Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 1725 3630733 3604527 2026-07-16T19:31:29Z Nurken 111493 3630733 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Украина |Шынайы атауы = {{lang-uk|Україна}} |Атау септігі = Украина |Елтаңба = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |Байрақ = Flag of Ukraine.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Державний Гімн України |Аудио = National anthem of Ukraine, instrumental.oga |Картада = Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png |карта тақырыбы = Ашық-жасылмен түспен [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресейдің жаулап алған жерлері]] көрсетілген |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 50|lon_sec = |region = UA |CoordScale = 5000000 |Тілі = [[Украин тілі|украинша]]<ref>{{Cite web|url=https://archive.is/20120805123243/www.president.gov.ua/ru/content/chapter01.html|title=Конституція України|lang=uk|publisher=[[Украина президенті]]нің ресми сайты|date=2012-08-05|accessdate=2023-10-10}} — 10 бап</ref> |Мемлекеттік діні = [[Зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Аралас республика|Парламенттік-президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[24 тамыз]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Сурет:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Киев]] |Ірі қалалары = Киев, [[Харьков]], [[Одесса]], [[Днепр (қала)|Днепр]], [[Донецк]], [[Запорожье]], [[Львов]], [[Кривой Рог]], [[Николаев]], [[Мариуполь]] |Басшы қызметі = [[Украина президенті|Президенті]]<br />[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Верховна Рада]] [[Верховна Рада төрағасы|төрағасы]] |Басшылары = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]<br />[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]<br />[[Руслан Алексеевич Стефанчук|Руслан Стефанчук]] |Жер аумағы = 603,628 |Жер аумағы бойынша орны = 45 |Судың үлесі = 7 |Этнохороним = |Жұрты = {{құлдырау}} 37,552,198<ref name="auto">{{cite web|url=http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp|title=Population (by estimate) as of June 1, 2019. Average annual populations January-May 2019|website=www.ukrcensus.gov.ua|access-date=11 August 2019}}</ref> {{small|([[Қырым]] мен<br />[[Севастополь]]ды қоспағанда)}} |Халық саны бойынша орны = 33 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 48,457,102 |Санақ жылы = 2001 |Халық тығыздығы = 73.8 |Тығыздық бойынша орны = 115 |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 408.040 млрд.<ref name="imf.org">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=25&pr.y=10&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=926&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=7 May 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 47 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 9.743<ref name="imf.org"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 111 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 134.887 млрд.<ref name="imf.org"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал)бойынша орны = 57 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 3.220<ref name="imf.org"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 128 |АДИ = {{Өсім}} 0.750<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/UKR|title=Ukraine: Human Development Indicators 2019 |year=2019|accessdate=25 December 2019|publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2018 |АДИ бойынша орны = 88 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Украин гривнасы]] (₴, [[ISO 4217|UAH]]) |Интернет үйшіктері = [[.ua]], [[.укр]]<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news/2011/03/110304_ukr_domain_hk.shtml|title=Украина получила кириллический домен «.укр»|lang=uk|publisher=[[BBC]]|author=КРАВЕЦЬ, Андрій|date=2011-03-04|accessdate=2023-10-10}}</ref> |ISO = |Телефон коды = 380<ref>{{Cite web|url=http://www.countrycallingcodes.com/country.php?country=Ukraine|title=Telephone Area Codes For Ukraine|lang=en|publisher=Country Calling Codes|accessdate=2023-10-10}}</ref> |Уақыт белдеулері = [[UTC+2:00|UTC+2]] (жазда [[UTC+3:00|UTC+3]]) |Түсініктемелер = |елтаңбаның ені = 100px }} '''Украина''' ({{lang-uk|Україна}}, {{IPA|[ukrɑˈjinɑ]}}) — [[Шығыс Еуропа]]дағы ірі [[мемлекет]] және [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|Еуропадағы екінші ең ірі ел]], [[Украинаның әкімшілік бөлінісі|24 облыс]] пен [[Қырым Автономиялық Республикасы]]нан тұрады. Жер көлемі 600 мың шаршы шақырымға тең. Солтүстігінде [[Беларусь]]пен, батысында [[Польша]], [[Словакия]] мен [[Мажарстан]]мен, оңтүстік-батысында [[Румыния]] мен [[Молдова]]мен, шығысында [[Ресей]]мен және оңтүстігінде [[Қара теңіз|Қара]] мен [[Азов теңізі|Азов]] теңіздерімен шектеседі. Елдің астанасы және ең ірі қаласы — [[Киев]]. 41,6 миллион халқының 74 пайызы — [[украиндар]]. Одан басқа [[Поляктар|поляк]], [[Словактар|словак]], [[Румындар|румын]], [[мажарлар]] бар, олар елдің батыс жағында қоныстанған болса, [[орыстар]] негізінен шығысында тұрады. Украинаның ресми тілі — [[украин тілі]]. Елдегі діншілдердің көпшілігі [[Православ шіркеуі|православие діні]]н ұстанады, сонымен қатар [[католицизм]]ді, [[Яһудилік|иудаизмді]] және [[ислам]]ды ұстанатындар бар. 1991 жылғы тамызда Украина [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамынан шығып, тәуелсіз болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/podii-shcho-formuyut-nezalezhnist/31405953.html|title=Події, які сформували і зміцнюють Незалежність України|lang=uk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ШТОГРІН, Ірина|date=2023-08-24|accessdate=2023-10-10}}</ref> 1996 жылы жаңа конституциясы қабылданды. [[Еуромайдан]] деп аталатын бірқатар жаппай шерулер [[Украин төңкерісі (2014)|төңкеріс]]тен кейін 2014 жылы жаңа еуропашыл үкіметтің құрылуына әкелді. Бұдан кейін [[Ресей]] Украинаның [[Қырым]] түбегін [[Қырым аннексиясы|заңсыз түрде аннексиялады]] да, ресейшіл толқулар Украинаның шығысындағы Ресей қолдайтын сепаратистер мен үкімет күштері арасындағы [[Донбастағы соғыс|соғыс]]қа ұласты. Ресеймен соғысынан бері Украина [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Еуропа одағы]] және [[НАТО]]-мен тығыз байланысын жалғастырды. Ресей 2022 жылы Украинаға [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|басып кірді]]<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/31720959.html|title=Ресей Украинаға басып кірді. Теңге құнсызданды|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2022-02-24|accessdate=2023-10-10}}</ref> және елдегі қақтығыстар әлі де жалғасуда. == Этимологиясы == «Украина» сөзі [[көне славян тілі]]нен «шекара», не «шекарадағы жер» дегенді білдіреді<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/blogs/prospero/2014/02/linguistic-divides|title="Linguistic divides: Johnson: Is there a single Ukraine?"|lang=en|date=2014-02-05}}</ref> және краина сөзінен шыққан. == Тарихы == {{Толық мақала|Украина тарихы}} === Ерте тарихы === [[Сурет:Indo-European migrations.jpg|нобай|оңға|Үнді-еуропалықтардың [[Понтий-Каспий даласы]]нан қазіргі Украина мен Ресей жеріне қоныс аударуы бейнеленген карта]] [[Адам]]дардың қазіргі Украина жеріндегі тұңғыш қоныстары б.з.б. 32,000 жылдарда пайда болған деп есептеледі, оған [[Қырым таулары]]ндағы [[Граветтиялық мәдениет]]ті дәлел бола алады.<ref>Prat, Sandrine; Péan, Stéphane C.; Crépin, Laurent; Drucker, Dorothée G.; Puaud, Simon J.; Valladas, Hélène; Lázničková-Galetová, Martina; Plicht, Johannes van der; Yanevich, Alexander (2011) [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3117838 The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior] '''6''' (6): e20834. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3117838 3117838] PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21698105 21698105]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262|title=Early human fossils unearthed in Ukraine|lang=en|publisher=[[BBC]]|author=Jennifer Carpenter|date=2011-07-20|accessdate=2023-11-22}}</ref> Б.з.б. 4,500 жылға қарай [[неолит]]тік [[Триполье-Кукутень мәдениеті]] қазіргі Украина жерінің көпшілігін алып жатқан еді. Кейбір дереккөздерде жылқының қолға үйретілуі осы жерлерде тұңғыш рет орын алды делінеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/05/120507154107.htm|title=Mystery of the domestication of the horse solved: Competing theories reconciled|lang=en|publisher=sciencedaily, [[Кембридж университеті]]|date=2012-05-07}}</ref><ref>{{кітап|авторы=Matossian, Mary Kilbourne|тақырыбы=Shaping World History|беттері=43|баспасы=[[Routledge]]|isbn=9780765600622|жыл=1997}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://imh.org/index.php/legacy-of-the-horse-full-story/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur|title="What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur"|lang=en|publisher=Жылқы халықаралық музейі}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130723111211/http://imh.org/index.php/legacy-of-the-horse-full-story/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur}}</ref> [[Қорған гипотезасы]] [[Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропалықтар]]дың тілдік Отаны Украинаның Еділ-Днепр және Ресейдің оңтүстігінде болды деп болжайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.science.org/content/article/mysterious-indo-european-homeland-may-have-been-steppes-ukraine-and-russia|title=Mysterious Indo-European homeland may have been in the steppes of Ukraine and Russia|lang=en|author=Balter, Michael}}</ref> [[Темір дәуірі]]нде бұл жерді [[ирандық тілдер]]де сөйлейтін [[кемерлер]], [[скифтер]] мен [[сарматтар]] мекендеген.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Scythian|title=Scythian|lang=en|publisher=[[Britannica]]}}</ref> Біздің заманымызға дейінгі 700–200 жылдар аралығында ол розаСкиф патшалығының бір бөлігі болды.<ref>{{Cite web|url=https://global.britannica.com/topic/Scythian|title=Scythian:Ancient Peoples|lang=en|publisher=[[Britannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170327013119/https://global.britannica.com/topic/Scythian}}</ref> Б.з.б. VI ғасырға қарай [[Қара теңіз]] жағалуында [[Ежелгі Грекия|гректер]], [[Ежелгі Рим|римдіктер]] мен [[Шығыс Рим империясы|византиялықтар]] қоныстанды. Сол жерден қоныс аудармай, қала берген халықтар арасында [[готтар]] болды, алайда олар 370 жылдарына қарай [[ғұндар]]дан қысым көрді. VI ғасырда қазіргі Шығыс Украина жері [[Ұлы Бұлғария]]ның орталығы болды. Ғасырдың соңына қарай бұлғарлардың көпшілігі түрлі бағыттарға қарай көшіп кетті де, жердің көпшілігін [[хазарлар]] жаулап алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Khazar|title=Khazar|lang=en|publisher=[[Britannica]]|accessdate=2023-11-22}}</ref> V–VI ғасырларда Украинаны [[Ежелгі славяндар|ежелгі славяндық]] [[анттар]] мекендеді. Ежелгі славяндардың қазіргі Украинадан [[Балкан түбегі]]не қарай қоныс аударуы қазіргі [[Оңтүстік славяндар]]дың пайда болуына әкелді. === Киевтің алтын ғасыры === {{Толық мақала|Киев Русі}} [[Сурет:Principalities of Kievan Rus' (1054-1132).jpg|нобай|оңға|Ең көп жерге ие болған кезіндегі Киев Русінің картасы, [[1054 жыл]]]] [[Киев Русі]] мемлекетінің қалай қалыптасқаны әлі де анық емес.<ref>{{Cite web|url=https://www.gumilev-center.ru/rus-i-varyagi-evrazijjskijj-istoricheskijj-vzglyad/|title=Русь и варяги. Евразийский исторический взгляд|lang=ru|publisher=Лев Гумилев орталығы|date=2012-09-13|accessdate=2023-11-22}}</ref> Киев Русі жерінің құрамына қазіргі Украина, [[Беларусь]] және [[Еуропалық Ресей]]дің батысы кіретін. {{iw|Әуелгі жылнама|Әуелгі жылнама|ru|Повесть временных лет}} мәліметінше Русь халқының құрамына [[скандинавия]]лық [[варягтар]] кіретін.<ref>{{кітап|шынайы атауы=A Geography of Russia and Its Neighbors|тақырыбы=Ресей мен оның көршілерінің географиясы|беттері=69|isbn=978-1-606-23920-9}}</ref> 882 жылы [[Көреген Олег]] [[Киев]]ті жаулады да, оны Русьтің жаңа елордасы қылды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=IpJxDwAAQBAJ&dq=kievan+rus+dir+882&pg=PA21|шынайы атауы=The History of Ukraine|тақырыбы=Украина тарихы|авторы=Kubicek, Paul|жыл=2009|баспасы=Westport: Greenwood Press|беттері=20–22|isbn=9780313349201}}</ref> Алайда [[Антинорманизм|антинорманист]] тарихшылардың сөзінше Днепр оңтүстігіндегі Шығыс славяндар сол кездері өзінің тәуелсіз мемлекетін құрып жатқан еді.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA37|шынайы атауы=A Companion to Russian History|тақырыбы=Ресей тарихының жолдасы|авторы=Gleason, Abbott|жыл=2009|баспасы=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-0842-6}}</ref> Варягтік элита мен соның ішіндегі [[рюриктер әулеті]] жергілікті славяндармен [[ассимиляция (әлеуметтану)|ассимиляция]]ланды. Киев Русі бір-біріне туыс болған рюрикович [[кінәз]]дер басқарған бірнеше [[кінәздік]]терден құралған еді, кінәздер бір-бірімен Киев үшін соғысып жататын.<ref>{{кітап|шынайы атауы=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246|тақырыбы=Чернигов әулеті, 1146–1246|беттері=117–118|isbn=978-0-521-82442-2}}</ref> X–XI ғасырларда Киев Русі [[Еуропа]]дағы ең ірі мемлекет болды, сондықтан бұл заман оның Алтын ғасыры делінеді.<ref name="ciagov">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/|title=Ukraine|lang=en|publisher=[[Орталық барлау басқармасы]]ның ресми сайты|date=2007-12-14|accessdate=2023-11-22}}</ref> Ол [[Христиандық|христиан]]дануды жүргізген [[Владимир Святославич]]тың (980–1015) билігімен басталды. Оның ұлы [[Ярослав Мудрый|дана Ярослав]]тың (1019–1054) билігі кезінде Русь өзінің мәдени және әскери дамуының шыңында еді.<ref>{{Cite web|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|title=Kievan Rus|lang=en|publisher=Колумбия энциклопедиясы}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html}}</ref> [[Ұлы Мстислав Владимирович]]тың (1125–1132) өлімінен кейін Киев Русіндегі бірлік жоқ болды, ол түрлі кінәездіктерге бөлініп қалды.<ref>{{кітап|шынайы атауы=Power Politics in Kievan Rus': Vladimir Monomakh and His Dynasty, 1054–1246|тақырыбы=Киев Русіндегі күш саясаты: Владимир Мономах пен оның әулеті, 1054–1246|беттері=195–196|isbn=0-888-44202-5}}</ref> XI–XII ғасырларда түркітілдес [[құмандар]] мен [[қыпшақтар]] Қара теңіздің солтүстігіндегі [[Понтий-Каспий даласы|Понтий даласы]]ның мықты державасы еді.<ref>{{кітап|авторы=Carter V. Findley|шынайы атауы=The Turks in World History|тақырыбы=Әлем тарихындағы түріктер|баспасы=[[Оксфорд университеті]]нің баспасы|жыл=2004|isbn=0-19-517726-6}}</ref> XIII ғасырда орын алған [[Моңғол-татар шапқыншылығы|Моңғол-татарлардың Руське шапқыншылығы]] Русьті қатты әлсіретті, 1240 жылы [[Киевтің қоршаулануы (1240)|Киев толықтай жойылды]].<ref>{{Cite web|url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev|lang=en|publisher=[[Торонто университеті]]}} {{Wayback|url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html}}</ref> Қазіргі Украинаның батысында кейін [[Галиция-Волынь кінәздігі]] құрылды. [[Роман Мстиславич]]тің ұлы болған [[Даниил Романович Галицкий|Даниил Галицкий]] оңтүстік-батыс Русьтің көпшілігін біріктіріп, [[Папалық|Рим папасы]]ның қолдауымен Галиция-Волыньнің тұңғыш королі болды. === Шетел қарамағында === [[Сурет:Polska 1386 - 1434.png|нобай|оңға|[[Польша корольдігі]] мен [[Ұлы Литва кінәздігі]]нің жерлері, 1386–1434]] {{Толық мақала|Киев воеводалығы}} {{See also|Ұлы Литва кінәздігі|Польша корольдігінің тәжі|Қырым хандығы|Осман империясы|Речь Посполитая|Ресей империясы}} 1349 жылы Галиция-Волынь соғыстарының нәтижесінде қазіргі Украина жері [[Польша корольдігі]] мен [[Ұлы Литва кінәздігі]] арасында бөлініп тұрды.<ref>{{кітап|авторы=Rowell, C. S.|шынайы атауы=Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295–1345.|тақырыбы=Көтерілген Литва: Шығыс-Орталық Еуропадағы паганистік империя|баспасы=[[Кембридж университеті]]нің баспасы|жыл=1994|isbn=9780521450119}}</ref> XIII ғасырдың ортасынан XIV ғасырдың екінші жартысына дейін [[Генуя Республикасы]] Қара теңіздің солтүстік жағалауында бірнеше [[бодандық]] құрды да, оларды ірі сауда орталықтарына айналдырып, басшылығына Республиканың өкілі болған консулдарды тағайындады.<ref>{{Cite web|url=http://izm-biz.info/genuezskie-kolonii-v-odesskoj-oblasti/|title=Генуэзские колонии в Одесской области|lang=ru|publisher=Измаил бизнес-порталы}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180205001115/http://izm-biz.info/genuezskie-kolonii-v-odesskoj-oblasti/}}</ref> 1430 жылы [[Подолье]] аумағы Польша құрамына енді де, қазіргі Украина жеріне [[поляктар]] қоныс аударатын болды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=pm-QDQAAQBAJ&dq=podolia+1430&pg=PT87|авторы=Plokhy, Serhii|тақырыбы=Еуропа қақпалары: Украина тарихы|шынайы атауы=The Gates of Europe: A History of Ukraine|жыл=2017|баспасы=Basic Books|isbn=9780465050918}}</ref> 1441 жылы [[Шыңғыс хан]] ұрпағы болған [[I Қажы Герей]] [[Қырым]] мен оның айналасындағы жерінде [[Қырым хандығы]]н құрды.<ref>{{Cite web|url=http://radiolemberg.com/ua-articles/ua-allarticles/a-history-of-ukraine-episode-33-the-crimean-khanate-and-its-permanent-invasions-of-ukraine|title=A History of Ukraine. Episode 33. The Crimean Khanate and Its Permanent Invasions of Ukraine|lang=en|publisher=Radiolemberg}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200512145419/http://radiolemberg.com/ua-articles/ua-allarticles/a-history-of-ukraine-episode-33-the-crimean-khanate-and-its-permanent-invasions-of-ukraine|date=2020-05-12}}</ref> Қырымдықтар басқа түркілермен бірге [[Русьтегі қырым-ноғай шапқыншылығы|Украина жеріне шапқыншылықтар]] жасайтын да, келесі үш жүзжылдық уақытында олар 2 миллионға жуық адамды құлдыққа алды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://www.academia.edu/3706285|авторы=Kizilov, Mikhail|тақырыбы=English|беттері=189–210|жыл=2007|баспасы=Journal of Jewish Studies. '''58''' (2)}} ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0022-2097 0022-2097]</ref> 1569 жылы [[Люблин униясы]] [[Речь Посполитая]]ның негізін қалады, украиналық жердің көпшілігі Литвадан [[Польша корольдігінің тәжі]]не берілді де, ол [[де-юре]] поляк жері болды. [[Полонизация]] (поляктандыру) саясатының нәтижесінде [[Рутения]]ның бір бөлігі [[Католицизм|католик]] болды, [[шляхта]] мүшелігін алды. === Казак гетманщинасы === {{Толық мақала|Гетманщина|Запорожьелік сечь}} [[Сурет:Hondius Bohdan Khmelnytsky.jpg|нобай|солға|Гетман [[Богдан Хмельницкий]] Польшаға қарсы көтерілісінен кейін, 1648 жылы [[Гетманщина|казак мемлекеті]]н құрған]] Рутениялық элита арасында шаруалардың, қала халқының өкілі болмағандығынан қара халық [[Запорожье казактары]]на жүгінді. XVII ғасырдың ортасына қарай запорожьелік казактар мен рутениялық шаруалар [[Запорожьелік сечь]] атты квазиавтономиялық мемлекет құрды.<ref>{{Cite web|author=Krupnytsky B. and Zhukovsky A.|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\Z\A\ZaporizhiaThe.htm|title=Zaporizhia, The|publisher=Украина энциклопедиясы|accessdate=2023-11-22}}</ref> Польша билігі казак жеріне көп әсер ете алмай қалды, бірақ сонда да казак жауынгерлерін [[Осман империясы|түріктер]] мен [[татарлар]]ға қарсы жіберіп жататын.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ukraine/History#toc30066|title=Ukraine Cossacks|lang=en|publisher=[[Brtiannica]]|accessdate=2023-11-22}}</ref> Алайда [[шляхта]] сияқты элитадан көрген қысымнан рутениялық та, казак та болған шаруалар билікке қарсы шығудан абыржымайтын.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-28237|title=Poland|lang=en|publisher=[[Britannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071011213405/http://britannica.com/eb/article-28237|date=2007-10-11}}</ref> 1648 жылы жергілікті халықтан қолдау көрген гетман [[Богдан Хмельницкий]] Поляк короліне қарсы [[Хмельницкий көтерілісі|бірнеше көтеріліс]] ұйымдастырды да, 1648 жылы [[Гетманщина]] казак мемлекетін құрды. Гетмандар мемлекеті 1764 жылға дейін күн көрді (кейбір дереккөздердің мәліметінше 1782 жылға дейін).<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm|title=Hetman state|lang=en|publisher=Украина энциклопедиясы}}</ref> [[Берестечко шайқасы|Берестечкода ірі жеңіліс]] көрген Хмельницкий [[Ресей мемлекетінің билеушілері|Ресей патшасы]]нан көмек сұрауға мәжбүр болды. 1654 жылы [[Переяславль Радасы]]ның нәтижесінде Гетманщина мен Ресей арасында әскери және саяси альянсы пайда болды. Хмельницкийдің өлімінен кейін Гетманщина үшін басталған, Ресей, Польша, [[Қырым хандығы]], Осман империясы мен казактар қатысқан отыз жылға созылған, «Құланды» («қираған үйінді» мағынасында, {{lang-uk|Руїна}}, 1657–1686) деп аталған соғыс орын алды. [[Мәңгі бітім (1686)|Мәңгі бітім]] келісімінің нәтижесінде Гетманщина жері Польша мен Ресей арасында бөлінді. 1686 жылы Орыс шіркеуі [[Киев метрополиясы]]н аннексиялады, Ресей мен Украина шіркеулері енді байланысты болды. [[Полтава шайқасы]]ндағы жеңілісінен кейін Гетманщинаның автономиясы қатты әлсіреді. 1764–1781 жылдары [[II Екатерина]] бұйрығымен Орталық Украинаның көбі Ресей империясының құрамына енгізілді, Гетманщина мен Запорожьелік сечь жоқ болды.<ref>{{кітап|авторы=Hardaway, Ashley|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gOSwvfCKYVkC&dq=massacre+uman+1768&pg=PA98|тақырыбы=Ukraine|шынайы атауы=Украина|беттері=98|баспасы=Other Places Publishing|isbn=9781935850045|жыл=2011}}</ref> [[Ресей империясының Қырымды аннексиялауы|Қырым аннексиясы]]нан кейін «Новороссия» (Жаңаресей) болып аталып кеткен Украина жеріне орыстардың қоныс аударуына рұқсат берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30071/Ukraine-under-direct-imperial-Russian-rule|title=Ukraine :: Ukraine under direct imperial Russian rule – Britannica Online Encyclopedia|lang=en|date=2008-04-21}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080421073907/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30071/Ukraine-under-direct-imperial-Russian-rule}}</ref> [[Самодержавие]] деп аталып кеткен патшалық [[автократия]] барысында елде [[руссификация]] (орыстандыру), соның ішінде [[украин тілі]]нің қолданылуы және украиналықтардың сәйкестігіне шектеу қойылды.<ref name="valuev">Remy, Johannes (2007). "The Valuev Circular and Censorship of Ukrainian Publications in the Russian Empire (1863–1876): Intention and Practice". Canadian Slavonic Papers. '''47''' (1/2): 87–110. [[Сандық нысан идентификаторы|doi]]:[https://doi.org/10.1080%2F00085006.2007.11092432 10.1080/00085006.2007.11092432]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40871165 40871165]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:128680044 128680044]</ref> Қазіргі батыс Украинаның жері 1795 жылы, Речь Посполитаяның ыдыауынан кейін [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтар]] басқарған [[Аустрия империясы|Аустрия]] мен Ресей арасында бөлінді. === XIX ғасыр мен XX ғасырдың басы === {{Толық мақала|Оңтүстік-батыс өлке|Харьков губерниясы}} [[Сурет:Teodor Axentowicz - Pogrzeb huculski.jpg|нобай|оңға|[[Теодор Аксентович]]тың «[[Гуцулдар]]дың жерлеуі» суреті, 1882. Біраз [[Поляктар|поляк]] пен [[Украиндар|украин]] тұрған Аустриялық [[Галиция]] аймағында кедейлік, аштық көп болды.]] XIX ғасырдың басында украиналық ұлтшылдық өсім көрді. Күрт басталған урбанизация мен модернизация себебінен халық арасында [[романтикалық ұлтшылдық]] өсім көрді, украиналық интеллигенция арасында ұлттық жандану және әлеуметтік әділет идеялары пайда болды. Поэт [[Тарас Григорьевич Шевченко|Тарас Шевченко]] мен саясаттанушы [[Михаил Петрович Драгоманов|Михаил Драгоманов]] ұлтшылдықтың басты тұлғалары болды.<ref>{{Cite web|url=http://www.ditext.com/rudnytsky/history/first.html|title=The First Ukrainian Political Program: Mykhailo Drahomanov's "Introduction" to Hromada|lang=en|publisher=ditext.com|accessdate=2023-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShevchenkoTaras.htm|title=Shevchenko, Taras|lang=en|publisher=Украина энциклопедиясы}}</ref> Аустриялық [[Галиция]]да осы қозғалысқа қарсы аса көп нәрсе жасалмаса, Украинаның ресейлік бөлігінде (кейде «Малороссия», «''Кішіресей''», я «оңтүстік Ресей» деп аталған) оған қарсы көп қысым көрсетілді, тіпті 1876 жылы [[Эмск жарлығы|украин тілінде іс жүзінде барлық кітаптарға тыйым салынды]]. Киев, Одесса мен жақында шахта ашқан [[Донецк]] сияқты ірі қалаларды санамағанда Украинаның көпшілігі тек ауыл шаруашылығы мен табиғи ресурс алумен айналысты.<ref>{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/ukraine|title=Industrial History of Ukraine|lang=en|publisher=Индустриалды мұраның Еуропалық бағыты|accessdate=2023-11-22}}</ref> Аустрия құрамында болған [[Галиция]] аймағындағы ахуал өте нашар болды, кедейлік пен аштықтан қашқан украиндар ел сыртына қоныс аударуға мәжбүр болды, сол себептен [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Бразилия]] сияқты елдерде ірі украиндық диаспора пайда болды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://www.worldcat.org/oclc/252946784|авторы=Satzewich, Vic|тақырыбы=Украиндық диаспора|шынайы атауы=The Ukrainian diaspora|баспасы=[[Routledge]]|жыл=2002|беттері=26–48|isbn=0-415-29658-7}}</ref> Кейбір украиндар шығысқа қарай да қоныс аударды, 1897 жылғы санақ бойынша [[Сібір]]де 223,000 этникалық украин болды, [[Орталық Азия]]да бұл көрсеткіш 102,000-ға жетті.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=xGV6gb0w914C|авторы=Münz, Rainer; Ohliger, Rainer|тақырыбы=Диаспоралар мен Этникалық Мигранттар: Германия, Израиль және Посткеңестік мемлекеттерді салыстыру|шынайы атауы=Diasporas and Ethnic Migrants: German, Israel, and Post-Soviet Successor States in Comparative Perspective|баспасы=[[Routledge]]|жыл=2003|беттері=164|isbn=0-7146-5232-6}}</ref> Оған қоса [[Сібір темір жолы]]ның құрылысынан кейін аумаққа 1.6 миллион украиндық қоныс аударды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=HNIs9O3EmtQC|авторы=[[Орест Мирославович Субтельний|Субтельний, Орест]]|тақырыбы=Украина: Тарих|шынайы атауы=Ukraine: a history|баспасы=[[Торонто университеті]]нің баспасы|жыл=2000|беттері=262|isbn=0-8020-8390-0}}</ref> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуымен Украина күйзеліске ұшырады, елдегі шайқастар 1921 жылы ғана аяқталды. Бастапқыда украиндар [[Аустрия-Мажарстан]] арасында екіге бөлініп, [[Орталық державалар]] үшін соғысып еді, алайда басым көпшілігі Императорлық Ресей армиясында қызмет етіп, [[Антанта]]ның бір бөлігі болды. [[Ресей империясы]] ыдырағаннан кейін қақтығыс [[Украин төңкерісі|Украинаның тәуелсіздік соғысы]]на айналды, украиндар [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|қызыл]], [[Ақ армия|ақ]], [[Махновщина|қара]] және [[Жасыл армия|жасыл]] армиялармен бірге немесе оларға қарсы соғысты. Тәуелсіз ел құру жоспарымен 1917 жылы [[Михаил Сергеевич Грушевский|Михаил Грушевский]] солшыл [[Украина Халық Республикасы]]н құрды, алайда бұл жылдар бытыраңқылыққа толы болды да, әскери төңкеріс нәтижесінде билікке [[Павел Петрович Скоропадский|Павел Скоропадский]] келді де, елді антибольшевистік [[Украина державасы]]на айналдырды. Алайда бұл мемлекет те сәтсіз болды да, оның «өмірі» тек бір жылға ғана созылды. Осы жылдар украин халқы үшін бытыраңқылыққа толы еді. Танылмай кеткен түрлі мемлекеттер, соның ішінде [[Холодный Яр Республикасы]] мен [[Махновщина]] сияқтылар, құрылды, көп ұзамай ыдырады. Қақтығыстың нәтижесінде [[Поляк Республикасы (1918—1939)|Екінші Поляк Республикасы]] жартылай жеңіске жетті де, Украинаның батыс жерлерін аннексиялады. Ең үлкен жеңіске қол жеткізе алған [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] болды, ол ақыры қалған украин жерінде [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы]]н құрды. Қазіргі [[Буковина]] аумағын [[Румыния корольдігі]] жаулады, [[Закарпатье]] [[Чехословакия]]ға автономия ретінде берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ukraine|title=Ukraine – World War I and the struggle for independence|lang=en|publisher=[[Britannica]]|accessdate=2023-11-23}}</ref> [[Ресейдегі азамат соғысы]]ның бөлігі болған Украина жері үшін қақтығыстар бүкіл бұрынғы Ресей империясын, соның ішінде шығыс және орталық Украинаны қиратты. Соғыс кезінде бұрынғы Ресей империясының аумағында 1,5 миллионнан астам адам қаза тауып, жүздеген мың адам баспанасыз қалды. Оған қоса Шығыс облыстар [[Еділ бойындағы ашаршылық (1921—1922)|1921 жылы орын алған ашаршылық]]тан да зардап шекті. === Соғыстар арасындағы Кеңестік Украина === [[Поляк Республикасы (1918—1939)|Польша]]да маршал [[Юзеф Пилсудский]] және оның саяси одақтастары шекаралас аймақтардағы кеңестік ықпалды азайтудың жолы ретінде украиндарға шектеулі жергілікті автономия ұсыну арқылы Украинаның қолдауына ие болғысы келді.<ref>{{кітап|тақырыбы=Құпия соғыстың жоспарлары: Поляк әртісінің Кеңестік Украинаны азат ету миссиясы|шынайы атауы=Sketches from a Secret War: A Polish Artist's Mission to Liberate Soviet Ukraine|авторы=Timothy Snyder|жыл=2005|баспасы=New Haven: [[Йель университеті]]нің баспасы}}</ref> Алайда, бұл жоспар 1935 жылы Пилсудский қайтыс болғаннан кейін, украин халқының арасындағы толқулардың жалғасуына байланысты сәтсіз шықты, Польша үкіметі украин азаматтығын жариялаған және өзін [[Православ шіркеуі|Шығыс православ шіркеуі]]не жатқызатын адамдардың құқықтарын шектейтін болды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=imswAAAAIAAJ&q=ukrainophobia+poland|авторы=Revyuk Emil|жыл=1931|шынайы атауы=Polish atrocities in Ukraine|тақырыбы=Украинадағы Поляк қатыгездіктері}}</ref><ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=Wp1R2srxDGEC&q=ukrainophobia+poland&pg=PA54|авторы=Skalmowski, Wojciech|жыл=2003|шынайы атауы=For East is East: Liber Amicorum Wojciech Skalmowski|тақырыбы=Шығыс үшін шығыс болғандар: Liber Amicorum Wojciech Skalmowski|баспасы=Peeters Publishers|isbn=9789042912984}}</ref> Нәтижесінде 1920–1930 жылдары Украинаның астыртын ұлтшыл-содырлық қозғалысы пайда болды, ол бірте-бірте [[Украина әскери ұйымы]]на, кейінірек [[Украина ұлтшылдарының ұйымы]]на (УҰҰ) айналды. Сол кездері жаңадан құрылған Кеңестік Украина Кеңес Одағының құрушы республикаларының бірі болып жатқан еді. 1920 жылдары большевик [[Микола Олексійович Скрипник|Микола Скрипник]]тың басшылығымен украинизация (украиндандыру) саясаты жүріп жатқан еді, ол жалпы Одақта болып жатқан [[коренизация]] (жергіліктендіру) саясатының бөлігі еді. Сол жылдары соғыстан кейін елді және оның экономикасын қалпына келтіру мақсатымен [[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]] басшылығымен [[Жаңа экономикалық саясат]] орнатылды, елде [[нарықтық социализм]] пайда болды. ЖЭС көбіне сәтті болып шықты.<ref>{{кітап|авторы=Service, Robert|жыл=1997|шынайы атауы=A History of Twentieth-Century Russia.|тақырыбы=Жиырмасыншы ғасырдағы Ресейдің тарихы|баспасы=[[Гарвард университеті]]нің баспасы|isbn=0674403487}}</ref> Бұл кезең Лениннің өлімінен және [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]нің билікке келгенінен аяқталды. 1920 жылдардан бүкіл одақта орталықтанған [[жоспарлы экономика]] орнады, Украинада индустриализация жүрді де, оның өнімі төрт есе артты. Алайда күрт индустрияландырудың себебінен Украина шаруаралары [[Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру|ауыл шаруашылығының ұжымдасып]] қалғанынан зардап шекті. «Коллективизация» деп аталып кеткен шаруалардан ауыл шаруашылығы өнімін тартып алу [[бесжылдықтар]] саясатының бөлігі болды да [[Контрреволюция мен іріткіге қарсы күрес жөніндегі бүкілресейлік төтенше комиссиясы|ВЧК]] полициясымен қадағаланатын. Оған қарсы шыққандар депортацияланды, не [[ГУЛАГ]] сияқты лагерьлерге жіберілетін. Қойылған талаптар орындалмағанда бидай сияқты өнімдер берілмгендігінен [[Голодомор]] деп аталып кеткен ірі ашаршылық орын алды. Бірнеше мемлекет, соның ішінде заманауи Украина бұл ашаршылықты [[геноцид]] деп таныды.<ref>{{Cite web|url=https://holodomormuseum.org.ua/istoriia-holodomoru/|title=Історія Голодомору|lang=uk|publisher=Голодомор музейі|accessdate=2023-11-23}}</ref> Азамат соғысы мен ұжымдастырудан кейін Сталиннің саяси қарсыластары репрессияланды, украин [[интеллигенция]]сы қудаланды және қаза тапқан, тұтқындалған қайраткерлер Атылған жаңғыру деп аталып кетті. === Екінші дүниежүзілік соғыс === {{Толық мақала|Ұлы Отан соғысы|Украина Рейхскомиссариаты|Украинадағы Холокост}} [[Сурет:Ruined Kiev in WWII.jpg|нобай|солға|[[Ұлы Отан соғысы]] нәтижесінде [[Киев]] қатты зардап шекті, қала [[Вермахт]] бақылауында 1941 жылғы 19 қыркүйектен 1943 жылғы 6 қарашаға дейін болды.]] 1939 жылғы қыркүйекте орын алған [[Польшаға басып кіру (1939)|Польшаға шабуыл]]дан кейін КСРО мен [[Нацистік Германия|Германия]] Польшаны екіге бөлді. Нәтижесінде украиндар тұрған Шығыс [[Галиция]] мен [[Волынь]] аймақтары Украина бөлігі болды. Осылайша украин тарихында украиндар тұңғыш рет бірге болды.<ref>Wilson, 17-бет</ref><ref>Subtelny, 487-бет</ref> 1940 жылы Украинаның жері одан әрі көбейді, құрамына [[Бессарабия]], солтүстік [[Буковина]] мен [[Герца облысы]] енді. [[Молдован Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы]]ның шығыс территориялары жаңа құрылған [[Молдован Кеңестік Социалистік Республикасы]]на берілді. КСРО-ның жаңа территорияларын халықаралық деңгейде [[Париж келісім шарттары (1947)|Париж келісім шарттары]] таныды.<ref>{{Cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/usmu011.asp|title=Treaty of Peace with Romania : February 10, 1947|lang=en|publisher=Авалон жобасы|accessdate=2023-11-23}}</ref> 1941 жылғы 22 маусымда [[Вермахт]] [[Барбаросса жоспары|КСРО жеріне басып кірді]]. [[Киев шайқасы (1941)|Киев шайқасы]]ндағы Киевтің рөлі үшін қалаға «Қаһарман қала» атауын алды. Киевте Кеңестік сарбаздың 600,000 адамнан астамы ([[Батыстық фронт (Ұлы Отан соғысы)|Батыстық фронт]]тың төрттен бірі) қайтыс, не тұтқын болды. Немістер Батыс Украинаны жаулап алды, ресурстарын пайдалану және сол жерде қоныстану мақсатымен Украин КСР-нің біраз бөлігінде [[Украина Рейхскомиссариаты]]н құрды. 1939 жылы ғана Кеңес Одағына қосылған кейбір батыс украиналықтар немістерді азат етушілер деп көрді, бірақ бұл ұзаққа созылмады, нацистер ұжымдастыру саясатын жалғастыра берді, жергілікті халықты Германияға депортациялады және [[Украинадағы Холокост|Украинада Холокост ұйымдастырды]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30080/Bukovina-under-Romanian-rule|title=Ukraine – World War II and its aftermath|lang=en|publisher=[[Britannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20100227142736/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30080/Bukovina-under-Romanian-rule|date=2010-02-27}}</ref> Украиндардың көпшілігі Қызыл Армия мен Кеңестік партизандар құрамында немесе олармен бірге соғысқанымен,<ref name="worldwars">{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\W\O\Worldwars.htm|title=World Wars|lang=en|publisher=Украина энциклопедиясы}}</ref> Батыс Украинада [[Украинаның көтерілісшілер армиясы]] пайда болды (УКА, 1942). Ол [[Украина ұлтшылдарының ұйымы|Украина ұлтшылдары ұйымы]]ның (УҰҰ) қарулы күштері ретінде құрылды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=HNIs9O3EmtQC&pg=PA106|авторы=Subtelny, Orest|жыл=1988|беттері=410|шынайы атауы=Ukraine: A History|тақырыбы=Украина: Тарих|баспасы=[[Торонто университеті]]нің баспасы|isbn=9781442609914}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://warhistory.ukrlife.org/5_6_02_4.htm|title=Журнал "Воєнна історія" #5-6 за 2002 рік Військово-польова жандармерія|lang=uk}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20150307183958/http://warhistory.ukrlife.org/5_6_02_4.htm}}</ref> Екі ұйым да этникалық көпшілігі украиндар тұратын аумақта тәуелсіз Украина мемлекетін құру идеясын қолдады. Бұның нацистік Германия идеяларына қарсы болғанымен, кейде УҰҰ-ның [[Андрій Атанасович Мельник|Мельник]] қанаты нацистік күштермен одақтас бола берді. 1943 жылдың ортасынан бастап соғыстың соңына дейін УКА Волынь және Шығыс Галиция аймақтарында этникалық поляктарды қырып, 100,000-ға жуық поляк бейбіт тұрғынын өлтірді, бұл репрессияға әкелді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nybooks.com/online/2010/02/24/a-fascist-hero-in-democratic-kiev/|title=A Fascist Hero in Democratic Kiev {{!}} Timothy Snyder|lang=en|publisher=The New York Review of Books|author=Timothy Snyder|accessdate=2023-11-23}}</ref> УКА-ның КСРО-мен қақтығыстары 1950 жылдарға дейін жалғаса берді.<ref>Piotrowski, 352–354-беттер</ref> Жалпы алғанда, Кеңес Армиясы қатарында соғысқан этникалық украиндардың саны 4,5 миллионнан<ref name="worldwars" /> 7 миллионға<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20050515091804/http://www.peremoga.gov.ua/index.php?2150005000000000020|title=Велика Вітчизняна Війна|lang=uk}}</ref>{{Efn|Қаза тапқандар санының одан көп болғаны әбден мүмкін, санақ жүргізгендер бүкіл Одақтың украиндарын емес, тек Украин КСР этникалық украиндарын санаған. Еврейлер сияқты Украин КСР өзге ұлттары санаққа кірген жоқ.}} дейін бағаланады; Кеңес Одағын қолдаған партизандық қарсылық бөлімшелерінің жартысы (1944 жылы 500,000 әскерге тең) де украиндықтар болды.<ref>Subtelny, 476-бет</ref> Жалпы, Украина көтерілісшілер армиясының мәліметтері сенімсіз, олардың саны 15,000-нан 100,000-ға дейін жетеді.<ref>Magocsi, 635-бет</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\U\K\UkrainianInsurgentArmy.htm|title=Ukrainian Insurgent Army|lang=en|publisher=Украина энциклопедиясы|accessdate=2023-11-22}}</ref> === Соғыстан кейінгі Кеңестік Украина === Республика соғыстан қатты зардап шекті, оны қалпына келтіру үшін айтарлықтай күш-жігер қажет болды. 700-ден астам қала мен елді мекен, 28 мыңнан астам ауыл қирады.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-30082/Ukraine|title=Ukraine: World War II and its aftermath|lang=en|publisher=[[Brtiannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20070929133150/https://www.britannica.com/eb/article-30082/Ukraine}}</ref> 1946–1947 жылдардағы құрғақшылық пен соғыс кезіндегі инфрақұрылымның бұзылуы, кемінде ондаған мың адамның өмірін қиған аштық жағдайды одан әрі нашарлады.<ref>{{Cite web|url=https://dt.ua/SOCIUM/demografichni_vtrati_ukrayini_v_hh_stolitti.html|title=Демографічні втрати України в хх столітті|lang=uk|publisher=Апта айнасы|author=Кульчитський, Станіслав}}</ref> 1945 жылы Украин КСР [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] (БҰҰ) құрушы мемлекеттерінің бірі болды,<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/ukraine.shtml|title=Activities of the Member States – Ukraine|lang=en|publisher=[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]}}</ref> бұл [[Ялта конференциясы]]ның бір бөлігі еді. Сол себептен Украина мен Беларусь тәуелсіз мемлекет болмағанына қарамастан БҰҰ-да өзінің дауыс беру құқығына ие болды.<ref>{{Cite web|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/17604.htm|title=The Formation of the United Nations, 1945|lang=en|publisher=[[АҚШ мемлекеттік департаменті]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-23}}</ref> Оған қоса [[Закарпатье]] аннексияланды да, Украина өз жер аумағын тағы бір көбейтті. Украин КСР халқының украин емес ұлттарының көбі соғыстан кейін қоныс аударды, немістер пен [[қырым татарлары]] жағдайларында бұл депортациялар еді. 1953 жылы Сталин қайтыс болды, нәтижесінде КСРО-ның жаңа басшысы [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] болды. [[Хрущёв жылымығы]] мен [[Десталинизация]] саясаты енгізілді де, [[Қырым]] РКФСР-дан Украин КСР-ына берілді, достық елге сыйлық делінген бұл түбек экономикалық себептерден берілді деп саналады.<ref>{{Cite web|url=http://www.iccrimea.org/historical/crimeatransfer.html|title=The Transfer of the Crimea to the Ukraine|lang=en|publisher=Қырым халықаралық комитеті|accessdate=2023-11-23}}</ref> Осы өзгерістен кейін Украина өзінің қазіргі шекараларына ие болды. Украина КСРО құрамында болған республикалардың ең маңыздыларының бірі болды. Сол себептен белгілі кеңестік саясаткерлердің үлкен бөлігі, соның ішінде [[КОКП ОК бас хатшысы]] [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]], украиндар болды. Брежневтің өзі мен [[Владимир Васильевич Щербицкий|Владимир Щербицкий]] сияқты этникалық украиндар өзінің ұлтына қарамастан кеңестік орыстандыру саясатын жүргізе берді.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=hafLHZgZtt4C&q=shcherbytsky+russification&pg=PA1280|авторы=Cook, Bernard A.; Cook, Bernard Anthony|тақырыбы=1945 жылдан бергі Еуропа: Энциклопедия|шынайы атауы=Europe Since 1945: An Encyclopedia|баспасы=Taylor & Francis|жыл=2001|isbn=978-0-8153-4058-4}}</ref> 1950 жылға қарай республика өнеркәсіп пен өндіріс бойынша соғысқа дейінгі деңгейден толық асып түсті.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-30084/Ukraine|title=Ukraine – The last years of Stalin's rule|lang=en|publisher=[[Britannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080115052626/https://www.britannica.com/eb/article-30084/Ukraine}}</ref> Кеңестік Украина көп ұзамай өнеркәсіптік өндірісте еуропалық көшбасшы болды<ref>Magocsi, 644-бет</ref> және кеңестік қару-жарақ өнеркәсібі мен жоғарғы технологиялық зерттеулердің маңызды орталығы болды.<ref>Magocsi, 1996, 704-бет</ref> Кеңес үкіметі энергияға деген сұранысты қанағаттандыру үшін су және атом энергетикасы жобаларына инвестиция салды. Алайда 1986 жылғы 26 сәуірде [[Чернобыль АЭС|Чернобыль атом электр станса]]сындағы реактор жарылды да, нәтижесінде тарихтағы ең ауыр ядролық реактор апаты, [[Чернобыль апаты]] орын алды.