніне жаппай қайта қоныс аударуына алып келді.
Соғыс жылдарында немесе соғыстан кейін көп ұзамай Forminière компаниясы (оны 1961 жылы MIBA – Minière de Bakwanga алмастырды) Бакванга Баква Ньянгуиле руының жеріне келіп орналасты.
Компания 1946–1955 жылдары өз инженерлері мен жұмысшылары үшін кең көшелері бар, бір-бірінен бөлек орналасқан тұрғын аудандар салды.
Бұл кеншілер қалашығы Бакванга деп аталды.
[[1959 жыл]]дан бастап Кацаи провинциясының батысынан және Катангадан қуылған көптеген балубалар осы жерге қоныс аудара бастады. Балубалардың білім деңгейі салыстырмалы түрде жоғары болатын. Отарлық кезеңде олар елдің көптеген аймақтарына таралып, қалаларда өмір сүрген. Алайда олардың тарихи отанына қайта оралған кезде бұл өңірде ірі қалалар болған жоқ. Тек Баквангада ғана белгілі бір инфрақұрылымдар болғандықтан, 1960 жылдың басында ол босқындарды қабылдайтын негізгі орталық ретінде таңдалды.&lt;ref name=&quot;MBUJI MAII&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/b_fdi_03_04/23442.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF-Zb4iNKVAxWNBdsEHVJgHfcQFnoECCgQAQ&amp;sqi=2&amp;usg=AOvVaw1GW-eXu0h1JVDDUutR-BrF
 |title = Мбужий-Маий эволюциясы XX-ғасыр
 |website = horizon.dcoumentation.ird
 |access-date =
}}&lt;/ref&gt;

Соғыс кезінде Forminière компаниясы ([[1961 жыл]]ы Bakwanga Mining Company - MIBA-ға ауыстырылды) Бакванга тайпасының Балуба жерлерінде орнығып, (1946-1955) менеджерлері мен жұмысшылары үшін бөлек және жақсы желдетілетін тұрғын үй кешендерін салды. Бакванга деп аталатын бұл тау-кен лагері [[1959 жыл]]дан бастап батыс Кацай провинциясы мен Катангадан қуылған Балубаларды өзіне тартты. Білім берудің салыстырмалы түрде жоғары деңгейіне ие Балуба отаршылдық дәуірінде бүкіл елге кең таралып, көптеген қала тұрғындарын қамтыды. Дегенмен, олардың шыққан аймағында, кенеттен тұруға мәжбүр болған шағын аймақта әлі нақты қалалық орталықтар болған жоқ. Тек Баквангада белгілі бір инфрақұрылымдар болды, бұл оны босқындарды қабылдаудың қолайлы орны ретінде таңдауға мүмкіндік берді ([[1960 жыл]]дардың басы).&lt;ref name=&quot;MBUJI MAII&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/b_fdi_03_04/23442.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF-Zb4iNKVAxWNBdsEHVJgHfcQFnoECCgQAQ&amp;sqi=2&amp;usg=AOvVaw1GW-eXu0h1JVDDUutR-BrF
 |title = Мбужий-Маий эволюциясы XX-ғасыр
 |website = horizon.dcoumentation.ird
 |access-date =
}}&lt;/ref&gt;

1963 жылы Мбужи-Маийге айналған Бакванга бірнеше жыл бойы өте тез өсті, содан кейін баяу өсті, қазіргі уақытта шамамен 350 000-нан 400 000-ға дейін халқы бар қалалық аймаққа айналды. Қазіргі орналасуы қалалық дуализмді көрсетеді: бір жағынан, өзгеріссіз кен лагері, екінші жағынан, біртіндеп урбанизацияланған босқындар лагерлерінің мұрагерлері болып табылатын кең жұмысшы табының аудандары. Қызметтер әлі де гауһар кен орындарына бағытталған, бір жағынан MIBA, ал екінші жағынан қолөнершілер пайдаланады, олардың жасырын жұмыстары [[1982 жыл]]дың соңында заңдастырылған.&lt;ref name=&quot;MBUJI MAII&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/b_fdi_03_04/23442.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF-Zb4iNKVAxWNBdsEHVJgHfcQFnoECCgQAQ&amp;sqi=2&amp;usg=AOvVaw1GW-eXu0h1JVDDUutR-BrF
 |title = Мбужий-Маий эволюциясы XX-ғасыр
 |website = horizon.dcoumentation.ird
 |access-date =
}}&lt;/ref&gt;