<ref>{{Cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_n2_v33/ai_18795971|title='Sombre anniversary' of worst nuclear disaster in history – Chernobyl: 10th anniversary|lang=en|publisher=UN Chronicles|author=Remy Johannes|date=1996}} {{Wayback|url=https://archive.today/20120628220746/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_n2_v33/ai_18795971/}}</ref> === Тәуелсіздік === [[Сурет:RIAN archive 848095 Signing the Agreement to eliminate the USSR and establish the Commonwealth of Independent States.jpg|нобай|оңға|[[Украина президенті]] [[Леонид Макарович Кравчук|Леонид Кравчук]] пен [[Ресей президенті]] [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]]ның [[Беловеж келісімі]]не қол қоюы, 8 желтоқсан 1991]] [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] [[перестройка]] деп аталатын қоғамдық өмірді либералдау саясатын жүргізіп, тоқырауға ұшыраған экономиканы реформалауға әрекет жасады. Соңғысы сәтсіздікке ұшырады, бірақ Кеңес Одағының демократиялануы этникалық азшылықтар, соның ішінде украиндар арасында ұлтшылдық және сепаратистік тенденцияларды күшейтті.<ref>{{кітап|сілтеме=https://www.worldcat.org/oclc/24243579|тақырыбы=Жетінші хатшысы: Михаил Горбачевтың жалтылы мен кедейлігі|шынайы атауы=Седьмой секретарь: Блеск и нищета Михаила Горбачева|жыл=1991|авторы=Геллер, Михаил|беттері=352-356|isbn=1-870128-72-9}}</ref> [[Егемендіктер шеруі]] деп аталатын шеру аясында 1990 жылғы 16 шілдеде жаңадан сайланған [[Украин КСР Жоғарғы Кеңесі|Украин Кеңестік Социалистік Республикасының Жоғарғы Кеңесі]] Украинаның мемлекеттік егемендігі туралы Декларация қабылдады;<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/55-12#Text|title=ДЕКЛАРАЦІЯ ПРО ДЕРЖАВНИЙ СУВЕРЕНІТЕТ УКРАЇНИ|lang=uk|publisher=[[Верховна Рада]]ның ресми сайты|accessdate=2023-11-24}}</ref> [[Тамыз бүлігі|Горбачёвқа қарсы КОКП мүшелері ұйымдастырған сәтсіз көтеріліс]]тен кейін 24 тамыз күні толыққанды тәуелсіздік жарияланды.<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1427-12#Text|title=Про проголошення незалежності України|lang=uk|publisher=[[Верховна Рада]]ның ресми сайты|accessdate=2023-11-24}}</ref> [[Бүкілукраиндық референдум (1991)|1 желтоқсанда орын алған референдум]]да халықтың 90.32% тәуелсіздікті қолдады.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/poroshenko-rosija-ahresor-nezalezhnist/29631974.html|title=«Агресор намагається зламати нашу незалежність» – Порошенко у річницю референдуму 1 грудня 1991 року|lang=uk|publisher=[[Азаттық радиосы]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190729111549/https://www.radiosvoboda.org/a/poroshenko-rosija-ahresor-nezalezhnist/29631974.html}}</ref> [[Украина президенті|Украинаның жаңа президенті]] [[Леонид Макарович Кравчук|Леонид Кравчук]] [[Беловеж келісімі]]не қатысты, Украина осылайша жаңа [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ұйымының құрушы мемлекеттерінің бірі болды. Алайда Украина ешқашан да ұйымның толыққанды мүшесі болмаған, ол ТМД құру туралы келісімді ратификацияламады.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/ukrayina-dosi-v-snd-chy-ni/30969197.html|title=Україна досі в СНД чи ні?|lang=uk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=Лащенко, Олександр|date=2020-11-26|accessdate=2023-11-24}}</ref> Бұл құжаттар Кеңес Одағының тағдырын бекітті де, ол 26 желтоқсанда ресми түрде ыдырады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2021/585bea709a794761ac0b5c55|title=Период распада: последний декабрь Союза. 26 декабря 1991 года|lang=ru|publisher=[[РБК]]|date=2021-12-27|accessdate=2023-11-24}}</ref> Нарықтық экономикаға көшу кезінде ел [[Посткеңестік кеңістік|бұрынғы кеңестік республикалар]]дың барлығына дерлік қарағанда тереңірек экономикалық құлдырауды бастан кешірді. Рецессия кезінде, 1991 және 1999 жылдар аралығында Украина ЖІӨ-сінің 60% жоғалтты<ref>{{Cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=1992&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=926&s=PPPGDP&grp=0&a=&pr1.x=41&pr1.y=2|title=Ukrainian GDP (PPP)|lang=en|publisher=[[Халықаралық валюта қоры]]}}</ref> және 1993 жылы 10,000% шыңына жеткен [[гиперинфляция]]дан зардап шекті.<ref>{{Cite web|url=http://www.imf.org/external/np/vc/2002/083102.htm|title=Ukrainian GDP (PPP)|lang=en|publisher=[[Халықаралық валюта қоры]]|author=Figliuoli, Lorenzo; Lissovolik, Bogdan}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20021017151905/http://www.imf.org/external/np/vc/2002/083102.htm}}</ref> [[Ресейдегі экономикалық дағдарыс (1998)|1998 жылдың басындағы ресейлік қарыз дефолты]]ның салдарынан сол жылдың аяғына қарай [[Украина гривнасы]]ның жағдайы күрт нашарлады да, жағдай осы кезде-ақ тұрақтанғандай болды.<ref>{{Cite web|url=https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/defolt-1998-hoda-10-let-cpuctja-122939.html|title=Дефолт 1998 года: 10 лет спустя|lang=ru|publisher=ukraine.segodnya.ua|author=Коротков, Дмитро және Соломко, Ірина|date=2008-08-15|accessdate=2023-11-24}}</ref> Тоқсаныншы жылдардағы экономикалық саясаты нәтижесінде мемлекеттік меншіктің жаппай жекешелендіруі болды, ол олигархтар деп аталатын аса ықпалды және бай адамдар тобын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://carnegieendowment.org/2012/03/09/underachiever-ukraine-s-economy-since-1991-pub-47451|title=The Underachiever: Ukraine's Economy Since 1991|lang=en|author=Sutela, Pekka|date=2012-03-09|accessdate=2023-11-24}}</ref> [[Украина экономикасы|Украинаның экономикасы]] тұтастай алғанда тәуелсіздік басынан бері кең таралған [[сыбайлас жемқорлық]] пен әкімшіліктің нашар басқаруынан нашар жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukraines-choice-corruption-or-growth/|title=Ukraine's choice: Corruption or growth|lang=en|author=Dickinson, Peter}}</ref> Бұл себептен 1990 жылдары елде көп протест пен толқулар орын алған еді.<ref>Aslund, Anders; Aslund, Anders (1995). "Eurasia Letter: Ukraine's Turnaround". '''100''' (100): 125–143. [[Сандық нысан идентификаторы|doi]]: [https://doi.org/10.2307%2F1149308 10.2307/1149308]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/1149308 1149308].</ref> [[Орыс-украин соғысы|Ресеймен соғыс]] 2010 жылдардағы экономиканың айтарлықтай қалпына келуіне кедергі келтірді,<ref>Mykhnenko, Vlad (15 наурыз 2020). [https://doi.org/10.1080%2F09668136.2019.1684447 "Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective"]. '''72''' (3): 528–560. [[Сандық нысан идентификаторы|doi]]: [https://doi.org/10.1080%2F09668136.2019.1684447 10.1080/09668136.2019.1684447]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0966-8136 0966-8136].</ref> ал 2020 жылы келген [[COVID-19 пандемиясы]]мен күресу шаралары вакцинацияның төмен деңгейімен<ref>Ludvigsson, Jonas F.; Loboda, Andrii (2022). "Systematic review of health and disease in Ukrainian children highlights poor child health and challenges for those treating refugees". '''111''' (7): 1341–1353. [[Сандық нысан идентификаторы|doi]]: [https://doi.org/10.1111%2Fapa.16370 10.1111/apa.16370]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0803-5253 0803-5253]</ref> және кейінірек пандемия кезінде жалғасып жатқан шапқыншылықпен<ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/ukraine/impact-war-dynamics-covid-19-ukraine|title=Impact of war on the dynamics of COVID-19 in Ukraine - Ukraine|lang=en}}</ref> ерекшеленді. Саяси тұрғыдан алғанда, [[Украина саясаты]]ның айқындаушы белгілерінің бірі көп уақытта екі мәселе бойынша бөлінді: Украина, [[Батыс өркениеті|Батыс]] және [[Ресей]] арасындағы қарым-қатынас және классикалық саяси [[Солшыл саясат|солшыл]]-[[Оңшыл саясат|оңшыл]] бөлінісі.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261379415000608|title=The parliamentary elections in Ukraine, October 2014|lang=en|author=Шевел, Оксана|accessdate=2023-11-24}}</ref> Алғашқы екі президент, Кравчук пен [[Леонид Данилович Кучма|Кучма]] Украинаның бәсекелес көзқарастарын теңестіруге бейім болды, дегенмен [[Виктор Андреевич Ющенко|Ющенко]] негізінен батысшыл және [[Виктор Фёдорович Янукович|Янукович]] ресейшіл болды. Януковичке қарсы екі үлкен наразылық болды: 2004 жылғы [[қызғылт сары төңкеріс]], онда ондаған мың адам оның пайдасына сайлаудың бұрмалануына наразылық білдірген кезде (ақырында президент болып сайланған Ющенко болды) және тағы біреуі 2013/2014 жылғы қыста орын алды, Януковичтың Еуропа Одағы-Украина қауымдастығы келісіміне қол қоюдан бас тартуына қарсылық білдіру үшін [[Еуромайдан]]ға жиналды. 1994 жылы Ресей [[Будапешт меморандумы]]на қол қойды. Ол бойынша Украина қауіпсіздік және аумақтық тұтастық кепілдігіне айырбас ретінде ядролық қаруды Ресейге тапсырып қойды, бірақ бұл Ресейдің 2010 жылдары Украинаға қарсы соғыс бастауына кедергі болмады. 2014 жылғы ақпан айының соңы мен наурыз айының басында ол [[Севастополь]]дегі [[Ресей Әскери-теңіз күштері|Әскери-теңіз күштері]]н пайдалана отырып [[Қырым аннексиясы|Қырымды аннексиялады]]; бұл жетістікке жеткеннен кейін ол [[Донбасс]]та ресейшіл сепаратистер құрған, мемлекеттік қауымдастықпен ресми түрде танылмаған [[Донецк Халық Республикасы]] мен [[Луганск Халық Республикасы]] арқылы [[Донбастағы соғыс|прокси соғысын бастады]].<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.1080/15387216.2019.1571428|title=Euromaidan revolution, Crimea and Russia–Ukraine war: why it is time for a review of Ukrainian–Russian studies|lang=en|author=[[Тарас Кузьо|Кузьо, Тарас]]}}</ref> 2023 жылғы 24 ақпанда Ресей Украина жеріне [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|толыққанды басып кірді]].<ref>{{Cite web|url=https://masa.media/kz/site/reseydi-ukrainaa-basyp-kirgenine-bir-zhyl-azastanny-stanymy-anday-boldy|title=РЕСЕЙДІҢ УКРАИНАҒА БАСЫП КІРГЕНІНЕ БІР ЖЫЛ. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҰСТАНЫМЫ ҚАНДАЙ БОЛДЫ?|lang=kk|publisher=Masa Media|accessdate=2023-11-24}}</ref> Ресеймен әскери қақтығыс үкіметтің Батысқа қатысты саясатын өзгертті. Януковичтың Украинадан қуылғаннан кейін көп ұзамай ел 2014 жылғы маусымда Еуроодақпен серіктестік туралы келісімге қол қойды, ал оның азаматтарына үш жылдан кейін Еуропа Одағына визасыз кіру рұқсаты берілді. 2019 жылғы қаңтарда [[Украина православие шіркеуі]] Мәскеуден тәуелсіз деп танылды. Ақырында, [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресеймен кең ауқымды соғыс]] жағдайында Украина 2022 жылғы 23 маусымда Еуропа Одағына үміткер мәртебесін алды. == Географиясы == [[Сурет:Topographic_map_of_Ukraine_(with_borders_and_towns).svg|солға|нобай|225x225 нүкте|Украинаның топографилық картасы (шекарасы мен қалалары белгіленген)]] [[Сурет:Сказочный лес.JPG|нобай|оңға|200px|Карпаттағы ормандар, [[Закарпатье облысы]]]] Ел аумағында өзен торы жиі, өзендер мен бұлақтардың жалпы саны 70 мыңнан асады. Өзендердің барлығы дерлік [[Қара теңіз|Қара]] және [[Азов теңізі|Азов]] теңіздерінің алқаптарына жатады. Тек қиыр батыстағы [[Буг]] өзені мен оның салалары [[Балтық теңізі]]не құяды. Елдегі ең ірі өзендер қатарына [[Днепр]] (Украина аумағындағы ұзындығы 981 км), [[Днестр]], [[Оңтүстік Буг]] жатады. Өзендердің көпшілігі кеме қатынасына жарамсыз және су энергиясына онша бай емес. Украина жерінде [[Орман зонасы|орман]], [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] және [[Дала зонасы|дала]] зоналары таралған. Елдің солтүстігіндегі ауыл шаруашылығына жарамсыз батпақты [[Полесье]] жерінде қарағайлы ормандар өседі. [[Карпат таулары|Карпат]]тың орман қорының шаруашылық маңызы бар. Қазіргі кезде ауыл шаруашылығына жарамды жердің барлығы дерлік жыртылған, аралас жəне жалпақ жапырақты ормандар тек таулы аудандарда сақталып қалған. Жалпы алғанда, ормандар Украина аумағының 15%-ын ғана алып жатыр. Орманның сұр топырағы, қара және [[күрең]] топырақтар тараған алқаптарды егістіктер мен бау-бақшалар алып жатыр. Батпақты жерлерді ауыл шаруашылық мақсатта игеру қолға алынған, қазіргі кезде құрғатылған жерлер ауданы 2 миллион гектардан асады. Украина фаунасының арасында [[бұлан]], [[елік]], [[Жабайы шошқа|қабан]], [[түлкі]] мен [[Күзендер|күзен]], [[қырғауыл]], [[құр]] сияқты жануарлар бар. [[Сурет:Вид з Вухатого Каменя на с. Дземброня.jpg|thumb|right|200px|Құлақты тауларының Дземброня ауылына көрінісі]] Ел [[рекреациялық ресурстар]]ға бай. Сауықтыру-демалыс орындары, негізінен, [[Қара теңіз]] жағалауы бойында, [[Карпат таулары|Карпат]]та орналасқан. Әсіресе табиғи-климаттық жағдайлары қолайлы ұштасқан Қырым курорттары ([[Ялта]], [[Евпатория]]) айрықша көзге түседі. Қырымдағы [[Алупка]] және [[Мисхор]] табиғи саябақтарында өсімдіктердің [[чили араукариясы]], [[ливае самырсыны]], [[мексика қарағайы]], [[магнолия]] тәрізді ерекше түрлері өседі. Ал [[Никита бағы]]нда Жер шарының түкпір-түкпірінен әкелінген сан алуан [[Тропиктер|тропик]]тік және [[Субтропиктер|субтропик]]тік өсімдіктер өседі. Адам қолымен жасалынған бұл табиғат бұрыштары өзіне туристер назарын аударады. Карпатқа тау шаңғысымен айналысатын демалушылар көп барады, ал Карпат алдындағы [[Трускавец курорты]]ндағы табиғи минералды су емдік мақсатта пайдаланылады. === Климаты === [[Сурет:Koppen-Geiger Map UKR present.svg|нобай|оңға|Украинаның [[Кёппен климаттар класификациясы]] картасы]] Географиялық орнының ерекшеліктері мен алып жатқан ауданына байланысты Украина жерінің климат жағдайлары алуан түрлі. Құрлықтың ішкергі бөлігіне қарай орналасқан солтүстік-шығыс аудандарда қаңтардың орташа температурасы -7°С шамасында болса, солтүстігі таулармен қоршалған [[Қырым]]ның оңтүстігінде бұл көрсеткіш +5°С-қа жетеді. Жауын-шашын мөлшері солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа және оңтүстікке қарай азаяды. Карпатта жауын-шашынның көрсеткіші 1500 мм-ге жетсе, Қырымның батысы мен [[Днепр]] сағасында оның мөлшері 300 мм-ден де төмен. Украинаның климат жағдайлары, жалпы алғанда, ауыл шаруашылығы үшін қолайлы болып табылады. Оңтүстік аудандарда жауын-шашынның тапшылығы себебінен егістіктерді қолдан суару қажет. Украина аумағы негізінен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай [[Континенттік климат|континенттігі]] артып келе жатқан қоңыржай климаттық белдеудегі қоңыржай-континентальды аймақта жатыр. Қырымның оңтүстік жағалауы [[Жерорта теңізі]]нің субтропикалық климатының жеке аймағына бөлінген. Украин [[Карпат таулары|Карпатында]] және Қырым тауларында ауданның биіктігі мен беткейлердің экспозициясы климаттың тік белдеулігін анықтайды. Елдегі ең төменгі ауа температурасы 1935 жылғы 8 қаңтарда [[Луганск]]іде тіркелді. [[Арктика]]дан ауа ағындарының басып кіруі нәтижесінде мұндағы температура -42°C дейін төмендеді. Украина аумағында жауын-шашын таралуының негізгі заңдылығы оның солтүстік пен солтүстік-батыстан оңтүстік пен оңтүстік-шығысқа қарай азаюы болып табылады. Жылдық жауын-шашынның ең көп мөлшері Украина Карпатында — 1500 мм (Плая жазығы — 1663 мм) және [[Қырым таулары]]нда (1000—1200 мм), ең азы — [[Қара теңіз]] жағалауында байқалды. Аумақтың көп бөлігінде жауын-шашынның орташа мөлшері батыста 650-600 мм-ден оңтүстік пен оңтүстік-шығыста 450-400 мм-ге дейін ауытқиды. Олардың негізгі массасы Қырымның оңтүстік жағалауын қоспағанда, жылдың жылы мезгілінде болады. Қыста жауын-шашын қар түрінде, елдің барлық аумағында дерлік болады; қар жамылғысының биіктігі 10-30 см, ал тауларда 40 см-ге жетеді. === Су ағындары мен су қоймалары === [[Сурет:Закат над Днестровским водохранилищем.JPG|thumb|right|200px|[[Днестр]], [[Хмельницкий облысы]]]] Украина аумағында жалпы ұзындығы 206,000 км-ден асатын 63,119 өзендер мен бұлақтар ағып жатыр, оның ішінде 3,302 ұзындығы 10 километрге тең, не одан ұзын. Өзендердің көпшілігі Қара және Азов теңіздерінің алабына жатады. Негізгі өзендер қатарына [[Днепр]], [[Шамәлі Тынық]], [[Оңтүстік Буг]], [[Днестр]] және [[Дунай]] жатқызылады. Елде 20,000-ға жуық көл бар, олардың тек 43 ғана ауданы 10 км² немесе одан да көп. === Биоалуантүрлілігі === Елдің ең орманды жері — солтүстік-батыстағы қарағай, емен және қайыңы бар [[Полесье]].<ref>Швіденко, Анатолій; Букша, Ігор; Краковська, Світлана; Лакида, Петро (2017) [https://doi.org/10.3390%2Fsu9071152 "Vulnerability of Ukrainian Forests to Climate Change"] Sustainability. '''9''' (7): 1152. eISSN [https://search.worldcat.org/search?q=n2:2071-1050 2071-1050]</ref> Ел аумағында 45,000 түрлі жануар түрлері бар (көбісі [[омыртқасыздар]]),<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=OuALwoUqnU8C&pg=PA78|авторы=[[Еуропа кеңесі]]|тақырыбы=Украинадағы биоалуантүрлілікті мен ландшафтты сақтау және бақылау туралы конференция|шынайы атауы=Conference Sur la Conservation Et Le Suivi de la Diversite Biologique Et Paysagere en Ukraine|жыл=2001|беттері=78–|isbn=9789287146458}}</ref><ref name="chervona">{{кітап|авторы=Філіпчук Г. Г.|тақырыбы=Украина Қызыл кітабы|шынайы атауы=Червона книга України|бөлімі=Вступне слово|жыл=2009|баспасы=«Глобалконсалтинг»|беттері=3—624|isbn=978-966-97059-0-7}}</ref> олардың 385 Украина Қызыл кітабында бар.<ref>{{Cite web|url=http://enrin.grida.no/htmls/ukraina/soe98/pressure%5Cfauna%5Cindex.htm|title=Welcome to State of The Environment in Ukraine|lang=en|publisher=Украина Қоршаған ортаны қорғау және атомдық қауіпсіздік министрлігі}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20090707031611/http://enrin.grida.no/htmls/ukraina/soe98/pressure/fauna/index.htm|date=2009-06-07}}</ref> Украина флорасында 27 мыңнан астам өсімдік түрлері бар.<ref name="chervona" /> === Қалалық аймақтары === {{Толық мақала|Украина қалалары}} Украинаның 457 қаласы бар, оның 176 облыс деңгейінде болса, 279 аудан деңгейінде және екеуі ерекше заңды мәртебесі бар. Оған қоса елде 886 кент пен 28,552 ауыл бар.<ref>{{Cite web|url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/pls/z7502/a002|title=Регіони України та їх склад|lang=uk|publisher=[[Верховна Рада]]ның ресми сайты}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071231154652/http://gska2.rada.gov.ua:7777/pls/z7502/a002|date=2007-12-31}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align:center" |+ Украинаның ең ірі 10 қаласы ! Орны ! Туы ! Елтаңбасы ! Атауы<br>''Украинша атауы'' ! [[Украина облыстары|Облысы]] ! Халық саны<br />2022 Санақ<ref>{{Cite web|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf|title=Чисельність наявного населення України на 1 січня|lang=uk|publisher=ukrstat.gov.ua}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220704164521/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf|date=2022-06-04}}</ref> ! Ауданы<br />(км²) |- | 1 | [[Сурет:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|border]] | [[Сурет:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px]] | [[Киев]]<br>''Київ'' | Киев | 2,952,301 | 839 |- | 2 | [[Сурет:Kharkiv-town-flag.svg|50px|border]] | [[Сурет:Coat of arms of Kharkiv.svg|50px]] | [[Харьков]]<br>''Харьків'' | [[Харьков облысы|Харьков]] | 1,421,125 | 350 |- | 3 | [[Сурет:Flag of Odessa.svg|50px|border]] | [[Сурет:Coat of Arms of Odesa.svg|50px]] | [[Одесса]]<br>''Одеса'' | [[Одесса облысы|Одесса]] | 1,010,537 | 162.42 |- | 4 | [[Сурет:Dnipro prapor.png|50px|border]] | [[Сурет:Coat of arms of Dnipro.svg|50px]] | [[Днепр (қала)|Днепр]]<br>''Дніпро'' | [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] | 968,502 | 409.718 |- | 5 | [[Сурет:Flag of Donetsk.svg|50px|border]] | [[Сурет:Greater Coat of Arms of Donetsk (1995).svg|50px]] | [[Донецк]]<br>''Донецьк'' | [[Донецк облысы|Донецк]] | 901,645 | 358 |- | 6 | [[Сурет:Flag of Lviv.svg|50px|border]] | [[Сурет:Coat of arms of Lviv.svg|50px]] | [[Львов]]<br>''Львів'' | [[Львов облысы|Львов]] | 717,273 | 148.9 |- | 7 | [[Сурет:Прапор міста Запоріжжя (2003).svg|50px|border]] | [[Сурет:Герб Запорожья 2003 года.svg|50px]] | [[Запорожье]]<br>''Запоріжжя'' | [[Запорожье облысы|Запорожье]] | 710,052 | 334 |- | 8 | [[Сурет:Banner of Kryvyi Rih.svg|50px|border]] | [[Сурет:Coat of Arms of Kryvyi Rih.svg|50px]] | [[Кривой Рог]]<br>''Кривій Ріг'' | [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск]] | 603,904 | 431 |- | 9 | [[Сурет:Flag of Sevastopol.svg|50px|border]] | [[Сурет:COA of Sevastopol.svg|50px]] | [[Севастополь]]<br>''Севастополь'' | Севастополь | 479,394 | 864 |- | 10 | [[Сурет:Flag of Mykolaiv.svg|50px|border]] | [[Сурет:Coat of arms of Nikolayev.svg|50px]] | [[Николаев]]<br>''Миколаїв'' | [[Николаев облысы|Николаев]] | 470,011 | 260 |- |} == Саясаты == {{Толық мақала|Украина саясаты}} Украина – [[Көппартиялы жүйе|көппартиялы]] саяси жүйесі бар [[Унитарлы мемлекет|унитарлы]] [[демократия]]лық [[Аралас республика|парламенттік-президенттік]] [[республика]]. Атқарушы билікті [[Украина Министрлер кабинеті|Министрлер Кабинеті]], орталық атқарушы билік органдары және жергілікті атқарушы билік органдары ұсынады. Заң шығарушы орган — [[Верховна Рада]] атауы бар бірпалаталы парламенті. Сот билігін [[Украинаның Конституциялық соты]] және жалпы юрисдикциядағы соттар — әртүрлі инстанциялардағы жалпы және мамандандырылған соттар жүйесі ұсынады. === Украина Конституциясы === {{Толық мақала|Украина конституциясы}} [[Сурет:Constitution of Ukraine.jpg|нобай|оңға|Украина Конституциясы. Сыртында [[Украина елтаңбасы]] бейнеленген]] Украинаның қазіргі Конституциясы 1996 жылғы 28 маусымда [[Верховна Рада]] 2-шақырылымының бесінші сессиясында қабылданды. Бұл күн Конституция күні мерекесіне айналды. 2004 жылы Украинаның саяси жүйесін айтарлықтай өзгерткен түзетулер қабылданды; бұл өзгерістер кейде 2004 жылғы Конституция деп аталатын. 2010 жылы Украинаның [[Украина басшыларының тізімі|сол кездегі президенті]] [[Виктор Фёдорович Янукович|Виктор Янукович]] [[Украина Конституциялық соты]]ның шешімі негізінде бұл өзгерістерді қайтарған болатын. [[Еуромайдан]] оқиғаларынан кейін 21 ақпан күні 2004 жылғы Конституция қалпына келтірілді. === Заң шығарушы органы === Украина Конституциясының 75-бабына сәйкес, Парламент — [[Верховна Рада]], Украинадағы жалғыз заң шығарушы билік органы. Украина Жоғарғы Радасының конституциялық құрамы жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы 5 жылға сайланатын 450 халық депутатынан тұрады. Халық депутаттарының өкілеттіктері Украинаның Конституциясымен және заңдарымен айқындалады. === Атқарушы билік органы === {{Multiple image | width1 = 134 | image1 = President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy on 20 April 2025 (cropped).jpg | caption1 = '''[[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]'''<br>{{small|[[Украина президенті|Президент]]}} | image2 = Корецький Сергій.webp | width2 = 152 | caption2 = '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]'''<br>{{small|[[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]}} }} Украина Конституциясының 102-бабына сәйкес, [[Украина президенті]] [[мемлекет басшысы]], мемлекеттік егемендіктің, Украинаның аумақтық тұтастығының, [[Украина Конституциясы]] сақталуының, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының кепілі болып табылады. Украина Конституциясы мен Украина заңдарының негізінде және оларды сақтай отырып, Президент Украина аумағында міндетті күші бар жарлықтар мен өкімдер шығарады. Украина Конституциясының 113-бабына сәйкес, Украина Үкіметі — [[Украина Министрлер Кабинеті]], атқарушы билік жүйесіндегі жоғары орган. Оның қызметінің құқықтық негізі Украинаның Конституциясы, заңдары және Украина Президентінің актілері болып табылады. Үкімет Президент алдында жауапты және Украина Жоғарғы Радасының бақылауында. Іс жүзінде бұл тәуелділік Президенттің Жоғарғы Радамен келісе отырып, [[Украина премьер-министрі|Премьер-Министр]]ді тағайындауынан, оның өкілеттіктерін тоқтатуынан және оның отставкасы туралы шешім қабылдауынан тұрады. Президент Премьер-Министрдiң ұсынуы бойынша Министрлер Кабинетiнiң мүшелерiн және басқа да орталық атқарушы органдардың басшыларын тағайындайды. Үкiметтiң Жоғарғы Кеңеске бақылауы мен есеп беруi Парламенттiң Үкiмет ұсынған бюджеттi бекiтуiнен, бюджеттiң атқарылуы туралы шешiмдердi қабылдауынан, Үкiметтiң iс-шаралар бағдарламасын бекiтуден немесе қабылдамаудан, оның жұмысын бақылаудан тұрады. Үкімет құрамына Украина премьер-министрі, бірінші вице-премьер, үш вице-премьер және бүгінгі күні он тоғыз министрлік кіреді. Атқарушы билік жүйесіне сонымен қатар: 12 мемлекеттік комитет, 27 ерекше мәртебесі бар атқарушы биліктің орталық органдары, Украинаның 18 басқа орталық органдары мен мекемелері кіреді. === Сот билігі === Украинада сот төрелігін тек соттар жүзеге асырады. Соттардың құзыреті мемлекетте туындайтын барлық құқықтық қатынастарға таралады. Жалпы юрисдикциялық соттар жүйесі Украина Конституциясына сәйкес аумақтық, мамандану және инстанциялық принциптерге негізделген. Жалпы юрисдикциядағы соттар жергілікті, апелляциялық, жоғары мамандандырылған соттардан және [[Украина Жоғарғы соты]]нан тұрады. Жалпы юрисдикциядағы соттар жүйесіндегі жоғары сот органы Украинаның Жоғарғы соты болып табылады. Мамандандырылған соттар: * Коммерциялық (облыстық, апелляциялық, кассациялық) * Әкімшілік (аудандық, апелляциялық, кассациялық). Украинадағы конституциялық юрисдикцияның жалғыз органы — [[Украина Конституциялық соты]]. Украинаның Конституциялық соты жалпы юрисдикциядағы соттардан бөлек және тәуелсіз. === Саяси партиялары === {{main|Украина саяси партиялары}} Украина — көппартиялы жүйесі бар мемлекет. 2021 жылғы жағдай бойынша елде 365 саяси партия тіркелген.<ref>{{Cite web|url=https://minjust.gov.ua/m/4561|title=ВІДОМОСТІ щодо зареєстрованих у встановленому законом порядку політичних партій станом на 01.01.2021 року|lang=uk|date=2021-01-01|accessdate=2023-08-02|publisher=Украина әділет министрлігінің ресми сайты}}</ref> [[Верховна рада]] делінетін Украинаның парламентінде дәл қазір 6 түрлі саяси партияның өкілеттігі бар. == Экономикасы == {{Толық мақала|Украина экономикасы}} [[Сурет:Spasiv Rivne Oblast Ukraine 4.jpg|нобай|оңға|Бидай егіні, [[Ровно облысы]]. [[Ауыл шаруашылығы]] — Украина экономикасының ең үлкен секторы]] {{Толықтыру}} 2021 жылы [[ауыл шаруашылығы]] экономиканың ең үлкен секторы болды және Украина әлемдегі ең ірі бидай экспорттаушыларының бірі болды. Дегенмен, Украина жан басына шаққандағы номиналды ЖІӨ көрсеткіші бойынша Еуропадағы ең төмен.<ref>{{Cite web|url=https://voxukraine.org/en/why-is-ukraine-poor-look-to-the-culture-of-poverty/|title=Why Is Ukraine Poor? Look To The Culture Of Poverty|lang=en|publisher=VoxUkraine|author=Bohdan Ben|date=2020-09-25}}</ref> 2021 жылы Украина [[сыбайлас жемқорлық]] бойынша 180 бойынша 122-орында, Еуропа елдері арасында тек [[Ресей]]ден жоғары көрсеткішке ие болды.<ref>{{Cite web|url=https://ti-ukraine.org/news/bez-progresu-rezultat-ukrayiny-v-indeksi-spryjnyattya-koruptsiyi-2021/|title=БЕЗ ПРОГРЕСУ – УКРАЇНА В ІНДЕКСІ СПРИЙНЯТТЯ КОРУПЦІЇ-2021|lang=uk|accessdate=2023-11-24}}</ref> 2021 жылы Украинадағы орташа жалақы айына шамамен 14,300 [[Украина гривнасы|₴]] (525 АҚШ доллары) ең жоғары деңгейге жетті.<ref>{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/post/8453|title=Ukrainian Economy in 2021: Procrastination Without Innovation|lang=en|publisher=Kyiv Post|accessdate=2023-11-24}}</ref> Украиналықтардың шамамен 1% ғана 2019 жылы ұлттық кедейлік шегінен төмен өмір сүрді.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC?locations=UA|title=Poverty headcount ratio at national poverty lines (% of population) – Ukraine {{!}} Data|lang=en|publisher=data.worldbank.org|accessdate=2023-11-24}}</ref> Украинадағы жұмыссыздық 2019 жылы 4,5 пайызды құрады.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=UA|title=Unemployment, total (% of total labor force) (national estimate) – Ukraine {{!}} Data|lang=en|publisher=data.worldbank.org|accessdate=2023-11-24}}</ref> 2020 жылы Украинаның мемлекеттік қарызы оның номиналды ЖІӨ-нің шамамен 50 пайызын құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/ukraine/government-debt--of-nominal-gdp#:~:text=In%20the%20latest%20reports%2C%20Ukraine,USD%20bn%20in%20Sep%202020.|title=Ukraine Government Debt: % of GDP|lang=en|publiser=CEIC}}</ref> == Халқы == {{Толық мақала|Украина халқы}} [[Сурет:Woman in Traditional Ukrainian Clothes - Maslenitsa - Kiev, Ukraine - 16 March 2013.jpg|thumb|left|200px|Дәстүрлі киім киген украин әйелі, Киев, 2013]] Украина халқының жалпы саны 2021 жылдың соңына қарай шамамен 34,5 млн. адам болды. Елде халық санының табиғи өсуі соңғы онжылдықтарда күрт қысқарды, ал 2000 жылы ол тіпті — 0,6%-ды құрады. Туу коэффиценті (1000 адамға шаққанда) — 8%, өлім коэффиценті — 14%. Адамның өмір жасының орташа ұзақтығы — 68 жыл. 1990 жылдардың орта шенінен бастап, басқа елдерге қоныс аударатындар саны көшіп келетіндер санынан асып түсетін болды. Қоныс аударғандардың басым көпшілігін өздерінің байырғы отандарына ([[Германия]], [[Израиль]]) оралғандар құрады. [[File:Українськомовні1959—2001.gif|thumb|300px|right|Кеңес одағының басып алу кезеңінде украин халқы [[орыстандыру]]ға ұшырап, миллиондаған орыстар сол жерге қоныстанды. 1959 жылдан 1989 жылға дейін оңтүстік пен шығыс аймақтарда украин тілінде сөйлейтін халықтың үлесі айтарлықтай азайып, Донбасс аймағында олар іс жүзінде азшылыққа айналды.<ref>[https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/57398032/%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%B0_%D1%96_-libre.pdf?1537213469=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DEthnocultural_dynamics_and_regional_iden.pdf&Expires=1759683476&Signature=Y1x9ohJAr6Anb30U-L27iI1NCoz~Yxcx3dIKGmsDPl7LLlt38vDBivW14bjZV5aZVmpFmMegcX9020~QyKi7-Ttp-WKHRjA2IG1VXBm5SSVGLLnfK32OuiFGc3mXAbuW5SXxHjFgtNGpBkk-CIMd1lVpQggAQYfkJ~r-qWpr~yO7d6QiN0ZeLr9vbvxyo7z3BcJBSA5NNDupEnMlK0PdnVcjcRq9VYCvAp3hD4f3Qdrf1958x4T1ROcElmk6ODk627Wm3~F-RRKkc6IYcBUxOVk4zBSy1IQO0NpQcKMdDsfv6ZqQYnqTv6JrFNboxbcwfqZug6OLHGII3Bsh7xsvAg__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Етнокультурна динаміка та регіональні ідентичності Півдня та Сходу України в 1991—2013 рр.]</ref><ref>{{Cite web |url=https://bibliotekanauki.pl/articles/568412 |title=Динамика численности этнических украинцев в УССР: на основе итогов Всесоюзных переписей населения 1959 г., 1970 г. и 1979 г. |access-date=2024-10-02 |archive-date=2024-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629092655/https://bibliotekanauki.pl/articles/568412 |url-status=live }}</ref>]] [[File:Population of Ukraine from 1950z.svg|thumb|300px|right|Украина халқы]] Ел халқының ұлттық құрамы күрделі болғанымен, басты ұлттар: [[украиндар]] (78%) мен [[орыстар]] (13%). Украиндар саны жөнінен [[славяндар|славян]] халықтары арасында орыстардан кейін 2-орын алады. Олар, негізінен, батыс, орталық және солтүсік аудандарда тұрады. Украиндардың үлесі оңтүстікке қарай азая береді. Мысалы, украиндар [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Одесса облысы|Одесса]] облыстары тұрғындарының жартысын ғана құрайды, [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым]]да олардың үлесі 25% ғана. Олардан басқа ел аумағында [[беларустар]], [[еврейлер]], [[молдовандар]], [[поляктар]] мен [[болгарлар]] және т.б. ұлт өкілдері тұрады. [[Қырым татарлары|Татарлар]] [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым]]да, [[гректер]] [[Азов теңізі]] жағалауында, ал [[румындар]] мен [[словактар]] [[Карпат таулары|Карпат]] сыртында шоғырлана орналасқан. Карпатта тау халықтары — [[гуцулдар]], [[бойкалар]] мен [[лемкалар]] тұрады. Гуцулдар — шығу тегі әлі белгісіз халықтардын бірі, олар, негізінен, мал шаруашылығымен және ағаш дайындаумен айналысады. Гуцулдар арасында ағаштан түйін түйетін шеберлер, саз балшықтан құмыра жасаушылар, [[кілем]] тоқушылар да көп. Діни құрамы жағынан [[Христиандық|христиан]] дінінің [[Православ шіркеуі|православие]] тармағы басым, бұдан басқа христиан дінінің басқа тармақтары мен ағымдары, сондай-ақ [[ислам]], [[Яһудилік|иудаизм]] діндері бар. Республика бойынша халықтың орташа тығыздшы 1 шаршы километрге шаққанда 78.6 адамды құрайды. Ел аумағында халық біркелкі орналаспаған; шығыстағы өнеркәсіпті-ауыл шаруашылықты аудандарда, батыстағы [[Львов облысы|Львов облысында]] 1км²-ге 100-200 адамнан келеді. [[Полесье]] аумағында орналасқан [[Чернигов облысы|Чернигов]], [[Волынь облысы|Волынь]], [[Житомир облысы|Житомир]] облыстарында, сондай-ақ далалы [[Херсон облысы]]нда бұл көрсеткіш 40—50 адамды ғана құрайды. Украинада ірілі-ұсақты 415 қала бар. Қала халқының үлесі — 65%. Батыс Украинада [[Урбанизация|урбандалу]] деңгейі төмен, [[Закарпатье облысы]]нда қала халқынын үлесі бар болғаны 41% ғана. Мұнда шағын және орташа қалалар басым. [[Донецк]] алабында қала халкының үлесі өте жоғары (90%), мұнда [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] бойынша ірі қала шоғырларының бірі, [[Донецк]] [[агломерация]]сы қалыптасқан. == Мәдениеті == [[Сурет:Christmas Vertep in Lviv. Photo 256.jpg|нобай|солға|Украиналықтардың [[Рождество]] тойлауы, [[Львов]]]] Украинаның әдет-ғұрыптарына елдегі басым дін [[Православ шіркеуі|православиелік христиандық]] қатты әсер етеді.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|title=Про стан і тенденції розвитку релігійної ситуаціїта державно-церковних відносин в Україні|lang=uk}}</ref> Украинаның мәдениетіне шығыс және батыс көршілері де әсер етті, бұны оның сәулетінде, музыкасында және өнерінде байқауға болады. [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Коммунистік дәуір]] Украинаның өнері мен жазуына айтарлықтай әсер етті. 1932 жылы [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]] «Әдебиет және өнер ұйымдарын қайта құру туралы» декрет жариялаған кезде Кеңес Одағында [[социалистік реализм]]ді мемлекеттік саясатқа айналдырды. Бұл шығармашылықты әбден кідіртті. 1980 жылдары [[гласность]] (жариялық) енгізілді және кеңестік суретшілер мен жазушылар қайта еркін болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9037405|title=Mikhail Gorbachev|lang=en|publisher=[[Britannica]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071218133116/https://www.britannica.com/eb/article-9037405}}</ref> 2023 жылы [[ЮНЕСКО]] Украинадағы 8 нысанды [[Әлемдік мұра]] тізіміне енгізді. Украина сонымен қатар [[Петровка өрнегі]], [[Косов]] керамикасы және [[казак әндері]] сияқты сәндік және халықтық дәстүрлерімен танымал. 2022 жылғы ақпан мен 2023 жылғы наурыз аралығында ЮНЕСКО 247 нысанның, оның ішінде 107 діни нысанның, 89 көркем немесе тарихи маңызы бар ғимараттардың, 19 ескерткіш пен 12 кітапхананың зақымдалғанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/articles/damaged-cultural-sites-ukraine-verified-unesco|title=Damaged cultural sites in Ukraine verified by UNESCO|lang=en|publisher=[[ЮНЕСКО]]|accessdate=2023-11-24}}</ref> 2023 жылғы қаңтардан бастап [[Одесса]] тарихи орталығы қауіп төнген дүниежүзілік мұралар тізімінде.<ref>{{Cite web|url=https://www.theartnewspaper.com/2023/02/02/ukrainian-city-of-odesa-added-to-unescos-world-heritage-list|title=Unesco adds Ukrainian city of Odesa to World Heritage List of endangered sites|lang=en|publisher=The Art Museum|accessdate=2023-11-24}}</ref> === Кітапханалар === [[В. І. Вернадський атындағы Украина ұлттық кітапханасы]] — елдің басты академиялық кітапханасы, ғылыми ақпарат орталығы. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] барысында Тарас Шевченко Киев ұлттық университетінің Максимович ғылыми кітапханасы, [[В. І. Вернадський атындағы Украина ұлттық кітапханасы|Украина ұлттық кітапханасы]], Украина ұлттық ғылыми медициналық кітапханасы және Киев қалалық жастар кітапханалары Ресей қаруларымен бомбаланды.<ref>{{Cite web|author=Marche, Stephen|date=2022-12-04|title='Our mission is crucial': meet the warrior librarians of Ukraine|lang=en|publisher=The Observer|url=https://www.theguardian.com/books/2022/dec/04/our-mission-is-crucial-meet-the-warrior-librarians-of-ukraine|accessdate=2023-03-11}}</ref> === Әдебиеті === {{Толық мақала|Украин әдебиеті}} {{Multiple image | image1 = Т. Г. Шевченко. Квітень 1859.jpg | width1 = 155 | caption1 = Дүние жүзіне белгілі украин қайраткері [[Тарас Григорьевич Шевченко|Тарас Шевченко]], 1859 | image2 = Lesya Ukrainka portrait.jpg | width2 = 133 | caption2 = Украин әдебиетіндегі ең әйгілі әйелдердің бірі, [[Леся Украинка]] }} [[Моңғол-татар шапқыншылығы|Моңғолдардың Киев Русіне шапқыншылығы]]нан кейін әдеби белсенділік XIV ғасырда қайта жанданғанға дейін кенет құлдырауға ұшырады, ал XVI ғасырда [[баспа машинасы]]ның өнертабысымен ол одан әрі дами түсті.<ref name="britannicalit">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30128/Daily-life-and-social-customs#toc275898|title="Ukraine – Cultural Life – The Arts – Literature"|lang=en|publisher=[[Britannica]]|accessdate=2023-11-24}}</ref> Украиндардың заманауи әдеби дәстүрі [[Иван Петрович Котляревский|Иван Котляревский]]дің [[Энеида (Котляревский)|Енеїда]]сымен (Энеида) бастау алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature|title=Ukrainian literature {{!}} Britannica|lang=en|publisher=[[Britannica]]}}</ref> 1830 жылдарға қарай украин [[Романтизм ағымы|романтистік әдебиеті]] дами бастады және елдің ең танымал мәдениет қайраткері, романтист ақын-суретші [[Тарас Григорьевич Шевченко|Тарас Шевченко]] белгілі болды. Иван Котляревский украин тіліндегі әдебиеттің атасы болып саналса, Шевченко – ұлттық жаңғырудың атасы делінеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\L\I\Literature.htm|title=Literature|lang=en|publisher=Украина энциклопедиясы}}</ref> 1863 жылы Ресей империясында украинша материал басып шығаруға тыйым салынды.<ref name="valuev" /> Бұл украин әдебиетін біраз кідіртті, жазушы-ақындардің біреулері орысша жазып кетсе, басқалары басып шығаруды Аустрия басшылығындағы [[Галиция]]да орындайтын. Тыйым большевиктердің билікке келуіне дейін жалғаса берді.<ref name="encarta">{{Cite web|url=https://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_4/Ukraine.html|title=Ukraine — literature|lang=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080406035927/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_4/Ukraine.html}}</ref> Украин әдебиеті КСРО-ның ерте жылдары дамып кетті, алайда 1930 жылдары басталған [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|НКВД]] бастаған түрлі репрессиялар мен цензура оны кідіртті. [[Ұлы террор]] саясаты кейін 223 жазушының ату жазасына кесілуіне алып келді, бұл жазушылардың буыны Атылған жаңғыру деп аталып кетті.<ref>{{Cite web|url=http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm|title=Розстріляне відродження: Антологія 1917–1933|lang=uk|author=Лавріненко, Юрій}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20101213085603/http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm}}</ref> Украин тіліндегі әдебиетке тыйым салынбағанымен, белгілі бір үлгі, стильге келмейтін әдебиеттің барлығына да тыйым салынатын. Әдеби еркіндік 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында [[КСРО ыдырауы]]мен және 1991 жылы Украина тәуелсіздігінің қалпына келуімен қатар өсті.<ref name="britannicalit" /> === Музыкасы === [[Сурет:Лисенко Микола (cropped).jpg|нобай|оңға|120px|Украин классикалық музыкасының әкесі болып саналатын [[Николай Витальевич Лисенко|Николай Лисенко]]]] Музыка — ұзақ тарихы және көптеген әсерлері бар украин мәдениетінің негізгі бөлігі. Дәстүрлі халық музыкасынан бастап, классикалық және заманауи рокқа дейін Украина бірнеше халықаралық деңгейде танымал музыканттарды шығарды. Украин ұлтының дәстүрлі музыкалық аспаптары қатарына [[кобза]], [[бандура]], [[торбан]], цимбали, лірник сияқтылар жатқызылады. Цимбали — әлемдегі ең ежелгі ішекті аспаптардың бірі. Украинада б.з.б. 3500 жылдары салынған цимбали бейнеленген тас бар.<ref name="awesome">{{кітап|тақырыбы=Керемет Украина: Сен білу керек қызық нәрселер 6-нұсқа|шынайы атауы=Awesome Ukraine: Interesting things you need to know 6th edition|баспасы=Osnovy Publishing, Hanna Kopylova|авторы=Krawchenko, Tamara; Tsilyk, Iryna және Chekh, Artem|жыл=2018|isbn=978-966-500-829-3}}</ref> Украин ұлттық аспаптары валютада да салынған: 100 гривна банкнотасында [[Черкассы облысы]]ның жерінде [[бандура]] ойнаған соқыр украиналық жігіт бейнесін табуға болады.<ref name="awesome" /> Алғашқы арнаулы музыкалық академия 1738 жылы [[Глухов]]та құрылды және ол [[скрипка]] мен [[бандура]] ойнауды, ән айтуды оқытты. Нәтижесінде, Ресей империясының құрамындағы ең алғашқы композиторлар мен орындаушылардың көпшілігі этникалық украиндар болды, олар Глуховта туып-өскен немесе білім алған немесе осы музыка мектебімен тығыз байланысты.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=IkZEDAAAQBAJ&pg=PT1461|тақырыбы=Украина энциклопедиясы, 3-том|шынайы атауы=Encyclopedia of Ukraine: Volume III: L-Pf|авторы=Struk, D.H.|жыл=1993|баспасы=[[Торонто университеті]]нің баспасы|беттері=1461|isbn=978-1-4426-5125-8}}</ref> === Ұлттық тамағы === {{Толық мақала|Украин асханасы}} [[Сурет:Borscht served.jpg|нобай|оңға|Қаймақ қосылған украиналық [[борщ]]]] Дәстүрлі украин тағамыа тауық еті, шошқа еті, сиыр еті, балық және саңырауқұлақтар кіреді. Украиндар картоп, дән және жаңа піскен, қайнатылған немесе маринадталған көкөністер де жейді. Танымал дәстүрлі тағамдар [[Пероги|вареники]] (саңырауқұлақтар, картоп, ашытқан қырыққабат, ірімшік, шие немесе жидектер қосылған пісірілген тұшпара), [[борщ]] (қызылшадан, қырыққабаттан және саңырауқұлақтан немесе етден жасалған сорпа) және [[голубцы]] (күріш, сәбіз, пияз және тартылған етпен толтырылған қырыққабат орамдары).<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/culture/2022/03/05/ukraine-has-a-glorious-cuisine-that-is-all-its-own|title=Ukraine has a glorious cuisine that is all its own|lang=en|publisher=The Economist}}</ref> Украиндардың ұлттық наны да бар: [[каравай]] мен пасхалық [[паска]] наны. Украина тәуелсіздігінің 20 жылдығына [[Винница]]да 1.5 тонна, 4*4 метр [[Каравай]] пісірілді. Оның дайындалуына 1000 кг ұн, 350 литр сүт, 2000 жұмыртқа, 175 кг қант және т.б. да ингредиент керек болды.<ref name="awesome" /> == Қазақстанмен қарым-қатынасы == {{Толық мақала|Қазақстан-Украина қатынастары}} 1999 жылғы қыркүйекте Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] Украинаға жасаған ресми сапары екі елдің [[Дипломатия|қарым-қатынасына]] үлкен дем берген елеулі оқиға болды. Сол кезде мемлекетаралық келісім-шарттардың саны 60-тан асты. Соларды [[басшылық]]қа ала отырып, жүзеге асыру бағытында жұмыс істедік. 1999 жылғы бірінші жарты жылдықта Қазақстан мен Украина арасындағы сауда айналымы 50 млн АҚШ долларын құраған болса, 2003 жылы [[тауар]] айналымы 800 млн долларға дейін жетті. Қазір екі елдің арасындағы тауар айналымы жылына 1 миллиард доллардан асып кетті. Бұл – кезіндегі және одан кейінгі атқарылған жұмыстардың нәтижесі. Жалпы, Қазақстан мен Украина арасында мықты бір оң ниетті ізгі тілектестік [[байланыс]] бар. Сонымен бірге біз 2001 жылы [[Қырым]]да, 2002 жылы Украинаның батысындағы 8 облысты қамту үшін Львовта Қазақстанның құрметті консулдығы ашылды. Сондай-ақ, шығыс жағындағы 5 облысқа арнап [[Запорожье]]де, одан кейін оңтүстікте үш облысты қамтитын [[Одесса]]да консулдық ашу мәселесі келісілді және дайын болды. Соның нәтижесінде ел мен елдің байланысы, экономикалық қарым-қатынасы арта түсті. Сонымен бірге Украинаның ғана емес, [[Молдова]]ның да елшісі қызметін қоса атқару міндеттелгендіктен, [[Кишинёв]]те де Қазақстанның құрметті консулдығы ашылды. Украинаға жанар-жағармай, газ керек. Қазақстанға Украина жағынан [[атом]], [[энергетика]], [[мұнай]]-[[газ]] саласынан, [[ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылыққа]] қажетті құрал-жабдықтар, техника түрлері қажет. Бізде өндірілмейтін тауардың көбі Украинада шығарылады. Оларда жоқ нәрсе бізде бар. Сондықтан Біртұтас экономикалық [[аймақ]] жөніндегі келісімге қол қойылса, Ресей, Украина, Қазақстан, [[Беларусь]] мемлекеттерінің аумағында осы елдердің шығарған тауарының тасымал [[тариф]]інің бағасы бірдей болуы мүмкін. Мысалы, темір жолмен [[Атырау облысы]]ның Теңіз кенішінен [[Қара теңіз]]дің жағасындағы Одесса портына дейін жеткізу үшін мұнайдың бір тоннасының бағасы 33–45 долларға дейін қымбаттайды. Мәселен, 1 тонна мұнайдың тасымалына Қазақстан жерінде 7–8 доллар, Ресейде 17–25 доллар, Украинада 9–12 доллар қосылады. Яғни, барлық тауарлардың мемлекетаралық сыртқы сауда айналымында көлік тарифі кедергі келтіріп тұр. Еркін сауда аймағы болғанын қалап отырған Украина жағы егер Еуроодақ пен Дүниежүзілік Сауда ұйымына кіруге кедергісін келтірмейтін болса, Біртұтас экономикалық аймаққа кіруге келісуі ықтимал.<ref>География: Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмөжінова, т.б. — Өңд., толықт. 2-бас. — Алматы: Мектеп, 2010. — 304 б., сур.ISBN 978-601-293-170-9</ref> === Ресей-Украина соғысы жайлы Қазақстанның ұстанымы === 2019 жылғы 4 желтоқсанда [[Германия]]ға мемлекеттік сапары қарсаңында ол [[Неміс толқыны|Deutsche Welle]]-ге сұхбат беріп, [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н Украинаға басып кіру деп санамайтынын айтып, Украинада дау тудырды. Сондай-ақ ол «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, жауап ретінде [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] оған [[демарш]] жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://m.gazeta.ru/politics/2019/12/04_a_12848696.shtml|title=«Будет демарш»: Украина не простит Токаеву Крым|lang=ru|publisher=gazeta.ru|date=2019-12-04|accessdate=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-tokayevs-interview-dw-crimea-ukraine-reactions/30308648.html|title="Аннексиядан айналып өтпейсің бе, Қасеке?" Тоқаевтың сұхбатына әлеуметтік желі реакциясы|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=МАМАШҰЛЫ, Асылхан|date=2019-12-05|accessdate=2023-08-10}}</ref> 2022 жылдың басында орын алған [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Қазақстан басшылығының өкілдері, соның ішінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] пен [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]]н мойындаудан бас тартты. 2022 жылғы 21 тамызда Украинаның Қазақстандағы елшісі Петро Врублевський қазақстандық блогерге сұхбат берді, онда ол Ресейдің Украинаға басып кіруіне түсініктеме берді: «Біз қазір орыстарды неғұрлым көп өлтірсек, соғұрлым аз балаларымыз оларды өлтіруге тура келеді». Көп ұзамай Врублевскийді Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі шақырып, бұл сөздерді «елшінің қызметіне лайықсыз» деп атады. Оны 2022 жылғы 18 қазанда [[Украина президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Зеленский]] қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/868497|title=Посла Украины в Казахстане уволили после его высказываний о русских|lang=ru|publisher=інтерфакс|date=2022-10-19|accessdate=2023-08-10}}</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Навигациялық блок |тақырып = Украина |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |list = |Еуропа елдері |Еуропа кеңесі |ГУАМ |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы |ТМД |Франкофония }} [[Санат:Украина|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] 1n0q39ix0u9un3bwq00yyv462m08xcx 0 3320 3630581 3616492 2026-07-16T13:57:40Z Casserium 68287 /* Мемлекеттік жоғары оқу орындары */ 3630581 wikitext text/x-wiki Алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны 1928 жылы Алматы қаласында «Қазақ мемлекеттік университеті» деген атаумен құрылған. 1930 жылы ол Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына айналды (қазір [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]]). 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті қайта құрылды (қазір [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]). 2024-2025 оқу жылының басындағы ресми дерек бойынша [[Қазақстан|республика аумағында]] 113 жоғары оқу орны жұмыс істейді, оның 64-сі (56,6%-ы) жеке меншікте болса, 48-і (42,5%-ы) мемлекет және 1-еуі (0,9%-ы) шетел меншігінде.<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/196781/file/kk/|title=Қазақстан Республикасындағы жоғары білім (2024-2025 оқу жылының басына)|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]|date=2024-12-25}}</ref> Жоғары оқу орындарының ішінде 11 ұлттық жоғары оқу орны (университет, академия, консерватория), 78 университет, 14 академия, 10 институт бар. == ''Мемлекеттік'' жоғары оқу орындары == === ''Дербес'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Дербес мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Назарбаев Университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2010 | style="text-align:center;" |2011 | дербес білім беру ұйымы || <small>Президент: профессор</small> <br /> Ахмад Вакар <br /><small>Провост: доктор</small> <br />Илесанми Адесида | 7 089 (2024)<ref>https://nu.edu.kz/wp-content/uploads/2025/12/nu_annual_report_rus-1.pdf</ref>|| {{URL|https://nu.edu.kz/}} |} === ''Халықаралық'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:20%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Халықаралық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |1991 | style="text-align:center;" |1992 | мекеме | <small>Ректор: экономика ғылымдарының кандидаты</small> <br />Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |10 986 (2025–2026)<ref>https://ayu.edu.kz/birimler/kz/0-ahmet-yesevi-universitesi/akademik-veriler</ref> |{{URL|https://ayu.edu.kz/}} |- | | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | | | | |} === ''Ұлттық'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Ұлттық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:21%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" class="unsortable" | Сайты |- | [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1993 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының докторы</small> <br />[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы]]}} |28 000+<ref>https://farabi.university/storage/files/348179768168d661ad26f45314043324_Booklet%20KazNU%202025.pdf</ref> |{{URL|https://farabi.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1994 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: экономика ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Мейрам Мұхаметрақымұлы Бегентаев|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы]]}} | 12 670<ref>https://satbayev.university/kk/news/kanysh-satbaevtyn-125-zhyldygy-men-satbaev-universitetinin-90-zhyldyk-mereytoyy-zhylynda-rektor-atkarylgan-zhumystar-turaly-esep-berdi</ref>|| {{URL|https://satbayev.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1928 | style="text-align:center;" |2003 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Тілеп Болат Анапияұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: саяси ғылымдар кандидаты</small> <br /> [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Тілеп Болат Анапияұлы]]}} | 16 710<ref>https://www.topuniversities.com/universities/abai-kazakh-national-pedagogical-university-abai-university</ref>|| {{URL|https://abaiuniversity.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Шоранов Марат Едігеұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: медицина ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Шоранов Марат Едігеұлы}} | 15 814<ref>https://www.nur.kz/society/2053265-studentotsentrichnost-i-innovatsii-v-meditsine-itogi-goda-podveli-v-kaznmu/</ref>|| {{URL|https://kaznmu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1929 (АЗМИ)<br />1930 (ҚазАШИ) | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]]}} |6 545<ref>https://www.topuniversities.com/universities/kazakh-national-agrarian-research-university-kaznaru</ref> | {{URL|https://www.kaznaru.edu.kz/}} |- |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[[Алматы]] |style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Кәрімова Бейбіткүл Сәрсемханқызы}} | 9 805<ref>https://univision.kz/kk/univ/42-kazak-ulttyk-kyzdar-pedagogikalyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://qyzpu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1978 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Жүдебаев Арман Әділханұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br />Жүдебаев Арман Әділханұлы}} |1 550<ref>https://univision.kz/kk/univ/40-t-k-zhyrgenov-at-kazak-ulttyk-oner-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kaznai.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы|<small>Ректор: PhD докторы</small> <br /> Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы}} |868<ref>https://univision.kz/kk/univ/39-kurmanfazy-atyndafy-kazak-ulttyk-konservatoriyasy/</ref> | {{URL|https://www.conservatoire.edu.kz/}} |- | [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1996 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: тарих ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ерлан Бәтташұлы Сыдықов|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы]]}} |20 350<ref>https://univision.kz/kk/univ/23-l-n-gumilev-atyndafy-euraziya-ulttyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://enu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер университеті|К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1998 | style="text-align:center;" |1998 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы}} | 1 574<ref>https://univision.kz/kk/univ/49-kazak-ulttyk-oner-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznui.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2015 | style="text-align:center;" |2015 | шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын || {{sort|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> [[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы]]}} |142<ref>https://univision.kz/kk/univ/38-kazak-ulttyk-horeografiya-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://balletacademy.edu.kz}} |- | [[Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |2024 | style="text-align:center;" |2024 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: PhD докторы</small> <br /> Түсіпова Кәмшат Маратқызы}} | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/125-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznuvhi.edu.kz/}} |- | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |2025 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор: заң ғылымдарының докторы</small> <br />[[Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков|Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы]] |13 360<ref>https://statbase.ru/data/karaganda-buketov-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://buketov.edu.kz/}} |} === ''Аймақтардағы мемлекеттік'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | [[Ақтау]] | style="text-align:center;" |1976 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />Ахметов Берік Бақытжанұлы |5 761<ref>https://univision.kz/kk/univ/71-sh-esenov-atyndafy-kaspiy-memlekettik-tehnologiyalar-zhane-inzhiniring-universiteti/</ref> |{{URL|https://yu.edu.kz/}} |- | [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1935 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қарабасова Лаура Чапайқызы |14 225<ref>https://statbase.ru/data/k-zhubanov-aktobe-regional-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|http://zhubanov.edu.kz/}} |- | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті|М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қалиев Әсет Әскерұлы |6 549<ref>https://univision.kz/kk/univ/30-marat-ospanov-atyndafy-batys-kazakstan-meditsina-universiteti/</ref> |{{URL|https://zkmu.edu.kz/}} |- |[[Азаматтық авиация академиясы]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1995 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Мәмеков Дәулет Әбірбекұлы |1 840<ref>https://statbase.ru/data/civil-aviation-academy-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://caa.edu.kz/}} |- | [[Арқалық педагогикалық университеті|Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университеті]] | [[Арқалық (қала)|Арқалық]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />''бос орын'' |2 534<ref>https://iaar.agency/storage/photos/shares/prog_accreditation_files/ARPI_280423/Report_2etap_4.pdf</ref> |{{URL|https://api.edu.kz/}} |- | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тіреуов Қанат Маратұлы |10 851<ref>https://kazatu.edu.kz/en/ </ref> |{{URL|https://kazatu.edu.kz/}} |- | [[Астана медицина университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1964 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Надыров Камалжан Талғатұлы |7 000+<ref>https://timesofcollege.com/abroad/astana-medical-university-206654</ref> |{{URL|https://amu.edu.kz/}} |- | [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов|Идрисов Саламат Нұрмұханұлы]] |8 055<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://asu.edu.kz/}} |- | [[Атырау мұнай және газ университеті|С. Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1980 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шакуликова Гүлзада Тәңірбергенқызы |8 055 (2025)<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://aogu.edu.kz/}} |- | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi]] | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сырлыбаев Марат Қадырұлы |7 384<ref>https://statbase.ru/data/kokshetau-state-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://shokan.edu.kz/}} |- | [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Ә. Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сағынтаева Сәуле Саветқызы |9 202<ref>https://www.kstu.kz/wp-content/uploads/2025/11/Godovoj-otchet-KarTU-za-2024_eng.pdf</ref> |{{URL|https://www.kstu.kz/}} |- | [[Қарағанды медицина университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тұрмұхамбетова Анар Ақылбекқызы |9 095<ref>https://qmu.edu.kz/en/</ref> |{{URL|https://qmu.edu.kz/}} |- | [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1939 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қуанышбаев Сейітбек Бекенұлы |9 000<ref>https://ksu.edu.kz/ru/newslist/all-news/kru-itogi-raduyut-plany-vpechatlyayut/</ref> |{{URL|https://ksu.edu.kz/}} |- | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | [[Қызылорда]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Байқадамов Наурызбай Сейтқалиұлы |11 600<ref>https://www.topuniversities.com/universities/korkyt-ata-kyzylorda-university</ref> |{{URL|https://korkyt.edu.kz/}} |- | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1932 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы |4 981<ref>https://univision.kz/kk/univ/31-mahambet-otemisov-atyndafy-batys-kazakstan-universiteti/</ref> |{{URL|https://wku.edu.kz/}} |- | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Наметов Асқар Мырзахметұлы |9 000<ref>https://univision.kz/kk/univ/29-zhangir-han-atyndafy-batys-kazakstan-agrarlyk-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://wkau.edu.kz/}} |- | [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1952 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Төлеген Мұхтар Әділбекұлы |7 339<ref>https://statbase.ru/data/sarsen-amanzholov-east-kazakhstan-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://vku.edu.kz/}} |- | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Рахметуллина Сәуле Жәдігерқызы |3 699<ref>https://univision.kz/kk/univ/15-daulet-serikbaev-atyndafy-shyfys-kazakstan-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://www.ektu.kz/}} |- | [[Торайғыров университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1960 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Медетов Нұрлан Әмірұлы |8 906<ref>https://tou.edu.kz/ru/2011-09-15-10-55-55?id=2857</ref> |{{URL|https://tou.edu.kz/}} |- | [[Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Әмірбекұлы Ержан |4 000<ref>https://ppu.edu.kz/doc/2025/august/putev_2025-rus.pdf</ref> |{{URL|https://ppu.edu.kz/}} |- | [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исақаев Ербол Маратұлы |6 868<ref>https://www.topuniversities.com/universities/manash-kozybayev-north-kazakhstan-university</ref> |{{URL|https://ku.edu.kz/}} |- | [[Рудный индустриялық университеті]] | [[Рудный]] | style="text-align:center;" |1977 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сапарходжаев Нұрбек Пажарбекұлы |940<ref>https://univision.kz/kk/univ/90-rudnyy-industrialdyk-instituty/</ref> |{{URL|https://www.rii.edu.kz/}} |- | [[Шәкәрім университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1934 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Орынбеков Думан Рымғалиұлы |6 965<ref>https://www.topuniversities.com/universities/shakarim-university-city-semey-kazakhstan</ref> |{{URL|https://shakarim.edu.kz/}} |- | [[Семей медицина университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Дюсупов Алтай Ахметқалиұлы |7 200<ref>https://padmavathioverseas.com/mbbs-in-kazakhstan/ </ref> |{{URL|https://smu.edu.kz/}} |- | [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті]] | [[Талдықорған]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Бөрібаев Ермек Әбілтайұлы |5 646<ref>https://zhetysu.edu.kz/about-zhetysu-university-named-after-ilyas-zhansugurov/</ref> |{{URL|https://zhetysu.edu.kz/}} |- | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Ләззат Қалымбекқызы Еркінбаева|Еркінбаева Ләззат Қалымбекқызы]] |11 391<ref>https://dulaty.edu.kz/images/document/DU%20sandar/univer_cifr_rus_13.11.25.pdf</ref> |{{URL|https://dulaty.kz/}} |- | [[Қарағанды индустриялық университеті]] | [[Теміртау]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Жәутіков Бахыт Ахатұлы |2 400<ref>https://backend.deqar.eu/reports/IAAR/176510_20220831_0630_Report_2.pdf</ref> |{{URL|https://tttu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық туризм және меймандостық университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шоқпаров Әлібек Жұмабекұлы | 2 257<ref>https://univision.kz/kk/univ/121-halykaralyk-turizm-zhane-meymandostyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://iuth.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1943 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Ахмед-Заки Дархан Жұмақанұлы |27 641<ref>https://auezov.edu.kz/sm/eng</ref> |{{URL|https://auezov.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті|Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Балабиев Қайрат Рахымұлы |8 228<ref>https://zhanibekov.edu.kz/</ref> |{{URL|https://zhanibekov.edu.kz/}} |} == ''Мемлекеттік органдардың'' жоғары оқу орындары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Басқарушы орган ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы|ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1994 | <small>Ректор:</small> <br /> Жолманов Азамат Сағатұлы || [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] | || {{URL|https://www.apa.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі#Сот төрелігі академиясы|ҚР Жоғары Сот Кеңесінің жанындағы Сот төрелігі академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2001-2005, 2016 | <small>Ректор:</small> <br /> Мусин Қанат Қалқаманұлы || [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесі]] | 101|| {{URL|https://sta.edu.kz/}} |- | ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы | [[Қосшы]] | style="text-align:center;" |2015 | {{sort|Сексембаев Марат Исламханұлы|<small>Ректор: 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі</small> <br />Әбдіров Нұрғалым Мәжитұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] |121 |{{URL|https://academy-gp.kz/}} |- | "AML ACADEMY" Қаржылық мониторинг академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2023 | <small>Ректор:</small> <br /> Мерзадинов Ерғали Серікбайұлы || [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] | || {{URL|https://www.amlacademy.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Мұқашев Ахат Ғаббасұлы|<small>Бастық: ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры</small> <br /> Мұқашев Ахат Ғаббасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |600-800 |— |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік әскери институты|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | <small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Поливанов Павел Константинович |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | |— |- | ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әлібеков Ерлан Әлібекұлы|<small>Бастық: азаматтық қорғау полковнигі</small> <br />Әлібеков Ерлан Әлібекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] | |{{URL|http://agz.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы|ҚР Ұлттық ұланының академиясы]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Тоқышев Артур Қалиақпарұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br />Тоқышев Артур Қалиақпарұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұланның Бас қолбасшылығы]] | |{{URL|https://www.ang.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің Ш. Қабылбаев атындағы Қостанай академиясы | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1971 | {{sort|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы|<small>Бастық: полиция генерал-майоры</small> <br /> [[Ақынқали Дәуітбайұлы Дәрменов|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы]]}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://qpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Есболатов атындағы Алматы академиясы | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1956 | {{sort|Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://alpolac.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|ҚР Ішкі істер министрлігінің Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1969 | {{sort|Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://kpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1996 | {{sort|Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі</small> <br /> Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://auimvd.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің басқару академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2024 | {{sort|Жолдасов Ораз Жолдасұлы|<small>Бастық:</small> <br /> Жолдасов Ораз Жолдасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | | {{URL|https://aumvd.citorleu.kz/}} |- | [[Ұлттық қорғаныс университеті|ҚР Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әбжанов Бауыржан Садықұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Әбжанов Бауыржан Садықұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://nuo.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2001 | {{sort|Кабаков Нұртас Дәулетұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br /> Қабақов Нұртас Дәулетұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://www.viires.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің әскери институты]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br /> Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://visvo.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|С. Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" | 1970 | {{sort|Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы|<small>Бастық: генерал-майор </small> <br /> Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | | — |} == ''Жекеменшік'' жоғары оқу орындары == === Университеттер === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2009 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исахов Асылбек Абдиашимұлы |4 000-4 500<ref>https://iitu.edu.kz/ru/articles/about-university/</ref> |{{URL|https://iitu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || акционерлік қоғам || <small>Ректор (басқарма төрағасы):</small> <br />Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы | 7 746<ref>https://kbtu.edu.kz/ru/</ref>|| {{URL|https://kbtu.edu.kz/}} |- | [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті|«Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]].}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Ахмед Хусейн Мухаммад Ибраһим | 1 847<ref>https://univision.kz/kk/univ/25-nur-mybarak-egipet-islam-madenieti-universiteti/</ref>|| {{URL|https://www.nmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1975 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />Нығыметов Ғани Сақтағанұлы | 6 182<ref>https://univision.kz/kk/univ/9-fumarbek-daukeev-atyndafy-almaty-energetika-zhane-baylanys-universiteti/</ref>|| {{URL|https://aues.edu.kz/}} |- | [[КИМЭП|КИМЭП университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Чан Йан Бэнг]] <br /><small>Провост, бірінші проректор:</small> <br />Тимоти Льюис Барнетт | 3 746<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/KIMEP_University</ref>|| {{URL|https://www.kimep.kz/}} |- | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1941 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />[[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] | 6 866<ref>https://etalapker.kz/ru/universities/1255991?gopId=1256066</ref>|| {{URL|https://www.ablaikhan.kz/}} |- | [[Тұран (университет)|«Тұран» университеті]]{{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы және «Тұран» білім беру корпорациясы президенті Рахман Алшанов пен оның ұлы, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран-Астана» университетінің бұрынғы ректоры және «Тұран» корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Алшанов Рахман Алшанұлы | || {{URL|https://turan.edu.kz/}} |- |[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Жармағамбетова Меруерт Советқызы | |{{URL|https://alt.edu.kz/}} |- | [[Нархоз университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1963 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент, басқарма төрағасы:</small> <br />Қожахмет Қанат Темірғалыұлы <br /><small>Провост:</small> <br />Шоланов Ерлан Нұрлыбекұлы | || {{URL|https://narxoz.edu.kz/}} |- | [[Алматы технологиялық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1957 || акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов|Құлажанов Құралбек Сәдібайұлы]] <br /><small>Ректор:</small> <br />Құлажанов Талғат Құралбекұлы | || {{URL|https://atu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Неміс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1999 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Волрад Роммель <br /><small>Ректор:</small> <br />Әжібаева Әсел Әуезқызы | || {{URL|https://dku.kz/}} |- | [[Халықаралық бизнес университеті|К. Сағадиев атындағы Халықаралық бизнес университеті]] (UIB){{efn|Құрылтайшылары — «NNEF» қоғамдық қорының директоры Светлана Мырзабекова, бұрынғы білім және ғылым министрі [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев|Ерлан Сағадиевтің]] жақын туыстары}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Махметова Анар Мұсақызы | | {{URL|https://uib.edu.kz/}} |- | Қонаев Университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Жалаири Өмірәлі Шакарапұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Өмірәлі Жәзира Өмірәліқызы | || {{URL|https://vuzkunaeva.kz/}} |- | Еуразия технологиялық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1948 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сүлейменов Ербол Зинаддинұлы | || {{URL|https://etu.edu.kz/}} |- | [[Каспий қоғамдық университеті]] (Caspian University){{efn|Құрылтайшысы — ақын, психолог, продюсер [[Карина Сәрсенова]] (белгілі кәсіпкер [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Рашит Сәрсеновтің]] қызы).}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Нүсенов Жолдасбек Мүсілімұлы | || {{URL|https://cu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті]]|| [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сәрсенбекова Гүлнәр Әлібекқызы | | {{URL|https://metu.edu.kz/}} |- | Халықаралық көліктік-гуманитарлық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2000 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Омаров Амангелді Жұмағалиұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Тұрдалиев Әуезхан Тұрдалыұлы | | {{URL|https://mtgu.edu.kz/}} |- | Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1997 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Корвяков Валерий Анатольевич | || {{URL|https://ageu.edu.kz/}} |- | Қазақстан-Ресей медициналық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Жайнақбаев Нұрлан Темірбекұлы | || {{URL|https://krmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы Менеджмент Университеті|Алматы менеджмент университеті]] (AlmaU){{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы Асылбек Қожахметовтің жақын туыстары, кәсіпкер Абылайхан Саматдин, ғалым және кәсіпкер Мірғали Қонаевтың ұлы}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1988 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Қожахметов Асылбек Базарбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Болдыбаев Тимур Керімбекұлы | || {{URL|https://almau.edu.kz/}} |- | «ҚДЖСМ» Қазақстандық медицина университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1997|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Әуезова Ардақ Мұханбетжанқызы | || {{URL|https://ksph.edu.kz/}} |- |[[Қайнар (университет)|Q University]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1991 | мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Джанегизова Айсұлу Сабирханқызы | |{{URL|https://q-university.kz/}} |- | Халықаралық білім беру корпорациясы ([[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]], Қазақ-Америка Университеті) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1980&nbsp;(ҚазБСҚА) <br />1997 (ҚАУ) <br />2007 (ХБК) || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />[[Маргарита Болатқызы Имандосова|Имандосова Маргарита Булатовна]] <br /><small>Провост:</small> <br />Сәбденалиев Бақтияр Асылбайұлы | || {{URL|https://mok.edu.kz/}} |- | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті]] || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1994|| акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы:</small> <br />Нәрікбаев Талғат Мақсұтұлы <small>Провост (ректор):</small> <br />Пен Сергей Геннадьевич | | {{URL|https://mnu.kz/}} |- | Astana IT University{{efn|91% үлесі «NNEF» қоғамдық қорына, 9% үлесі Қазақстан Үкіметіне тиесілі.}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2019|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Хикметов Асқар Құсыпбекұлы | || {{URL|https://astanait.edu.kz/}} |- | Астана халықаралық университеті || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2018 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Ырсалиев Серік Азтайұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Мырзағалиева Анар Базарқызы | || {{URL|https://www.aiu.kz/}} |- | Esil University || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Таубаев Аяпберген Алданайұлы | || {{URL|https://esil.edu.kz/}} |- | Қ. Құлажанов атындағы Қазақ технология және бизнес университеті{{efn|Жалғыз акционері — [[Алматы технологиялық университеті|«Алматы технологиялық университеті»]] АҚ}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2003|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Байбеков Сейдіқасым Ниязбекұлы | || {{URL|https://kaztbu.edu.kz/}} |- | «Тұран-Астана» Университеті{{efn|Құрылтайшылары — университеттің бұрынғы ректоры және «Тұран» білім беру корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев, Қаржыгерлер қауымдастығының төрағасы Серік Аханов, белгілі саясаткер [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеевтің]] жұбайы Гүлнар Исмурзина, университеттің бұрынғы ректоры Сабыржан Мадеев, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран» корпорациясының президенті Рахман Алшанов}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жапарова Гүлжамал Әлкенқызы | || {{URL|https://tau-edu.kz/}} |- | Баишев Университеті || [[Ақтөбе]]|| style="text-align:center;" | 1996 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Лыгина Ольга Ивановна | || {{URL|https://bu.edu.kz/}} |- | [[Жезқазған университеті|Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті]] || [[Жезқазған]]|| style="text-align:center;" | 1961|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Тәкішев Әбділмәлік Арғынұлы | || {{URL|https://zhezu.edu.kz/}} |- | А. Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті || [[Көкшетау]]|| style="text-align:center;" | 2000|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Елубаев Сағынтай Зекенұлы | || {{URL|https://kuam.edu.kz/}} |- | [[Қарағанды экономика университеті|Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — ҚР кооперативтік ұйымдарының облыстық (өңірлік) бірлестіктерінің қауымдастығы (Қазтұтынуодағы)}} || [[Қарағанды]]|| style="text-align:center;" | 1966|| жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />[[Ерқара Балқараұлы Аймағамбетов|Аймағанбетов Ерқара Балқараұлы]] | || {{URL|https://keu.kz/}} |- | [[SDU University]]{{efn|Құрылтайшысы — «Білім Орда» Халықаралық қоғамдық қоры.}} || [[Қаскелең]] || style="text-align:center;" | 1996|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Игенбаев Әлімжан Бекежанұлы | || {{URL|https://sdu.edu.kz/}} |- | М. Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1996 || жеке мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мамедов Рихсибай Абдурахманович<br /><small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Арман Оразалыұлы | || {{URL|https://kineu.edu.kz/}} |- | Академик З. Алдамжар атындағы Қостанай әлеуметтік-техникалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Алдамжар Бибігүл Зұлқарнайқызы <br /><small>Ректор:</small> <br />Абдуллин Руслан Батыржанұлы | || {{URL|https://kosstu.edu.kz/}} |- | «Болашақ» Қызылорда университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1995 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />[[Бақберген Сәрсенұлы Досманбетов|Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Досманбетов Динар Бақбергенұлы | | {{URL|https://bolashak-edu.kz/}} |- | Қызылорда ашық университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы | || {{URL|https://ouk.edu.kz/}} |- | Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 2000|| жеке меншік жоғары кәсіби білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Шакешев Бекболат Теміржанұлы | || {{URL|https://wkitu.kz/}} |- | Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 1998 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />[[Ақсерік Сарыұлы Әйтімов|Әйтімов Ақсерік Сарыұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяхов Әліби Науханұлы | || {{URL|https://kazuits.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Американдық еркін университеті|Қазақстан-Америка еркін университеті]] || [[Өскемен]] || style="text-align:center;" | 1994|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Мәмбетқазиев Айдар Ережепұлы | || {{URL|https://kafu.edu.kz/}} |- | Инновациялық Еуразия университеті || [[Павлодар]] || style="text-align:center;" | 1991 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Мұсабекова Гүлвира Айдарханқызы | || {{URL|https://ineu.edu.kz/}} |- | Әлихан Бөкейхан университеті || [[Семей]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> Құрманбаева Шырын Асылханқызы<br /><small>Ректор:</small> <br />Койчубаев Александр Сергеевич | || {{URL|https://abu.edu.kz/}} |- | Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар Достығы университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1999|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қуатбекова Рабиға Әбдімұсақызы | || {{URL|https://udn.edu.kz/}} |- | Ж.А. Тәшенев атындағы университет || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1998 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Серік Оңалбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Байболов Қанат Сейтжанұлы | || {{URL|https://tashenev.edu.kz/}} |- | «Мирас» Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1997 || мекеме || <small>Президент:</small> Мырзалиев Мәлік Болатұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Халықберген Нүркен Ғалымұлы | || {{URL|https://miras.edu.kz/}} |- | Орталық Азия Инновациялық Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2021|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Ажидинов Акмалдин Сапардинович | || {{URL|https://caiu.edu.kz/}} |- | Шымкент университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2001 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сейтқұлов Нұрлыбек Ақынұлы | || {{URL|https://univershu.edu.kz/}} |} === Академиялар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1944|| коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Закирьянов Қайрат Қайроллаұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Закирьянов Бауыржан Қайратұлы |2 814<ref>https://univision.kz/kk/univ/35-kazak-sport-zhane-turizm-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kazast.edu.kz/}} |- | Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясы || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 2021 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Қуанғалиева Тұрсынзада Қуанғалиқызы | 1 284<ref>https://univision.kz/kk/univ/126-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://apems.edu.kz/}} |- | Гуманитарлық-техникалық академия || [[Көкшетау]] || style="text-align:center;" | 1992|| мекеме || <small>Президент:</small> <br />Пак Владимир Юн-Динович<br /><small>Ректор:</small> <br />[[Әбілмәжін Мұсайыпұлы Аюлов|Аюлов Әбілмәжін Мұсайыпұлы]] |757<ref>https://my.edu.kz/ru/universities?q=&id=4</ref> || {{URL|https://gta.edu.kz/}} |- | «Болашақ» академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 1995 || жеке меншік мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Рысмағамбетова Гүлнара Мусиқызы | 920<ref>https://univision.kz/kk/univ/1-bolashaq-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://bolashaq.edu.kz/}} |- | Орталық Қазақстан Академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 2012 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жүнісов Бақтыбай Жолжақсынұлы | 2 400<ref>https://www.my.edu.kz/ru/universities?id=104&q=</ref>|| {{URL|https://c-k-a.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] || [[Шымкент]] || style="text-align:center;" | 1979 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br /> Сейітжанова Жанна Серікжанқызы | 4 324<ref>https://univision.kz/kk/univ/112-ontystik-kazakstan-meditsina-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://skma.edu.kz/}} |} === Институттар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | Л.Б. Гончаров атындағы Қазақ автомобиль-жол институты || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қабашев Рақымжан Әбілқасымұлы | 1 095<ref>https://univision.kz/kk/univ/34-l-b-goncharov-atyndafy-kazak-avtomobil-zhol-instituty/</ref>|| {{URL|https://kazadi.edu.kz/}} |- | [[Еуразия гуманитарлық институты|А.Қ. Құсайынов атындағы Еуразия гуманитарлық институты]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 1995|| жоғары білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Амангелді Жақсылықұлы | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/22-euraziya-gumanitarlyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://egi.edu.kz/}} |- | [[Қаныш Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты (ЕИТИ)|Академик Қ. Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты]] || [[Екібастұз]] || style="text-align:center;" | 1994 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сиваракша Далида Маратовна | 1 030<ref>https://univision.kz/kk/univ/26-akademik-k-satbaev-atyndafy-ekibastuz-inzhenerlik-tehnikalyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://eiti.edu.kz/}} |- | Ш. Мұртаза атындағы Халықаралық Тараз инновациялық институты || [[Тараз]] || style="text-align:center;" | 2008 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мүслімов Нұржан Жомартұлы<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяндин Марат Асылбекұлы |7 957<ref>https://univision.kz/kk/univ/94-taraz-innovatsiyalyk-gumanitarlyk-universiteti/</ref> | {{URL|https://htii.edu.kz/}} |} == ''Шетелдік'' ЖОО филиалдары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Филиал ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:10%;" | Серіктес ЖОО ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | {{ту|Ресей}} Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1984 || — || <small>Директор:</small> <br />Аубакирова Анна Александровна | || {{URL|https://almata.gup.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} Челябі мемлекеттік университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" |2000 || — || <small>Директор:</small> <br />Нализко Наталья Александровна | || {{URL|https://csukz.