Мбужи-Маийдің пайда болуы мен эволюциясы екі түсініксіз мәселе тудырады. Отаршылдық кезеңнің соңғы жылдарында үш актер қатысты. Фомере алаяқтықтан қорғану үшін, қазіргі қалалық аумақты қамтитын кең аумақта ерекше қатаң режимді енгізуге қол жеткізді, барлық иммиграцияға және барлық коммерциялық мекемелерге тыйым салды. [[1950 жыл]]дан бастап тау-кен лагерінің шетінде орналасқан әкімшіліктің басты мақсаты осы шараларды орындау болды. Үшінші актер, жергілікті Бакванга тау-кен компаниясы өз жері мен ресурстарынан өтемақысыз айырылғандай сезінді. [[1958 жыл]]ғы ресми есепте олардың лагерьге жұмыс істеуге келген шетелдіктерге (Хкванга емес) қызғанатыны көрсетілген, олар үшін компания берік материалдардан үйлер салған.&lt;ref name=&quot;MBUJI MAII&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/b_fdi_03_04/23442.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF-Zb4iNKVAxWNBdsEHVJgHfcQFnoECCgQAQ&amp;sqi=2&amp;usg=AOvVaw1GW-eXu0h1JVDDUutR-BrF
 |title = Мбужий-Маий эволюциясы XX-ғасыр
 |website = horizon.dcoumentation.ird
 |access-date =
}}&lt;/ref&gt;

Дәл осындай қолайсыз жағдайларда, парадоксалды түрде,
қала құру туралы шешім қабылданды. Кейінгі эволюция да күрделі болды. Балуба халқының басым көпшілігін құрайтындықтан, ортақ мәдени мұра қалалық ортада жерді сатып алу ережелерін әзірлеуге ықпал етеді деп күтуге болады. Дегенмен, дәстүрлі жер иелері, өздерін Балуба деп атайтын Бакванга Баква Ньянгиле, қазір өте шектеулі билікке ие, ал қала тұрғындары арасындағы жер қақтығыстары әсіресе көп және өткір.&lt;ref name=&quot;MBUJI MAII&quot;&gt;{{cite web
 |url = https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_7/b_fdi_03_04/23442.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF-Zb4iNKVAxWNBdsEHVJgHfcQFnoECCgQAQ&amp;sqi=2&amp;usg=AOvVaw1GW-eXu0h1JVDDUutR-BrF
 |title = Мбужий-Маий эволюциясы XX-ғасыр
 |website = horizon.dcoumentation.ird
 |access-date =
}}&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>k5mbzzplcz0phy3hgcll0doeu2zsddu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:АбзалӘсем</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783470</id>
    <revision>
      <id>3630183</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3630183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="7oyfwgorchvmfm5c5o8hdq8gszy7x2t" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=АбзалӘсем}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 15:17, 2026 ж. шілденің 15 (+05)</text>
      <sha1>7oyfwgorchvmfm5c5o8hdq8gszy7x2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Сайкенова Альмира Науановна</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783471</id>
    <revision>
      <id>3630190</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3630190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="346" sha1="el25sfv769lvbts21fqn05pt6uogtol" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Сайкенова Альмира Науановна}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 15:52, 2026 ж. шілденің 15 (+05)</text>
      <sha1>el25sfv769lvbts21fqn05pt6uogtol</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>