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2001 || Гумилёв университеті || <small>Директор:</small> <br />Сидорович Александр Владимирович | || {{URL|https://www.msu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} Мәскеу авиациялық институты || [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] || style="text-align:center;" |2012 || — || <small>Директор:</small> <br />Самойленко Елена Аркадьевна | || {{URL|https://voshod.mai.ru/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} De Montfort University || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2021 || — || <small>Кампус басшысы:</small> <br />Эрик Димла | || {{URL|https://dmuk.edu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} «МИФИ» Ұлттық ядролық зерттеу университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2022 || Әл-Фараби университеті || <small>Директор:</small> <br />Дәулетов Асқар Ербұланұлы | || {{URL|https://almaty.mephi.ru/}} |- | {{ту|Германия}} Қазақ-неміс тұрақты инженерия институты || [[Ақтау]] || style="text-align:center;" |2023 || Есенов университеті || <small>Директор:</small> <br />Макс Айрих | || {{URL|https://kini.kz/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} Coventry University || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2024 || — || <small>Президент:</small> <br />[[Мирас Мұхтарұлы Дәуленов|Дәуленов Мирас Мұхтарұлы]] | || {{URL|https://coventry.edu.kz/}} |} * {{ту|АҚШ}} Аризона университеті ([[Петропавл]], 2022) — Қозыбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті]] ([[Атырау]], 2022) — Өтебаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ұлыбритания}} Heriot-Watt University ([[Ақтөбе]], 2023)<ref>[https://kapital.kz/gosudarstvo/122564/kakiye-filialy-zarubezhnykh-vuzov-otkryli-v-kazakhstane.html Какие филиалы зарубежных вузов открыли в Казахстане]</ref> — Жұбанов университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Польша}} Быдгощ экономика университеті ([[Семей]], 2023) — Шәкәрім университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} [[Гонконг университеті]] ([[Алматы]], 2023) — Сәтбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Тяньцзин кәсіби университеті ([[Өскемен]], 2023) — Серікбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Солтүстік-Батыс политехникалық университеті ([[Алматы]], 2023) — Әл-Фараби университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Оңтүстік Корея}} Сеул ұлттық ғылым және технологиялар университеті ([[Қызылорда]], 2023) — Қорқыт ата университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Италия}} Марке политехникалық университеті ([[Талдықорған]], 2024) — Жансүгіров университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Пекин тіл және мәдениет университеті ([[Астана]], 2024) — Астана халықаралық университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Түркия}} Гази университеті ([[Шымкент]], 2024) — Жәнібеков университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ирландия}} Квинс университеті ([[Алматы]], 2024) — Нархоз университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технология университеті ([[Тараз]], 2024) — Дулати университеті жанында жұмыс істейді == Жекешелендірілген жоғары оқу орындары == # "[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2012 жылы жеке меншікте болған 65% акциясын "[[Қазақстан темір жолы]]" ұлттық компаниясы сатып алып, 2015 жылы үлесін 100%-ға дейін арттырды. 2018 жылы оқу орны қайта жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Управляющая Компания КазАТК" ЖШС (иесі кәсіпкер Гүлзана Серікова).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923210852/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]" АҚ — 2001 жылы құрылған кезде акциялары Қазақстан Үкіметіне, ал 2003-2018 жылдары "[[ҚазМұнайГаз]]" ұлттық компаниясына тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "NNEF" қоғамдық қоры болды (иесі кәсіпкер [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1959955/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%9A%D0%91%D0%A2%D0%A3%202023.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> 2025 жылы жоғары оқу орны бірнеше ай бойы "Қайтарылған активтерді басқару компаниясы" ЖШС басқаруында болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/28429?WebReportPluginId=1dc804c7-71c0-4007-be82-9dd4bc75ccab&WebReportId=21682&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Казахстанско-Британский Технический Университет"]</ref> # "[[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]" АҚ — 2018 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Қазақ инновациялық университеті" ЖШС ("Оңтүстік" қаржы сауда-өнеркәсіп корпорациясы" ЖШС құрамына кіреді, иесі кәсіпкер [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Серікжан Сейітжанов]], оның жұбайы мен балалары).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924000049/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf |date=2024-09-24 }}</ref> # "Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті" АҚ — 2015 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2021 жылы бас лицензиясынан айырылды. 2017 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "Сана" медициналық орталығы" ЖШС болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1394720/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2016 год]</ref> # "ВШОЗ" Қазақстандық медицина университеті" ЖШС — 2015 жылға дейін 100% үлесі мемлекетке тиесілі болды. # "[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]" АҚ — 2009 жылы құрылған кезде 50% акциясы, 2015 жылға дейін 33% акциясы [[Зерде (холдинг)|"Зерде"]] ұлттық холдингіне тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (85%), "[[Қазақтелеком]]ның" бұрынғы басшысы [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеевтің]] жұбайы Мадина Бектұрғанова (10%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923195654/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[КИМЭП|"КИМЭП Университеті"]] КеАҚ — 2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: ЖОО басшысы [[Чан Йан Бэнг]] (60%), Қазақстан Үкіметі (40%).<ref>[https://ulysmedia.kz/analitika/19778-chto-skryvaet-kimep-skolko-stoit-obuchenie-kuda-idiot-pribyl-i-pochemu-on-ischez-iz-spiska-privatizatsii/ Что скрывает КИМЭП: сколько стоит обучение, куда идёт прибыль и почему он исчез из списка приватизации]</ref> # [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|"М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2021 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: бұрынғы бас прокурор, жоғарғы сот төрағасы және ЖОО басшысы [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаевтың]] балалары (60,5%; оның ішінде қазіргі ЖОО басшысы Талғат Нәрікбаев 38%), "Павлодар Білім" ЖШС (35%; иесі Талғат Нәрікбаев).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923232639/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[Жезқазған университеті|"Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: "Білім бұлағы" ЖШС (65%), ЖОО басшысының ұлы Айдар Арғын (35%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971327/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> # "[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "Айтек-ITEC" ЖШС (80%; иесі ЖОО басшысының қызы), "IBCC" ЖШС (17,5%; иесі ЖОО басшысы мен оның қызы, ЖОО проректоры, басқарма басшылары, ЖОО профессоры Құсайын Рысалды).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923221513/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2020 жылы [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] мен Қазақ-Америка университеті біртұтас Халықаралық білім беру корпорациясына біріктірілді. 2024 жылғы дерек бойынша корпорация иесі — "Verum Holding Ltd." жеке компаниясы (иесі бұрынғы ЖОО басшысы [[Әмірлан Айдарбекұлы Құсайынов|Әмірлан Құсайыновтың]] ұлы Айғазы Құсайынов). # "[[Қазақ спорт және туризм академиясы]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2015 жылы мемлекет меншігінде қалған 20% акциясы жеке меншікке өтті. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: ЖОО басшысы [[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Қайрат Закирьянов]] (30%), "Жарыс-СТ" ЖШС (29%; иесі Қайрат Закирьянов), "Aktau Industries Service" ЖШС (20%; иесі кәсіпкер Серік Уәлиевтің қызы), "Матай-KZ" ЖШС (19%; иесі Қайрат Закирьянов).<ref>[https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923231642/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pd |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Нархоз университеті]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — кәсіпкер [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]].<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1972310/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%2031.12.2023%20%D0%B3..pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы технологиялық университеті]]" АҚ — 1999 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Ертам" ЖШС (иесі ЖОО басшысы, оның жұбайы мен ұлы).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1940507/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%202023.PDF Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]]" КеАҚ — 1997 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 34% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (34%), ағайынды кәсіпкер Александр (30%) және Эдгар Салдузилер (28%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923220134/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> == Ерекше мәртебесі бар жоғары оқу орындары == Жоғары білім беру саласында зор үлес қосқан оқу орындарына Президент Жарлығына сәйкес ерекше мәртебе беріледі. Президентке жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беруді Үкімет ұсынады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000066 Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ерекше мәртебесі туралы ережені бекіту туралы]</ref> # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2001) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2001) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2001) # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2001) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2001) # Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (2001) # Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (2001) # Қазақ ұлттық өнер университеті (2001) # Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (2003) # Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы (2006) # Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы (2015) # Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Сот төрелігі академиясы (2016) # Қазақ ұлттық хореография академиясы (2016) # Ұлттық қорғаныс университеті (2018) # Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті (2018) # Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті (2020)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U010000648_ Жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы]</ref> === Зерттеу университеттері === Зерттеу университеттері Үкімет бекіткен 5 жылға арналған даму бағдарламасын іске асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_ Білім туралы заң]</ref> # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2014) # Назарбаев университеті (2015) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2019) # Қарағанды медицина университеті (2019) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2020) # С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (2020) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2022) # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2022) # М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті (2023) # Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті (2024) == Бұрынғы жоғары оқу орындары == === Біріктірілген мемлекеттік ЖОО-лар === # Қаржы академиясы (Астана, 2021 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000734 "Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" коммерциялық емес акционерлік қоғамын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # [[Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты|Ө. Сұлтанғазин атындағы Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Қостанай, 2019 жылы Қостанай өңірлік университетіне қосылды) # [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Тараз, 2019 жылы Тараз өңірлік университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000752 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жоғары оқу орындарының кейбір мәселелері туралы]</ref> # [[Қаржы полициясы академиясы]] (Қосшы, 2015 жылы Құқық қорғау органдары академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1500000433 "Қаржы полициясы академиясы" мемлекеттік мекемесін тарату туралы]</ref> # Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты (Ақтөбе, 2013 жылы Ақтөбе өңірлік университетіне қосылды) # [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] (Семей, 2013 жылы Шәкәрім университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000529 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жекелеген республикалық мемлекеттік ұйымдарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Сыртқы iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық академиясы (Алматы, 2000 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001589_ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университеті" және Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің "Дипломатиялық академиясы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорындарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Мемлекеттік қаржы институты (Семей, 2000 жылы Семей мемлекеттік университетіне қосылды) # Қостанай ауыл шаруашылығы институты (Қостанай, 2000 жылы Қостанай мемлекеттік университетіне қосылды) # [[Батыс Қазақстан өнер институты|Дәулеткерей атындағы Батыс Қазақстан өнер институты]] (Орал, 2000 жылы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетіне қосылды) # Қазақ мемлекеттік көркемсурет академиясы (Алматы, 2000 жылы Жүргенов академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000236_ Қазақстан Республикасында білім мен ғылымды интеграциялау жөніндегі кейбір шаралар туралы]</ref> === Лицензиясынан айырылған және жабылған жекеменшік ЖОО-лар === # Қазақ-орыс халықаралық университеті (Ақтөбе, 2025)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/210753/ Ақтөбедегі қазақ-орыс университеті жабылады]</ref> # [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]] (Атырау, 2022) # [[Шет тілдер және іскерлік карьера университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/290227-qazaqstanda-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Қазақстанда тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # «Орда» университеті (Шымкент, 2021) — Сол жылы «Мирас» университетімен бірікті<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/227767 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕКІ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫ БАС ЛИЦЕНЗИЯСЫНАН АЙЫРЫЛДЫ]</ref> # «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институты (Қызылорда, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/284248-elimizdegi-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Еліміздегі тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # Орталық Азия университеті (Алматы, 2021)<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/ush-zhoo-akkreditteu-turaly-kualikterinen-ajyryldy Үш ЖОО аккредиттеу туралы куәліктерінен айырылды]</ref> # Ақтау гуманитарлық-техникалық университеті (Ақтау, 2021) # «Астана» университеті (Астана, 2021) # [[Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институты|Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazak-meditsinalyik-uzdksz-blm-beru-universitet-kyizmetn-324339/ Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті қызметін тоқтатты]</ref> # Аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті (Шымкент, 2020)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/122607/ Шымкент аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті жабылды]</ref> # Балқаш гуманитарлық-техникалық институты (Балқаш) # Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы (Алматы) # Қазақ инженерлік, қаржы-банк академиясы (Алматы) # «Алматы» университеті (Алматы) # «УНАТ» жоғары оқу орны (Алматы) # Экономика және құқық академиясы (Алматы) # «Парасат» Қазақстан көпбейінді институты (Алматы) # Экономика және басқару академиясы - Еуразия нарық институты (Алматы) # Қазақ инженерлік-техникалық академиясы (Астана) # «Көкше» академиясы (Көкшетау) # Ө.А. Жолдасбеков атындағы Экономика және құқық академиясы (Талдықорған) # Қазақ инновациялық университеті (Семей) # Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті (Тараз) # Тараз техникалық институты (Тараз) == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Елдер бойынша жоғары оқу орындарының тізімдері]] jjqyiqobzbugwqj5c7fn3g8rcpisltz 0 3334 3630887 3595434 2026-07-17T07:21:02Z Dostoevskykz 183227 Тілдік, орфографиялық түзетулер енгізілді 3630887 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Семей медицина университеті |Қысқартылған аты = СМУ |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Semey Medical University |Бұрынғы атауы = Семей медицина институты <br />Семей мемлекеттік медицина академиясы |Ұраны = |Құрылған жылы = [[1953 жыл]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Медициналық университет |Басшының лауазымы = Ректор |Фио лауазымы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = [[медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]] Дюсупов Алтай Ахметкалиевич |Студенттер = 5000 |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Семей]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = 071400, Абай облысы, Семей қ., Абай к-сі, 103 |Сайты = https://smu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = N |lat_deg = 50.405939 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 80.243947 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = KZ-VOS |Басшы лауазымы=Басқарма төрағасы – Ректор}} '''Семей медицина университеті''' (СМУ) — 1953 жылы негізі қаланған 65 жылдық тарихы бар [[Қазақстан]] Республикасының ең көне оқу орындарының бірі болып табылады. Университет өзінің клиникалық базасы (Университет ауруханасы) және [[Павлодар]] және [[Өскемен]] қалаларында филиалдары бар Қазақстандағы ең ірі медициналық жоғары оқу орындарының бірі болып табылады. 2018 жылдың қазан айында Радиациялық медицина және экология ғылыми-зерттеу институты (РМжЭ ҒЗИ) университет құрамына қосылды.^{[http://rirme.kz/about/history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622233343/http://rirme.kz/about/history |date=2020-06-22 }}} Университет жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі және қосымша білім беру үшін білім беру қызметін көрсетеді. Оқыту мемлекеттік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. Студенттер контингенті бес мыңнан астам адамды құрайды. Оқу нысаны – күндізгі. Университетте шетелдік студенттер оқиды, олардың үлесі жалпы контингенттің 18,3% құрайды. Аккредиттелген білім беру бағдарламаларының үлесі 87,5% құрайды. Қазіргі уақытта Семей медицина университеті Қазақстанның Солтүстік-Шығыс аймағындағы ең ірі жоғары оқу орны және Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстары үшін медициналық кадрлардың негізгі жеткізушісі болып табылады. Университет жыл сайын Қазақстан университеттерінің ұлттық рейтингінде жетекші орындар алады. 2019 жылы – Қазақстанның үздік медициналық университеттерінің рейтингінде «Ғылым мен инновацияны дамытудағы көшбасшы» және «Студенттердің оқу нәтижелері бойынша көшбасшы». Университет түлектерді жұмысқа орналастыру бойынша Қазақстандағы медициналық ЖОО арасында көшбасшы болып табылады. 2015-2018 жылдар аралығында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығымен құрастырылған «Еңбекті дамыту орталығы» АҚ рейтингі бойынша университет Қазақстандағы жоғары оқу орындары арасында 14-орынға және медициналық ЖОО арасында түлектерге сұраныс деңгейі бойынша 1-орынға ие болды. Жалпы алғанда, университет өмір сүрген жылдар ішінде Қазақстанда, жақын және алыс шетелдерде (Пәкістан, Үндістан, Палестина, Судан, Марокко, Иордания, Израиль, Сирия, Ресей, Норвегия, Германия, Канада және т.б.) табысты жұмыс істейтін 35 000-нан астам мамандарды дайындады, бұл дайындалған мамандардың біліктілігінің жоғары деңгейін көрсетеді. Университетте жоғары мақсаттарға жету үшін 1500-ден астам профессорлар, оқытушылар, қызметкерлер мен дәрігерлер еңбек етуде. Жыл сайын 600-ден астам талапкер университеттің студенті атанады, студенттердің жалпы саны 5000 адамнан асады. == Тарихы == Семей медицина университетінің тарихы 1953 жылдың 1 қыркүйегінде алғашқы 320 студентті қабылдаған медицина факультетінің ашылуынан басталды. Ашылған алғашқы жылдары институтта марксизм-ленинизм негіздері, биология, анатомия, гистология, бейорганикалық химия, физика, шет тілдері, латын тілі, дене шынықтыру, биохимия және органикалық химия кафедралары бар болғаны 10-ақ кафедра болды. 1957 жылы КСРО Жоғары және орта арнаулы білім Министрлігінің шешімімен институт ІІ санатты ЖОО қатарына жатқызылды. === 1950-1970 жылдар === '''1959''' – алғашқы түлектер бітірді. 275 түлек дәрігер дипломын алды. '''1960''' – Т.К. Раисов, Б. Жұмабаев, Ж.Б. Базарбеков, А. Кӛрпешов, Г. Канафиянов және басқа студенттер Бекен Жұмановтың басшылығымен «Жасдәурен» жастар театрын құрды. '''1963''' – институт ректоры болып Қазақ СРО ғылымына еңбегі сіңген қайраткер, профессор Назарова Тамара Александровна тағайындалды. '''1963''' – институтта педиатрия факультеті ашылды. И.М. Турецкий факультеттің алғашқы деканы болды. '''1964''' – институттың бас ғимараты өз жұмысын бастады. Бас ғимаратпен бірге 400 орынға №4 жатақхана пайдалануға берілді. === 1970-1980 жылдар === '''1971    '''– 6 курсты бітіргеннен кейін түлектердің алғашқы мамандануы басталды (интернатура). '''1974''' – институт ректоры болып доцент Усов Дмитрий Васильевич тағайындалды. '''1976''' – ғылыми жұмыстар көлемінің кеңеюіне байланысты кафедрааралық эксперименталды зертхана ұйымдастырылды және ашылды, Е.Н. Шатский оның бірінші жетекшісі болды. '''1976''' – ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, профессор Б.Х. Хабижановтың бастамасы бойынша патенттік бӛлім ашылды. '''1976''' – институт ректоры болып Қазақ СРО ғылымына еңбегі сіңген қайраткер, профессор Хлопов Николай Архипович тағайындалды. === 1980-1990 жылдар === '''1982''' – СОКП тарих кафедрасы доценті Анна Лукьяновна Птущенконың басшылығымен М. Мәметова атындағы мұражай ашылды. '''1984''' – Павлодар қаласында дәрігерлер біліктілігін жетілдіру факультеті ашылды. '''1985''' – институт ректоры болып профессор Белозеров Евгений Степанович тағайындалды. '''1986''' – Мемлекеттік медицина университетінде бастапқы ардагерлер ұйымы құрылды. '''1987''' – институт ректоры болып ҚР ҰҒА академигі, ҚР ғылым және техникаға еңбегі  сіңген қайраткер, профессор Раисов Тӛлеген Қазезұлы тағайындалды. === 1990-2000 жылдар === '''1993''' – университет қызметкерлері үшін 156-пәтерлік тұрғын үй салынды. Бөлімдерде, қызметтерде және кафедраларда компьютеризация жүргізілді. 4 компьютерлік сынып ашылып, жабдықталды. Соның ішінде, бір класста 33 компьютер интернет желісіне қосылды. '''1993''' – тұңғыш рет «Экология. Радиация. Денсаулық» халықаралық ғылыми конференциясы өткізілді. Аталған конференцияның бас тақырыбы – радиациялық аймақтар тұрғындарының денсаулығы. '''1998''' – Қазақстан Республикасында алғашқы рет ағылшын тілінде шетелдік студенттерді оқыту басталды. Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Суданнан келген студенттер Семей қ. Мемлекеттік медицина университетінде ағылшын тілінде оқу мүмкіндігіне ие болды. '''1998''' – облыстық аурухана университет құрамына кірді. Оның клиникалық базасына 510 орынға кӛпбейінді аурухана, стоматологиялық емхана, 10 мың адамға қызмет кӛрсететін тренингтік отбасылық емхана; академия студенттерінің алған теориялық білімін іс жүзінде нығайту мүмкіндігі күшейді. '''1999''' – республикалық «Семейный врач» журналы және «Медицина для всех» газеті шыға бастады. === 2001-2010 жылдар === '''2001''' – академия ректоры қызметіне медицина ғылымдарының докторы, профессор Телеуов Мұрат Қойшыбайұлы тағайындалды. '''2001''' – қала және аудан оқушылары үшін университетте биология пәні бойынша бірінші олимпиада ӛткізілді. '''2003''' – ЖОО оқытуға лицензия алды. '''2005''' – ЖОО SGS (Казахстан) «Медеу консалтинг» сертификациялық органы арқылы сапа менеджменті жүйесі бірінші сертификациядан ӛтті. '''2007''' – ректоры болып ҚР ҰҒА мүше-корреспонденті,  медицина  ғылымдарының  докторы, профессор Рахыпбеков Тӛлебай Қосиябекұлы тағайындалды. '''2007''' – «Мейірбике ісі», «Қоғамдық денсаулық сақтау», «Жалпы медицина» жаңа мамандықтары енгізілді. '''2007''' – офис тіркеуші, оқу-әдістемелік орталық, оқу-клиникалық орталық ашылды. '''2008''' – «Ғылым және денсаулық сақтау» журналын халықаралық тіркеу бойынша жұмыс басталды. '''2009''' – Сертификациялық орган «Total Quality Certification Services International» (KAZAKHSTAN) ИСО 9001:2008 халықаралық стандартының барлық талаптарын сақтауға ЖОО менеджменті жүйесінің сәйкестігін растады. '''2009''' – «Ииновациялық технологияларды қолдану арқылы жоғары білімді дамыту» бағдарламасы бойынша 10 оқытушы ҚР денсаулық сақтау министрлігінің жолдамасы бойынша шетелде оқып келді. Осы жылдары практикалық дағдыларды бекіту және тексеру мақсаттарында әрбір клиниканың базасында (медициналық орталықта, жедел көмек ауруханасында, №2 перзентханада) 3 симуляциялық кабинет ашылды. '''2009''' – күрделі практикалық дағдыларды дамытатын робот симулятор сатып алынды; ондай робот ТМД мемлекеттері арасында бірінші рет сатып алынды. '''2009''' – республикада ғылымды дамыту мен реформалау концепциясын жүргізу рейтингі бойынша университет 1 орын алды. === 2011-2020 жылдар === '''2010''' – университет ректоры Төлебай Қосиябекұлы Рахыпбеков Болон декларациясына қол қойды. '''2011''' – ҚР VI жазғы Универсиадада спорттың 15 түрі бойынша біздің мемлекеттің 85 жоғары оқу орны арасында Семей қ. Мемлекеттік медицина университеті жалпыкомандалық есепте үздік ондық командалар сапында, ал жоғары медициналық оқу орындары арасында жалпыкомандалық есепте 1-ші орын алды. '''2011''' – университет сапа менеджменті Еуропалық қорын жетілдіру Моделін енгізді (EFQM) және сапа менеджменті Еуропалық қорын «Кемелдендіруге талпыну» деңгейіне ауысу бойынша жұмысты өткізді. '''2011''' – «Паталогиялық анатомия және соттық медицина» кафедрасына Ю.В. Пруглоның аты берілді. Кафедраның үздік студентіне атаулы жыл сайынғы шәкіртақы тағайындалды. Медицина ғылымдарының докторы, профессор Қ.Н. Мұқанов атаулы шәкіртақы демеушісі болып табылады. '''2012''' – университет сапа менеджменті Еуропалық қорының «Кемелдендіруге талпыну» деңгейіне сертификат алды. Валидация нәтижелері бойынша университет «Кемелдендіруге талпыну» деңгейіне сәйкестікке сертификат алды. '''2012''' – жалпы медициналық факультеттің бірінші түлектер легі оқуды аяқтады – 349 түлек диплом алды. «Қоғамдық денсаулық сақтау» – 48 түлек. «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығының ағылшын топтары ашылды. '''2012''' – ардагерлер ұйымы қасында «Ардагер» клубы құрылды. «Ардагер» клубы мүшелері Ұлы Отан соғысына қатысушылармен, қаланың белгілі қоғамдық және мәдени қайраткерлерімен студенттердің  кездесуін  ұйымдастырады,  жағдайы  тӛмен отбасыларға әлеуметтік   көмек   көрсетеді,   студенттерге   кеңес   береді, университеттің қоғамдық жұмысына қатысады. '''2012''' – шетелдік баспаларда монграфиялар тұңғыш рет шығарылды: «Денсаулық сақтаудағы қаржылық менеджмент» (Т.Қ. Рахыпбеков), «Адрено-тиреоидты жүйе және әсер етуші ағзаға тӛмен дозалық радиациялық» (С.О. Тапбергенов), «Ми инсультының этникалық ерекшеліктері» (Т.Н. Хайбуллин), «Медициналық білім және кәсіби дамуы» (Арнайы шығарылым, Ресей медициналық оқытушылары қоғамдастықтары журналы). '''2012''' – Сапа Азиаттық жүйесі 10-Конгрессінің (ANQ) шеңберінде, Қазақстан жоо-дары арасында алғашқы рет Университет номинацияда жеңімпаз болып танылды сертификат берілді. '''2012''' – «Совет Одағының батыры Мәншүк Мәметова» мұражайының ашылуына 30- жылдық мерейтойымен белгіленді (1982-1912 жж.) '''2012''' – сапа менеджменті Еуропалық қорын жетілдіру Моделін (EFQM) енгізгеннен кейін университет оны бар сапа менеджменті жүйесімен ықпалдастырды. '''2012''' – «Денсаулық сақтау саласындағы үздік оқу орны» номианциясында Asian Education leadership awards бірлестігінен марапат, Дубай, БАӘ. '''2012''' – «Мэрлар бейбітшілік үшін» делегациясының оқу –клиникалық орталыққа сапары. '''2013''' – «Центр сертификации Inter Cert» ЖШС инспекциялық аудит ӛткізді, оның нәтижелері бойынша № KZ.7500207.07.03.00077 25.06.2013 ж. сертификат алды. '''2013'''– валидация бойынша есепті талдаудан кейін қабылданған университеттің сапа менеджменті жүйесін дамытудың келесі қадамы 4- жұлдыз деңгейіне универитеттің жетуі болды. Сапа менеджменті Еуропалық қорын жетілдіру Модельдері (EFQM). '''2013''' – Семей қ. тарихында бірінші рет Университеттің Медициналық орталығы базасында Кардиохирургиялық бӛлімше және Эндоваскулярлы зертхана ашылды, ӛздігінен ашық жүрекке бірінші оталар жасалды, коронарография, стенттеу. Астана қ. Ұлттық ғылыми кардиохирургиялық орталықпен әріптестік туралы меморандумға қол қойылды. '''2013''' – Ӛскемен қаласында университеттің филиалы ашылды. '''2013''' – «Жырдауа» мектебінің басшылығымен Бірінші Республикалық студенттік айтыс ӛткізілді. '''2013''' – ҚР VIІ жазғы Универсиадада спорттың 15 түрі бойынша біздің мемлекеттің 139 жоғары оқу орындары арасында Семей қ. мемлекеттік медицина университеті жалпыкомандалық есепте мықты бестік командалар сапында, 135 жоо пьедесталдан қалтырып, олардың 35 дене тәрбиесі кафедрасы бар; жоғары медициналық оқу орындары арасында жалпыкомандалық есепте 1-ші орын алды; ҚР VIІ жазғы Универсиада қорытындылары бойынша Семей қ. ММУ Дипломмен, ҚР Білім Министрлігінің Медалімен және Кубогымен марапатталды. '''2013''' – Семей қ. мемлекеттік медицина университетінің 60 жылдық мерейтойын атып өтті. '''2013  ''' –   Қазақстан   экономикасы   өнеркәсіптері    кӛшбасшыларын    марапаттау Жалпы мемлекеттік   Республикалық   рейтингілік   бағдарламасына   сәйкес «Қазақстанның көшбасшысы    2013»    «Активтер    мен     міндеттемелер көрсеткіштері», «Түсімділік көрсеткіштері» және «Өтімділік көрсеткіштері» номинацияларында 2011-2012 жылдар қортындылары бойынша Семей қ. ММУ Қазақстан Республикасының барлық ЖОО-дары арасында 3-ші орын және еліміздің медициналық ЖОО-дары арасында 1-ші орын алды. '''2013-2014''' – Абай облысы палуандары екінші жыл қатарынан жеңіске жетті, «Қазақ Барысы – 2013» Республикалық турнирде – Айбек Нұғымаров, «Қазақстан Барысы – 2014» – Тұрсынов Мұхит. '''2013-2014''' – Білім сапасын Бағалау Тәуелсіз Қазақстандық Агенттігі Республикалық рейтингінде жоо-дар рейтингінде Семей қ. ММУ бакалавриат бағдарламалары бойынша екінші орын алды. '''2014''' – Семей қаласының мемлекеттік медицина университеті «Қазақстан Барысы» ІҮ – Республикалық турнирі жеңімпазы, дене тәрбиесі кафедрасы оқытушысы Тұрсынов Мұхитты ұлықтады. '''2014''' – IREG Observatоry толыққұқықты қатысушысы, ТМД мемлекеттері үздік жоо-дары тізіміне Семей қ. мемлекеттік медицина университетінің кіруі туралы куәлік, «РА сарапшысы» Халықаралық рейтингілік агенттігінен ЖОО-мен алынған ЖОО табысты және тиімді менеджментінің кӛрсеткіші болып табылады. '''2014''' – Аккредиттеу және рейтинг Ұлттық агенттігінде (АРҰА) Институционалды ұлттық аккредиттеумен университет 5 жыл мерзімге аккредиттеу ӛткізілді. '''2014''' – Семей қаласының мемлекеттік медицина университеті 5 жыл мерзімге аккредиттелді. '''2014''' – Аккредиттеу және рейтинг Ұлттық агенттігінде (АРҰА) институционалды ұлттық аккредиттеу. '''2014''' – Университет «Республикалық жооаралық электронды кітапханаға» кірді. <nowiki>http://lib.kazrena.kz</nowiki>. «Springer Link» және Web of Knowledge (Thomson Reuters) мәліметтер базаларының толық мәтіндік ресурсымен бірыңғай электронды кітапхана құру туралы «НЦНТИ» АҚ келісім шарт бекітілді. '''2015''' – Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігімен қаржыландыратын 2015-2017    жж.    5    грант    бар,    жалпы    сомасы    87    млн     теңгеден     астам. '''2015''' – рейтингілік дүниежүзілік цитат келтіру базаларына «Ғылым және денсаулық сақтау» журналын алға жылжыту» жобасы жүзеге асырылуда, соның ішінде «Scopus». «Ғылым және денсаулық сақтау» журналы ғылыми цитат келтіру Ресейлік индексіне және E-library, Ulrich’s Periodicals Directory, Global Health, CAB Abstracts халықаралық мәліметтер базаларына енді. '''2015''' – Үндістан ЖОО-дар Қоғамдастығына енді. '''2015''' – Мамандандырылған ұлттық аккредиттеу 5 бакалавриат білім беру бағдарламасы, 7 резидентура, 4 магистратура, 2 докторантура білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша Тәуелсіз қазақстандық агенттігінде (НКАОКО). '''2015''' – «Қазақстан Республикасындағы отбасылық медицинаның қалыптасыуының 20 жылдығы» атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. '''2016''' – фармакология және дәлелді медицина кафедрасына профессор М.Н. Мусинның аты берілді. '''2016''' – оқытушылар мен студенттер үшін заманауи интерактив үстелдермен Астана бӛлмесі ашылды. '''2016''' – Семей қ. ММУ ОКО СЛР ӛтеу үшін Сипиарлен манекені және жүрек-ӛкпе реанимациясы үшін оқыту робот-манекені сатып алынды. '''2016''' – «Ғылым және денсаулық» атты жас ғалымдар Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының аясында FRCS, MRCGP, DLS Виджай Кумардың (Ұлыбритания) семинары. '''2016''' – Saint Louis University-мен әріптестік туралы шартқа қол қойылды. '''2016''' – 9 мамандық бойынша білім беру бағдарламалары Халықаралық аккредиттеу. '''2016''' – «Травматологиядағы-ортопедиядағы диагностика және емдеудің инновациялық технологиялары» атты проф. Д.М. Кульджановтың шебер-классы. '''2016''' – Семей қ. ММУ стратегиялық әріптесі Saint Louis University (АҚШ) сарапшылар тобының сапары. '''2016''' – Қазақстандағы Канаданың елшісі Шон Стайл мырзаның сапары. '''2016''' – «Біз ядролық қарусыз әлем үшін» атты флеш-моб. '''2016''' – «Жастар арасында салауатты ӛмір салтын насихаттау және жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындауды қалыптастырудың ғылыми-тәжірибелік аспектілері» атты А.К. Кульназаровтың 70-жылдығына арналған Бірінші Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. '''2016''' – Қазақстандағы Швеция Тӛтенше және Ӛкілетті елшісі Христиан Камиллдың сапары. '''2016''' – Қазақ күресі бойынша Қазақстан чемпионатындағы 2 орын. '''2016''' – Қазақстан Респуликасында алғашқы рет Семей медицина университеті ата-аналар съезі ӛткізілді. '''2016''' – алғашқы рет Барселонаға шетелдік академиялық мобильділік ұйымдастырылды. '''2017''' – Семей қаласының мемлекеттік медицина университеті, Өңірлік Онкологиялық диспансер  және  жедел  медициналық  кӛмек  ауруханасы  арасындағы  үш  жақты келісім шартқа қол қою. '''2017  ''' – қалалар мен аудандар оқушылары үшін Семей қ. мемлекеттік медицина университетінде химия пәнінен бірінші олимпиада. '''2017''' – м.ғ.д. Жүнісов Ерсін Тұрсынханұлының Семей қ. ММУ ректоры лауазымына тағайындалуы. '''2017''' – Үндістаннан талапкерлерді бірінші ӛздігінен қабылдау. '''2017''' – қарусыздандыру бағдарламасы бойынша БҰҰ делегациясының сапары. '''2017''' – биохимия және химиялық пәндер кафедрасына профессор Тапбергенов Салават Оразұлының атын беру. '''2017''' – қаланың Жастар мәслихаты депутаттары қатарына университет студенттерінің сайлануы. '''2017''' – [[Өскемен]] қаласында Семей мемлекеттік медицина университетінің филиалы және университеттік госпиталі ұйымдастырылды. '''2017''' – Saint Louis University hospital, Семей қ. ММУ Павлодар филиалы және Павлодар облысы ДСБ арасында әріптестік туралы келісім шартқа қол қойылды. '''2017''' – Қазақстан Республикасында алғаш рет «Қазақстан Республикасының денсалуық сақтау саласын дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламысың аясында Тарбағатай, Бородулиха, Абай, Бесқарағай, Үржар, Кӛкпекті аудандарына және Риддер мен Курчатов қалаларына мультидисциплинарлы командаларының шығуы ұйымдастырылған. '''2017''' – Вильнюс университетіне студенттер академиялық мобильділігі. '''2017''' – Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медициналық университетімен әріптестік туралы келісім шартқа қол қою. '''2017''' – Қарағанды мемлекеттік медицина университетімен әріптестік туралы келісім шартқа қол қою. '''2017''' – стратегиялық ынтымақтастық шеңберінде Saint Louis University Hospital Семей қ. ММУ профессорлық-оқытушылық құрамының академиялық мобильділігі. '''2017''' – жаңа құрылымдық бӛлімшелер ашылды: ішкі аудит қызметі, қоғаммен байланыс қызметі, мемлекеттік сатып алулар бӛлімі, стратегиялық даму бӛлімі, халықаралық ынтымықтастық және академиялық мобильділік бӛлімі, PR-технологиялары және маркетинг бӛлімі, бухгалтерлік есеп және есептілік, жоспарлау және экономикалық талдау бөлімі. '''2017''' – «Medical Foundation» дайындық бӛлімі ашылды. Дайындық бӛлімінің аясында ЖОО талапкерлері үшін ағылшын тілі, биология, химия пәндерінен курстар ұйымдастырылды. '''2017''' – профессорлық-оқытушылық құрамның 39 мүшесі үшін шетелдік тағылымдамағы бару ұйымдастырылды. '''2018''' – «Семей қаласының физика-математикалық бағыттағы Назарбаев зияткерлік мектебі» ААҚ филиалымен және Қазақ Гуманитарлық-Заң Инновациялық университетімен әріптестік туралы меморандумдарға қол қойылды. '''2018''' – Семей қ. ММУ мен Башкент университеті (Түркия) арасындағы стратегиялық әріптестік жӛніндегі меморандумға қол қойылды. '''2018''' – Семей қ. мемлекеттік медицина университетінің коррупцияға қарсы саясатын жүзеге асыру тәжірибесі елімізде үздік деп табылды. '''2018''' – «Рухани Жаңғыру» бағдарламасы шеңберінде саябақтар Маршы акциясы ӛтіп, аллеяда 200 шырша отырғызылды. '''2018''' – Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігінің нұсқасы бойынша Қазақстан Республикасының 3 үздік ЖОО қатарына кірді. '''2018''' – Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігінің нұсқасы бойынша Қазақстан Республикасының ең үздік 20 ЖОО қатарына кірді. '''2018''' – Тәуелсіз агенттігі рейтингінің нәтижесі бойынша білім беру сапасын қамтамасыз етуі бойынша II орынға ие болды. '''2018''' – Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз агенттінің «Студенттерді оқыту нәтижесі бойынша кӛшбасшы» номинациясында I орын иегері. '''2018''' – [[Семей]] қаласының мемлекеттік медицина университеті өзінің 65-жылдығын атап өтті. Мерейтой аясында «Медициналық білімді, ғылымды және практиканы модернизациялаудағы заманауи инновациялық әдістер» атты халықаралық қатысумен ғылыми-практикалық конференция ұйымдастырылды. '''2019''' – 5 ақпанда университет “Семей медициналық университеті” коммерциялық емес акционерлік қоғамына айналды. '''2019''' – Башкент университетімен стратегиялық серіктестік аясында «Жалпы медицина» мамандығы бойынша білім беру бағдарламасын әзірлеу. '''2019''' – Профессор Фазыл Сердар Гюрель Басқарма төрағасының бірінші орынбасары (Провост) қызметіне тағайындалды. '''2019''' – “Семей медициналық университеті” КеАҚ мен Абай облысы Семей қаласының әкімдігі арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. '''2020''' – Қазақстанның 2020 жылғы үздік университеттерінің ұлттық рейтингі бойынша «Үздік медициналық университет». == Факультеттер == * Медицина факультеті * Фармация факультеті * Халықаралық факультет * Интернатура және түлектерді жұмысқа орналастыру деканаты * Резидентура деканаты * Ғылыми-клиникалық жұмыстар, докторантура және магистратура басқармасы * Үздіксіз кәсіби даму факультеті * Әскери кафедра == Университет ректорлары == 1953 ж. институт директоры болып Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген дәрігері Василий Сергеевич Бобов тағайындалды. 1956 ж. институт ректоры болып доцент Чуваков Қожахмет Чувакович тағайындалды. 1963 ж. – Қазақ КСР ғылымының еңбек сіңірген қайраткері, профессор Назарова Тамара Александровна институт ректоры болып тағайындалды. 1974 ж. – институт ректоры болып доцент Усов Дмитрий Васильевич тағайындалды. 1976 ж. – Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, профессор Николай Архипович Хлопов институт ректоры болып тағайындалды. 1985 ж. - профессор Евгений Степанович Белозеров институт ректоры болып тағайындалды. 1987 ж. – ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, ҚР еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері, профессор Раисов Төлеген Қазезұлы институт ректоры болып тағайындалды. 2001 ж. – медицина ғылымдарының докторы, профессор Телеуов Мұрат Қойшыбайұлы Академияның ректоры болып тағайындалды. 2007 ж. – Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Төлебай Қосиябекұлы Рахыпбеков университет ректоры болып тағайындалды. 2017 ж. – университет ректоры болып медицина ғылымдарының докторы, профессор Жүнісов Ерсін Тұрсынханұлы тағайындалды. 2021 ж. қазіргі уақытқа дейін университет ректоры медицина ғылымдарының докторы, профессор Дюсупов Алтай Ахметкалиевич. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Семей жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан университеттері]] {{DEFAULTSORT:Семей медицина университеті}} 6uxnrd4ymlqoudivehqti8g718ql214 0 3387 3630872 3586411 2026-07-17T07:02:01Z Dostoevskykz 183227 Тілдік, орфографиялық түзетулер енгізілді 3630872 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Семей |сурет = {{Фотомонтаж |photo1a = |photo1b = |photo2a = Semey - panoramio.jpg |photo2b = Semey - panoramio - Ilya Plekhanov.jpg |photo3a = |photo3b = |photo4a = Технологический Институт - panoramio.jpg |photo4b = Железно-дорожный вокзал города.jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 333 |foot_montage = }} |әкімшілік күйі = Облыс орталығы |елтаңба = Semey Coat of Arms.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 50|lat_min= 24|lat_sec=40 |lon_deg= 80|lon_min= 13|lon_sec=39 |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = [[Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев|Әділет Қожанбаев]] |құрылған уақыты = 1718 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Доржикент қалашығы, Семпалат (Семипалатинск) бекінісі, Алаш-қала |статус алуы = 1782 |жер аумағы = 298,21 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қатаң-континенталды |ресми тілі =қазақ тілі |тұрғыны = 314 943<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/region/466831/file/kk/ (2025 жылғы 1 қарашаға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 1102 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (73,37%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (20,63%)}}, {{nobr| [[татарлар]] (2,72%)}}, {{nobr| [[немістер]] (1,14%)}}, {{nobr| [[украиндар]] (0,64%)}}, {{nobr| [[беларустар]] (0,17%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,33%)}}<ref>[https://old.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасының этностары бойынша халқының саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = семейлік |телефон коды = 7222 |пошта индекстері = F1***** |автомобиль коды = F мен U (2013 жылға дейін), 16 (2013 жылдан соң), 18 (2022 жыл, қыркүйек айынан бастап)<ref>[https://ernur.kz/kazakstan/18-onir-abai-oblysynda-kolik-zhurgizushilerine-zhana-nomirler-berile-bastady 18-өңір: Абай облысында көлік жүргізушілеріне жаңа нөмірлер беріле бастады]</ref> |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Semey |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-semey?lang=kk Семей қаласының әкімдігі |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} [[File:Landsat semei.jpg|thumb|right|300px|Семей қаласының спутниктен көрінісі]] '''Семей''' — 2022 жылы 8 маусымнан бастап ресми түрде [[Абай облысы]]ның әкімшілік орталығы.<ref>https://akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysynyn-keybir-maseleleri-turaly-44412</ref> Ол [[Ертіс]] өзенінің екі жағасында орналасқан. Аумағы – ауылдық округтерді қосқанда 27,5 мың шаршы километр. 1782 жылдан бастап 1997 жылға дейін Семей (Семипалатинск) облысының орталығы болған. 50° солтүстік ендік, 80° шығыс бойлық сызықтары қиылысында,Семей қаласынан батысқа қарай 40 км. Дегелең тауында Евразия супер-құрлығының Географиялық орталығы анықталған. Семей — Қазақстанның тарихи және мәдени орталықтарының бірі, өйткені оның көптеген тұрғындары қазақ мәдениеті мен шығармашылығының негізін қалаушылар. Семей «Қазақстанның тарихи орталығы» деген ерекше мәртебеге ие. Өңір климаты ерекше географиялық орналасуымен ерекшеленеді, құрылықта, мұхиттардан барынша алыс орналасқан. Аумақ арктикалық бассейнге ашылған, бірақ Азияның ең биік тау шыңдары оны Үнді мұхитының әсерінен оқшау қалдырған. Климатының шұғыл континентальдылығы жылдық және тәуліктік температуралардың жоғары амплитудасы салдарынан болып отыр. Қыста -45°С– қа, жазда +45°С–қа дейін жетеді. Қала халқы 323 721 адам (2019ж.<ref name="stat.gov.kz">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref>). Ертістің екі жағасында орналасқан Семей,еліміздің ірі де әсем қалаларының бірі болып табылады, жергілікті тұрғындар ғана емес, Қазақстанның «рухани астанасының» қонақтары да осындай пікірде. == Тарихы == Семейдің негізі 1718 жылы қаланды, [[І Петр]] шығыс жеріне және [[Ертіс өзені|Ертіс]] өңіріндегі бекіністеріне қорған салу туралы жарлық шығарды, құрылыс 1714 жылдан 1720 жылға дейін созылды. 1718 жылдың кезінде Семипалат бекінісі подполковник П.Ступиннің бақылауымен «толық қарулану жүргізіліп, бекітілді». «Семей» сөзі – көне түркілерге жататын сары ұйғырлар тайпасының тілінде «киелі мекен» деген мағынаны білдірсе, «Алаш» сөзі – түркі тілінде бауырлас, қандас, туыс деген мағынаны береді. Яғни, Семей, Алаш атауы – тұтас түркі дәуірінде қалыптасқан ең ежелгі атаулардың бірі. Семипалат бекінісі [[Ресей]] мен [[Қазақстан]] арасындағы негізгі сауда орталықтарының дамуы арасында ерекше роль атқарды. Семейдің алғашқы құрылғанынан бастап, мұнда сауда жасау үшін жоңғар қалмақтары, бұхаралықтар, ташкенттіктер, қоқандықтар келе бастады. 1728 жылы [[азия]]лық күпестер сауда операцияларын бақылау үшін кеден мекемесі құрылды. Алғашқы жылдары Семей кедені Мәскеудегі Мемлекеттік Комерц-Коллегия бас басқармасында орналасқан Сібір жарлығына бағынды. 1776 жылы Батыс-Сібір генерал-губернаторы бекіністің жаңа жобасын жасау үшін капитан И.Г.Андреевті жіберді. Дарынды инженер, бекіністерді қайта салып, жолдар, көпірлер салды, жолдар мен қоршаулардың, бекіністердің жоспары мен картасын түсірді. Жаңа бекініске ескі бекініс тұрғындары, казактар, әскери қызметкерлер, сол сияқты саудагер адамдардың бөлігі көшіп келе бастады. 1854 жылдың 1 қазанында Семей облысының салтанатты ашылуы болды. Шағын ғана Семей қаласы бірден облыстыққа айналды. Қайта құрылған облыс Ресей империясы құрамындағы ең көлемдісі болды. Қалалық дума мен Қалалық сот бекітіледі.1858 жылы 1854 жылы құрылған көлемді Семей облысында – 261487 адам болды. 1873 жылдан Семейде телеграф, ал 1910 жылдан бастап телефон байланысы және Қазақстандағы тұңғыш су құбыры іске қосылды. 1906 жылы жоғарғы Ертісте су арқылы қатынастың ресми ашылуы болды.ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ғасырда Семей облысында өнімді алғаш өңдеу өнеркәсібі құрылды. XX ғасырдың басында Ресейдің ірі фирмалары мен шұға фабрикаларында жүн, тері дайындалды.1863 жылы қалада 2 оқу орны жұмыс істеді. Оның ішінде бір уездік училище, 2 шіркеулік-приход училищесі, 14 қазақтардың және 9 жеке татар мектептері болды. 1864 жылы әйелдер мектебі 2-ші разрядты училище болып қайта құрылды. ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында қалада ерлер мен әйелдер классикалық гимназиялары, мұғалімдер семинариясы жұмыс істеді. [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков|Әлімхан Ермеков]] Семей ерлер гимназиясын алтын медальға бітіріп, содан соң Томскінің технологиялық институтын бітірді. Мұғалімдер семинариясында [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] пен [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтпаев]] оқыды. Семейде 5 жылдан артық (1854-1859) орыстың ұлы жазушысы Федор Михайлович Достоевский тұрып, өзінің бірқатар шығармаларын осында жазды: «Записки из мертвого дома», «Дядюшкин сон», «Село Степанчиково и его обитатели». Осында Ф.М.Достоевский П.П. Семенов Тянь-Шанский мен [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]], Г.Потаниндермен кездесті. Семейге Петербург университетінің студенті Е.П.Михаэлис саяси жер аударылып келді, Н.Долгополов, С.Гросс, П.Лобановский, А.Леонтьев, Н.Коншин және басқалары. Олар Семейде үлкен ғылыми және мәдени-ағарту жұмыстарын жүргізді. Е.П.Михаэлис, Н.Долгополов жєне С.Гросс сияқты азаматтар қазақтың ұлы ағартушысы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] (Ибраћим) Құнанбаевпен достық қарым-қатынаста болды. Олардың көмегімен Абай классикалық әдебиет пен қоғамның саяси өмірімен танысты. Өз кезегінде Абай достарына қазақ халқының тарихын, мәдениеті мен тұрмысын оқып үйренуге көмектесті. Абай Құнанбаев қазақ халқының мәдениеті мен тұрмысын өте жетік біліп, қазақтың салт-дәстүрлері, көне заңдары, генеалогиясы, аңыздары және этнографиялық терминологиясы жөнінде үлкен жалпыхалықтық беделге ие болды.1878 жылы Семей қаласында Облыстық статистикалық комитет құрылды. Семей статистикалық комитетінің бірінші хатшысы саяси жер аударылып келген Е.П.Михаэлис. Ол сондай-ақ Семейде 1883 жылы қоғамдық кітапхана мен өлкетану музейін қорушылардың бірі болды. Семей География қоғамы Батыс-Сібір бөлімшесі Орыс География қоғамының филиалы болып құрылған, бірақ жұмысты өз бетімен дербес атқарды. Семей бөлімшесінің белсенді қайраткерлері ағайынды В.Н.Белослюдов және А.Н.Белослюдовтар болды. Алғашқысы суретші-этнограф болып көптеген суреттер салды. Олар қазір Қазақстан Республикасы ғылым Академиясы кітапханасының қорында қолжазба төрінде сақталған. Ал екіншісі қазақ фольклорының шығармаларын жинады. А.Н.Белослюдовтың жинаған қазақ ертегілері басқа фольклорлық деректер сияқты бөлімшенің «Жазбахатында» жарияланды. Г.Д.Гребеншиковтың еңбек жолы мен әдеби қызметі Семейде басталды. Семейде Г.Н.Потанин жєне В.А.Обручевтар, басқа да көрнекті ғалымдар жұмыс істеді. 1917 жылдың маусым айынан бастап Семей қаласында «Айқап» журналының бағытына жақын апта сайын шығатын «Сары-арқа» үнқағазы шыға бастады. «Сары-арқа» үнқағазының редакторлары Р.Марсеков пен К.Ғаббасовтар болды. Оның беттерінде [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхановтың]], [[Міржақып Дулатұлы|М.Дулатовтың]], А.Ермековтың, М.Молдыбаевтың, Ж.Ақпаевтың мақалалары және басқа да Алаш қозғалысының көрнекті қайраткерлерінің мақалалары жарияланды. 1903 жылдың 23 қыркүйекінде Семей мұғалімдер семинариясының ашылуы болды. 1928 жылға дейін Семей губерниялық қала, одан кейін округтік болды; 1932 жылы республика облыстарға бөлінді, алғашқыда Семей Шығыс Қазақстан облысының орталығы болып, 1939 жылдан Семей облысының орталығы болды. Соғыс алдындағы жылдары қалада ірі өндіріс орындары салынды. Солтүстік бөлігі Семей қаласынан басталатын Түрксиб темір жолы еліміздің маңызды құрылысының бірі болды. Семейде бірінші 5 жылдықтың ірі құрылысы ет консерві комбинаты болды, ол еліміздегі тамақ өнеркәсібі жөніндегі қуатты өнеркісіптердің бірі болды. Қала мол өнімдік базасы бар ірі мал шаруашылық аймағының орталығы болды. Ет комбинатымен бір мезгілде ірі ұн комбинаты, жаңа техникамен жаңа тері зауыты салынып, ал 1938 жылы арнайы зертханасымен қой терісі зауытының құрылысы басталды. Сол кездегі ең жаңа техникамен жабдықталған судорем зауытының құрылысы да дами бастады. 1920 жылдың қазан айында қалада құрамында 15 адамы бар «Ес-Аймақ» театрлық труппа құрылды. Олардың арасында қазақ сахнасының көрнекті қайраткерлері – [[Иса Байзақов]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]], Жүсіпбек Елебековтер болды. 1934 жылы Семейде қазақ сазды-драмалық театр ұйымдастырылды. Театр 1934 жылдың 6 шілдесінде [[Ілияс Жансүгіров|І.Жансүгіров]]тың «Кек» спектаклімен ашылды. Семей – тек Шығыс Қазақстандағы емес республикадағы мәдени, тарихи орталық болып саналады. Мұнда Абай және [[Фёдор Михайлович Достоевский|Ф.М.Достоевский]] мұражайлары, Қазақстан мен Батыс-Сібір өлкетану музейі, Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы, кітапханалары бар. Қазақтың Абай атындағы сазды-драмалық және Ф.М.Достоевский атындағы орыс драмалық театрлары бар. ===Семей Ұлы Отан соғысы жылдарында=== 1941 жылы облыс аумағында 238 және 8 атқыштар дивизиясы құрылды. Ерлік істері үшін 238-ші атқыштар дивизиясы 1942 жылдың 3 мамырында КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумы Жарлығымен Жауынгерлік Қызыл ту орденімен марапатталды, ал 24 мамырда Халық Қомиссарының бұйрығымен 30-шы гвардиялық болып жасақталды. 1944 жылдың 3 қарашасында 30-шы гвардиялық дивизия «Рижск» құрметті атағы берілді. 1946 жылдың 6 мамырында дивизия таратылды. Өкіметтік марапаттарға дивизияның 13 мыңнан астам жауынгерлері ерліктері үшін ие болды. Дивизия командирлері: полковник Коротков Геннадий Петрович (14 наурыз 1941 ж. – 10 мамыр 1942 ж.); полковник (27 қазан 1942ж. генерал-майор) Кулешов Андрей Данилович (16 мамыр 1942 ж. – 17 қаңтар 1944ж.); полковник (3 маусым 1944 ж. – генерал-майор) Исаев Михаил Александрович (18 қаңтар – 5 қараша 1944ж., 17 ақпан– 9 мамыр 1945ж.); полковник Фадейкин Иван Анисимович (6 қараша 1944ж. – 16 ақпан 1945жж.). 8-ші атқыштар дивизиясының жолы да даңқты болды. 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың наурызына дейін Семей және Аягөз қалаларында жасақталды. Воронеж түбінен басталған жауынгерлік жол Курскі шайқасына ұласты. 1944 жылдың 5 наурызында дивизияға «Ямпольск» құрметті атағы берілді. Дивизия командирлері: полковник Зверев Григорий Александрович (25 желтоқсан 1941ж. – 1 ақпан 1942 ж); подполковник (1 қазан 1942 ж. генерал-майор) Иванов Иван Иванович (2 ақпан 1942 ж. – 2 маусым 1943ж); подполковник Гудзь Порфирий Мартынович (15 маусым – 26 қазан1943ж); генерал-майор Иванов Николай Иванович (27 қазан – 12 желтоқсан 1943ж); генерал – майор Смирнов Андрей Семенович (13 желтоқсан 1943ж. – 26 қыркүйек 1944ж); полковник Угрюмов Николай Степанович (27 қыркүйек 1944 ж. – 9 мамыр 1945ж). 56 семейліктерге Кеңес Одағының Батыры жоғарғы атақтар берілді (М.Әбеулов, В.В.Буторин, З.Белібаев, В.А.Засядко, М.К.Меркулов, Н.Н.Силин т.б.). 13 адам 3-ші дєрежелі Даңқ орденінің иегерлері болды (Ф.Әділбаев, М.Әубєкіров, П.П. Борков, М.Ф.Кружелев, Ф.Е. Маслин, В.Н.Кондратьев, В.А.Осипов, С.Рубаев, Б.Хайдаров т.б.)<ref>[http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771 Қала тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206015625/http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771 |date=2012-02-06 }}</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Семей |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/семей/ Семей ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.7 |Ақп_а_макс = 6.8 |Нау_а_макс = 24.5 |Сәу_а_макс = 33.0 |Мам_а_макс = 37.6 |Мау_а_макс = 38.8 |Шіл_а_макс = 42.1 |Там_а_макс = 42.5 |Қыр_а_макс = 38.2 |Қаз_а_макс = 29.5 |Қар_а_макс = 21.0 |Жел_а_макс = 6.7 |Жыл__а_макс = 42.5 |Қаң_а_мин = -42.6 |Ақп_а_мин = -41.5 |Нау_а_мин = -34.6 |Сәу_а_мин = -18.4 |Мам_а_мин = -6.5 |Мау_а_мин = 0.2 |Шіл_а_мин = 5.5 |Там_а_мин = 0.6 |Қыр_а_мин = -7.5 |Қаз_а_мин = -20.8 |Қар_а_мин = -42.1 |Жел_а_мин = -42.2 |Жыл__а_мин = -42.6 |Қаң_ор_макс = -9.8 |Ақп_ор_макс = -8.1 |Нау_ор_макс = -0.2 |Сәу_ор_макс = 13.7 |Мам_ор_макс = 22.0 |Мау_ор_макс = 27.2 |Шіл_ор_макс = 28.5 |Там_ор_макс = 26.9 |Қыр_ор_макс = 20.6 |Қаз_ор_макс = 11.8 |Қар_ор_макс = 0.5 |Жел_ор_макс = -6.8 |Жыл__ор_макс = 10.5 |Қаң_ор_мин = -19.5 |Ақп_ор_мин = -19.4 |Нау_ор_мин = -11.3 |Сәу_ор_мин = 0.2 |Мам_ор_мин = 6.9 |Мау_ор_мин = 12.4 |Шіл_ор_мин = 14.7 |Там_ор_мин = 11.7 |Қыр_ор_мин = 5.0 |Қаз_ор_мин = -0.5 |Қар_ор_мин = -8.7 |Жел_ор_мин = -15.9 |Жыл__ор_мин = -2.0 |Қаң_ор = -14.7 |Ақп_ор = -13.8 |Нау_ор = -5.8 |Сәу_ор = 7.0 |Мам_ор = 14.5 |Мау_ор = 19.8 |Шіл_ор = 21.6 |Там_ор = 19.3 |Қыр_ор = 12.8 |Қаз_ор = 5.6 |Қар_ор = -4.1 |Жел_ор = -11.3 |Жыл__ор = 4.2 |Қаң_ор_ж-ш = 14.6 |Ақп_ор_ж-ш = 14.8 |Нау_ор_ж-ш = 14.8 |Сәу_ор_ж-ш = 17.7 |Мам_ор_ж-ш = 27.7 |Мау_ор_ж-ш = 30.5 |Шіл_ор_ж-ш = 49.8 |Там_ор_ж-ш = 21.7 |Қыр_ор_ж-ш = 16.0 |Қаз_ор_ж-ш = 20.9 |Қар_ор_ж-ш = 25.8 |Жел_ор_ж-ш = 21.3 |Жыл__ор_ж-ш = 275.6 |}} </div> == Халық саны == Семей қаласы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=City & town of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1881!! 1897!!1910!! 1926!! 1939!! 1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!1991 !!1999 |- |17 820 |26 353 |34 400 |56 100 |109 700 |149 800 |235 735 |282 574 |334 402 |344 700 |269 574 |} {| class="wikitable" |- ! 2004!!2005!! 2006!!2007!! 2008!! 2009!! 2010!! 2011!! 2012!!2013!! 2014!! 2015!!2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- |268 998 |273 781 |277 261 |279 910 |282 110 |299 264 |301 471 |303 348 |305 795 |309 772 |312 056 |313 726 |303 210 |} {| class="wikitable" |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ||299264 ||{{өсім}}303210 ||101,3 ||137702 ||{{өсім}}144221 ||104,7 ||161562 ||{{құлдырау}}158989 ||98,4 |} == Мәдени өмір == Семей шаһары Қазақстанның "мәдени астаны" ретінде әйгілі. Қалада [[Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы|Абайдың Семейдегі әдеби-мемориалдық мұражайы]], [[Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы|Федор Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы]], [[Ф. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры]] сынды мәдениет орталықтары бар. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:2-minaret mosque in Semey.jpg|thumb|left|Әнет баба атындағы қос мұнарлы тас мешіт (Орталық мешіт)]] * '''Бір мұнаралы мешіт''' - Шебер Ғабулла Эфенди, XIX ғ. 2-ші жарт. – қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''Қос мұналары мешіт''' - сәулетші Болбатов, инженер поручик Манашев, 1856 - 1862 жж. - құрылысы және сәулет ескерткіші. ХІХ ғ. мұсылмандық сәулет үлгісі. Мешіт татар көпесінің қаржысына түрік жобасымен салынған. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''[[Тыныбай мешіті]]''' - Тыныбай Кәукенов, XIX ғасырдың 30-40 жж. - қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''Ямыш қақпасы''' - Бекіністің үш қақпасынан сақталған батыс Ямыш қақпасы 1773ж. қақпа және оның қабырғалары инженер капитан И.Г.Андреевтың басшылығымен салынды. Ямыш қақпасы - XVIII ғ. (1776 ж.). Қала құрылысы және сәулет ескерткіші. * '''Невзоровтар отбасы атындағы мұражай''' - Қала құрылыс және сәулет ескерткіші (көпес Степановтың бұрынғы үйі), 1827 жыл. Революциядан кейін ғимаратқа жеке мемлекеттік мекемелер орналасқан. * '''Тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты''' (бұрынғы губернатор үйі) - 1856 ж. қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Сәулетшінің есімі белгісіз. Революцияға дейін ғимаратта әскери губернатор тұрған. * '''Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражай-үйінің ғимараты''' (бұрынғы почтальон Липухиннің үйі, 1857-1859 жж. жазушы Ф.М. Достоевский тұрған) 1838 ж. қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Музей кешені 1,5 қабаттық ағаш үйден тұрады. Мещан үлгісінде салынған. Көне Семейге тән үйлердің бірі. Жартылай жертөледе 3 бөлме, жоғарғы қабатта 4 бөлме, ХІХ ғ. тән үлгі бойынша: асхана, қонақ бөлме, кабинет және жатын бөлмелерден тұрады. Бөлмелер аласа (2,45 м.) бірінші қабат терезелері қақпақтармен жабылады. * '''Абай тұрған Анияр Молдабаевтің үйі''' (Алаш арыстары). ХІХ ғасырдың соңы. Қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Төртбұрышты, ағаштан салынған. Төменгі қабат жоғарғыдан кішілеу, терезелері қақпақталған. Екі қабаттың да терезелері оюланған. үйдің қабырғасына орыс және қазақ тілдерінде 2 мемориалдыќ тақта ілінген: «Бұл үйде 1878-1904 жж. ұлы ағартушы ақын Абай Құнанбаев тұрған». * '''«Өлімнен де күшті» мемориалы''' - 1991 жылдың 29 тамызында ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Семей ядролық полигонын жабу туралы Жарлыққа қол қойды. 2001 ж. 29 тамызында Семейдің «Полковничий» аралында Семей ядролық полигонның құрбандарына арналған «өлімнен де күшті» ескерткіш қойылды. Ескерткіш жобаның авторы [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан|Шота Уәлиханов]]. * [[Семей қаласындағы аспалы көпір|Ертіс өзені арқылы өтетін '''аспалы көпір''']] 2000 ж. 17 қазанда ашылды. Ертіс өзені арқылы өтетін аспалы көпір құрылысының жобасын ұсынған жапондық Исакавадзима Харима Хеви Индастриз Компания LTD компаниясы және ШҚО Әкім аппараты. * '''Республикалық әдеби-мемориальдық Абай мұражайының ғимараты''' – 1860 жыл. Мемлекттік әдеби-мемориальдық Абай мұражайы Семей қаласында 1940 ж. Абайдың туғанына 95 жылдығына салынды. * '''Жеңіс мемориалы''' - Фашистік Германияны кеңес халқы жеңгеніне 40 жыл толуына орай 1985ж 9 мамырында қаламыздағы Орталық саябақта Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан семейліктерге арнап ескерткіш монумент тұрғызылды. Монументальдық ескерткіш авторлары: Клюшкин О.С., Семченко А.В., Тихомолов В.Ф. == Белгілі тұлғалары == * [[Дулат Бабатайұлы]] – көрнекті ақын, жырау, сатирик, қоғам қайраткері, тарихшы, Абайдың ұстазы. * [[Абай Құнанбайұлы|Абай Құнанбаев]] – ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ. * [[Әміре Қашаубаев]] – атақты әнші, актер әрі музыкант. * [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] – ақын, жазушы, философ, тарихшы, композитор, Абаймен замандас әрі інісі * [[Әріп Тәңірбергенов]] – ұстаз, ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушылардың бірі, философ, сазгер, аудармашы, саяси қайраткер. * [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] – ұлы жазушы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан Ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957) * [[Көкбай Жанатайұлы]] – ақын, ағартушы, Абайдың әрі шәкірті, досы, әрі туысқан інісі. * [[Бибігүл Төлегенова]] – қазақ әншісі (лирикалық-колоратуралық сопрано), КСРО халық әртісі (1967). * [[Роза Рымбаева]] – кеңестік және қазақ эстрада әншісі (сопрано), профессор, актриса. Қазақстанның халық әртісі (1986), халықаралық конкурстардың лауреаты. Құрмет және Парасат ордендері мен марапаттың иегері. Қырғызстанның (2000) және Өзбекстанның (1984) еңбек сіңірген әртісі. * [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] – әдебиеттану, фольклоршы ғалым. Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің Қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі. * [[Таупық Рымжанов]] – жазушы * [[Амантай Исин]] – тарихшы-ғалым (1988). Бірнеше монография және жүзге жуық ғылыми мақалалардың авторы. * [[Қайым Мұқамедханов]] – ғалым, абайтанушы, 1940 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі, қоғам қайраткері, жазушы, ақын, драматург, аудармашы, педагог. Семей қаласындағы Абай мұражайының негізін қалаушы (1940). Қазақ КСР-і Мемлекеттік Әнұраны мәтінінің авторы. * [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан]] — қазақтың мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш партиясының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы. == Қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуы == [[Сурет:SemAZ.jpg|thumb|center|800px|<center>Семей автобус құрастыру зауыты</center>]] Өнеркәсіп. 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында қаланың өндірістік кәсіпорындарымен 49,3 млрд. теңге сомасына тауар өнімі өндірілді, бұл 2010 жылдың осындай кезеңіне қарағанда 15,3% артық. Аграрлы секторда жалпы өнім көлемі 4 499,1 млн. теңгені немесе 2010 жылдың деңгейіне 101,7% құрады. Ет өндірісі - 6,9%, сүт өндірісі - 2,0% артты. Бөлшек тауарайналым көлемі 39,8 млрд. теңгені құрады және 2010 жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 15,3% артады, физикалық көлем индексі - 107%. Шағын бизнестің белсенді кэсіпорындар саны 969 кәсіпорынға дейін немесе 2010 жылдың осындай кезеңіне 10,8% артты. Негізгі капиталға инвестиция 11 316 млн.теңге сомасында немесе 2010 жылдың деңгейіне 116,1% игерілді. 16 мың ш.м. жеке тұрғын үй енгізілді, бұл 2010 жылдың деңгейінен 182% артық. Жеке табыс көздері бойынша қала бюджеті 4 466,7 млн. теңге жоспар кезінде 4 518 млн. теңгеге немесе 101,1% орындалды. Қосымша қорды қарастыру мақсатында, әкімдік пен қала бойынша салық басқармасының бірлескен іс-әрекет жоспар-кестесі бекітілді, оның нәтижесінде 378,5 млн. теңге анықталды, бюджетке нақты 338,7 млн. теңге түсті. Бюджеттің шығыс бөлігі 10 458,3 млн. теңге жоспар кезінде 10 265 млн. теңге сомасында немесе 98,2% игерілді. Еңбек нарығындағы жағдай. Халықты жұмыспен қамтуды арттыру үшін 2011 жылы Семей қаласының 2012-2015 жылдарға даму бағдарламасы, Жұмыспен қамту 2020 және Жол картасы бағдарламалары бойынша іс-шаралар қарастырылған. Жұмысқа орналастыру мәселесі бойынша жүгінгендер қатарынан жұмысқа орналасқандардың үлесі 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында 72,4% кұрады, бұл 2010 жылдың осындай кезеңіне қарағанда 8,8 пайыздық пунктке арттық. 2011 жылдың 1 шілдесіне жұмыссыздардың тіркелген саны 1518 адамға есептеліп, өткен жылдың деңгейінде қалды. Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында аз қамтылған азаматтар саны 8,4% азайып, 4 581 адамды құрайды. Ірі және орта кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған қызметкерлердің орта айлық номиналды еңбек ақы төлемі 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында 59 153 теңгені құрап 2010 жылдың осындай кезеңіне 13,5% артты.<ref>[http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206015625/http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771|date=2012-02-06}}</ref> == Бауырлас қалалары == * {{flagicon|Belgium}} Ипр, [[Бельгия]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Ертіс өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Семей]] [[Санат:Ертіс бойындағы қалалар]] [[Санат:XVIII ғасырда құрылған қалалар]] abzeyozmvzi6tf0piu0i8v93ib8ynw3 3630874 3630872 2026-07-17T07:03:13Z Dostoevskykz 183227 3630874 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Семей |сурет = {{Фотомонтаж |photo1a = |photo1b = |photo2a = Semey - panoramio.jpg |photo2b = Semey - panoramio - Ilya Plekhanov.jpg |photo3a = |photo3b = |photo4a = Технологический Институт - panoramio.jpg |photo4b = Железно-дорожный вокзал города.jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 333 |foot_montage = }} |әкімшілік күйі = Облыс орталығы |елтаңба = Semey Coat of Arms.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 50|lat_min= 24|lat_sec=40 |lon_deg= 80|lon_min= 13|lon_sec=39 |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = [[Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев|Әділет Қожанбаев]] |құрылған уақыты = 1718 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Доржикент қалашығы, Семпалат (Семипалатинск) бекінісі, Алаш-қала |статус алуы = 1782 |жер аумағы = 298,21 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = қатаң-континенталды |ресми тілі =қазақ тілі |тұрғыны = 314 943<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/region/466831/file/kk/ (2025 жылғы 1 қарашаға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 1102 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (73,37%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (20,63%)}}, {{nobr| [[татарлар]] (2,72%)}}, {{nobr| [[немістер]] (1,14%)}}, {{nobr| [[украиндар]] (0,64%)}}, {{nobr| [[беларустар]] (0,17%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,33%)}}<ref>[https://old.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасының этностары бойынша халқының саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = семейлік |телефон коды = 7222 |пошта индекстері = F1***** |автомобиль коды = F мен U (2013 жылға дейін), 16 (2013 жылдан соң), 18 (2022 жыл, қыркүйек айынан бастап)<ref>[https://ernur.kz/kazakstan/18-onir-abai-oblysynda-kolik-zhurgizushilerine-zhana-nomirler-berile-bastady 18-өңір: Абай облысында көлік жүргізушілеріне жаңа нөмірлер беріле бастады]</ref> |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Semey |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-semey?lang=kk Семей қаласының әкімдігі |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} [[File:Landsat semei.jpg|thumb|right|300px|Семей қаласының спутниктен көрінісі]] '''Семей''' — 2022 жылы 8 маусымнан бастап ресми түрде [[Абай облысы]]ның әкімшілік орталығы.<ref>https://akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysynyn-keybir-maseleleri-turaly-44412</ref> Ол [[Ертіс]] өзенінің екі жағасында орналасқан. Аумағы – ауылдық округтерді қосқанда 27,5 мың шаршы километр. 1782 жылдан бастап 1997 жылға дейін Семей (Семипалатинск) облысының орталығы болған. 50° солтүстік ендік, 80° шығыс бойлық сызықтары қиылысында,Семей қаласынан батысқа қарай 40 км. Дегелең тауында Евразия супер-құрлығының Географиялық орталығы анықталған. Семей — Қазақстанның тарихи және мәдени орталықтарының бірі, өйткені оның көптеген тұрғындары қазақ мәдениеті мен шығармашылығының негізін қалаушылар. Семей «Қазақстанның тарихи орталығы» деген ерекше мәртебеге ие. Өңір климаты ерекше географиялық орналасуымен ерекшеленеді, құрылықта, мұхиттардан барынша алыс орналасқан. Аумақ арктикалық бассейнге ашылған, бірақ Азияның ең биік тау шыңдары оны Үнді мұхитының әсерінен оқшау қалдырған. Климатының шұғыл континентальдылығы жылдық және тәуліктік температуралардың жоғары амплитудасы салдарынан болып отыр. Қыста -45°С– қа, жазда +45°С–қа дейін жетеді. Қала халқы 323 721 адам (2019ж.<ref name="stat.gov.kz">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref>). Ертістің екі жағасында орналасқан Семей,еліміздің ірі де әсем қалаларының бірі болып табылады, жергілікті тұрғындар ғана емес, Қазақстанның «рухани астанасының» қонақтары да осындай пікірде. == Тарихы == Семейдің негізі 1718 жылы қаланды, [[І Петр]] шығыс жеріне және [[Ертіс өзені|Ертіс]] өңіріндегі бекіністеріне қорған салу туралы жарлық шығарды, құрылыс 1714 жылдан 1720 жылға дейін созылды. 1718 жылдың кезінде Семипалат бекінісі подполковник П.Ступиннің бақылауымен «толық қарулану жүргізіліп, бекітілді». «Семей» сөзі – көне түркілерге жататын сары ұйғырлар тайпасының тілінде «киелі мекен» деген мағынаны білдірсе, «Алаш» сөзі – түркі тілінде бауырлас, қандас, туыс деген мағынаны береді. Яғни, Семей, Алаш атауы – тұтас түркі дәуірінде қалыптасқан ең ежелгі атаулардың бірі. Семипалат бекінісі [[Ресей]] мен [[Қазақстан]] арасындағы негізгі сауда орталықтарының дамуы арасында ерекше роль атқарды. Семейдің алғашқы құрылғанынан бастап, мұнда сауда жасау үшін жоңғар қалмақтары, бұхаралықтар, ташкенттіктер, қоқандықтар келе бастады. 1728 жылы [[азия]]лық күпестер сауда операцияларын бақылау үшін кеден мекемесі құрылды. Алғашқы жылдары Семей кедені Мәскеудегі Мемлекеттік Комерц-Коллегия бас басқармасында орналасқан Сібір жарлығына бағынды. 1776 жылы Батыс-Сібір генерал-губернаторы бекіністің жаңа жобасын жасау үшін капитан И.Г.Андреевті жіберді. Дарынды инженер, бекіністерді қайта салып, жолдар, көпірлер салды, жолдар мен қоршаулардың, бекіністердің жоспары мен картасын түсірді. Жаңа бекініске ескі бекініс тұрғындары, казактар, әскери қызметкерлер, сол сияқты саудагер адамдардың бөлігі көшіп келе бастады. 1854 жылдың 1 қазанында Семей облысының салтанатты ашылуы болды. Шағын ғана Семей қаласы бірден облыстыққа айналды. Қайта құрылған облыс Ресей империясы құрамындағы ең көлемдісі болды. Қалалық дума мен Қалалық сот бекітіледі.1858 жылы 1854 жылы құрылған көлемді Семей облысында – 261487 адам болды. 1873 жылдан Семейде телеграф, ал 1910 жылдан бастап телефон байланысы және Қазақстандағы тұңғыш су құбыры іске қосылды. 1906 жылы жоғарғы Ертісте су арқылы қатынастың ресми ашылуы болды.ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ғасырда Семей облысында өнімді алғаш өңдеу өнеркәсібі құрылды. XX ғасырдың басында Ресейдің ірі фирмалары мен шұға фабрикаларында жүн, тері дайындалды.1863 жылы қалада 2 оқу орны жұмыс істеді. Оның ішінде бір уездік училище, 2 шіркеулік-приход училищесі, 14 қазақтардың және 9 жеке татар мектептері болды. 1864 жылы әйелдер мектебі 2-ші разрядты училище болып қайта құрылды. ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында қалада ерлер мен әйелдер классикалық гимназиялары, мұғалімдер семинариясы жұмыс істеді. [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков|Әлімхан Ермеков]] Семей ерлер гимназиясын алтын медальға бітіріп, содан соң Томскінің технологиялық институтын бітірді. Мұғалімдер семинариясында [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] пен [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтпаев]] оқыды. Семейде 5 жылдан артық (1854-1859) орыстың ұлы жазушысы Федор Михайлович Достоевский тұрып, өзінің бірқатар шығармаларын осында жазды: «Записки из мертвого дома», «Дядюшкин сон», «Село Степанчиково и его обитатели». Осында Ф.М.Достоевский П.П. Семенов Тянь-Шанский мен [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]], Г.Потаниндермен кездесті. Семейге Петербург университетінің студенті Е.П.Михаэлис саяси жер аударылып келді, Н.Долгополов, С.Гросс, П.Лобановский, А.Леонтьев, Н.Коншин және басқалары. Олар Семейде үлкен ғылыми және мәдени-ағарту жұмыстарын жүргізді. Е.П.Михаэлис, Н.Долгополов жєне С.Гросс сияқты азаматтар қазақтың ұлы ағартушысы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] (Ибраћим) Құнанбаевпен достық қарым-қатынаста болды. Олардың көмегімен Абай классикалық әдебиет пен қоғамның саяси өмірімен танысты. Өз кезегінде Абай достарына қазақ халқының тарихын, мәдениеті мен тұрмысын оқып үйренуге көмектесті. Абай Құнанбаев қазақ халқының мәдениеті мен тұрмысын өте жетік біліп, қазақтың салт-дәстүрлері, көне заңдары, генеалогиясы, аңыздары және этнографиялық терминологиясы жөнінде үлкен жалпыхалықтық беделге ие болды.1878 жылы Семей қаласында Облыстық статистикалық комитет құрылды. Семей статистикалық комитетінің бірінші хатшысы саяси жер аударылып келген Е.П.Михаэлис. Ол сондай-ақ Семейде 1883 жылы қоғамдық кітапхана мен өлкетану музейін қорушылардың бірі болды. Семей География қоғамы Батыс-Сібір бөлімшесі Орыс География қоғамының филиалы болып құрылған, бірақ жұмысты өз бетімен дербес атқарды. Семей бөлімшесінің белсенді қайраткерлері ағайынды В.Н.Белослюдов және А.Н.Белослюдовтар болды. Алғашқысы суретші-этнограф болып көптеген суреттер салды. Олар қазір Қазақстан Республикасы ғылым Академиясы кітапханасының қорында қолжазба төрінде сақталған. Ал екіншісі қазақ фольклорының шығармаларын жинады. А.Н.Белослюдовтың жинаған қазақ ертегілері басқа фольклорлық деректер сияқты бөлімшенің «Жазбахатында» жарияланды. Г.Д.Гребеншиковтың еңбек жолы мен әдеби қызметі Семейде басталды. Семейде Г.Н.Потанин жєне В.А.Обручевтар, басқа да көрнекті ғалымдар жұмыс істеді. 1917 жылдың маусым айынан бастап Семей қаласында «Айқап» журналының бағытына жақын апта сайын шығатын «Сары-арқа» үнқағазы шыға бастады. «Сары-арқа» үнқағазының редакторлары Р.Марсеков пен К.Ғаббасовтар болды. Оның беттерінде [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхановтың]], [[Міржақып Дулатұлы|М.Дулатовтың]], А.Ермековтың, М.Молдыбаевтың, Ж.Ақпаевтың мақалалары және басқа да Алаш қозғалысының көрнекті қайраткерлерінің мақалалары жарияланды. 1903 жылдың 23 қыркүйекінде Семей мұғалімдер семинариясының ашылуы болды. 1928 жылға дейін Семей губерниялық қала, одан кейін округтік болды; 1932 жылы республика облыстарға бөлінді, алғашқыда Семей Шығыс Қазақстан облысының орталығы болып, 1939 жылдан Семей облысының орталығы болды. Соғыс алдындағы жылдары қалада ірі өндіріс орындары салынды. Солтүстік бөлігі Семей қаласынан басталатын Түрксиб темір жолы еліміздің маңызды құрылысының бірі болды. Семейде бірінші 5 жылдықтың ірі құрылысы ет консерві комбинаты болды, ол еліміздегі тамақ өнеркәсібі жөніндегі қуатты өнеркісіптердің бірі болды. Қала мол өнімдік базасы бар ірі мал шаруашылық аймағының орталығы болды. Ет комбинатымен бір мезгілде ірі ұн комбинаты, жаңа техникамен жаңа тері зауыты салынып, ал 1938 жылы арнайы зертханасымен қой терісі зауытының құрылысы басталды. Сол кездегі ең жаңа техникамен жабдықталған судорем зауытының құрылысы да дами бастады. 1920 жылдың қазан айында қалада құрамында 15 адамы бар «Ес-Аймақ» театрлық труппа құрылды. Олардың арасында қазақ сахнасының көрнекті қайраткерлері – [[Иса Байзақов]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]], Жүсіпбек Елебековтер болды. 1934 жылы Семейде қазақ сазды-драмалық театр ұйымдастырылды. Театр 1934 жылдың 6 шілдесінде [[Ілияс Жансүгіров|І.Жансүгіров]]тың «Кек» спектаклімен ашылды. Семей – тек Шығыс Қазақстандағы емес республикадағы мәдени, тарихи орталық болып саналады. Мұнда Абай және [[Фёдор Михайлович Достоевский|Ф.М.Достоевский]] мұражайлары, Қазақстан мен Батыс-Сібір өлкетану музейі, Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы, кітапханалары бар. Қазақтың Абай атындағы сазды-драмалық және Ф.М.Достоевский атындағы орыс драмалық театрлары бар. ===Семей Ұлы Отан соғысы жылдарында=== 1941 жылы облыс аумағында 238 және 8 атқыштар дивизиясы құрылды. Ерлік істері үшін 238-ші атқыштар дивизиясы 1942 жылдың 3 мамырында КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумы Жарлығымен Жауынгерлік Қызыл ту орденімен марапатталды, ал 24 мамырда Халық Қомиссарының бұйрығымен 30-шы гвардиялық болып жасақталды. 1944 жылдың 3 қарашасында 30-шы гвардиялық дивизия «Рижск» құрметті атағы берілді. 1946 жылдың 6 мамырында дивизия таратылды. Өкіметтік марапаттарға дивизияның 13 мыңнан астам жауынгерлері ерліктері үшін ие болды. Дивизия командирлері: полковник Коротков Геннадий Петрович (14 наурыз 1941 ж. – 10 мамыр 1942 ж.); полковник (27 қазан 1942ж. генерал-майор) Кулешов Андрей Данилович (16 мамыр 1942 ж. – 17 қаңтар 1944ж.); полковник (3 маусым 1944 ж. – генерал-майор) Исаев Михаил Александрович (18 қаңтар – 5 қараша 1944ж., 17 ақпан– 9 мамыр 1945ж.); полковник Фадейкин Иван Анисимович (6 қараша 1944ж. – 16 ақпан 1945жж.). 8-ші атқыштар дивизиясының жолы да даңқты болды. 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың наурызына дейін Семей және Аягөз қалаларында жасақталды. Воронеж түбінен басталған жауынгерлік жол Курскі шайқасына ұласты. 1944 жылдың 5 наурызында дивизияға «Ямпольск» құрметті атағы берілді. Дивизия командирлері: полковник Зверев Григорий Александрович (25 желтоқсан 1941ж. – 1 ақпан 1942 ж); подполковник (1 қазан 1942 ж. генерал-майор) Иванов Иван Иванович (2 ақпан 1942 ж. – 2 маусым 1943ж); подполковник Гудзь Порфирий Мартынович (15 маусым – 26 қазан1943ж); генерал-майор Иванов Николай Иванович (27 қазан – 12 желтоқсан 1943ж); генерал – майор Смирнов Андрей Семенович (13 желтоқсан 1943ж. – 26 қыркүйек 1944ж); полковник Угрюмов Николай Степанович (27 қыркүйек 1944 ж. – 9 мамыр 1945ж). 56 семейліктерге Кеңес Одағының Батыры жоғарғы атақтар берілді (М.Әбеулов, В.В.Буторин, З.Белібаев, В.А.Засядко, М.К.Меркулов, Н.Н.Силин т.б.). 13 адам 3-ші дєрежелі Даңқ орденінің иегерлері болды (Ф.Әділбаев, М.Әубєкіров, П.П. Борков, М.Ф.Кружелев, Ф.Е. Маслин, В.Н.Кондратьев, В.А.Осипов, С.Рубаев, Б.Хайдаров т.б.)<ref>[http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771 Қала тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206015625/http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771 |date=2012-02-06 }}</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Семей |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/семей/ Семей ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.7 |Ақп_а_макс = 6.8 |Нау_а_макс = 24.5 |Сәу_а_макс = 33.0 |Мам_а_макс = 37.6 |Мау_а_макс = 38.8 |Шіл_а_макс = 42.1 |Там_а_макс = 42.5 |Қыр_а_макс = 38.2 |Қаз_а_макс = 29.5 |Қар_а_макс = 21.0 |Жел_а_макс = 6.7 |Жыл__а_макс = 42.5 |Қаң_а_мин = -42.6 |Ақп_а_мин = -41.5 |Нау_а_мин = -34.6 |Сәу_а_мин = -18.4 |Мам_а_мин = -6.5 |Мау_а_мин = 0.2 |Шіл_а_мин = 5.5 |Там_а_мин = 0.6 |Қыр_а_мин = -7.5 |Қаз_а_мин = -20.8 |Қар_а_мин = -42.1 |Жел_а_мин = -42.2 |Жыл__а_мин = -42.6 |Қаң_ор_макс = -9.8 |Ақп_ор_макс = -8.1 |Нау_ор_макс = -0.2 |Сәу_ор_макс = 13.7 |Мам_ор_макс = 22.0 |Мау_ор_макс = 27.2 |Шіл_ор_макс = 28.5 |Там_ор_макс = 26.9 |Қыр_ор_макс = 20.6 |Қаз_ор_макс = 11.8 |Қар_ор_макс = 0.5 |Жел_ор_макс = -6.8 |Жыл__ор_макс = 10.5 |Қаң_ор_мин = -19.5 |Ақп_ор_мин = -19.4 |Нау_ор_мин = -11.3 |Сәу_ор_мин = 0.2 |Мам_ор_мин = 6.9 |Мау_ор_мин = 12.4 |Шіл_ор_мин = 14.7 |Там_ор_мин = 11.7 |Қыр_ор_мин = 5.0 |Қаз_ор_мин = -0.5 |Қар_ор_мин = -8.7 |Жел_ор_мин = -15.9 |Жыл__ор_мин = -2.0 |Қаң_ор = -14.7 |Ақп_ор = -13.8 |Нау_ор = -5.8 |Сәу_ор = 7.0 |Мам_ор = 14.5 |Мау_ор = 19.8 |Шіл_ор = 21.6 |Там_ор = 19.3 |Қыр_ор = 12.8 |Қаз_ор = 5.6 |Қар_ор = -4.1 |Жел_ор = -11.3 |Жыл__ор = 4.2 |Қаң_ор_ж-ш = 14.6 |Ақп_ор_ж-ш = 14.8 |Нау_ор_ж-ш = 14.8 |Сәу_ор_ж-ш = 17.7 |Мам_ор_ж-ш = 27.7 |Мау_ор_ж-ш = 30.5 |Шіл_ор_ж-ш = 49.8 |Там_ор_ж-ш = 21.7 |Қыр_ор_ж-ш = 16.0 |Қаз_ор_ж-ш = 20.9 |Қар_ор_ж-ш = 25.8 |Жел_ор_ж-ш = 21.3 |Жыл__ор_ж-ш = 275.6 |}} </div> == Халық саны == Семей қаласы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=City & town of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1881!! 1897!!1910!! 1926!! 1939!! 1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!1991 !!1999 |- |17 820 |26 353 |34 400 |56 100 |109 700 |149 800 |235 735 |282 574 |334 402 |344 700 |269 574 |} {| class="wikitable" |- ! 2004!!2005!! 2006!!2007!! 2008!! 2009!! 2010!! 2011!! 2012!!2013!! 2014!! 2015!!2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- |268 998 |273 781 |277 261 |279 910 |282 110 |299 264 |301 471 |303 348 |305 795 |309 772 |312 056 |313 726 |303 210 |} {| class="wikitable" |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ||299264 ||{{өсім}}303210 ||101,3 ||137702 ||{{өсім}}144221 ||104,7 ||161562 ||{{құлдырау}}158989 ||98,4 |} == Мәдени өмір == Семей шаһары Қазақстанның "мәдени астаны" ретінде әйгілі. Қалада [[Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы|Абайдың Семейдегі әдеби-мемориалдық мұражайы]], [[Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейі|Федор Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейі]], [[Ф. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры]] сынды мәдениет орталықтары бар. == Қаланың көрікті жерлері == [[Сурет:2-minaret mosque in Semey.jpg|thumb|left|Әнет баба атындағы қос мұнарлы тас мешіт (Орталық мешіт)]] * '''Бір мұнаралы мешіт''' - Шебер Ғабулла Эфенди, XIX ғ. 2-ші жарт. – қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''Қос мұналары мешіт''' - сәулетші Болбатов, инженер поручик Манашев, 1856 - 1862 жж. - құрылысы және сәулет ескерткіші. ХІХ ғ. мұсылмандық сәулет үлгісі. Мешіт татар көпесінің қаржысына түрік жобасымен салынған. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''[[Тыныбай мешіті]]''' - Тыныбай Кәукенов, XIX ғасырдың 30-40 жж. - қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Мешіт жұмыс істеп тұр. * '''Ямыш қақпасы''' - Бекіністің үш қақпасынан сақталған батыс Ямыш қақпасы 1773ж. қақпа және оның қабырғалары инженер капитан И.Г.Андреевтың басшылығымен салынды. Ямыш қақпасы - XVIII ғ. (1776 ж.). Қала құрылысы және сәулет ескерткіші. * '''Невзоровтар отбасы атындағы мұражай''' - Қала құрылыс және сәулет ескерткіші (көпес Степановтың бұрынғы үйі), 1827 жыл. Революциядан кейін ғимаратқа жеке мемлекеттік мекемелер орналасқан. * '''Тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты''' (бұрынғы губернатор үйі) - 1856 ж. қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Сәулетшінің есімі белгісіз. Революцияға дейін ғимаратта әскери губернатор тұрған. * '''Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражай-үйінің ғимараты''' (бұрынғы почтальон Липухиннің үйі, 1857-1859 жж. жазушы Ф.М. Достоевский тұрған) 1838 ж. қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Музей кешені 1,5 қабаттық ағаш үйден тұрады. Мещан үлгісінде салынған. Көне Семейге тән үйлердің бірі. Жартылай жертөледе 3 бөлме, жоғарғы қабатта 4 бөлме, ХІХ ғ. тән үлгі бойынша: асхана, қонақ бөлме, кабинет және жатын бөлмелерден тұрады. Бөлмелер аласа (2,45 м.) бірінші қабат терезелері қақпақтармен жабылады. * '''Абай тұрған Анияр Молдабаевтің үйі''' (Алаш арыстары). ХІХ ғасырдың соңы. Қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Төртбұрышты, ағаштан салынған. Төменгі қабат жоғарғыдан кішілеу, терезелері қақпақталған. Екі қабаттың да терезелері оюланған. үйдің қабырғасына орыс және қазақ тілдерінде 2 мемориалдыќ тақта ілінген: «Бұл үйде 1878-1904 жж. ұлы ағартушы ақын Абай Құнанбаев тұрған». * '''«Өлімнен де күшті» мемориалы''' - 1991 жылдың 29 тамызында ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Семей ядролық полигонын жабу туралы Жарлыққа қол қойды. 2001 ж. 29 тамызында Семейдің «Полковничий» аралында Семей ядролық полигонның құрбандарына арналған «өлімнен де күшті» ескерткіш қойылды. Ескерткіш жобаның авторы [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан|Шота Уәлиханов]]. * [[Семей қаласындағы аспалы көпір|Ертіс өзені арқылы өтетін '''аспалы көпір''']] 2000 ж. 17 қазанда ашылды. Ертіс өзені арқылы өтетін аспалы көпір құрылысының жобасын ұсынған жапондық Исакавадзима Харима Хеви Индастриз Компания LTD компаниясы және ШҚО Әкім аппараты. * '''Республикалық әдеби-мемориальдық Абай мұражайының ғимараты''' – 1860 жыл. Мемлекттік әдеби-мемориальдық Абай мұражайы Семей қаласында 1940 ж. Абайдың туғанына 95 жылдығына салынды. * '''Жеңіс мемориалы''' - Фашистік Германияны кеңес халқы жеңгеніне 40 жыл толуына орай 1985ж 9 мамырында қаламыздағы Орталық саябақта Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан семейліктерге арнап ескерткіш монумент тұрғызылды. Монументальдық ескерткіш авторлары: Клюшкин О.С., Семченко А.В., Тихомолов В.Ф. == Белгілі тұлғалары == * [[Дулат Бабатайұлы]] – көрнекті ақын, жырау, сатирик, қоғам қайраткері, тарихшы, Абайдың ұстазы. * [[Абай Құнанбайұлы|Абай Құнанбаев]] – ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ. * [[Әміре Қашаубаев]] – атақты әнші, актер әрі музыкант. * [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] – ақын, жазушы, философ, тарихшы, композитор, Абаймен замандас әрі інісі * [[Әріп Тәңірбергенов]] – ұстаз, ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушылардың бірі, философ, сазгер, аудармашы, саяси қайраткер. * [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] – ұлы жазушы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан Ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957) * [[Көкбай Жанатайұлы]] – ақын, ағартушы, Абайдың әрі шәкірті, досы, әрі туысқан інісі. * [[Бибігүл Төлегенова]] – қазақ әншісі (лирикалық-колоратуралық сопрано), КСРО халық әртісі (1967). * [[Роза Рымбаева]] – кеңестік және қазақ эстрада әншісі (сопрано), профессор, актриса. Қазақстанның халық әртісі (1986), халықаралық конкурстардың лауреаты. Құрмет және Парасат ордендері мен марапаттың иегері. Қырғызстанның (2000) және Өзбекстанның (1984) еңбек сіңірген әртісі. * [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] – әдебиеттану, фольклоршы ғалым. Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің Қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі. * [[Таупық Рымжанов]] – жазушы * [[Амантай Исин]] – тарихшы-ғалым (1988). Бірнеше монография және жүзге жуық ғылыми мақалалардың авторы. * [[Қайым Мұқамедханов]] – ғалым, абайтанушы, 1940 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі, қоғам қайраткері, жазушы, ақын, драматург, аудармашы, педагог. Семей қаласындағы Абай мұражайының негізін қалаушы (1940). Қазақ КСР-і Мемлекеттік Әнұраны мәтінінің авторы. * [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан]] — қазақтың мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш партиясының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы. == Қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуы == [[Сурет:SemAZ.jpg|thumb|center|800px|<center>Семей автобус құрастыру зауыты</center>]] Өнеркәсіп. 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында қаланың өндірістік кәсіпорындарымен 49,3 млрд. теңге сомасына тауар өнімі өндірілді, бұл 2010 жылдың осындай кезеңіне қарағанда 15,3% артық. Аграрлы секторда жалпы өнім көлемі 4 499,1 млн. теңгені немесе 2010 жылдың деңгейіне 101,7% құрады. Ет өндірісі - 6,9%, сүт өндірісі - 2,0% артты. Бөлшек тауарайналым көлемі 39,8 млрд. теңгені құрады және 2010 жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 15,3% артады, физикалық көлем индексі - 107%. Шағын бизнестің белсенді кэсіпорындар саны 969 кәсіпорынға дейін немесе 2010 жылдың осындай кезеңіне 10,8% артты. Негізгі капиталға инвестиция 11 316 млн.теңге сомасында немесе 2010 жылдың деңгейіне 116,1% игерілді. 16 мың ш.м. жеке тұрғын үй енгізілді, бұл 2010 жылдың деңгейінен 182% артық. Жеке табыс көздері бойынша қала бюджеті 4 466,7 млн. теңге жоспар кезінде 4 518 млн. теңгеге немесе 101,1% орындалды. Қосымша қорды қарастыру мақсатында, әкімдік пен қала бойынша салық басқармасының бірлескен іс-әрекет жоспар-кестесі бекітілді, оның нәтижесінде 378,5 млн. теңге анықталды, бюджетке нақты 338,7 млн. теңге түсті. Бюджеттің шығыс бөлігі 10 458,3 млн. теңге жоспар кезінде 10 265 млн. теңге сомасында немесе 98,2% игерілді. Еңбек нарығындағы жағдай. Халықты жұмыспен қамтуды арттыру үшін 2011 жылы Семей қаласының 2012-2015 жылдарға даму бағдарламасы, Жұмыспен қамту 2020 және Жол картасы бағдарламалары бойынша іс-шаралар қарастырылған. Жұмысқа орналастыру мәселесі бойынша жүгінгендер қатарынан жұмысқа орналасқандардың үлесі 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында 72,4% кұрады, бұл 2010 жылдың осындай кезеңіне қарағанда 8,8 пайыздық пунктке арттық. 2011 жылдың 1 шілдесіне жұмыссыздардың тіркелген саны 1518 адамға есептеліп, өткен жылдың деңгейінде қалды. Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында аз қамтылған азаматтар саны 8,4% азайып, 4 581 адамды құрайды. Ірі және орта кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған қызметкерлердің орта айлық номиналды еңбек ақы төлемі 2011 жылдың қаңтар-маусым айларында 59 153 теңгені құрап 2010 жылдың осындай кезеңіне 13,5% артты.<ref>[http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206015625/http://akimsemey.gov.kz/journal/view/3/2771|date=2012-02-06}}</ref> == Бауырлас қалалары == * {{flagicon|Belgium}} Ипр, [[Бельгия]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Ертіс өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Семей]] [[Санат:Ертіс бойындағы қалалар]] [[Санат:XVIII ғасырда құрылған қалалар]] sa02x86e1rcytazsgcs2gqm874sm68x 0 3420 3630584 3622636 2026-07-16T14:30:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630584 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Халықаралық | Қазақша есімі = Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов | Шынайы есімі = | Суреті = Imangali Tasmagambetov (2023-12-19).jpg | Сурет ені = | Атауы = Тасмағамбетов, 2023 жыл | Титулы = [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның Бас хатшысы | Ту = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg | Ту2 = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg | Басқара бастады = 1 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады = 31 желтоқсан 2025 | Ізашары = [[Станислав Васильевич Зась|Станислав Зась]] | Ізбасары = [[Таалатбек Шамудинұлы Масадықов|Таалатбек Масадықов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан]]ның 10-[[Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі|Ресейдегі елшісі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | Басқара бастады_2 = 3 ақпан 2017 | Басқаруын аяқтады_2 = 18 желтоқсан 2019 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Ізбасары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Титулы_3 = 9-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Басқара бастады_3 = 22 қазан 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 қыркүйек 2016 | Президент_3 = Нұрсұлтан Назарбаев | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_3 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | Ізбасары_3 = [[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]] | Титулы_4 = 5-[[Астана әкімі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = New flag of Astana.svg | Басқара бастады_4 = 4 сәуір 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 22 қазан 2014 | Президент_4 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізбасары_4 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_5 = 4-[[Алматы әкімі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Almaty.svg | Басқара бастады_5 = 8 желтоқсан 2004 | Басқаруын аяқтады_5 = 4 сәуір 2008 | Президент_5 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_5 = [[Виктор Вячеславович Храпунов|Виктор Храпунов]] | Ізбасары_5 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің 8-басшысы | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 10 наурыз | Басқаруын аяқтады_6 = 8 желтоқсан 2004 | Президент_6 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_6 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_6 = Әділбек Жақсыбеков | Титулы_7 = [[Қазақстан]]ның 5-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 28 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_7 = 11 маусым 2003 | Президент_7 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_7 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізбасары_7 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Титулы_8 = [[Атырау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкім]]і | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_8 = ақпан 1999 | Басқаруын аяқтады_8 = желтоқсан 2000 | Президент_8 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_8 = [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] | Ізбасары_8 = [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_9 = наурыз 1997 | Басқаруын аяқтады_9 = қазан 1997 | Президент_9 = Нұрсұлтан Назарбаев | Премьер_9 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]] | Ізашары_9 = ''Білім министрі ретінде [[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Мұрат Жұрынов]], Мәдениет министрі ретінде [[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]'' | Ізбасары_9 = ''Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрі ретінде [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]'' | Титулы_10 = [[Қазақстан Лениншіл Коммунистік Жастар Одағы|Қазақстан Комсомолы]] Орталық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_10 = Komsomol Emblem.svg | Ту2_10 = Flag of the Kazakh SSR.svg | Басқара бастады_10 = 1989 | Басқаруын аяқтады_10 = 1991 | Ізашары_10 = [[Серғазы Сейітбаталұлы Қондыбаев|Серғазы Қондыбаев]] | Ізбасары_10 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 9.12.1956 | Туған жері = [[Хамит Ерғалиев ауылы|Новобогат]], {{туғанжері|Махамбет ауданы|Махамбет ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Нұрғали Тасмағамбетов (1926–1997) | Анасы = Ділдә Қоқанова (1930–2019) | Жұбайы = Клара Бекқұлова | Балалары = 3 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Imangali Tasmagambetov | Марапаттары = {{Қатар | теңестіру = солға |{{Назарбаев ордені}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар | теңестіру = солға |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Ресей СІМ Халықаралық ынтымақтастыққа қосқан үлесі үшін төсбелгісі}} |{{Шешенстан Республикасына сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} {{Қатар | теңестіру = солға |{{Әдебиет және өнер саласындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы}} |{{Даңқ және абырой ордені}} |{{2 дәрежелі Серафим Саровский ордені}} |{{I дәрежелі әл-Фахр ордені}} |{{II дәрежелі әл-Фахр ордені}} |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов''' ([[9 желтоқсан]] [[1956 жыл]], [[Хамит Ерғалиев ауылы|Новобогат]], [[Махамбет ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, дипломат, 2023—2025 жылдары [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ]] Бас хатшысы. Тасмағамбетов — философия ғылымдарының кандидаты, саясаттану ғылымдарының докторы. Иманғали Тасмағамбетов 2002–2003 жылдары [[Қазақстан премьер-министрі]], 2004—2008 жылдары [[Алматы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]], 2008—2014 жылдары [[Астана]] әкімі, 2014–2016 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан Қорғаныс министрі]], ал 2017–2019 жылдары [[Қазақстан]]ның [[Ресей]]дегі [[Қазақстан елшілерінің тізімі|төтенше және өкілетті елшісі]] болған. [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ]] Бас хатшысы ретіндегі Тасмағамбетов [[Орешник (ракета)|Орешник]] ракетасы, [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] мен Украина егемендігі жайлы бірнеше даулы сөздер айтты және осы үшін «[[Миротворець]]» сайты оны 5 [[әскери қылмыс]] үшін кінәлі деп танып, «Ресейдің Украинаға қарсы басқыншылығын толықтай қолдайды» деді.<ref>{{Cite web|url=https://myrotvorets.center/criminal/tasmahambetov-ymanhaly-nurhalyevych/ |title=Тасмагамбетов Имангали Нургалиевич / Tasmagambetov Imangali Nurgalievich |language=ru |publisher=[[Миротворець]] |date=2025-11-13 |accessdate=2025-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/tasmagambetova-vnesli-v-ukrainskuiu-bazu-mirotvorec |title=Тасмагамбетова внесли в украинскую базу "Миротворец" |language=ru |work=informburo.kz |date=2025-11-14 |accessdate=2025-11-25}}</ref> == Өмірбаяны == Тасмағамбетов 1956 жылғы 9 желтоқсанда [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Махамбет ауданы]], [[Хамит Ерғалиев ауылы|Новобогат]] ауылында дүниеге келген. Кіші жүз Байұлы тайпасының Жаппас руынан шыққан.<ref>[titus.kz/print.php?id=1512]</ref> 1979 жылы [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|А. С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының]] география мен биология пәндерінің мұғалімі мамандығы бойынша дипломын алды. 1990 жылы «Дүниетану аспектілерінің экологиялық проблемасы» тақырыбы бойынша диссертациясын қорғап, философия ғылымдарының кандидаты атағына ие болды. 7 жылдан кейін ол «Транзиттік саяси жүйелеріндегі әлеуметтік саясат» ғылыми зерттеу жұмысын таңдап, саясаттану ғылымдарының докторы атанды. 1981 жылдан 1991 жылға дейін [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі, 1990—1991 жылдары Қазақстан компартиясы Орталық комитетінің Политбюро мүшесі болды. [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің XII шақырылымының депутаты болып сайланды. Еңбегі мен саяси өмірбаяны сол кездегі жалғыз жастар саяси ұйымы — Қазақстанның Ленин коммунистік жастар одағындағы (ЛКЖО) басшылық қызметімен байланысты. 1979 жылдан [[Махамбет ауданы]]ндағы ЛКЖО ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Гурьев ЛКЖО қалалық комитетінің және облыстық комитетінің бірінші хатшысы, 1989 жылдан 1991 жылы жастар одағы таратылған кезге дейін ЛКЖО Орталық комитетінің бірінші хатшысы болды. 1991—1993 жылдары Иманғали Тасмағамбетов Қазақстан Республикасының Жастар ісі жөніндегі мемлекеттік комитетін басқарды. 1993—1995 жылдары Қазақстан президентінің көмекшісі болды. Кейін Қазақстан Үкіметінің құрамында жұмыс істеді: 1995—1997 жылдары Премьер-министрдің орынбасары болып, 1997 жылы вице-премьерлік қызметімен қатар Білім және мәдениет министрлігіне жетекшілік етті. Одан кейінгі уақытта Қазақстан Президентінің Әкімшілігінде лауазымды қызметтер атқарды: 1997—1998 жылдары Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары және Президент Әкімшілігінің Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі, 1998—1999 жылдары Қазақстан Президентінің бірінші көмекшісі болды. 1999—2000 жылдары өзінің туған жерінде [[Атырау облысы]]ның әкімі болып қызмет етті. 2000 жылғы желтоқсан айында Үкіметке оралып, Премьер-министрдің орынбасары лауазымын алды. 2002 жылғы 28 қаңтарда отставкаға кеткен [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] орнына [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] болып тағайындалды. 2003 жылғы 11 маусымда Президент Тасмағамбетовтің Жер кодексінің төңірегіндегі дауға байланысты отставкаға берген өтінішін қабылдап, 13 маусым күні [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] қызметіне тағайындады. 2004 жылы наурыздан желтоқсанға дейін бірнеше ай бойы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президентінің Әкімшілігін]] басқарды. 2004 жылдан 2008 жылға дейін 1,5 млн тұрғыны бар [[Қазақстан]]ның ең ірі қаласы [[Алматы]]ның әкімі қызметін атқарып келді. 2008 жылы 4 сәуірде [[Қазақстан]]ның елордасы [[Астана]] қаласының әкімі болып тағайындалды. 2014 жылғы 22 қазаннан Қазақстанның Қорғаныс министрі, 2016 жылғы 13 қыркүйектен Қазақстан Премьер-министрінің орынбасары лауазымдарын атқарды. 2017 жылғы 3 ақпанда Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаевтың]] Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Елшісі қызметіне жіберілді. 2019 жылғы 18 желтоқсанда Мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] Жарлығымен зейнет жасына толуына байланысты қызметінен босатылды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/tasma-ambetov-iman-ali-n-r-ali-ly/ АНЫҚТАМА. Тасмағамбетов Иманғали Нұрғалиұлы]</ref> 2021 жылғы маусымда Тасмағамбетов ресейлік «КамАЗ» автомобиль корпорациясының тәуелсіз директоры болып сайланды.<ref>[https://forbes.kz/articles/eks-premer_kazahstana_voshel_v_sovet_direktorov_kamaza Экс-премьер Казахстана вошел в совет директоров КамАЗа]</ref> 2022 жылғы 18 мамырда Тасмағамбетов Қазақстан гольф федерациясының президенті болып сайланды.<ref>[https://forbes.kz/articles/tasmagambetov_stal_glavoy_kazahstanskoy_federatsii_golfa Тасмагамбетов стал главой Казахстанской федерации гольфа]</ref> Ол федерацияны 2023 жылғы 2 сәуірге дейін басқарды.<ref>[https://bassport.kz/ru/news/8949 Казахстанская федерация гольфа избрала нового президента]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2022 жылғы 23 қарашада Арменияның премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының]] (ҰҚШҰ) Бас хатшысы қызметіне Иманғали Тасмағамбетов тағайындалғанын мәлімдеді.<ref>[https://kaz.zakon.kz/sayasat/6016474-imangali-tasmagambetov-ukshu-nyn-bas-khatshysy-bolyp-tagaiyndaldy.html Иманғали Тасмағамбетов ҰҚШҰ-ның Бас хатшысы болып тағайындалды]</ref> 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап ҰҚШҰ Бас хатшысы ретінде жұмысқа кірісті.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-tizginin-ustagan-resejlik-nato-kuru-aldynda-tur-ma Қазақстан тізгінін ұстаған "ресейлік НАТО" құру алдында тұр ма]</ref> 2025 жылғы 27 қарашада Қырғызстан президенті [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаровтың]] төрағалығымен өткен отырыста ҰҚШҰ Бас хатшысы болып Қырғызстан өкілі Таалатбек Масадықов тағайындалды. Ол қызметіне 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап кірісті.<ref>[https://odkb-csto.org/news/news_odkb/v-bishkeke-sostoyalas-sessiya-soveta-kollektivnoy-bezopasnosti-odkb/#loaded В Бишкеке состоялась сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ]</ref> [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің]] мүшесі, «[[Мәдени мұра]]<nowiki></nowiki>» атты Мемлекеттік бағдарламаның қоғамдық кеңесінің төрағасы, [[ЮНЕСКО]] ісі жөніндегі [[ЮНЕСКО ісі жөніндегі Қазақстан Республикасы Ұлттық комиссясы|ҚР Ұлттық комиссясының]] төрағасы, [[Қазақстан Республикасының оқпен ату Федерациясы]]ның құрметті президенті, академик А.Х. Марғұлан атындағы Халықаралық қор басқармасының төрағасы. Тасмағамбетов [[Моңғолия]]ға, [[Батыс Қазақстан]]ға және [[Ресей|Ресей Федерациясының]] [[Астрахан облысы]]на ([[Каспий теңізі|Каспий]]: мұнай және мәдениет) және т.б. жерлерге Халықаралық мәдениеттанушылық экспедициялар ұйымдастырған. Соның нәтижесінде 2000 жылы [[Моңғолия]]дан [[Қазақстан]]ға ежелгі түбегейлі Күл-тегін тас хатының көшірмесі орнатылды. Қазақ мәдениеті мен тарихының мұраларын жаңғыртып, көпшілікке жеткізуге тағы басқа көп жұмыс атқарған қайраткер.<ref>[http://www.ardaktylar.kz/persons/tasmaambetov-imanali-nralily/ Өнегелі өмір иелері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119022304/http://ardaktylar.kz/persons/tasmaambetov-imanali-nralily/|date=2011-01-19 }}</ref> Оншақты кітаптардың және көптеген ғылыми еңбектердің авторы. Мәдениеттану, мемлекеттік басқару, әлеуметтік-экономикалық өркендеу проблемалары және саясаттануға байланысты мақалалардың авторы. == Марапаттары == * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (1998) * [[Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ордені|«Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» ордені]] (2004) * [[Орыс Православиелік Шіркеуі]]нің [[Мәскеулік Даниил қасиетті патшасы ордені|«Мәскеулік Даниил қасиетті патшасы» ордені]] * Ресей Федерациясының [[Ресей Дружба народов ордені|«Дружба народов» орденімен]] және көптеген алқалармен марапатталған. == Отбасы == Әкесі — Тасмағамбетов Нұрғали (1926—1997). Анасы — Қоқанова Ділдә Матайқызы (1930—2019). Үйленген, жұбайы — Бекқұлова Клара Дауымқызы (1957 ж.т.), мұғалім.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Үлкен қызы — Әсел (1979 ж.т.), заңгер, «Сәби» қайырымдылық қорының президенті. Кенже қызы — [[София Иманғалиқызы Тасмағамбетова|София]] (1983 ж.т.), суретші. Ұлы — Нұрсұлтан (1994 ж.т.). Бауыры — Құрманғали (1959 ж.т.), мамандығы бойынша мұғалім, экономист, 2019 жылдан бастап Атырау облыстық мемлекеттік кірістер департаменті басшысының орынбасары.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kurmangali-tasmagambetov-naznachen-na-novuyu-doljnost-369757/ Курмангали Тасмагамбетов назначен на новую должность]</ref> Апасы — Нұрсұлу (1950—2024), педиатр, бұрынғы Оңтүстік Қазақстан облыстық денсаулық сақтау департаменті бастығы. Екінші апасы — Ғалия (1952—2022). Қарындасы — Рысты (1964 ж.т.), [[Ембімұнайгаз|«Ембімұнайгаз» АҚ]] бас директорының экономика және қаржы жөніндегі орынбасары. Жиен немерелері — Дінмұхаммед (2000 ж.т.), Нұреддин (2005 ж.т.), Сирин (2013 ж.т.), Иман (2016 ж.т.). Күйеу баласы, үлкен қызы Әселдің жұбайы — белгілі кәсіпкер, «Fincraft Group» холдингінің президенті [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]. «Forbes Kazakhstan» журналы кәсіпкердің 2025 жылғы байлығын 435 млн доллар көлемінде бағалаған.<ref>[https://forbes.kz/ranking/object/56 Кенес Ракишев]</ref> ==Шығармашылығы== И. Тасмағамбетов өзі айтқандай: «Мен ырымшыл емеспін, бірақ атеист те емеспін». Қазақстан тарихы, этнографиясы, археология мәселелеріне терең көңіл бөліп, Орталық Азия халықтарының қолтаңба өнерінің заттарын жинаумен айналысады. Саяси қайраткер мұраты — [[Мұстафа Шоқай]], [[Франсуа Миттеран]]. * Ат жалындағы өркениет * Құлыптас == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} [[Санат:Қазақстан философтары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Алматы әкімдері]] [[Санат:Астана әкімдері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Саяси ғылымдар докторлары]] [[Санат:II дәрежелі мәртебелі Саровтық Серафим орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан ЛКЖО ОК бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] [[Санат:Орыс православ шіркеуінің әулие әділ князь Мәскеулік Даниил орденінің иегерлері]] [[Санат:Нұр Отан саяси кеңесінің мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] 3p63xz1kxtidsf2toig08k1hmuhk8o5 0 5826 3630988 3626183 2026-07-17T10:43:31Z ~2026-40197-37 183558 3630988 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Француз Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-fr|République française}} |Атау септігі = Франция |Елтаңба = Armoiries république française.svg |Байрақ = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |Ұраны = Liberté, Égalité, Fraternité<br />(Азаттық, Теңдік, Бауырластық) |Әнұранның аты = Марселез |Аудио = La Marseillaise.ogg |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 51|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 2|lon_min = 34|lon_sec = 0 |region = FR |CoordScale = 5000000 |Картада = EU-France.svg |карта тақырыбы = '''Францияның''' орналасуы (қою жасыл):<br>— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр)<br>— [[Еуропа одағы|Еуроодақта]] (ашық жасыл) |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[аралас республика|аралас]] [[республика]] |Құрылды = [[486 жыл]] ([[Франк мемлекеті]])<br />тамыз [[843 жыл]] ([[Верден келісім]])<br /> 22 қыркүйек [[1792 жыл]] ([[Бірінші Француз республикасы]], жарияланды)<br />4 қазан [[1958 жыл]] ([[Бесінші Француз республикасы]]) |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = |Тілі = [[француз тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Париж]] |Ірі қалалары = Париж, [[Марсель]], [[Лион]], [[Тулуза]], [[Ницца]], [[Нант]], [[Страсбург]], [[Монпелье]], [[Бордо]], [[Лилль]] |Басшы қызметі = [[Франция президенті|Президенті]]<br />[[Франция премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Эммануэль Макрон]]<br />[[Себастьен Лекорню]] |Жер аумағы = 640 679<ref>{{Cite book |chapter-url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook |chapter=Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2012 |accessdate=4 September 2017 |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 42 |Судың үлесі = 0,26 % |Этнохороним = француз, [[француздар]] |Жұрты = {{өсім}} 67 970 000<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641607|title=Demography – Population at the beginning of the month – France|year=2019 |website=Insee|access-date=31 July 2019}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 21 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 104 |Тығыздық бойынша орны = 106 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 3,061&nbsp;трлн.<ref name="IMFWEOFR">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&pr.y=7&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund |website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 10 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47,223<ref name="IMFWEOFR"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 26 |ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 2,707&nbsp;трлн.<ref name="IMFWEOFR"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 7 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 41,761<ref name="IMFWEOFR"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 22 |АДИ = {{өсім}} 0,891<ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2018 |АДИ бойынша орны = 26 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Еуро]] |Интернет үйшігі = [[.fr]]<ref name="domen">Сонымен қатар Еуро одаққа мүше болғандықтан [[.eu]] үйшігінде қолданады.</ref> |ISO = |Телефон коды = 33 |Уақыт белдеуі = +1, +2 |Түсініктемелер = }} '''Франция''' ({{lang-fr|France}}, {{Audio-IPA|Fr-France.oga|[fʁɑ̃s]}}, ресми атауы '''Француз Республикасы''' {{lang-fr|République française}}, {{Audio-IPA|République Française.ogg|[ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz]}}) — [[Батыс Еуропа]]дағы ең ірі мемлекет. Ол жер ауданы жағынан [[Ұлыбритания]]дан екі есе үлкен. Францияның құрамына [[Корсика|Корсика аралы]], [[Жерорта теңізі]] мен [[Бискай шығанағы|Бискай шығанағындағы]] ұсақ аралдар кіреді. Француз одағы деп аталатын бірлестікке бес шалғай департамент ([[Кариб теңізі]] алабындағы [[Гваделупа]], [[Мартиника]], Оңтүстік Америкадағы [[Гвиана]], [[Үнді мұхитындағы Реюньон]], [[Атлант мұхиты]]ндағы Сен-Пьер мен Микелон) және т. б. жатады. Халық санын 67 млн адам құрайды. Француздар елін «гексагон» (алтыбұрыш) деп атайды. Еуропаның батысында орналасқан елдің негізгі аумағының құрлықтағы шекаралары солтүстікте [[Бельгия]] мен [[Люксембург]], шығыста [[Германия]] мен [[Швейцария]], ал оңтүстік-шығыста [[Италия]] және [[Монако|Монакомен]], оңтүстік-батыста [[Испания]] және [[Андорра]]мен шектеседі. [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] кіретін дамыған мемлекеттердің аралығында орналасуы Францияның еуропалық біртұтас қарым-қатынастарының дамуына оң әсер етеді. Францияның теңіздік шекаралары [[Жерорта теңізі]], [[Бискай шығанағы]] және [[Ла-Манш]] бұғазы бөліп тұр. Жағалауларында кеме тоқтайтын қолайлы қойнаулардың болуы Францияның ежелден-ақ теңіз көлігінің дамуына және [[Еуропа]] ғана емес, басқа дүние бөліктерінде орналасқан елдермен де сыртқы сауда экономикалық қатынастар орнатуына алғышарт болды. Франция — мемлекеттік құрылымы жөнінен унитарлы [[республика]], ал әкімшілік-аумақтық бөлінісі жағынан 96 департаменттен тұрады. 1958 жылы генерал [[Шарль де Голль]] елде мемлекетті басқарудың жаңа үлгісі — Бесінші республиканы орнатты. Франция Республикасында президенттің айрықша зор өкілеттілігі бар, ол елдің сыртқы саясатына қатысты мәселерді шешеді. Президент тағайындаған премьер-министр үкіметті басқарып, елдің ішкі жағдайына толығымен жауап береді. Елдегі заң шығарушы орган — екі палатадан — сенат және ұлттық ассамблеядан тұратын [[парламент]]. == Агломерациялары == {| class="wikitable" |- ! Қала !! Адамдар саны |- | [[Париж]] || 10,9 млн |- | [[Марсель]] || 1,6 млн |- | [[Лион]] || 1,4 млн |- | [[Лилль]] || 1,3 млн |- | [[Тулуза]] || 1,1 млн |- | [[Ницца]] || 900 мың |- | [[Нант]] || 577 мың |- | [[Тулон]] || 253 мың |- | [[Монпелье]] || 248 мың |} Францияда француздардан бөлек [[британдықтар|британдар]], [[фламандтықтар|фламандар]], [[баскілер]], [[корсикалықтар|корсикандар]] тұрады. Еуропадағы халқы ең тығыз қоныстанған ел — осы Франция. 1945–1960 жылдар арасында халық саны жылдам өсті. Қазіргі кезде елде 63 миллионнан аса халық тұрады (2012). Табиғатында француздар — өте мейірімді, көңілді, ақжарқын халық. Олар ойын тіке айтатын, бірбеткей мінезге ие. == Тарихы == {{main|Франция тарихы}} {{Грамматикасы тексерілсін}} [[Сурет:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|220px|[[Наполеон Бонапарт]]]] Франция аумағын адамдар ең ежелгі заманнан бастап мекендеген. [[Палеолит]] пен [[мезолит]]тің ғылымға белгілі негізгі мәдениеттерінің бірқатары Франциядағы жер атауларына байланысты ([[шелль]], [[ашель]], [[мустье]], [[ориньяк]], [[солютрей]], [[мадлен]], [[азиль]], [[тарденуаз]]). Оңтүстік Франциядағы палеолит кезеңіне тән үңгірлер ([[Фон-де-Гом]], [[Ласко]], [[Монтеспан]], т.б.) жартастарға салынған суреттерімен көпке танымал. Ерте палеолит дәуірінде Франция аумағында кампиния мәдениеті тайпалары өмір сүрген (б.з.б. 6 — 4 мыңжылдықтар). [[Сена]], [[Уаза]], [[Марна]] өзендерінің алаптарынан алғашқы егіншілік құрал-саймандары (б.з.б. 3-мыңжылдық) табылды. Б.з.б. 6 — 5 ғасырларлардан бастап б.з. 1-мыңжылдықтың соңына дейін Франция аумағына кельт тайпалары қоныстанды. [[Рома|Римдіктер]] оларды галлдар деп атады, сондықтан бүкіл ел [[Галлия]] атанды. Оңтүстік-батыста негізінен [[иберлер]] тұрды, б.з.б. 6 ғасырдан бастап [[Жерорта теңізі]] жағалауларына [[гректер]] өз иеліктерінің негізін қалады. Олардың ішінде негізгісі — Массалия (қазіргі [[Марсель]]) болды. Б.з.б. 2 ғасырдың соңы — 1 ғасырдың ортасында Галлияны римдіктер жаулап алды. Галлдар [[Рим империясы]]на қарсы ерлікпен шайқасты. Дегенмен, күш тең емес еді. Рим үстемдігі елдің көп бөлігінде өндірістің дамыған құл иеленушілік әдісінің орнығуына себеп болды, көптеген қалалар салынды ([[Лион]], [[Ним]], [[Бордо]], т.б.). 2–4 ғасырлар арасында Францияда [[Христиандық|христиан діні]] таралды. Романдану процесінің нәтижесінде [[кельт тілдері]]н [[латын тілі]] ығыстырып шығарды. 3 ғасырда басталған Рим империясындағы саяси дағдарысқа байланысты Галлияда тауарлы өндірістің көлемі қысқарып, Италиямен экон. байланыстар әлсіреді. 4–5 ғасырларда герман тайпаларының баса-көктеп кіруі ел аумағындағы Рим үстемдігін түпкілікті жойды. Жаңадан бургундтардың (406), вестготтардың (418) мемлекеттері құрылды. 486 жылы [[франктер]] Галлиядағы соңғы рим иелігін басып алды (қ. [[Франк мемлекеті]], Шарль). 10 ғасырдан бастап ел Франция деп атала бастады. 987 жылы франк тағын Капеттер әулеті иеленді. Біртұтас корольдік іс жүзінде бір-біріне тәуелсіз көптеген иеліктерге бөлініп кетті. 10 ғасырда бір-біріне туыстас екі ірі халық — Луара өзінінің солтүстігіне қарай солтүстік француз және оңтүстікте, Бретань түбегіне бретань халқы қалыптасты. Алғашында король иелігі (домен) Францияның солтүстік бөлігіндегі Париж бен Орлеанның айналасында ғана болды. 11–12 ғасырларда крест жорықтарына байланысты оңтүстіктегі қалалардың (Бордо, [[Тулуза]], Ним, [[Марсель]], т.б.) гүлденуі басталды. Егіс көлемі артып, дәнді дақылдардың сорттары мен мал тұқымы жақсарды. Қолөнер (әсіресе, шұға тоқу) жоғары дамыды. Солтүстік Франциядағы қалалардың дамуы мен жеке аймақтар арасындағы экономикалық байланыстардың кеңеюі елдің бұл бөлігіндегі саяси бытыраңқылықты жоюға маңызды алғышарттар жасады. 13 ғасырдың бас кезінде Англия корольдігі Солтүстік Францияның көпшілік бөлігінде билік құрды. 13 ғасырдың 2-жартысында елдің орталықтануы күшейіп, Париж оның саяси және экон. орталығынана айнала бастады. 14 ғасырдың бас кезінде король иелігі елдің көпшілік бөлігін алып жатты. 1302 жылы үш сословие өкілдерінен құрылған — Бас Штаттар шақырылды. Ол ортталық өкімет билігінің күшеюіне қызмет етті. Бірақ Жүз жылдық соғыс Францияның дамуын тежеді. Соғыс қимылдары, тонау, салықтардың өсуі халықтың азаюына, өндіріс пен сауданың құлдырауына алып келді. 15 ғасырдың 2-жартысынан бастап Франция экономикасы біртіндеп қалпына келе бастады. Король билігі нығайып, елге жаңадан Бургундия, Пикардия, Ниверне герцогтіктері қосылды. 15 ғасырдың соңында Прованс пен Бретань бағындырылды. 16–17 ғасырларда Франция Батыс Еуропадағы үстемдік үшін [[Габсбургтер әулеті]]мен ([[Рим империясы|“Қасиетті Рим империясы”]] және Испаниямен) соғыстар жүргізді. Ұзаққа созылған сәтсіз соғыстар, елдің материалдық ресурстарының елеулі сарқылуы, салықтардың өсуі мен экономиканың кері кетуінің нәтижесінде терең қоғамдық-саяси дағдарыс қалыптасты. Халықтың әр түрлі топтарының әлеуметтік наразылығының идеологияның негізі сол кездегі кең тараған кальвин ілімі болды (бұл ілімді жақтаушыларды гугеноттар деп атады). Ел католиктер мен гугеноттар болып екіге жіктелді. Олардың абсолютизммен және өзара күресі ұзаққа созылған азамат соғысына (“Діни соғыстарға”) ұласты. Оның шарықтау шегі — 1572 жылы 24 тамызда Парижде гугеноттарды жаппай қырғынға ұшырату болды ([[Варфоломей түні|“Варфоломей түні”]]). Билікке келген Бурбондар әулеті діни соғыстарды тоқтатып, католик дінін Франциядағы ресми дін ретінде бекітті, ал гугеноттарға дін ұстану еркіндігі берілді. [[XIV Луи]] кезінде Францияны іс жүзінде бірінші министр кардинал А.Ж.П. Ришелье биледі (1634–1648). Ол король билігін елеулі нығайтып, елдің орталықтануын күшейтті. Отыз жылдық соғыстың нәтижесінде Франция өзіне Эльзасты қосып алып, Еуропадағы ең қуатты монархияға айналды. 1701–1714 жылы испан тағы үшін болған соғыста Англия, [[Аустрия]] мен олардың одақтастары Францияның Еуропадағы үстемдігіне тосқауыл қоюға тырысты. Жеті жылдық соғыста (1756–1763) Франция [[Үндістан]] мен [[Канада]]дағы отарларының көпшілігінен айрылып, Ұлыбританияға беруге мәжбүр болды. 1789 жылы басталған [[Француз төңкерісі|Француз революциясы]] нәтижесінде монархия мен феод. тәртіптер жойылып, Бірінші республика жарияланды. 1792 жылы революциялық соғыстар басталды. Ол [[Наполеон Бонапарт]]тың билікке келуімен және Еуропаны түгел қамтыған соғыстың нәтижесінде Францияның жеңілуімен аяқталды. Елде король билігі қалпына келтірілді. 1848 жылы ақпан революциясының нәтижесінде Екінші республика орнады. Либералдар мен социалистердің арасындағы жанжалды пайдаланған Луи Наполеон 1852 жылы Екінші империяны жариялап, таққа отырды. 1870–1871 жылдары Франция — [[Пруссия]] соғысының нәтижесінде Франция Эльзас пен [[Лотарингия]]дан айрылып, Екінші империя жойылды. 19 ғасырдың соңында отаршылдық империяның құрылуы негізінен аяқталды. 1914–1918 жылдары бірінші дүниежүзілік соғысқа Франция [[Антанта]]ның құрамында қатысты. 1919 жылы Версаль бітім шарты бойынша Францияға [[Эльзас]] пен [[Лотарингия]] қайтарылды. 1920–1930 жылдары елде экономикалық дағдарыстар жиі-жиі болып тұрды. Нәтижесінде жұмысшы қозғалысы күшейіп, фашистік ұйымдар құрылды. 1936 жылы Халықтық майдан құрылып, фашистік ұйымдарға тыйым салынды, еңбекшілердің жағдайын жақсарту жөніндегі шаралар (40 сағаттық жұмыс аптасын, ақысы төленетін демалыс енгізу, т.б.) жүзеге асырылды. 1938 жылы Халықтық майдан ыдырады. Екінші дүниежүзілік соғыс Франция үшін сәтсіз басталды. 1940 жылы Францияны [[Германия]] оккупациялады. Министрлер кабинетінің жаңа төрағасы маршал Анри Петен Германиямен бітімге қол қойып, елді екі аймаққа бөлуге келісті. Оның біреуі — немістер басып алған Солтүстік және Оңтүстік-батыс Франция аумағы болса, екіншісі Францияның қалған бөлігі мен теңіздің ар жағындағы аумақтар енген, астанасы Виши қала болған автономды француз мемлекеті атанған аймақ болды. Маршал Петен осы француз мемлекетінің президенті болып тағайындалды. 1944 жылы Францияны одақтастар әскері азат етті. [[Алжир]]дегі Француз Ұлттық азат ету комитеті өзін Француз Республикасының Уақытша үкіметі деп жариялады. 1946 жылы Төртінші республиканың конституциясы қабылданды. 1949 жылы Фрацния [[НАТО|НАТО-ның]] құрамына кірсе де, 1966 жылы оның әскери құрылымынан шықты. Соғыстан кейін Ф-ның отарлық жүйесі ыдырай бастады. 1954 жылы сегіз жылдық соғыстан кейін Ф. Үндіқытайды тастап шықты. 1954 жылы 1-қарашада Алжирде ұлт-азаттық көтеріліс басталды. 1956 жылы наурызда Франция [[Марокко]] мен [[Тунис]]тің тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. 1956 жылы қарашада Франция [[Мысыр]]ға қарсы ағылшын-француз-израиль агрессиясына белсене қатысты. Осындай қиын жағдайда 1957 жылы Батыс Еуропадағы бірнеше мемлекет “Ортақ рынок” құру жөнінде шарт жасасты. Дегенмен, Алжирдегі сәтсіздіктер, Суэц арандатушылығының күйреуі, әскери шығындардың көбеюі Төртінші республиканың дағдарысына әкеп соқты. Армия мен елде реакциялық күштер бас көтерді. 1958 жылы мамырда олар Алжирде республикаға қарсы бүлік бастады. Алжирдегі француз армиясының басшылығы да бүлікшілерге қосылып, генерал Шарль де Голль бастаған “Ұлттық құтқару” үкіметін құруды талап етті. 1 маусымда Ұлттық жиналыс Голльдің төтенше өкілеттілік жөніндегі заң жобаларын мақұлдады. 1958 жылы Бесінші республиканың конституциясы атқарушы билік құқықтарын кеңейтті. Президент Ұлттық жиналысты тарату мүмкіндігіне ие болып, референдум өткізуге, заң жобаларын ұсыну, төтенше жағдайларда бүкіл өкімет билігін өз қолына алуға құқылы болды. 1958 жылы 21 желтоқсандағы сайлаудың нәтижесінде Голль президент болып сайланды. 1958–1960 жылдары [[Африка]]дағы француз отарлары — [[Гвинея]], [[Судан]], [[Сенегал]], [[Мадагаскар]], [[Дагомея]], [[Нигер]], [[Жоғарғы Вольта]], [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]], [[Чад]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Конго Республикасы|Конго]], [[Габон]], [[Мавритания]], [[Того]] мен [[Камерун]] тәуелсіздікке ие болды. 1962 жылы ұзаққа созылған соғыстан кейін Алжир толық тәуелсіздікке қол жеткізді. 1960–1990 жылдар аралығында Франция экономикасы дамыған, демократ. қоғамы толық қалыптасқан әлемдегі жетекші елдердің біріне айналды. 1981 жылы ел президенті болып бірінші рет социалист Франсуа Миттеран сайланды. 1995 жылдан ел президенті [[Жак Ширак]] болды. == Саясаты == {{Толық мақала|Францияның әкімшілік бөлінуі|Франция аймақтары|Франция департаменттері}} [[Сурет:Карта-Франции-2021.jpg|нобай|Францияның әкімшілік картасы]] [[Сурет:France Overseas.svg|нобай|Францияның шетелдегі иеліктері]] Франция 18 аймаққа бөлінген, оның 12-сі Еуропа құрлығында, біреуі (Корсика) — [[Корсика]] аралында, тағы бесеуі - мұхиттың арғы жағында орналасқан. Аймақтарда заңды автономия жоқ, бірақ олар [[салық]]тарды өздері белгілей алады және [[бюджет]]терді бекітеді. 18 аймақ 101 [[Франция департаменттері|департаментке]], сондай-ақ Лион метрополиясына бөлінеді, ол 342 округтен және 4039 кантоннан тұрады. Францияның негізін 36 682 коммуналар құрайды. Париж департаменті жалғыз [[коммуна]]дан тұрады. Мұхиттың арғы жағындағы бес аймақтың әрқайсысы ([[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Француз Гвианасы]], [[Реюньон]], [[Майотта]]) бір бөлімнен тұрады. Корсика аймағы (құрамына 2 департамент кіреді) метрополияның басқа аймақтарынан (құрлықтағы Франциядан) ерекшеленетін әкімшілік-аумақтық бірліктің ерекше мәртебесіне ие. Онда орталыққа бағынбайтын тәуелсіз басқару органдары бар. 2003 жылы Корсиканың 2 департаментін біріктіру туралы референдум сәтсіз аяқталды. Бұл аймақтардың барлығы Еуропалық Одақтың бөлігі болып табылады. Француз Республикасының құрамына мыналар кіреді деп айта аламыз: # Метрополия (13 аймаққа, 96 департаментке және Лион метрополиясына бөлінген). # 5 шалғай департамент: [[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Гвиана]], [[Реюньон]], [[Майотта]]<ref>Майотта (Маоре) аралының аймағы — даулы аумақты басқаратын Франция мен [[Комор]] арасындағы аумақтық дау-дамайдың нысаны. Францияның әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Францияның шетелде орналасқан аймағы мәртебесіне ие. Комордың әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Комор Одағы мемлекетінің төрт автономды аралдарының бірі мәртебесіне ие.</ref>. # 5 шалғай аймақ: [[Француз Полинезиясы]], [[Уоллис және Футуна]] аралдары, [[Сен-Пьер және Микелон]], [[Сен-Бартелеми]], [[Сен-Мартен]]. # Ерекше мәртебесі бар 3 аймақ: [[Жаңа Каледония]], [[Клиппертон]], [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]]. === Мемлекеттік жүйенің негіздері === {{Толық мақала|Францияның саяси құрылымы}} Франция — [[Президенттік республика|президенттік типтегі]] [[Унитарлы мемлекет|унитарлық республика]]. Мемлекеттің негізгі заңы — 1958 жылы 4 қазанда қабылданған [[конституция]]. Ол Бесінші Республиканың билік органдарының қызметін реттейді: басқарудың республикалық президенттік-парламенттік формасын белгілейді ''(Франция Республикасының Конституциясы, 2 бөлім)''. Француз Республикасының Конституциясы келесі баптар бойынша бірнеше рет қайта қаралды: * тікелей жалпыға бірдей сайлау құқығы негізінде Президентті сайлау (1962), * үкімет мүшелерінің қылмыстық жауаптылығы туралы Конституцияның жаңа бөлімін енгізу (1993 ж.), * парламенттің бірыңғай сессиясын енгізу және референдумның құзыретін кеңейту (1995), * Жаңа Каледонияның мәртебесіне қатысты уақытша шараларды қабылдау (1998), * Экономикалық және Валюталық одақ құру, ерлер мен әйелдердің сайланбалы мандаттарға және сайланбалы функцияларға тең құқылы қол жеткізуі, Халықаралық қылмыстық соттың заңды құқығын тану (1999), * президенттік мандаттың мерзімін 7-ден 5 жылға дейін қысқарту (2000), * мемлекет басшысының қылмыстық жауапкершілігі туралы реформа, өлім жазасын жоюды Конституцияда бекіту, Жаңа Каледония автономиясын реформалау (2007), * мемлекеттік құрылымды жаңарту реформасы және өкілеттіктерді бөлуде тепе-теңдік орнату (2008 ж.). Францияда 9 мүшеден тұратын Конституциялық Кеңес жұмыс істейді. Оның міндеті — сайлаулардың дұрыстығына және Конституцияға өзгертулер енгізетін заңдарға, және де оған қарауға ұсынылған заңдардың конституциясына бақылау жасау. === Атқарушы билік === {{Толық мақала|Франция президенттерінің тізімі}} Мемлекет басшысы және атқарушы биліктің басшысы — [[президент]], қазіргі кезде [[Эммануэль Макрон]]. Бесінші республикада премьер-министр ішкі және экономикалық саясатқа жауап береді және жалпы жарлықтар шығаруға құқылы. Ол үкіметтің саясатына жауапты деп саналады (20-бап). Премьер-министр үкіметтің қызметін басқарады және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді (21-бап). Премьер-министрді президент тағайындайды. Оның кандидатурасын Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауы талап етілмейді, себебі парламент кез келген уақытта үкіметке сенімсіздік вотумын жариялай алады. Әдетте премьер-министр партияның атынан Ұлттық жиналыстағы көп орынға ие болады. Премьер-министр өз кабинетінде министрлердің тізімін жасайды және оны президенттің бекітуіне ұсынады. Премьер-министр Ұлттық Ассамблеяда заңдар қабылдау туралы бастама көтереді және олардың орындалуын қамтамасыз етеді, ол сонымен бірге ұлттық қорғаныс үшін жауап береді. Премьер-министр Президенттің актілеріне қол қояды, оны Конституцияның 15-бабында белгіленген кеңестер мен комитеттердің төрағасы етіп ауыстырады<ref>1958 ж. Франция конституциясы. III бөлім. 20-23 баптар.</ref>. 2020 жылдың 3 шілдесінен бастап үкіметті [[Жан Кастекс]] басқарады. === Заң шығарушы орган === Франциядағы заң шығару билігі Парламентке тиесілі, оның құрамына екі палата — Сенат пен Ұлттық Ассамблея кіреді. Тікелей емес жаппай дауыс беру арқылы сайланатын Республика Сенаты 348 сенатордан тұрады, оның 305-і метрополиядан, 9-ы шалғай аумақтан, 5-і француз қауымдастығынан және 12-сі шетелде тұратын француз азаматтарынан тұрады. Сенаторларды алты жылдық мерзімге (2003 жылдан бастап, 2003 жылға дейін - 9 жылға) Ұлттық Ассамблея мүшелерінен, бас кеңесшілерден және муниципалдық кеңестердің делегаттарынан тұратын сайлау алқасы сайлайды, ал сенат үш жылда бір рет жаңарып отырады. == Экономикасы == {{Толық мақала|Франция экономикасы}} [[Сурет:La Défense vue depuis la Tour Eiffel.png|thumb|300x300px|[[La Défense]] ([[Эйфель мұнарасы]]нан көрініп тұрғандай) 2017 жылы [[Ernst & Young]] континентальды Еуропадағы жетекші орталық бизнес ауданы және әлемдегі төртінші болып танылды.<ref>[https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf The attractiveness of world-class business districts: Paris La Défense vs. its global competitors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718045821/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |date=2020-07-18 }}, [[Ernst & Young|EY]], November 2017</ref>]] [[Сурет:France Product Exports (2019).svg|upright=1.3|thumb|right|Франция экспортының пропорционалды ұсынысы, 2019]] Жетілік тобының (бұрынғы сегіздік тобы) жетекші индустриялық дамыған елдерінің мүшесі, 2020 жылғы жағдай бойынша ол [[Аларман қабілет тепетендігі|сатып алу қабілетінің паритеті]] бойынша әлемдегі [[ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі|оныншы]] және ЕО-ның екінші ірі экономикасы болып саналады. Франция 1999 жылы еуроны енгізу үшін ЕО-ның басқа 11 мүшесіне қосылды, ал еуро монеталары мен банкноттары 2002 жылы француз франкін (₣) толығымен алмастырды. Францияда әртараптандырылған экономика бар, онда қызмет көрсету секторы басым (2017 жылы ЖІӨ-нің 78,8% - ын құрады), ал [[Екінші қайтара сектор|өнеркәсіп секторы]] ЖІӨ-нің 19,5% -ын құрады, ал қалған 1,7% -ы бастапқы секторға тиесілі болды. Әлемдегі сауда көлемі бойынша бесінші ел (және Еуропада Германиядан кейін екінші). Бұл Германия мен Италиядан кейінгі Еуропадағы үшінші ірі өндіруші ел. Франция сонымен қатар әлемдегі ең көп баратын ел, сонымен қатар [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақтың]] жетекші аграрлық державасы. Франция 2019 жылы Еуропадағы тікелей шетелдік инвестицияларды ең ірі алушы болды, Еуропа бойынша зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалатын қаржысы бойынша екінші орынды иеленген, 2020 жылы [[Bloomberg]] инновациялық индексі бойынша әлемдегі ең [[инновация]]лық 10 елдің қатарына кірді, сонымен қатар 2019 жылғы жаһандық бәсекеге қабілеттілік туралы есепке сәйкес әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 15-ші ел болды (2018 жылмен салыстырғанда 2 сатыға жоғары). [[Халықаралық валюта қоры|ХВҚ]] мәліметтері бойынша, 2020 жылы Франция [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі|жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша әлемдегі 20-шы ел]] болды, бір тұрғынға 39 257 доллар. 2019 жылы Франция Біріккен Ұлттар Ұйымының адам даму индексінде 0,901 мәнімен қосылды (бұл адам дамуының өте жоғары деңгейін көрсетеді) және 2019 жылы сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде 23 -ші орынға ие болды.<ref name="HDIFR">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/2018-update |title=Human Development Index 2018 Statistical Update |publisher=[[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=10 July 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive summary p. 2 |publisher=[[Transparency International]] |website=transparency.org |access-date=10 July 2019}}</ref> [[Сурет:French economy 2016 - expenditures.png|thumb|left|2016 жылы шығыстар түрі бойынша Франция экономикасының (ЖІӨ) құрамы]] 2018 жылы Франция әлемдегі 5-ші ірі сауда мемлекеті болды, сонымен қатар Германиядан кейінгі Еуропадағы екінші ірі сауда мемлекеті болды.<ref name="wto">[https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf World Trade Statistical Review 2019], [[World Trade Organization]], p. 11</ref> [[Сурет:BlueEurozone.svg|thumb|alt=European map of Eurozone monetary union|Франция — валюталық одақтың, [[Еуроаймақ]]тың (қою көк) және [[Бірыңғай еуропалық нарық]]тың (ашық көк) бөлігі.]] Қаржылық қызметтер, банк және сақтандыру секторы экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Францияда олардың клиенттеріне тиесілі үш ірі қаржы институттары орналасқан. Париж қор биржасы ({{lang-fr|La Bourse de Paris}}) — 1724 жылы [[XV Луи]] құрған ескі мекеме. 2000 жылы Париж, Амстердам және Брюссель биржалары [[Euronext]]-ке қосылды. 2007 жылы Euronext [[Нью-Йорк қор биржасы]]мен бірігіп, әлемдегі ең ірі [[NYSE Euronext]] биржасын құрды. [[Euronext Paris]], NYSE Euronext тобының француз филиалы — [[Лондон қор биржасы]]нан кейінгі Еуропадағы 2-ші ірі биржалық нарық. Француз компаниялары сақтандыру мен банктік салада негізгі позицияларын сақтап қалды: [[AXA]] 2019 жылы банктік емес активтердің жалпы көлемі бойынша әлемдегі үшінші сақтандыру компаниясы болды. Жетекші француз банктері — [[BNP Paribas]] және [[Crédit Agricole]], 2020 жылы [[McGraw-Hill|S&P Global Market Intelligence]] есебіне сәйкес активтері бойынша ірі 10 банктердің қатарына кіреді. Сол дереккөзге сәйкес, [[Société Générale]] мен [[Groupe BPCE]] 2020 жылы тиісінше әлемдегі 17-ші және 19-шы ірі банктер болды. '''Франция''' — Еуропалық біртұтас нарықтың (500 миллионнан астам тұтынушы) бөлігі болып табылатын [[еуроаймақ]]тың мүшесі (шамамен 330 миллион тұтынушы). Бірнеше ішкі коммерциялық саясат Еуропалық Одақ (ЕО) мүшелері арасындағы келісімдермен және ЕО заңнамасымен анықталады. Франция ортақ еуропалық валюта — [[еуро]]ны 2002 жылы енгізді. === Сыртқы экономикалық байланыстар === Франция экономикасы дүниежүзілік шаруашылықтың ажырамас бөлігіне айналды. [[Сыртқы сауда]] экономикалық өрлеуге негіз болып отыр, оған оң [[сальдо]] тән. Экспорт көлемі жөнінен ел батыс Еуропада тек Германияны ғана алға салады, Францияның сыртқа шығаратын тауарларының жалпы құны дүниежүзілік [[тауар экспорты]]ның 5,1% -ын құрайды. Экспорт құрылымында машиналар мен жабдықтар 43 және ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізаты 20 басым болып отыр. Соңғы жылдары әскери техника мен қару–жарақты сыртқа сату жөнінде АҚШ–тан кейінгі екінші орынға шықты. [[Импорт]] көлемі жөнінен Франция Жапониямен қатар АҚШ, Германиядан кейінгі үшінші орынды бөліседі. Франция — [[халықаралық туризм]] орталығы. Қазіргі кезде Франция жылына 77 млн–дай шетел туристері қабылдайды. Елдің сыртқы экономикалық байланыстарын дамытуда [[туризм]]нің маңызы зор. === Өнеркәсібі === [[Сурет:poezdafr.jpg|thumb|right|200px|Темір жолы техникасы]] [[Сурет:samrf.jpg|thumb|right|200px|Авиациялық техника]] [[Сурет:sam2.jpg|thumb|right|200px|Әскери авиациялық техника]] [[Сурет:parfumc.jpg|thumb|right|200px|Парфюм мен косметика]] Франция — жоғары дамыған индустриялы-аграрлы ел. [[Өнеркәсіп]] өндірісінің жалпы көлемі бойынша дүние жүзінде 4-орын ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Жапония]], [[Германия]]дан кейін), Еуропада Германиядан кейін 2-орын алады. Ұлттық табысты жан басына шаққандағы жылдық мөлшелері 24990 [[АҚШ доллары]]на тең (2003 ж). Франция автомобильдер шығару жөнінде дүние жүзінде 3-орын, авиациялық және ғарыштық техника өндірісі бойынша Еуропада 1-орын алады. Сондай-ақ экспортқа көп мөлшерде қару-жарақ, [[Атом электр станциясы|АЭС-тер]] үшін құрал-жабдықтар, химикаттар, маталар мен киім-кешек шығарады. Француз өнеркәсібінің жетекші салаларына [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль жасау]], [[химия]] мен мұнай химиясы, [[ұшақ]] жасау (аэробустар мен [[Әскери қызметтегі ұшақтар|әскери ұшақтар]]), [[электроника]], [[металлургия]], темір жолы техникасын шығару жатады. [[Парфюмерия]] — косметикалық сала мен жоғары талғамды сәнді киімдер шығаруда Франция дүние жүзінде бірінші орынды иеленеді. Жылына шамамен 3,5 млн. автомобиль шығарса, оның жартысына жуығы экспортқа жіберіледі. Автомобильдердің 90%-дан астамын [[Renault|“Рено”]] мен [[Groupe PSA|“Пежо-Ситроен”]] компаниялары шығарады. [[Кеме]] және [[Білдек|станок]] жасау, ауыл шаруашылық машиналары өндірісі де жақсы дамыған. Өнеркәсіп өнімдерінің 1/5-іне жуығы Париж бен оның айналасында, сондай мөлшері Лион мен солтүстік аудандарда өндіріледі. Экспортының негізін өнеркәсіптік құрал-жабдықтар, тұрмыстық бұйымдар, ауыл шаруашылық өнімдері, химиялық тауарлар мен шикізаттар, тігін бұйымдары, киім-кешек, аяқ киім, парфюмерия мен косметика, автомобильдер құрайды. Сырттан тұтыну тауарларын, өнеркәсіптік шикізаттар алады. Негізгі сауда серіктестері: Германия, Италия, Бельгия, Люксембург, Ұлыбритания мен [[АҚШ]]. Франция [[Қазақстан]]ның сауда серіктестері ішінде 12-орын алады. Француз кәсіпорындары Қазақстандағы өз қызметінің қарқынын біртіндеп арттырып келеді. 2005 ж. ҚР мен Франция арасындағы тауар айналысы 2665,1 млн. долларды құрады. Қазақстан Францияға мұнай, кентастар, химия өнеркәсібінің шикізаттарын, тері мен астық береді. Франциядан негізінен дәрі-дәрмектер, азық-түлік өнімдерін, қосалқы бөлшектер, автомобильдер, тұрмыстық электроника, шарап, теңіз өнімдерін, ірімшік, парфюмерия мен косметикалық бұйымдар, жоғары сән киімдерін алады. Қазіргі кезде Қазақстанда француз кәсіпкерлері араласқан 19 шағын кәсіпорын тіркелген. 4 француз банкі Қазақстанмен бірлесіп жұмыс атқаруда, мұнай-газ, тау-кен, энергетикада, көлік пен қызмет көрсету салаларында көптеген француз компаниялары еңбек етуде. 2004 ж. 10 наурызда Парижде экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-француз үкіметаралық комиссиясының кезекті, алтыншы мәжілісі болып өтті. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан соң Франция үкіметі соғыста күйзелген экономикасын қалпына келтірумен қатар, [[өндіріс]]тің мүлдем жаңа салаларын дамыта бастады. [[1950 жыл]]дан бері өнеркәсіп өндірісі 4 есеге жуық өсіп, өнеркәсіпте жұмыс істейтіндердің саны соңғы 20 жылда 1,5 млн адамға қысқарды. Мұның өзі еңбек өнімділігінің артуы мен өнеркәсіп жүйесінің құрылымдық өзгерістері нәтижесінде мүмкін болды. Қазіргі кезде ел өнеркәсіп өндірісінің көлемі жөнінен дүние жүзінде бесінші орын алады. Өнеркәсіп елдегі ұлттық жиынтық өнімінің 25,4%-ын береді. Елдің экономикалық қуатының символы болып келген дәстүрлі өнеркәсіп салалары соңғы онжылдықтарда өзінің жетекші рөлінен айырылып, жаңа салаларға жол беруде. ==== Ауыл шаруашылығы өндірісі ==== Ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің көлемі бойынша Франция дүние жүзінде [[АҚШ]] пен [[Канада]]дан кейін 3-орынды иеленеді. Ол ауыл шаруашылық өнімдерімен өзін-өзі толық қамтамасыз етіп, 40%-ын экспортқа шығарады. Франция — Еуропадағы астық, сары май, ірі қара етін, ірімшікті ең көп мөлшерде өндіретін ел. [[Өсімдік шаруашылығы]]ның негізгі саласы — [[дәнді дақылдар]] өсіру (негізгілері — [[Бидайық (өсімдік)|бидай]], [[жүгері]], [[қара бидай]], [[арпа]], [[күріш]]). Картоп, қант қызылшасы, күнбағыс, рапс та көп мөлшерде өсіріледі. Ницца өңірінде гүл өсіру дамыған. Жүзімнің негізгі бөлігі шарап дайындауға (жылына 60 млн-дай л) жұмсалады, неғұрлым белгілі түрлері шампан, кагор, коньяк. Жеміс-жидек (алма, алмұрт, шабдалы, Жерорта теңізі жағалауларында цитрустық жемістер мен қара өрік) пен көкөніс өсіру дамыған. Ірі қара (20,6 млн. бас), шошқа, қой, жылқы өсіріледі. [[Балық аулау]] кәсібінің негізгі порттары [[Атлант мұхиты]] жағалауларында (Булонь, Лорьян, Ла-Рошель) орналасқан. ==== Химия өнеркәсібі ==== [[Химия өнеркәсібі]] минералды тыңайтқыштар, синтетикалық каучук пен пластмасса, парфюмерия, дәрі-дәрмектер жасауға маманданған. Ірі мұнай, химиялық кәсіпорындары көп. Химия өнеркәсібі биотехникалық және гендік инженериямен тығыз байланысты. ==== Тоқыма өнеркәсібі ==== [[Тоқыма өнеркәсібі]] өзінің бұрынғы маңызынан айрылса да, Франция киім-кешек пен маталар шығарудан Еуропада алдыңғы орындардың бірін иеленеді (мақта-мата, жібек, синтетикалық, жүн, кендір, зығыр маталары өндіріледі). Француз кәсіпорындары шығарған ірімшік, шараптар, кондитерлік бұйымдар дүние жүзіне танымал. ==== Қара металлургия өнеркәсібі ==== [[Лотарингия]] темір кені алабының қорын пайдаланатын [[қара металлургия]] өнеркәсібі XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап дағдарысқа ұшырады. Оған Еуропа мен дүние жүзі нарығында неғұрлым қуатты бәсекелестердің [[Бразилия]], [[Шығыс Еуропа]] елдері, [[Корея]] және т.б. пайда болуы әсер етті. [[Еуропа одағы|Еуропа Одақ]] шеңберінде өнеркәсіптің осы саласын дамытуға бағытталған шаралар нәтижесінде өндірісті неғұрлым тиімді ұйымдастырып, қайта жабдықтауға мүмкіндік туды. Орталық аудандардағы тиімсіз кәсіпорындар жабылып, негізгі металлургиялық кешендер солтүстіктегі [[Дюнкерк]] маңы мен Лотарингиядағы Мозель өзені аңғарындағы шоғырланған. Қазіргі кезде жылына 19 млн тонна [[болат]] өндіріледі. [[Алюминий]] өндірісінде де аумақтық өзгерістер болды. Бұрын олар, негізінен, [[Альпі]] мен [[Пиреней таулары|Пиреней]] аудандарындағы [[Су электр станциясы|су электр станциялары]] маңында орналасса, қазіргі кезде шеттен әкелінетін шикізатты қабылдап алатын [[порт]]ты қалаларға көшірілген. ==== Мата өнеркәсібі ==== Құрамына [[Тоқыма кәсібі|тоқыма]], [[бояу]]лар жасау, [[кілем]] тоқу, [[еден төсеніші|еден төсеніштерін]] шығару өндірісі енетін Францияның мата өнеркәсібі дүние жүзіндегі жетекші орнын жоғалтқан жоқ. Бұл салада әсіресе [[жүн мата]]ларын шығарудан дүние жүзінде бірінші орын алатын «Шаржер – текстиль», [[мақта маталары]]н шығаруға маманданған DMC компаниялары көзге түседі. Қазіргі кезде сырттан әкелінетін [[жүн]] мен [[Мақта (шитті)|мақтадан]] басқа, бұл кәсіпорындарда [[Химиялық талшықтар|жасанды талшықтар]] да кеңінен пайдаланылады. Негізгі орталықтары – [[Мюлуз]], [[Труа]], [[Лион]] және [[Париж]] маңы. ==== Машина жасау өнеркәсібі ==== [[Сурет:avtofrlogo.jpg|thumb|left|200px|Француз автомобильдері]] [[Машинажасау|Машина жасау]] өнеркәсібінде көлік қатынасындағы машиналар мен электр техникасын жасау салалары күшті дамыған. Дүниежүзілік автомобиль өндірісінің дамуында елдің айрықша орны бар. [[1898 жыл]]ы ағайынды Рено негізін салған [[Renault|фирма]] алғашқы автомобилін жасап шығарған болатын, арада 15 жыл өткен соң бұл шағын кәсіпорын алуан түрлі машина шығаратын аса ірі [[концерн]]ге айналды. Қазіргі кезде бұл [[Renault|концерн]] мемлекеттік болып саналады. Мұнда [[Жүк автомобилі|жүк автомобильдері]], [[автобус]]тар, [[Ауыл шаруашылық техникасы|ауыл шаруашылығы машиналары]], сондай-ақ [[кеме]]лер мен [[ұшақ]]тардың қозғалтқыштары жасалады. Францияда жылына 3,5-4 млн автомобиль жасалса, соның 9/10 бөлігі жеңіл көлік болып табылады. Қазіргі кезде жеңіл автомобильдер, негізінен, [[Renault|Рено кәсіпорны]] мен жеке меншік Пежо – Ситроен концернінде жасалады. Француз компаниялары дүние жүзінің 30 елінде автомобиль тетіктерін жинайтын зауыттар ашқан. Елде жасалған автомобильдердің 60-ы шетке шығарылады. Көбінесе француз жеңіл көліктерін [[Португалия]], [[Испания]], [[Бразилия]] және [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдері сатып алады. === Ауыл шаруашылығы === [[Сурет:Épône - récolte du maïs01.jpg|thumb|right|left|Париж маңындағы [[Епон]] қаласында жүгері жинау.|alt=Париж маңындағы Эпонедегі жүгері жинаудың суреті.]] [[Сурет:Bourgogne-charolais-cattle.jpg|thumb|right|left|Мал шаруашылығындағы Шароле ірі қара малы]] Франция — Еуропадағы ірі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің бірі, ірі қара мал, шошқа, құс саны және сүт, жұмыртқа мен ет өндіру жағынан әлемде жетекші орындардың бірін алады.Ауыл шаруашылығының үлесіне ЖІӨ-нің шамамен 4% - ы және елдің еңбекке қабілетті халқының 6% - ы тиесілі. Ауылшаруашылық жерлері 48 миллион гектар аумақты алып жатыр, бұл елорданың 82% құрайды. Әлеуметтік-экономикалық құрылымның ерекшелігі — шаруа қожалықтарының шағын көлемі. Жердің орташа ауданы 28 [[Гектар|га]] құрайды, Жердің орташа ауданы 28 га құрайды, бұл көптеген ЕО елдерінің тиісті көрсеткіштерінен асып түседі. Жер иелігінде үлкен бытыраңқылық байқалады. Шаруашылықтардың жартысынан көбі меншік иелерінің жерінде. Ірі шаруашылықтар өндірістің жетекші күші болып табылады. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 52% -ы 50 гектардан асатын шаруа қожалықтарына тиесілі, бұл олардың жалпы санының 16,8% құрайды. Олар ауыл шаруашылығының барлық салаларын өндіруде үстем жағдайға ие бола отырып, өнімнің 2/3 бөлігін қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығының негізгі саласы — ет-сүт мал шаруашылығы. Өсімдік шаруашылығында астық шаруашылығы басым; негізгі дақылдар - бидай, арпа, жүгері. Шарап жасау (шарап өндіру бойынша әлемде жетекші орын), көкөніс өсіру мен бау-бақша дамыған; гүл өсіру; балық аулау және устрицаларды өсіру дамыған. Ауыл шаруашылығы өнімдері: бидай, жарма, қант қызылшасы, картоп, шарап жүзімі; сиыр еті, сүт өнімдері; балық. Ауыл шаруашылығы жоғары индустрияландырылған. Технологияға қанықтыру, химиялық тыңайтқыштарды қолдану бойынша Нидерланды, Германия, Даниядан кейін екінші орында. Шаруашылықтарды техникалық жарақтандыру, олардың ауыл шаруашылығы мәдениетін арттыру елдің ауыл шаруашылығы өнімдеріндегі өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттыруға алып келді. Астық, қант бойынша ол 200% -дан асады, сары май, жұмыртқа, ет бойынша — 100% -дан асады. == Табиғаты == [[Сурет:VillequierSeine.JPG|thumb|250px|right|[[Сена (река)|Сена]] өзені]] [[Сурет:Lac de roselend.jpg|thumb|250px|right|Рослен көлі]] Францияның көпшілік бөлігі жалпақ жапырақты ормандар аймағында орналасқан. Қиыр оңтүстік жерортатеңіздік субтропиктер алып жатыр. Жағалаулары негізінен аласа, аккумулятивті немесе лагуналы, құрлыққа еніңкіреп жатқан шығанақтары бар ([[Атлант мұхиты]] жағалауларында Бискай, Сен-Мало, [[Жерорта теңізі]] жағалауында Лион), [[Ла-Манш]] пен [[Па-де-Кале]] бұғаздарының жағалаулары — абразивті, аласалау, бірақ тік, Котантен мен Бретань түбектерінің жағалаулары риас типті болып келеді. Лион шығанағынан шығысқа қарай Жерорта теңізі жағалаулары жартасты, Альпі тауларының теңізге келіп тірелген сілемдерінен құралған ([[Француз Ривьера]]сы деп аталады). Аумағының 2/3-сі елдің солтүстік, орталық және батыс аудандарын алып жатқан аласа және көтеріңкі жазықтар. Олардың ішіндегі ең үлкені — солтүстікте орналасқан Париж бассейні болып табылады. Оңтүстік-батысын — [[Аквитания]] жазықтары алып жатыр. Солтүстік-батысында жазықтар Арморикан үстіртімен ұласады, олар солтүстік-шығысы мен шығысында биіктігі орташа [[Арденн]] (көп бөлігі Франциядан тыс жерде) және Вогез тауларымен қоршалған. Оңт-нде төбелері қатты мүжілген, биіктігі орташа таулардан құралған аудан — Орталық Француз массиві жатыр. Оның орталық бөлігіне (Овернь) жанартаулы жер бедері тән ([[Мон-Дор жанартау күмбезі]], [[Канталь кратері]], Пюп конустар тізбегі). Массивтің оңтүстік және оңтүстік-батыс шетінде терең каньондармен тілімденген карстанған тау жазықтары жүйесі орналасқан ([[Гран-Кос]], т.б.). Солт.-батыс, солт.-шығыс және шығыс аудандарында кристалданған аласа таулар ([[Лимузен]], [[Морван]], [[Севенна]], т.б.) басым. [[Альпі]] мен Орталық Француз массивінің арасында [[Рона ойпаты]] бар. Франция аумағына Жоғарғы [[Рейн]] ойпатының батыстағы шағын бөлігі де кіреді. Оңтүстік-батысында субмеридиандық бағытта Батыс Альпі созылып жатыр. Оның биік бөлігі — [[Савойя]], [[Грай]], [[Кот]] және Теңізжағалаулық Альпі таулары ұзынынан және көлденеңінен терең аңғарлармен тілімденген кристалдық қыраттардан тұрады, мұздықтар көп. Альпінің батыс жиегінде эрозиямен күшті бөлшектенген, кей жерлерінде карстанған әктасты қыраттары бар биіктігі орташа таулар орналасқан. Бұл таулардың солтүстіктегі жалғасы Юра таулары болып табылады. Елдің оңтүстік-батысын Пиреней таулары (ең биік жері — [[Виньмаль тауы]] — 3298 м) алып жатыр. Ол солтүстігінде Аквитаниямен терең жазықтары бар тік беткейлер арқылы жалғасады. Корсика аралының жер бедеріне биіктігі орташа таулар тән (ең биік жері [[Мон-Сенто тауы]] — 2710 м). Франция мен [[Батыс Еуропа]]ның ең биік шыңы — [[Монблан тауы]] (4807 м) болып есептеледі. Франция аумағының көпшілік бөлігі герциндік қатпарлық облысқа жатады. Қазіргі кездегі Франция аумағы кайнозойдың соңында аяқталған жалпы көтерілім нәтижесінде қалыптасқан. Негізгі қазба байлықтары — темір кентастары, боксит, калий тұздары, табиғи газ бен тас көмір, уран. Темір кентастарының кен орындары (Мец-Тионвиль, Лонгви, Брие, Нанси) Лотарингия бассейнінің Юра шөгінділерімен, бокситтің ірі кен орындары Прованстың мезозой әктастарымен байланысты. Калий тұздарының негізгі кендері [[Эльзас]]та, табиғи газ бен аз мөлшердегі мұнай кен орындары Аквитания бассейнінде. Францияның негізгі тас көмір бассейндері — Валансьенн мен Лотарингия эпигерциндік платформаның қатпарлық іргетасымен байланысқан. Сондай-ақ вольфрам, сүрме, қорғасын, мырыш, қалайы, алтын мен күміс, күкірт пен күкіртті колчедан, әр түрлі құрылыс материалдарының кен орындары бар. Елдің көпшілік бөлігінің климаты қоңыржай теңіздік, шығысында континенттікке өтпелі, Жерорта теңізі жағалауларында жерортатеңіздік субтропиктік (жазы құрғақ, қысы жауынды). Шығысы мен солтүстік-шығысындағы жазықтар мен аласа таулардағы қаңтар мен ақпан айларындағы орташа температура 1 — 3°С, батысы мен оңтүстік-батысында –5 — 7°С, оңтүстігінде 8 — 10°С-қа тең. Жазықтардағы шілде мен тамыз айларындағы орташа температура солтүстікте 16 — 18°С, оңтүстік-батыс пен оңтүстікте 20 — 24°С. Жылдық жауын-шашынның ең жоғарғы мөлшері (1500 — 2000 мм) Альпінің батыс беткейлеріне, [[Вогез]], [[Севенна]] мен [[Пиреней таулары]]ның батыс бөлігіне түседі. Бретань мен Котантен түбектерінде, Батыс Аквитанияда бұл көрсеткіш 800 — 1200 мм-ге, басқа жазықтарда 600 — 800 мм-ге тең. Жауын-шашынның ең аз мөлш. (500 — 800 мм) Рона ойпатына тау аңғарлары мен Жерорта теңізі жағалауларының шығыс бөлігіне түседі. Жазықтарда тұрақты қар жамылғысы қалыптаспағанмен, жыл сайын қар жауады. Таулардағы тұрақты қар жамылғысы 500 — 1000 м биіктікте байқалады, 2500 — 3000 м биіктікте ол 7 айдан 11 айға дейін сақталады. Қрі өзендері — Луара, Рона, Сена, Гаронна. Елдің солтүстік пен батыс аудандарындағы өзендер кең жазықтармен ағады, жаңбыр суымен толығады, жыл бойы суы мол болып, бетіне мұз қатпайды. Өзендерінде кеме қатынасы бар, бір-бірімен каналдар арқылы жалғастырылған. Альпі мен Пиреней тауларынан басталатын өзендер терең жазықтармен ағып өтеді, қар мен мұздықтардың еріген суымен толығады. Франция аумағында [[Женева]] көлінің оңтүстік бөлігі орналасқан, елде басқа ірі көлдер жоқ. Ормандар ел аумағының 27%-ын алып жатыр. Қрі орман массивтері Аквитанияның батысында (негізінен қолмен отырғызылған самырсын ормандары), Париж бассейнінің шығысы мен Альпі және Пиреней тауларында. Аквитанияның шығысында емен ормандары қолмен отырғызылған талшын ормандарымен үйлеседі, субтропиктік бұталар кездеседі. Елдің солтүстігінде шамшат, емен, шегіршін ормандары өседі. Оңтүстігінде еменнің мәңгі жасыл түрлері, самырсынның оңтүстік түрлерінен құралатын сирек ормандар, гарига мен маквис бұталары басым. Биіктігі орташа тауларда ормандар тау басына дейінгі жерлерді алып жатыр. Орманды аудандарды, тауларды жабайы [[орман мысығы]], [[түлкі]], [[елік]], [[жабайы шошқа]], [[Тиіндер|ақтиін]], [[Қояндар|қоян]], [[бұғылар]], [[ақкістер]] мекендейді. Биік тауларда [[тауешкі]], [[жайран]], [[альпі суыры]], [[атжалман]] кездеседі. [[Құр]], [[Шілдер|шіл]], [[Тауқұдіреттер|тауқұдірет]], [[сауысқан]], [[торғайлар]], [[көгершін]], [[Жылқышы (құс)|жылқышы]], [[қырғи]], [[Кезқұйрықтар|кезқұйрық]], т.б. құстар кең тараған. Оңтүстігінденде [[қоқиқаздар]] кездеседі. Өзендері мен Францияны қоршаған теңіздерде балық көп. 3 мыңнан астам қорғалатын аумақтар (1975), Ұлттық саяжайлар ([[Экрен]], Севенн, Вануаз, т.б.), көптеген резерваттар мен қорықтар бар. == Қазақстан мен Франция == [[Сурет:NazarbayevAndSarkozi.jpg|thumb|350px|right|Н.Саркози және [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев Н.Ә.]]]] Француз Республикасы ресми түрде 1992 жылдың 7 қаңтарында Қазақстан Республикасының егемендігін мойындады. Екі ел арасындағы дипломатиялық қарым–қатынастар Франция Сыртқы істер министрі Ролан Дюманың 1992 жылы 25 қаңтарда Алматыға келген ресми сапары барысында орнады. Көп ұзамай [[Алматы]]да Франция елшілігі ашылды. 1992 жылы қырқүйек айында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] Францияға барған сапарында екі ел арасында өзара достық, түсінушілік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Бұл келісімде [[энергетика]], [[Пайдалы қазба өндіру|пайдалы қазбаларды өндіру]], [[өнеркәсіп]], [[ауыл шаруашылығы]] саласында және ғылыми зерттеулер, мамандар дайындау ісінде ынтымақтастық мәселелері қамтылады. Франция үкіметі Қазақстанға экономикалық жәрдем ретінде 1993 жылы 300 млн француз франкі көлемінде несие берді. Қазақстан мен Франция арасындағы тауар айналымы 2008 жылы 6,201 миллиард дол­лар­ды құрады. Ал Қазақстан Фран­цияға негізінен [[мұнай]], [[металдар]] және металл құрылғыларын, химия өнімдерін, ауылшаруашылық өнім­дерін [[экспорт]]қа шығарып келеді. Қазақ­стан болса, Франциядан [[электр]] және элек­трондық бұйым­дар және оның жаб­дықтарын, медициналық [[дәрі-дәрмек]], [[Автомобиль|авто­­көлік]], тамақ өнімдерін және [[Құрылыс материалдары|құры­лыс материалдары]]н алады. Осы тұста айта ке­тейік, Франция эли­талық тауарлар ретінде [[шарап]], [[теңіз өнімдері]] шикізаттарын, [[киім|киім-кешектер]], тағы басқа тұрмысқа қа­жетті бұйымдарды жеткізеді. Екі елдің бірін-бірі инвестиция­лау көрсеткіші де жыл өткен сайын жақсарып келеді. Франция Эконо­мика министрлі­гі­нің деректері бойынша, Франция Қазақ­стан Республикасының экономи­касына жалпы көлемі 2,005 миллиард еуро көле­мінде қаржы салды. Ал Қазақ­станның Фран­ция экономикасына бағыттаған ин­вестициясы 10 мил­лион еуроны құрайды. Оның 4 мил­лион еуросы 2008 жылы са­лын­­ған. Қазіргі кезде Қазақстанда Фран­цияның бірқатар компания­лары табысты жұмыс істеуде. Әсі­ре­се, екі ел арасындағы ынтымақ­тастық отын-энергетика сала­сын­да жақсы жолға қойылған. Мысалы, қазіргі кезде 40-тан астам фран­циялық компания Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен өндірісі, энер­гетика, көлік және қыз­мет көрсету салаларында жұмыс жасауда. Осы жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бой­ынша Қазақстанда француз капиталының қатысуымен 25 кәсіпорын ойдағыдай қыз­мет ат­қаруда. Бұл кәсіпорындар негізінен сауда, көлік-логистикалық қызмет­термен айналысады. Қазақстан-Франция қаты­настарында алдағы уақытта қаржы-банк ынтымақ­тастығынан көп үміт күтуге болады. Бұған қазіргі кезде Қазақстанда “Сөсьетэ Жэнэғәл”, “Натексис Баңк Попүлэғ”, “БНП Пәғиба” және “Кәлиоң” банктері­нің жұмыс істеуі нақты дәлел болады. Мемлекет басшыларының кез­десуі мен жүргізген келіссөз­дерінде нақтыланғанын­дай, екі мемлекеттің экономикалық байла­ныстарын дамытуда Үкіметаралық экономикалық ынтымақтастық жөніндегі комиссияның жұмысын оң бағалауға болады. Жалпы, 1992 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан аталған комиссия осы аралықта сегіз отырыс өткізген. Оларда Қазақстан мен Франция қарым-қатынастарын дамытуға қатысты көптеген мәселелер талқыланып жүр. Қазақстан мен Франция арасындағы мәдени-гуманитарлық қатынастар да соңғы жылдары ойдағыдай дамып келеді. 1993 жылы екі елдің арасында осы салада­ғы байланыстарын жандандыруға бағыт­талған үкіметаралық келісім жасалған. Осы қатынастар бүгінде екі ел халқының мәдениет пен өнер салаларындағы бай­ланыстың негізі болып отыр. Содан бергі уақытта Алматыда “Альяңс Фғаңсез” мәдени білім агенттігінің өкілдігі ашылды. Бұл агенттіктің 139 елде филиалдары жұ­мыс істейді. Олар негізінен Франция үкі­метінің франкофония және мәдени-гу­манитарлық ынтымақтастықты дамыту­дағы басты құралы болып табылады. Сондай-ақ Қазақстан мен Франция арасында білім беру жөніндегі қатынастар да ойдағыдай дамып келеді. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев баспасөз мәслихатында атап өткеніндей, “Бола­шақ” бағдарламасы бойынша Қазақстан­ның көптеген жастары Францияның беделді жоғары оқу орындарында білім алып, қазіргі кезде ел экономикасының дамуына үлес қосып жатыр. == Әдебиеті == Франция аумағында бір-бірімен тығыз байланысты болған бірнеше әдебиет өмір сүрді. Неғұрлым ертеректе қалыптасқаны — жырлары мен аңыздары сақталмаған кельттердің (галлдардың) әдебиеті, оның бір тармағы бретон әдебиеті болды. X ғасырдан бастап елдің оңтүстігінде провансаль әдебиеті дами бастады. [[Каталон әдебиеті]] (Руссильондағы) аймақтық шеңберден аса алмады. 18 ғасырға дейін латын тіліндегі әдебиет басым болды. Ортағасырлық ауыз әдебиеті кейініректе өңделген немесе жазып алынған күйінде сақталған жырлардан, аңыздар мен ертегілерден басталады. Француз тіліндегі алғашқы жазба әдебиет — діни тақырыпқа арналған шығармалар (“Қасиетті Евлалия туралы кантилена”, т. б.) 9 ғасырдың 2-жартысына жатады. 10—11 ғасырларда әскери жасақтардың арасында латындық дәстүрлермен де, ауыз әдебиетімен де таныс-жонглерлер шығарған алғашқы эпикалық поэмалар-жесталар пайда болды. Олар 8 — 10 ғасырлардағы тарихи оқиғаларға арналды (Ұлы Шарль мен оның серіктеріне арналған “Роланд туралы жыр” , т. б.). 13 ғасырда сарай маңы, серілік бағыттағы — куртуаздық әдебиет және қалалық әдебиет пайда болды. 14—15 ғасырларда ақындар куртуаздық лирика әдістерін дамыта отырып, бұрынғы поэтик. тақырыптарды жетілдірді. 14—15 ғасырлардағы серілік романдар ұлттық мәселелер мен фольклорлық әуендерге толы болды (“[[Мелюзина]]”, 14 ғ., “[[Жан де Сантре тарихы]]”, 15 ғ.). 15 ғасырдың соңында Франция Қайта өрлеу дәуіріне өтті. [[Италия]]мен қарым-қатынас күшейіп, кітап басу ісі дами бастады, антикалық дүниеге деген қызығушылық өсті. Қайта өрлеу әдебиетінің неғұрлым жарқын өкілі — [[Франсуа Рабле]] болды. 16 ғасырдың ортасында Франция ақындары поэзияның адамгершілік мазмұнын тереңдетіп, оны жаңа формалармен (сонет, ода, буколика, эпик. поэма, т. б.) байытты, ұлттық әдеби тілдің қалыптасуына жағдай жасады. 17 ғасырдың бас кезінде француз әдебиетінде реалистік классицизм, барокколық бағыттар пайда болды. Классицизм комедиясының негізін салушы әрі аса көрнекті өкілі — Ж. Б. П. Мольер болды. 17 ғасырдың соңына таман француз мәдениетінде ағартушылық тенденциялар күшейді. Рококо әдебиеті пайда болды. 18 ғасырдың 1-жартысында комедия мен роман жанры дамыды. Комедия Мольер дәстүрін жалғастырса (Ш. Дюфрени, Ж. Ф. Реньяр, т.б.), [[Ален-Рене Лесаж|А. Р. Лесаж]] (1668 — 1747) шығармаларында әлеум. өткірлік пен тұрмыстық реализм күшейді (“Тюркаре”, 1709). Француз өмірін Ш. Л. Монтескье (“Парсы хаттары”, 1721) сатиралық тұрғыдан шебер бейнеледі. 18 ғасырдың 1-жартысындағы әдебиетте Ф. М. Вольтер жетекші рөл атқарды. 1751 жылдан бастап Д.Дидро, Ж.Л. Даламбер, т. б. ағартушылар “Энциклопедия” шығара бастады. Дидро “мещандық драма” жанрын қалыптастырды. Оның ізбасарларының қатарында М.Ж. Седен (1719 — 97), Л. С. Мерсье (1740 — 1814), П. О. К. Бомарше, т. б. болды. Ағартушылық рационализмнен аулақтау әдебиетте сентиментализм пайда болды. Оның көрнекті өкілі Ж. Ж. Руссоның шығармаларында адамдардың жаңа типі сипатталды. Француз романтизмінің 2-кезеңі В.Гюго шығармашылығынан айқын көрінді. Реализм белгілері П. Л. Курьенің (1772 — 1825) памфлеттерінде, П. Ж. Беранже, Э. Моро, О. Барбьелердің сатиралық өлеңдері мен әндерінде пайда болды. Реализмдегі психол. бағыттың нығая түсуі Ф.Стендальдың есімімен байланысты; Оноре де Бальзак 90 шығармадан тұратын “Адам комедиясы” эпопеясын жазды. П. Мериме (1803 — 70) реалистік новелланың шебері болды. 19 ғасырдың аяғына қарай прозада натурализм орын тепті. Ги де Мопассанның новеллалары мен романдары, А. Доденің (1840 — 97) сатиралық шығармалары, Ж.Верннің ғылыми, шытырман оқиғалы романдары көпке танылды. А. Дюма (әкесі) романдары әр түрлі стильдерді шебер ұштастыра білудің үлгісі болды. 20 ғ-дағы француз әдебиетінің аса көрнекті өкілдерінің қатарында А. Франс, Р. Роллан, Луи Арагон, Ж. П. Шарболь, А. Барбюс, А. Стиль, Ж. П. Сатр, т. б. бар. Француз әдебиетінен Ф. Рабленің “Гаргантюа мен Пантагрюэль” (1938), Гюгоның “Гаврош” (1972), Верннің “Сырлы арал” (1959), “Он бес жасар капитан” (1954), “Капитан Гранттың балалары” (1956), А. Барбюстің “От” (1956), А. Стильдің “Алғашқы соққы”, Ги де Мопассанның “Өмір” (1970), А. Дюманың “Үш ноян”, т. б. роман, повестері қазақ тілінде (кейбіреулері бірнеше рет) жарық көрді. Қазақ ақын-жазушыларының кейбір шығармалары (М. Әуезов — “Абай жолы”, Ә. Нұрпейісов — “Ымырт”, т. б.) француз тіліне аударылған. 2005 ж. наурызда Париж кітап жәрмеңкесінде Н. Ә. Назарбаевтың француз тіліндегі “Сындарлы он жыл” кітабының тұсаукесері болды. == Өнері == [[Сурет:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|right|250px|Шамбор]] [[Сурет:Eiffel trocadero i.jpg|thumb|right|[[Эйфель мұнарасы|Эйфел мұнарасы]], [[Париж]]]] [[Сурет:nddp.jpg|thumb|right|200px|Notre Dame de Paris]] [[Сурет:Fratelli Lumiere.jpg|thumb|right|200px|Ағайынды Люмьерлер — кино өнерінің қалыптасушылар]] Франция аумағындағы өнердің ең көне ескерткіштері палеолит дәуіріне жатады (Ласко, Ла-Мадлен, Тюк-де-Одубер). Неолит және қола дәуірінде Карнакта мегалиттік құрылыстар салынды. Біздің заманымыздан 6-ғасырдың бас кезінде Оңтүстік Франция жағалауларында ежелгі грек колониялары пайда болып, кельт тайпаларының мәдениетіне елеулі ықпал етті. Римдіктер жаулап алғаннан кейін галл (кельт) қалаларында антикалық галл-рим өнері дамыды: ғибадатханалар, театрлар, жеңіс аркалары, мазарлар салынды. Саркофагтар, табыттарға бедерлер, мозаикалар жасалды, бейнелеу өнеріне рим стилі элементтері кельт дәстүрлерінің жергілікті белгілермен үйлесім тапты. Орта ғасырларда Каролинг өнерінің дәстүрлері роман стилінің қалыптасуына негіз болды (10 — 12 ғасырлар). Осы кезден бастап 2 — 3 қабатты үйлер салынған ортағасырлық француз қаласы қалыптаса бастады.Романдық сәулет өнерінде шіркеулер мен монастырьлар құрылысы жетекші рөл атқарды. 12 ғасырда Солтүстік Франция қалаларында готиканың негізі қалыптасты. Қала көшелері арнайы жоспармен салына бастады. Қалалардың негізгі қоғамдық ғимараттары — соборлар болды. Замоктар іші бай әшекейлерге толы сарайларға айналды (Авиньондағы папа сарайы — Пьерфон замогы, 1390 —1420). 15 ғасырдың 2-жартысында француз Қайта өрлеу дәуірі қалыптаса бастады. Король сарайы шақырған итальян шеберлерінен (ішінде Леонардо да Винчи де болған) үйренген жергілікті шеберлер өсіп-жетілді. Қайта өрлеудің інжу-маржаны — Париждегі Луврдың жаңа ғимараты (арх. П.Леско, мүсінші Ж.Гужон) болды. 16 ғасырдың бас кезінде көркемдік өнердің орталығы король сарайына ауысты. Италияға жасалған жорықтардан кейін Францияға антикалық мүсіндер, итальян қайта өрлеуінің туындылары әкелінді. Сарай маңындағы мәдениет маньеризмнің дамуына ықпал етті. Қарындашпен және майлы бояулармен портреттер жазу дамыды. Мүсін өнерінде қайта өрлеудің гуманистік идеалдары көрініс тапты. Абсолютизмнің нығаюына байланысты 17 ғасырда өнердің алдына монархтың жеке басы мен билігін мадақтау міндеті қойылды. Бейнелеу және мүсін өнерінің (1648), архитектураның (1671) Корольдік академиясы құрылды. Классицизм элементтері орын ала бастады. Париж бірыңғай стильмен салынған, геом. қатаң пішінді алаңдармен көркейе түсті [Дофин (1607), Вогез, Жеңіс (1685 — 86), Вандом]. Композициясы жағынан қатаң жоспарланған сарайлар (Пале — Руаяль, 1629 —36, арх. Ж.Лемерсье), қоғамдық ғимараттар [Мүгедектер үйі (1671—76), арх. Ж.Ардуэн-Мансор, шіркеуімен Сорбонна ғимараты (1629 — 54), арх. Ш. Лемерсье)], Жеңіс аркалары, көпірлер салынды. Қала сыртындағы замоктардың сырт бейнесі өзгеріп, сарайлары мен қызмет ғимараттары, саябақтары бар кешендерге айналды. Олардың ішіндегі әйгілісі — Версаль сарайы болды (арх. Л. Лево, Ж. Ардуэн — Мансар, саябақты жобалаушы — А. Ленотр). 17 ғасырдың ортасынан бастап бейнелеу өнерінде классицизм жетекші жағдайға ие болды. Париж бен Версальдағы сарайларды безендірудің орасан зор жұмыстарына басшылық еткен, “үлкен стиль” бағытының алыбы Ш. Лебрен болды. 18 ғасырдың бас кезіндегі кескіндемеде А.Ваттоның нәзік психологизм мен поэзияға толы туындылары салынды. Ватто шығармаларының сырт көрінісін рококо стилі қабылдағанмен (Ф. Буше), оның шын мәніндегі мұрагері француз реализмі (М. К. Латур, Ж.Б. Шарден, А. Гудон, М. Э. Фальконе) болды. 18 ғасырдың 2-жартысындағы сәулет өнерінде классицизм дәстүрлері қайта жаңғырды. Азаттық үшін күрескен көне заман батырларын, кейінірек революция қаһармандарын дәріптеген (Ш. Л. Давид) революцияшыл классицизм пайда болды. Наполеон империясы кезінде ампир стилі (Ш. Ф. Шлырен, Ш. Персье, П. Фоншен) үстемдік алды. Оған 1820 — 30 жылдардағы өнер шеберлері (Т.Жерико, Э.Делакруа, мүсінші Ф.Рюд) қарсы шығып, 1830 — 60 ж. сыншыл реализмнің ([[Оноре Викторьен Домие|О.Домье]]), реалистік ұлттық пейзаждың (К. Коро, барбизон мектебі өкілдері) гүлденуіне жағдай жасады. 1848 жылғы революциядан кейін еңбек адамын мадақтаған реалистік шығармалар ([[Гюстав Курбе|Г. Курбе]], Ж. Ф. Милле) дүниеге келді. 19 ғасырдың 2-жартысында сәулет өнерінде эклектизм етек алды, сондай-ақ темір-бетонды құрылымдар (А. Т. Эйфель) қолданыла бастады. Импрессионизмнің пленяр ([[Клод Моне|К. Моне]], [[Камиль Писсарро|К.Писсарро]], А.Сислей), жаңа импрессионизм (Ж. Сера, П. Синьяк) және постимпрессионизм ([[Ван Гог]], [[Поль Гоген|П. Гоген]], [[Анри де Тулуз-Лотрек]], П.Сезанн) бағыттары жаңа бейнелеу тәсілдерімен ([[Эдуард Манэ|Э. Мане]], Э. Дега, [[Пьер Огюст Ренуар|О. Ренуар]], мүсінші [[Огюст Роден|О. Роден]]) байи түсті. 20 ғасырдың бас кезінде О.Перре темір-бетон құрылымдарды қолданып, [[Ле Корбюзье]], т.б. қазіргі заманғы сәулет өнерінің тиімді қағидаларын жетілдіре түсті. 20 ғасырдағы құрылыс ісіне әр түрлі құрылыс материалдары (темір-бетон, шыны, металл, пластмасса, т. б.) батыл түрде қолданылды (Э.Бодуен, М.Лодс, А.Люрса, П.Ваго, Б.Зерфюс). Бірқатар қалаларды жаңа жобалармен қайта салу жүзеге асырылды ([[Гавр]], [[Сен-Дени (Сена-Сен-Дени)|Сен-Дени]], т. б.). 20 ғасырдың басында бейнелеу өнерінде көптеген жаңа ағымдар: фовизм ([[Анри Матисс|А.Матисс]], А.Дерен, М.Вламинк), кубизм ([[Пабло Пикассо|П.Пикассо]], Ж.Брак, Ф.Леже), [[дадаизм]] (М.Дюшан), [[сюрреализм]] (И. Танги), т. б. пайда болды. А. Майоль, А. Бурдель, Ш. Деспио өміршең, терең мазмұнды мүсіндер жасады. 2-дүниежүз. соғыстан кейін жаңа реализм қозғалысы (А.Фужерон, Б.Таслицкий) белең алды. Франция сән және қолданбалы өнер бұйымдарымен де (мата, жиһаз, керамика, шпалер, шыны, эмаль, шілтер, зергерлік бұйымдар, т.б.) даңқы шыққан ел. Елдің музыка мәдениетінің негізін құрайтын француз халық әндері өз бастауын қазіргі Франция аумағын мекендеген кельт, галл және франк тайпаларының ән-жырларынан алады. 9 ғ-да музыканың дамуына монастырьлар мен замоктардың жанындағы әншілік мектептері (метриздер) маңызды рөл атқарды. Мұнда шәкірттерді ән айтуға, әр түрлі аспаптарда ойнауға үйретті. Сонымен бірге негізгі орындаушылары менастрельдер мен жонглерлер болған халықтық өнер де дамыды. Олар көрермендерге балладалардың мазмұнын баяндады, тәлім-тәрбиелік және күлдіргі әндер орындап, ұрмалы-соқпалы, үрлемелі аспаптардыің сүйемелдеуімен көңілді билер биледі. 11 — 13 ғ-ларда кезбе әншілер-трубадурлардың өнері гүлденді. 1528 ж. П.Аттеньян Парижде зайырлық вокалдық шығармалар мен аспаптық пьесалар (дауылпаз, клавесин, спинет, арфа, гитараға, үрлемелі аспаптарға арналған) жинақтарын шығаратын муз. баспаның негізін қалады. 1581 ж. италиялық Б.Бальтазарини Луврда “Патшайымның комедиялық балеті” атты француздың бірінші балет спектаклін қойды. Парижге Венеция мен Болоньядан сазгерлер мен опералық труппалар шақырылды. Алғашқы француз операларының бірін ақын П.Перренмен біріге отырып сазгер Р.Камбер жазды (“Пастораль”, 1659). Олар 1669 — 71 ж. тұрақты опера театрын ұйымдастырды (кейіннен “Гранд-опера”). 18 ғасырдың ортасында симфония пайда болды (Ф. Ж. Госсек). 1830 — 40 ж. [[Париж]] өзіне басқа елдердің музыканттарын тартқан дүниежүз. орт-тардың біріне айналды. Мұнда сазгерлер Ф. Лист пен Ф. Шопен, әншілер П. Виардо-Гарсиа мен М.Малибран өз шеберліктерін шыңдап, шығарм. табыстарға жетті. 19 ғасырдан бастап француздық скрипка және вокалдық мектептері дүние жүзіне танымал болды. 1828 жылдан Париж консерваториясы қоғамының концерттері өткізіліп тұрды, 1835 ж. әуесқойлардың хор қоғамы — “Орфеон” ұйымдастырылды. 19 ғасырдың 1-жартысында романтик.-бағдарламалық симфонизмді жасаушы (“Фантастикалық симфония”, 1830) әйгілі сазгер, дирижер және сыншы Г.Берлиоздың даңқы шықты. Кафе-концерттер, театрлық ревю, шансонье, канкан өнерімен әуестену күшейді. Оперетта жанрының көрнекті өкілдері — [[Жак Оффенбах|Ж. Оффенбах]], Ш. Лекок, Р. Планкет, Ф. Эрве, т. б. болды. 19 ғасырдың 2-жартысында француз операсында реалистік ағым күшейіп, лирикалық опера жанры қалыптасты. Ол әсіресе, [[Шарль Гуно|Ш. Гуноның]] шығарм-нда кемеліне келтірілді (“Фауст, 1859, “Ромео мен Джульета”, 1867). Лирикалық опералар 1851 ж. Парижде ашылған “Лирикалар театрында” қойылды. Бұл жанрда А. Тома (“Миньон”, 1866, “[[Гамлет]]”, 1868), Ж. Массне (“Манон”, 1884), [[Шарль-Камиль Сен-Санс|К. Сен-Санс]] (“Самсон мен Далила”, 1877), Л. Делиб (“Лакме”, 1883) көзге түсті. Француз музыкасындағы опералық реализмнің шыңы — [[Жорж Бизе|Ж. Бизенің]] шығармашылығы еді. Орындау шеберлігі аса жоғары симфониялық оркестрлер құрылды. (Ш. Подлу, 1861). 20 ғасырдың бас кезінде француз музыкасында импрессионизм бағыты белең алды. Бұл бағыттың негізін қалаушы [[Клод Дебюсси]] еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неоклассицизм, экспрессионизм бағыттары бекіді. Сазгер Э.Сати драматургиялық кескіндемеші Ж.Кокшомен бірге жас сазгерлердің импрессионизмге қарсы қозғалысын басқарды. Олардың жолын қуушы сазгерлер А.Онеггер, [[Дариюс Мийо|Д.Мийо]], Ф.Пуленк, Ж.Орик, Л.Дюрей, Ж. Тайфер “Алтылық” деп аталатын шығарм. бірлестік құрылды. Оларға [[Игорь Стравинский|И. Ф. Стравинскийдің]] музыкасы мен Еуропада алғаш пайда болған америка джазы елеулі ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа бағыттар пайда болды. 20 ғасырдағы аса танымал француз орындаушыларының қатарына: дирижер — К. Шевильяр, П. Монше, И. Маркевич, А.Клюишенс, Ш.Мюнш, Л.Форестье, П.Паре, Ш.Брюк, С.Бодо, Ш.Маршинон, П.Булез; пианиношылар — Л.Дьемер, И.Нат, А. Корто, М. Лонг, Р. Казадезюс, С. Франсуа, Ж. Б. Помье, М.Бришольери, М.Ааз; скрипкашылар — Жак Тибо, З. Франческатти, Ж.Неве; виоленчельшілер — П.Фурнье, П.Тортелье, әншілер — Д.Дюваль, Ж.Креспен, Ж.Жириду; шансонье — А.Брюан, М. Шевалье, Мистангет, [[Эдит Пиаф|Э.Пиаф]], [[Серж Реджани|С. Реджани]], [[Жильбер Беко|Ж. Беко]], Ш. Трене, Ж. Брассенс, М. Матье, П. Каас, [[Джо Дассен|Д. Дассен]], т.б. жатады. Ағайынды Л. және О.Люмьерлер ойлап тапқан кинематограф өнерінің көпшілік алдындағы тұңғыш сеансы (“Поездың келуі”, “Сәбиді емізу”, т. б.) Парижде 1895 ж 28 желтоқсан күні болды. Француз киносының бастапқы кезеңінде шеберлікті қажет ететін қиын көріністерді түсіруді ойлап табушы, “кинофеерия” авторы Ж.Мельес кино саласында жұмыс істеуге көрнекті драматургтерді, театр актерлері мен сазгерлерді тартқан “Фильм дар” фирмасы маңызды рөл атқарды. М.Линдердің қатысуымен түсірілген кинокомедиялар, Л.Фейадтың арандатушылық топтамалары дүние жүзіне танымал болды. Біріш дүниежүзілік соғысқа дейін француз киносы дүние жүзіндегі бүкіл кино өнімдерінің 90%-ға жуығын шығарды (“Пате” және “Гомон” фирмалары). Соғыстан кейінгі жылдары “Авангард” деп аталған, құрамына Л. Деллюк, А. Ганс, М. Л. Эрбье, Ж. Дюлак сияқты кино теориктері мен шеберлері енген топ құрылды. “[[Авангард]]” қозғалысына қосылған реалист режиссерлердің бір тобы өнердің басқа түрлерінде қалыптасқан дәстүрлерге сүйене отырып, бірқатар мәнді туындыларды көрермендер назарына ұсынды. Дүниежүзілік киноның үздік үлгілерін насихаттайтын киноклубтар пайда болды. 1930 жылдан бастап дыбысты фильмдер шыға бастады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Франция кино шеберлерінің “Жаңа толқын” атты тобы пайда болды. Киноның көркемдік шеберлігі жетілдіріліп, қысқа мерзім ішінде киноға 150-ден аса жаңа режиссерлер келді. Олардың ең әйгілі туындылары Кристиан-Жактың “Фанфан-Тюльпан” (1952), “Заңның аты заң” (1958), П.Этекстің “Йо-йо” (1965), т.б. болды. 20 ғ-дың 2-жартысындағы неғұрлым әйгілі француз киноактерлерінің қатарына Ж. Моро, Ж. Л. Трентиньян, Ж. П. Бельмондо, К. Денев, [[Ален Делон|А. Делон]], [[Жирардо|А. Жирардо]], [[Депардье|Ж. Депардье]], [[Рено]], [[Маре|Ж. Маре]], [[Ришар|П. Ришар]], т. б. жатады. Францияда режиссерлер, операторлар мен басқа да кино мамандарын даярлаумен 1943 ж. ұйымдастырылған жоғарғы кино білімі институты айналысады. Жылына 300-дей әр түрлі фильмдер түсіріледі. 1972 ж. Кино тарихының музейі ашылды. 1946 жылдан бастап Канны қаласында Халықараралық кинофестиваль өткізіліп тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Франция |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Жерорта теңізімен шектесетін елдер |Еуроодақ мүшелері |Еуропа кеңесі |БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі |G8 |G20 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы |Франкофония |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы }} [[Санат:Франция|*]] m1nj5ze59mc6x62rdz6y2fmw786wr63 3630992 3630988 2026-07-17T10:46:14Z ~2026-40197-37 183558 3630992 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Француз Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-fr|République française}} |Атау септігі = Франция |Елтаңба = Armoiries république française.svg |Байрақ = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |Ұраны = Liberté, Égalité, Fraternité<br />(Азаттық, Теңдік, Бауырластық) |Әнұранның аты = Марселез |Аудио = La Marseillaise.ogg |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 51|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 2|lon_min = 34|lon_sec = 0 |region = FR |CoordScale = 5000000 |Картада = EU-France.svg |карта тақырыбы = '''Францияның''' орналасуы (қою жасыл):<br>— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр)<br>— [[Еуропа одағы|Еуроодақта]] (ашық жасыл) |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[аралас республика|аралас]] [[республика]] |Құрылды = [[486 жыл]] ([[Франк мемлекеті]])<br />тамыз [[843 жыл]] ([[Верден келісім]])<br /> 22 қыркүйек [[1792 жыл]] ([[Бірінші Француз республикасы]], жарияланды)<br />4 қазан [[1958 жыл]] ([[Бесінші Француз республикасы]]) |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = |Тілі = [[француз тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Париж]] |Ірі қалалары = Париж, [[Марсель]], [[Лион]], [[Тулуза]], [[Ницца]], [[Нант]], [[Страсбург]], [[Монпелье]], [[Бордо]], [[Лилль]] |Басшы қызметі = [[Франция президенті|Президенті]]<br />[[Франция премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Эммануэль Макрон]]<br />[[Себастьен Лекорню]] |Жер аумағы = 640 679<ref>{{Cite book |chapter-url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook |chapter=Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2012 |accessdate=4 September 2017 |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 42 |Судың үлесі = 0,26 % |Этнохороним = француз, [[француздар]] |Жұрты = {{өсім}} 67 970 000<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641607|title=Demography – Population at the beginning of the month – France|year=2019 |website=Insee|access-date=31 July 2019}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 21 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 104 |Тығыздық бойынша орны = 106 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 3,061&nbsp;трлн.<ref name="IMFWEOFR">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&pr.y=7&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund |website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 10 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47,223<ref name="IMFWEOFR"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 26 |ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 2,707&nbsp;трлн.<ref name="IMFWEOFR"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 7 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 41,761<ref name="IMFWEOFR"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 22 |АДИ = {{өсім}} 0,891<ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2018 |АДИ бойынша орны = 26 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Еуро]] |Интернет үйшігі = [[.fr]]<ref name="domen">Сонымен қатар Еуро одаққа мүше болғандықтан [[.eu]] үйшігінде қолданады.</ref> |ISO = |Телефон коды = 33 |Уақыт белдеуі = +1, +2 |Түсініктемелер = }} '''Франция''' ({{lang-fr|France}}, {{Audio-IPA|Fr-France.oga|[fʁɑ̃s]}}, ресми атауы '''Француз Республикасы''' {{lang-fr|République française}}, {{Audio-IPA|République Française.ogg|[ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz]}}) — [[Батыс Еуропа]]дағы ең ірі мемлекет. Ол жер ауданы жағынан [[Ұлыбритания]]дан екі есе үлкен. Францияның құрамына [[Корсика|Корсика аралы]], [[Жерорта теңізі]] мен [[Бискай шығанағы|Бискай шығанағындағы]] ұсақ аралдар кіреді. Француз одағы деп аталатын бірлестікке бес шалғай департамент ([[Кариб теңізі]] алабындағы [[Гваделупа]], [[Мартиника]], Оңтүстік Америкадағы [[Гвиана]], [[Үнді мұхитындағы Реюньон]], [[Атлант мұхиты]]ндағы Сен-Пьер мен Микелон) және т. б. жатады. Халық санын 67 млн адам құрайды. Француздар елін «гексагон» (алтыбұрыш) деп атайды. Еуропаның батысында орналасқан елдің негізгі аумағының құрлықтағы шекаралары солтүстікте [[Бельгия]] мен [[Люксембург]], шығыста [[Германия]] мен [[Швейцария]], ал оңтүстік-шығыста [[Италия]] және [[Монако|Монакомен]], оңтүстік-батыста [[Испания]] және [[Андорра]]мен шектеседі. [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] кіретін дамыған мемлекеттердің аралығында орналасуы Францияның еуропалық біртұтас қарым-қатынастарының дамуына оң әсер етеді. Францияның теңіздік шекаралары [[Жерорта теңізі]], [[Бискай шығанағы]] және [[Ла-Манш]] бұғазы бөліп тұр. Жағалауларында кеме тоқтайтын қолайлы қойнаулардың болуы Францияның ежелден-ақ теңіз көлігінің дамуына және [[Еуропа]] ғана емес, басқа дүние бөліктерінде орналасқан елдермен де сыртқы сауда экономикалық қатынастар орнатуына алғышарт болды. Франция — мемлекеттік құрылымы жөнінен унитарлы [[республика]], ал әкімшілік-аумақтық бөлінісі жағынан 96 департаменттен тұрады. 1958 жылы генерал [[Шарль де Голль]] елде мемлекетті басқарудың жаңа үлгісі — Бесінші республиканы орнатты. Франция Республикасында президенттің айрықша зор өкілеттілігі бар, ол елдің сыртқы саясатына қатысты мәселерді шешеді. Президент тағайындаған премьер-министр үкіметті басқарып, елдің ішкі жағдайына толығымен жауап береді. Елдегі заң шығарушы орган — екі палатадан — [[сенат және ұлттық ассамблеядан]] тұратын [[парламент]]. == Агломерациялары == {| class="wikitable" |- ! Қала !! Адамдар саны |- | [[Париж]] || 10,9 млн |- | [[Марсель]] || 1,6 млн |- | [[Лион]] || 1,4 млн |- | [[Лилль]] || 1,3 млн |- | [[Тулуза]] || 1,1 млн |- | [[Ницца]] || 900 мың |- | [[Нант]] || 577 мың |- | [[Тулон]] || 253 мың |- | [[Монпелье]] || 248 мың |} Францияда француздардан бөлек [[британдықтар|британдар]], [[фламандтықтар|фламандар]], [[баскілер]], [[корсикалықтар|корсикандар]] тұрады. Еуропадағы халқы ең тығыз қоныстанған ел — осы Франция. 1945–1960 жылдар арасында халық саны жылдам өсті. Қазіргі кезде елде 63 миллионнан аса халық тұрады (2012). Табиғатында француздар — өте мейірімді, көңілді, ақжарқын халық. Олар ойын тіке айтатын, бірбеткей мінезге ие. == Тарихы == {{main|Франция тарихы}} {{Грамматикасы тексерілсін}} [[Сурет:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|220px|[[Наполеон Бонапарт]]]] Франция аумағын адамдар ең ежелгі заманнан бастап мекендеген. [[Палеолит]] пен [[мезолит]]тің ғылымға белгілі негізгі мәдениеттерінің бірқатары Франциядағы жер атауларына байланысты ([[шелль]], [[ашель]], [[мустье]], [[ориньяк]], [[солютрей]], [[мадлен]], [[азиль]], [[тарденуаз]]). Оңтүстік Франциядағы палеолит кезеңіне тән үңгірлер ([[Фон-де-Гом]], [[Ласко]], [[Монтеспан]], т.б.) жартастарға салынған суреттерімен көпке танымал. Ерте палеолит дәуірінде Франция аумағында кампиния мәдениеті тайпалары өмір сүрген (б.з.б. 6 — 4 мыңжылдықтар). [[Сена]], [[Уаза]], [[Марна]] өзендерінің алаптарынан алғашқы егіншілік құрал-саймандары (б.з.б. 3-мыңжылдық) табылды. Б.з.б. 6 — 5 ғасырларлардан бастап б.з. 1-мыңжылдықтың соңына дейін Франция аумағына кельт тайпалары қоныстанды. [[Рома|Римдіктер]] оларды галлдар деп атады, сондықтан бүкіл ел [[Галлия]] атанды. Оңтүстік-батыста негізінен [[иберлер]] тұрды, б.з.б. 6 ғасырдан бастап [[Жерорта теңізі]] жағалауларына [[гректер]] өз иеліктерінің негізін қалады. Олардың ішінде негізгісі — Массалия (қазіргі [[Марсель]]) болды. Б.з.б. 2 ғасырдың соңы — 1 ғасырдың ортасында Галлияны римдіктер жаулап алды. Галлдар [[Рим империясы]]на қарсы ерлікпен шайқасты. Дегенмен, күш тең емес еді. Рим үстемдігі елдің көп бөлігінде өндірістің дамыған құл иеленушілік әдісінің орнығуына себеп болды, көптеген қалалар салынды ([[Лион]], [[Ним]], [[Бордо]], т.б.). 2–4 ғасырлар арасында Францияда [[Христиандық|христиан діні]] таралды. Романдану процесінің нәтижесінде [[кельт тілдері]]н [[латын тілі]] ығыстырып шығарды. 3 ғасырда басталған Рим империясындағы саяси дағдарысқа байланысты Галлияда тауарлы өндірістің көлемі қысқарып, Италиямен экон. байланыстар әлсіреді. 4–5 ғасырларда герман тайпаларының баса-көктеп кіруі ел аумағындағы Рим үстемдігін түпкілікті жойды. Жаңадан бургундтардың (406), вестготтардың (418) мемлекеттері құрылды. 486 жылы [[франктер]] Галлиядағы соңғы рим иелігін басып алды (қ. [[Франк мемлекеті]], Шарль). 10 ғасырдан бастап ел Франция деп атала бастады. 987 жылы франк тағын Капеттер әулеті иеленді. Біртұтас корольдік іс жүзінде бір-біріне тәуелсіз көптеген иеліктерге бөлініп кетті. 10 ғасырда бір-біріне туыстас екі ірі халық — Луара өзінінің солтүстігіне қарай солтүстік француз және оңтүстікте, Бретань түбегіне бретань халқы қалыптасты. Алғашында король иелігі (домен) Францияның солтүстік бөлігіндегі Париж бен Орлеанның айналасында ғана болды. 11–12 ғасырларда крест жорықтарына байланысты оңтүстіктегі қалалардың (Бордо, [[Тулуза]], Ним, [[Марсель]], т.б.) гүлденуі басталды. Егіс көлемі артып, дәнді дақылдардың сорттары мен мал тұқымы жақсарды. Қолөнер (әсіресе, шұға тоқу) жоғары дамыды. Солтүстік Франциядағы қалалардың дамуы мен жеке аймақтар арасындағы экономикалық байланыстардың кеңеюі елдің бұл бөлігіндегі саяси бытыраңқылықты жоюға маңызды алғышарттар жасады. 13 ғасырдың бас кезінде Англия корольдігі Солтүстік Францияның көпшілік бөлігінде билік құрды. 13 ғасырдың 2-жартысында елдің орталықтануы күшейіп, Париж оның саяси және экон. орталығынана айнала бастады. 14 ғасырдың бас кезінде король иелігі елдің көпшілік бөлігін алып жатты. 1302 жылы үш сословие өкілдерінен құрылған — Бас Штаттар шақырылды. Ол ортталық өкімет билігінің күшеюіне қызмет етті. Бірақ Жүз жылдық соғыс Францияның дамуын тежеді. Соғыс қимылдары, тонау, салықтардың өсуі халықтың азаюына, өндіріс пен сауданың құлдырауына алып келді. 15 ғасырдың 2-жартысынан бастап Франция экономикасы біртіндеп қалпына келе бастады. Король билігі нығайып, елге жаңадан Бургундия, Пикардия, Ниверне герцогтіктері қосылды. 15 ғасырдың соңында Прованс пен Бретань бағындырылды. 16–17 ғасырларда Франция Батыс Еуропадағы үстемдік үшін [[Габсбургтер әулеті]]мен ([[Рим империясы|“Қасиетті Рим империясы”]] және Испаниямен) соғыстар жүргізді. Ұзаққа созылған сәтсіз соғыстар, елдің материалдық ресурстарының елеулі сарқылуы, салықтардың өсуі мен экономиканың кері кетуінің нәтижесінде терең қоғамдық-саяси дағдарыс қалыптасты. Халықтың әр түрлі топтарының әлеуметтік наразылығының идеологияның негізі сол кездегі кең тараған кальвин ілімі болды (бұл ілімді жақтаушыларды гугеноттар деп атады). Ел католиктер мен гугеноттар болып екіге жіктелді. Олардың абсолютизммен және өзара күресі ұзаққа созылған азамат соғысына (“Діни соғыстарға”) ұласты. Оның шарықтау шегі — 1572 жылы 24 тамызда Парижде гугеноттарды жаппай қырғынға ұшырату болды ([[Варфоломей түні|“Варфоломей түні”]]). Билікке келген Бурбондар әулеті діни соғыстарды тоқтатып, католик дінін Франциядағы ресми дін ретінде бекітті, ал гугеноттарға дін ұстану еркіндігі берілді. [[XIV Луи]] кезінде Францияны іс жүзінде бірінші министр кардинал А.Ж.П. Ришелье биледі (1634–1648). Ол король билігін елеулі нығайтып, елдің орталықтануын күшейтті. Отыз жылдық соғыстың нәтижесінде Франция өзіне Эльзасты қосып алып, Еуропадағы ең қуатты монархияға айналды. 1701–1714 жылы испан тағы үшін болған соғыста Англия, [[Аустрия]] мен олардың одақтастары Францияның Еуропадағы үстемдігіне тосқауыл қоюға тырысты. Жеті жылдық соғыста (1756–1763) Франция [[Үндістан]] мен [[Канада]]дағы отарларының көпшілігінен айрылып, Ұлыбританияға беруге мәжбүр болды. 1789 жылы басталған [[Француз төңкерісі|Француз революциясы]] нәтижесінде монархия мен феод. тәртіптер жойылып, Бірінші республика жарияланды. 1792 жылы революциялық соғыстар басталды. Ол [[Наполеон Бонапарт]]тың билікке келуімен және Еуропаны түгел қамтыған соғыстың нәтижесінде Францияның жеңілуімен аяқталды. Елде король билігі қалпына келтірілді. 1848 жылы ақпан революциясының нәтижесінде Екінші республика орнады. Либералдар мен социалистердің арасындағы жанжалды пайдаланған Луи Наполеон 1852 жылы Екінші империяны жариялап, таққа отырды. 1870–1871 жылдары Франция — [[Пруссия]] соғысының нәтижесінде Франция Эльзас пен [[Лотарингия]]дан айрылып, Екінші империя жойылды. 19 ғасырдың соңында отаршылдық империяның құрылуы негізінен аяқталды. 1914–1918 жылдары бірінші дүниежүзілік соғысқа Франция [[Антанта]]ның құрамында қатысты. 1919 жылы Версаль бітім шарты бойынша Францияға [[Эльзас]] пен [[Лотарингия]] қайтарылды. 1920–1930 жылдары елде экономикалық дағдарыстар жиі-жиі болып тұрды. Нәтижесінде жұмысшы қозғалысы күшейіп, фашистік ұйымдар құрылды. 1936 жылы Халықтық майдан құрылып, фашистік ұйымдарға тыйым салынды, еңбекшілердің жағдайын жақсарту жөніндегі шаралар (40 сағаттық жұмыс аптасын, ақысы төленетін демалыс енгізу, т.б.) жүзеге асырылды. 1938 жылы Халықтық майдан ыдырады. Екінші дүниежүзілік соғыс Франция үшін сәтсіз басталды. 1940 жылы Францияны [[Германия]] оккупациялады. Министрлер кабинетінің жаңа төрағасы маршал Анри Петен Германиямен бітімге қол қойып, елді екі аймаққа бөлуге келісті. Оның біреуі — немістер басып алған Солтүстік және Оңтүстік-батыс Франция аумағы болса, екіншісі Францияның қалған бөлігі мен теңіздің ар жағындағы аумақтар енген, астанасы Виши қала болған автономды француз мемлекеті атанған аймақ болды. Маршал Петен осы француз мемлекетінің президенті болып тағайындалды. 1944 жылы Францияны одақтастар әскері азат етті. [[Алжир]]дегі Француз Ұлттық азат ету комитеті өзін Француз Республикасының Уақытша үкіметі деп жариялады. 1946 жылы Төртінші республиканың конституциясы қабылданды. 1949 жылы Фрацния [[НАТО|НАТО-ның]] құрамына кірсе де, 1966 жылы оның әскери құрылымынан шықты. Соғыстан кейін Ф-ның отарлық жүйесі ыдырай бастады. 1954 жылы сегіз жылдық соғыстан кейін Ф. Үндіқытайды тастап шықты. 1954 жылы 1-қарашада Алжирде ұлт-азаттық көтеріліс басталды. 1956 жылы наурызда Франция [[Марокко]] мен [[Тунис]]тің тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. 1956 жылы қарашада Франция [[Мысыр]]ға қарсы ағылшын-француз-израиль агрессиясына белсене қатысты. Осындай қиын жағдайда 1957 жылы Батыс Еуропадағы бірнеше мемлекет “Ортақ рынок” құру жөнінде шарт жасасты. Дегенмен, Алжирдегі сәтсіздіктер, Суэц арандатушылығының күйреуі, әскери шығындардың көбеюі Төртінші республиканың дағдарысына әкеп соқты. Армия мен елде реакциялық күштер бас көтерді. 1958 жылы мамырда олар Алжирде республикаға қарсы бүлік бастады. Алжирдегі француз армиясының басшылығы да бүлікшілерге қосылып, генерал Шарль де Голль бастаған “Ұлттық құтқару” үкіметін құруды талап етті. 1 маусымда Ұлттық жиналыс Голльдің төтенше өкілеттілік жөніндегі заң жобаларын мақұлдады. 1958 жылы Бесінші республиканың конституциясы атқарушы билік құқықтарын кеңейтті. Президент Ұлттық жиналысты тарату мүмкіндігіне ие болып, референдум өткізуге, заң жобаларын ұсыну, төтенше жағдайларда бүкіл өкімет билігін өз қолына алуға құқылы болды. 1958 жылы 21 желтоқсандағы сайлаудың нәтижесінде Голль президент болып сайланды. 1958–1960 жылдары [[Африка]]дағы француз отарлары — [[Гвинея]], [[Судан]], [[Сенегал]], [[Мадагаскар]], [[Дагомея]], [[Нигер]], [[Жоғарғы Вольта]], [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]], [[Чад]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Конго Республикасы|Конго]], [[Габон]], [[Мавритания]], [[Того]] мен [[Камерун]] тәуелсіздікке ие болды. 1962 жылы ұзаққа созылған соғыстан кейін Алжир толық тәуелсіздікке қол жеткізді. 1960–1990 жылдар аралығында Франция экономикасы дамыған, демократ. қоғамы толық қалыптасқан әлемдегі жетекші елдердің біріне айналды. 1981 жылы ел президенті болып бірінші рет социалист Франсуа Миттеран сайланды. 1995 жылдан ел президенті [[Жак Ширак]] болды. == Саясаты == {{Толық мақала|Францияның әкімшілік бөлінуі|Франция аймақтары|Франция департаменттері}} [[Сурет:Карта-Франции-2021.jpg|нобай|Францияның әкімшілік картасы]] [[Сурет:France Overseas.svg|нобай|Францияның шетелдегі иеліктері]] Франция 18 аймаққа бөлінген, оның 12-сі Еуропа құрлығында, біреуі (Корсика) — [[Корсика]] аралында, тағы бесеуі - мұхиттың арғы жағында орналасқан. Аймақтарда заңды автономия жоқ, бірақ олар [[салық]]тарды өздері белгілей алады және [[бюджет]]терді бекітеді. 18 аймақ 101 [[Франция департаменттері|департаментке]], сондай-ақ Лион метрополиясына бөлінеді, ол 342 округтен және 4039 кантоннан тұрады. Францияның негізін 36 682 коммуналар құрайды. Париж департаменті жалғыз [[коммуна]]дан тұрады. Мұхиттың арғы жағындағы бес аймақтың әрқайсысы ([[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Француз Гвианасы]], [[Реюньон]], [[Майотта]]) бір бөлімнен тұрады. Корсика аймағы (құрамына 2 департамент кіреді) метрополияның басқа аймақтарынан (құрлықтағы Франциядан) ерекшеленетін әкімшілік-аумақтық бірліктің ерекше мәртебесіне ие. Онда орталыққа бағынбайтын тәуелсіз басқару органдары бар. 2003 жылы Корсиканың 2 департаментін біріктіру туралы референдум сәтсіз аяқталды. Бұл аймақтардың барлығы Еуропалық Одақтың бөлігі болып табылады. Француз Республикасының құрамына мыналар кіреді деп айта аламыз: # Метрополия (13 аймаққа, 96 департаментке және Лион метрополиясына бөлінген). # 5 шалғай департамент: [[Гваделупа]], [[Мартиника]], [[Гвиана]], [[Реюньон]], [[Майотта]]<ref>Майотта (Маоре) аралының аймағы — даулы аумақты басқаратын Франция мен [[Комор]] арасындағы аумақтық дау-дамайдың нысаны. Францияның әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Францияның шетелде орналасқан аймағы мәртебесіне ие. Комордың әкімшілік-аумақтық бөлінуіне сәйкес, Майотта Комор Одағы мемлекетінің төрт автономды аралдарының бірі мәртебесіне ие.</ref>. # 5 шалғай аймақ: [[Француз Полинезиясы]], [[Уоллис және Футуна]] аралдары, [[Сен-Пьер және Микелон]], [[Сен-Бартелеми]], [[Сен-Мартен]]. # Ерекше мәртебесі бар 3 аймақ: [[Жаңа Каледония]], [[Клиппертон]], [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]]. === Мемлекеттік жүйенің негіздері === {{Толық мақала|Францияның саяси құрылымы}} Франция — [[Президенттік республика|президенттік типтегі]] [[Унитарлы мемлекет|унитарлық республика]]. Мемлекеттің негізгі заңы — 1958 жылы 4 қазанда қабылданған [[конституция]]. Ол Бесінші Республиканың билік органдарының қызметін реттейді: басқарудың республикалық президенттік-парламенттік формасын белгілейді ''(Франция Республикасының Конституциясы, 2 бөлім)''. Француз Республикасының Конституциясы келесі баптар бойынша бірнеше рет қайта қаралды: * тікелей жалпыға бірдей сайлау құқығы негізінде Президентті сайлау (1962), * үкімет мүшелерінің қылмыстық жауаптылығы туралы Конституцияның жаңа бөлімін енгізу (1993 ж.), * парламенттің бірыңғай сессиясын енгізу және референдумның құзыретін кеңейту (1995), * Жаңа Каледонияның мәртебесіне қатысты уақытша шараларды қабылдау (1998), * Экономикалық және Валюталық одақ құру, ерлер мен әйелдердің сайланбалы мандаттарға және сайланбалы функцияларға тең құқылы қол жеткізуі, Халықаралық қылмыстық соттың заңды құқығын тану (1999), * президенттік мандаттың мерзімін 7-ден 5 жылға дейін қысқарту (2000), * мемлекет басшысының қылмыстық жауапкершілігі туралы реформа, өлім жазасын жоюды Конституцияда бекіту, Жаңа Каледония автономиясын реформалау (2007), * мемлекеттік құрылымды жаңарту реформасы және өкілеттіктерді бөлуде тепе-теңдік орнату (2008 ж.). Францияда 9 мүшеден тұратын Конституциялық Кеңес жұмыс істейді. Оның міндеті — сайлаулардың дұрыстығына және Конституцияға өзгертулер енгізетін заңдарға, және де оған қарауға ұсынылған заңдардың конституциясына бақылау жасау. === Атқарушы билік === {{Толық мақала|Франция президенттерінің тізімі}} Мемлекет басшысы және атқарушы биліктің басшысы — [[президент]], қазіргі кезде [[Эммануэль Макрон]]. Бесінші республикада премьер-министр ішкі және экономикалық саясатқа жауап береді және жалпы жарлықтар шығаруға құқылы. Ол үкіметтің саясатына жауапты деп саналады (20-бап). Премьер-министр үкіметтің қызметін басқарады және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді (21-бап). Премьер-министрді президент тағайындайды. Оның кандидатурасын Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауы талап етілмейді, себебі парламент кез келген уақытта үкіметке сенімсіздік вотумын жариялай алады. Әдетте премьер-министр партияның атынан Ұлттық жиналыстағы көп орынға ие болады. Премьер-министр өз кабинетінде министрлердің тізімін жасайды және оны президенттің бекітуіне ұсынады. Премьер-министр Ұлттық Ассамблеяда заңдар қабылдау туралы бастама көтереді және олардың орындалуын қамтамасыз етеді, ол сонымен бірге ұлттық қорғаныс үшін жауап береді. Премьер-министр Президенттің актілеріне қол қояды, оны Конституцияның 15-бабында белгіленген кеңестер мен комитеттердің төрағасы етіп ауыстырады<ref>1958 ж. Франция конституциясы. III бөлім. 20-23 баптар.</ref>. 2020 жылдың 3 шілдесінен бастап үкіметті [[Жан Кастекс]] басқарады. === Заң шығарушы орган === Франциядағы заң шығару билігі Парламентке тиесілі, оның құрамына екі палата — Сенат пен Ұлттық Ассамблея кіреді. Тікелей емес жаппай дауыс беру арқылы сайланатын Республика Сенаты 348 сенатордан тұрады, оның 305-і метрополиядан, 9-ы шалғай аумақтан, 5-і француз қауымдастығынан және 12-сі шетелде тұратын француз азаматтарынан тұрады. Сенаторларды алты жылдық мерзімге (2003 жылдан бастап, 2003 жылға дейін - 9 жылға) Ұлттық Ассамблея мүшелерінен, бас кеңесшілерден және муниципалдық кеңестердің делегаттарынан тұратын сайлау алқасы сайлайды, ал сенат үш жылда бір рет жаңарып отырады. == Экономикасы == {{Толық мақала|Франция экономикасы}} [[Сурет:La Défense vue depuis la Tour Eiffel.png|thumb|300x300px|[[La Défense]] ([[Эйфель мұнарасы]]нан көрініп тұрғандай) 2017 жылы [[Ernst & Young]] континентальды Еуропадағы жетекші орталық бизнес ауданы және әлемдегі төртінші болып танылды.<ref>[https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf The attractiveness of world-class business districts: Paris La Défense vs. its global competitors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718045821/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |date=2020-07-18 }}, [[Ernst & Young|EY]], November 2017</ref>]] [[Сурет:France Product Exports (2019).svg|upright=1.3|thumb|right|Франция экспортының пропорционалды ұсынысы, 2019]] Жетілік тобының (бұрынғы сегіздік тобы) жетекші индустриялық дамыған елдерінің мүшесі, 2020 жылғы жағдай бойынша ол [[Аларман қабілет тепетендігі|сатып алу қабілетінің паритеті]] бойынша әлемдегі [[ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі|оныншы]] және ЕО-ның екінші ірі экономикасы болып саналады. Франция 1999 жылы еуроны енгізу үшін ЕО-ның басқа 11 мүшесіне қосылды, ал еуро монеталары мен банкноттары 2002 жылы француз франкін (₣) толығымен алмастырды. Францияда әртараптандырылған экономика бар, онда қызмет көрсету секторы басым (2017 жылы ЖІӨ-нің 78,8% - ын құрады), ал [[Екінші қайтара сектор|өнеркәсіп секторы]] ЖІӨ-нің 19,5% -ын құрады, ал қалған 1,7% -ы бастапқы секторға тиесілі болды. Әлемдегі сауда көлемі бойынша бесінші ел (және Еуропада Германиядан кейін екінші). Бұл Германия мен Италиядан кейінгі Еуропадағы үшінші ірі өндіруші ел. Франция сонымен қатар әлемдегі ең көп баратын ел, сонымен қатар [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақтың]] жетекші аграрлық державасы. Франция 2019 жылы Еуропадағы тікелей шетелдік инвестицияларды ең ірі алушы болды, Еуропа бойынша зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалатын қаржысы бойынша екінші орынды иеленген, 2020 жылы [[Bloomberg]] инновациялық индексі бойынша әлемдегі ең [[инновация]]лық 10 елдің қатарына кірді, сонымен қатар 2019 жылғы жаһандық бәсекеге қабілеттілік туралы есепке сәйкес әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 15-ші ел болды (2018 жылмен салыстырғанда 2 сатыға жоғары). [[Халықаралық валюта қоры|ХВҚ]] мәліметтері бойынша, 2020 жылы Франция [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі|жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша әлемдегі 20-шы ел]] болды, бір тұрғынға 39 257 доллар. 2019 жылы Франция Біріккен Ұлттар Ұйымының адам даму индексінде 0,901 мәнімен қосылды (бұл адам дамуының өте жоғары деңгейін көрсетеді) және 2019 жылы сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде 23 -ші орынға ие болды.<ref name="HDIFR">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/2018-update |title=Human Development Index 2018 Statistical Update |publisher=[[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=10 July 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive summary p. 2 |publisher=[[Transparency International]] |website=transparency.org |access-date=10 July 2019}}</ref> [[Сурет:French economy 2016 - expenditures.png|thumb|left|2016 жылы шығыстар түрі бойынша Франция экономикасының (ЖІӨ) құрамы]] 2018 жылы Франция әлемдегі 5-ші ірі сауда мемлекеті болды, сонымен қатар Германиядан кейінгі Еуропадағы екінші ірі сауда мемлекеті болды.<ref name="wto">[https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf World Trade Statistical Review 2019], [[World Trade Organization]], p. 11</ref> [[Сурет:BlueEurozone.svg|thumb|alt=European map of Eurozone monetary union|Франция — валюталық одақтың, [[Еуроаймақ]]тың (қою көк) және [[Бірыңғай еуропалық нарық]]тың (ашық көк) бөлігі.]] Қаржылық қызметтер, банк және сақтандыру секторы экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Францияда олардың клиенттеріне тиесілі үш ірі қаржы институттары орналасқан. Париж қор биржасы ({{lang-fr|La Bourse de Paris}}) — 1724 жылы [[XV Луи]] құрған ескі мекеме. 2000 жылы Париж, Амстердам және Брюссель биржалары [[Euronext]]-ке қосылды. 2007 жылы Euronext [[Нью-Йорк қор биржасы]]мен бірігіп, әлемдегі ең ірі [[NYSE Euronext]] биржасын құрды. [[Euronext Paris]], NYSE Euronext тобының француз филиалы — [[Лондон қор биржасы]]нан кейінгі Еуропадағы 2-ші ірі биржалық нарық. Француз компаниялары сақтандыру мен банктік салада негізгі позицияларын сақтап қалды: [[AXA]] 2019 жылы банктік емес активтердің жалпы көлемі бойынша әлемдегі үшінші сақтандыру компаниясы болды. Жетекші француз банктері — [[BNP Paribas]] және [[Crédit Agricole]], 2020 жылы [[McGraw-Hill|S&P Global Market Intelligence]] есебіне сәйкес активтері бойынша ірі 10 банктердің қатарына кіреді. Сол дереккөзге сәйкес, [[Société Générale]] мен [[Groupe BPCE]] 2020 жылы тиісінше әлемдегі 17-ші және 19-шы ірі банктер болды. '''Франция''' — Еуропалық біртұтас нарықтың (500 миллионнан астам тұтынушы) бөлігі болып табылатын [[еуроаймақ]]тың мүшесі (шамамен 330 миллион тұтынушы). Бірнеше ішкі коммерциялық саясат Еуропалық Одақ (ЕО) мүшелері арасындағы келісімдермен және ЕО заңнамасымен анықталады. Франция ортақ еуропалық валюта — [[еуро]]ны 2002 жылы енгізді. === Сыртқы экономикалық байланыстар === Франция экономикасы дүниежүзілік шаруашылықтың ажырамас бөлігіне айналды. [[Сыртқы сауда]] экономикалық өрлеуге негіз болып отыр, оған оң [[сальдо]] тән. Экспорт көлемі жөнінен ел батыс Еуропада тек Германияны ғана алға салады, Францияның сыртқа шығаратын тауарларының жалпы құны дүниежүзілік [[тауар экспорты]]ның 5,1% -ын құрайды. Экспорт құрылымында машиналар мен жабдықтар 43 және ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізаты 20 басым болып отыр. Соңғы жылдары әскери техника мен қару–жарақты сыртқа сату жөнінде АҚШ–тан кейінгі екінші орынға шықты. [[Импорт]] көлемі жөнінен Франция Жапониямен қатар АҚШ, Германиядан кейінгі үшінші орынды бөліседі. Франция — [[халықаралық туризм]] орталығы. Қазіргі кезде Франция жылына 77 млн–дай шетел туристері қабылдайды. Елдің сыртқы экономикалық байланыстарын дамытуда [[туризм]]нің маңызы зор. === Өнеркәсібі === [[Сурет:poezdafr.jpg|thumb|right|200px|Темір жолы техникасы]] [[Сурет:samrf.jpg|thumb|right|200px|Авиациялық техника]] [[Сурет:sam2.jpg|thumb|right|200px|Әскери авиациялық техника]] [[Сурет:parfumc.jpg|thumb|right|200px|Парфюм мен косметика]] Франция — жоғары дамыған индустриялы-аграрлы ел. [[Өнеркәсіп]] өндірісінің жалпы көлемі бойынша дүние жүзінде 4-орын ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Жапония]], [[Германия]]дан кейін), Еуропада Германиядан кейін 2-орын алады. Ұлттық табысты жан басына шаққандағы жылдық мөлшелері 24990 [[АҚШ доллары]]на тең (2003 ж). Франция автомобильдер шығару жөнінде дүние жүзінде 3-орын, авиациялық және ғарыштық техника өндірісі бойынша Еуропада 1-орын алады. Сондай-ақ экспортқа көп мөлшерде қару-жарақ, [[Атом электр станциясы|АЭС-тер]] үшін құрал-жабдықтар, химикаттар, маталар мен киім-кешек шығарады. Француз өнеркәсібінің жетекші салаларына [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль жасау]], [[химия]] мен мұнай химиясы, [[ұшақ]] жасау (аэробустар мен [[Әскери қызметтегі ұшақтар|әскери ұшақтар]]), [[электроника]], [[металлургия]], темір жолы техникасын шығару жатады. [[Парфюмерия]] — косметикалық сала мен жоғары талғамды сәнді киімдер шығаруда Франция дүние жүзінде бірінші орынды иеленеді. Жылына шамамен 3,5 млн. автомобиль шығарса, оның жартысына жуығы экспортқа жіберіледі. Автомобильдердің 90%-дан астамын [[Renault|“Рено”]] мен [[Groupe PSA|“Пежо-Ситроен”]] компаниялары шығарады. [[Кеме]] және [[Білдек|станок]] жасау, ауыл шаруашылық машиналары өндірісі де жақсы дамыған. Өнеркәсіп өнімдерінің 1/5-іне жуығы Париж бен оның айналасында, сондай мөлшері Лион мен солтүстік аудандарда өндіріледі. Экспортының негізін өнеркәсіптік құрал-жабдықтар, тұрмыстық бұйымдар, ауыл шаруашылық өнімдері, химиялық тауарлар мен шикізаттар, тігін бұйымдары, киім-кешек, аяқ киім, парфюмерия мен косметика, автомобильдер құрайды. Сырттан тұтыну тауарларын, өнеркәсіптік шикізаттар алады. Негізгі сауда серіктестері: Германия, Италия, Бельгия, Люксембург, Ұлыбритания мен [[АҚШ]]. Франция [[Қазақстан]]ның сауда серіктестері ішінде 12-орын алады. Француз кәсіпорындары Қазақстандағы өз қызметінің қарқынын біртіндеп арттырып келеді. 2005 ж. ҚР мен Франция арасындағы тауар айналысы 2665,1 млн. долларды құрады. Қазақстан Францияға мұнай, кентастар, химия өнеркәсібінің шикізаттарын, тері мен астық береді. Франциядан негізінен дәрі-дәрмектер, азық-түлік өнімдерін, қосалқы бөлшектер, автомобильдер, тұрмыстық электроника, шарап, теңіз өнімдерін, ірімшік, парфюмерия мен косметикалық бұйымдар, жоғары сән киімдерін алады. Қазіргі кезде Қазақстанда француз кәсіпкерлері араласқан 19 шағын кәсіпорын тіркелген. 4 француз банкі Қазақстанмен бірлесіп жұмыс атқаруда, мұнай-газ, тау-кен, энергетикада, көлік пен қызмет көрсету салаларында көптеген француз компаниялары еңбек етуде. 2004 ж. 10 наурызда Парижде экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-француз үкіметаралық комиссиясының кезекті, алтыншы мәжілісі болып өтті. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан соң Франция үкіметі соғыста күйзелген экономикасын қалпына келтірумен қатар, [[өндіріс]]тің мүлдем жаңа салаларын дамыта бастады. [[1950 жыл]]дан бері өнеркәсіп өндірісі 4 есеге жуық өсіп, өнеркәсіпте жұмыс істейтіндердің саны соңғы 20 жылда 1,5 млн адамға қысқарды. Мұның өзі еңбек өнімділігінің артуы мен өнеркәсіп жүйесінің құрылымдық өзгерістері нәтижесінде мүмкін болды. Қазіргі кезде ел өнеркәсіп өндірісінің көлемі жөнінен дүние жүзінде бесінші орын алады. Өнеркәсіп елдегі ұлттық жиынтық өнімінің 25,4%-ын береді. Елдің экономикалық қуатының символы болып келген дәстүрлі өнеркәсіп салалары соңғы онжылдықтарда өзінің жетекші рөлінен айырылып, жаңа салаларға жол беруде. ==== Ауыл шаруашылығы өндірісі ==== Ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің көлемі бойынша Франция дүние жүзінде [[АҚШ]] пен [[Канада]]дан кейін 3-орынды иеленеді. Ол ауыл шаруашылық өнімдерімен өзін-өзі толық қамтамасыз етіп, 40%-ын экспортқа шығарады. Франция — Еуропадағы астық, сары май, ірі қара етін, ірімшікті ең көп мөлшерде өндіретін ел. [[Өсімдік шаруашылығы]]ның негізгі саласы — [[дәнді дақылдар]] өсіру (негізгілері — [[Бидайық (өсімдік)|бидай]], [[жүгері]], [[қара бидай]], [[арпа]], [[күріш]]). Картоп, қант қызылшасы, күнбағыс, рапс та көп мөлшерде өсіріледі. Ницца өңірінде гүл өсіру дамыған. Жүзімнің негізгі бөлігі шарап дайындауға (жылына 60 млн-дай л) жұмсалады, неғұрлым белгілі түрлері шампан, кагор, коньяк. Жеміс-жидек (алма, алмұрт, шабдалы, Жерорта теңізі жағалауларында цитрустық жемістер мен қара өрік) пен көкөніс өсіру дамыған. Ірі қара (20,6 млн. бас), шошқа, қой, жылқы өсіріледі. [[Балық аулау]] кәсібінің негізгі порттары [[Атлант мұхиты]] жағалауларында (Булонь, Лорьян, Ла-Рошель) орналасқан. ==== Химия өнеркәсібі ==== [[Химия өнеркәсібі]] минералды тыңайтқыштар, синтетикалық каучук пен пластмасса, парфюмерия, дәрі-дәрмектер жасауға маманданған. Ірі мұнай, химиялық кәсіпорындары көп. Химия өнеркәсібі биотехникалық және гендік инженериямен тығыз байланысты. ==== Тоқыма өнеркәсібі ==== [[Тоқыма өнеркәсібі]] өзінің бұрынғы маңызынан айрылса да, Франция киім-кешек пен маталар шығарудан Еуропада алдыңғы орындардың бірін иеленеді (мақта-мата, жібек, синтетикалық, жүн, кендір, зығыр маталары өндіріледі). Француз кәсіпорындары шығарған ірімшік, шараптар, кондитерлік бұйымдар дүние жүзіне танымал. ==== Қара металлургия өнеркәсібі ==== [[Лотарингия]] темір кені алабының қорын пайдаланатын [[қара металлургия]] өнеркәсібі XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап дағдарысқа ұшырады. Оған Еуропа мен дүние жүзі нарығында неғұрлым қуатты бәсекелестердің [[Бразилия]], [[Шығыс Еуропа]] елдері, [[Корея]] және т.б. пайда болуы әсер етті. [[Еуропа одағы|Еуропа Одақ]] шеңберінде өнеркәсіптің осы саласын дамытуға бағытталған шаралар нәтижесінде өндірісті неғұрлым тиімді ұйымдастырып, қайта жабдықтауға мүмкіндік туды. Орталық аудандардағы тиімсіз кәсіпорындар жабылып, негізгі металлургиялық кешендер солтүстіктегі [[Дюнкерк]] маңы мен Лотарингиядағы Мозель өзені аңғарындағы шоғырланған. Қазіргі кезде жылына 19 млн тонна [[болат]] өндіріледі. [[Алюминий]] өндірісінде де аумақтық өзгерістер болды. Бұрын олар, негізінен, [[Альпі]] мен [[Пиреней таулары|Пиреней]] аудандарындағы [[Су электр станциясы|су электр станциялары]] маңында орналасса, қазіргі кезде шеттен әкелінетін шикізатты қабылдап алатын [[порт]]ты қалаларға көшірілген. ==== Мата өнеркәсібі ==== Құрамына [[Тоқыма кәсібі|тоқыма]], [[бояу]]лар жасау, [[кілем]] тоқу, [[еден төсеніші|еден төсеніштерін]] шығару өндірісі енетін Францияның мата өнеркәсібі дүние жүзіндегі жетекші орнын жоғалтқан жоқ. Бұл салада әсіресе [[жүн мата]]ларын шығарудан дүние жүзінде бірінші орын алатын «Шаржер – текстиль», [[мақта маталары]]н шығаруға маманданған DMC компаниялары көзге түседі. Қазіргі кезде сырттан әкелінетін [[жүн]] мен [[Мақта (шитті)|мақтадан]] басқа, бұл кәсіпорындарда [[Химиялық талшықтар|жасанды талшықтар]] да кеңінен пайдаланылады. Негізгі орталықтары – [[Мюлуз]], [[Труа]], [[Лион]] және [[Париж]] маңы. ==== Машина жасау өнеркәсібі ==== [[Сурет:avtofrlogo.jpg|thumb|left|200px|Француз автомобильдері]] [[Машинажасау|Машина жасау]] өнеркәсібінде көлік қатынасындағы машиналар мен электр техникасын жасау салалары күшті дамыған. Дүниежүзілік автомобиль өндірісінің дамуында елдің айрықша орны бар. [[1898 жыл]]ы ағайынды Рено негізін салған [[Renault|фирма]] алғашқы автомобилін жасап шығарған болатын, арада 15 жыл өткен соң бұл шағын кәсіпорын алуан түрлі машина шығаратын аса ірі [[концерн]]ге айналды. Қазіргі кезде бұл [[Renault|концерн]] мемлекеттік болып саналады. Мұнда [[Жүк автомобилі|жүк автомобильдері]], [[автобус]]тар, [[Ауыл шаруашылық техникасы|ауыл шаруашылығы машиналары]], сондай-ақ [[кеме]]лер мен [[ұшақ]]тардың қозғалтқыштары жасалады. Францияда жылына 3,5-4 млн автомобиль жасалса, соның 9/10 бөлігі жеңіл көлік болып табылады. Қазіргі кезде жеңіл автомобильдер, негізінен, [[Renault|Рено кәсіпорны]] мен жеке меншік Пежо – Ситроен концернінде жасалады. Француз компаниялары дүние жүзінің 30 елінде автомобиль тетіктерін жинайтын зауыттар ашқан. Елде жасалған автомобильдердің 60-ы шетке шығарылады. Көбінесе француз жеңіл көліктерін [[Португалия]], [[Испания]], [[Бразилия]] және [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдері сатып алады. === Ауыл шаруашылығы === [[Сурет:Épône - récolte du maïs01.jpg|thumb|right|left|Париж маңындағы [[Епон]] қаласында жүгері жинау.|alt=Париж маңындағы Эпонедегі жүгері жинаудың суреті.]] [[Сурет:Bourgogne-charolais-cattle.jpg|thumb|right|left|Мал шаруашылығындағы Шароле ірі қара малы]] Франция — Еуропадағы ірі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің бірі, ірі қара мал, шошқа, құс саны және сүт, жұмыртқа мен ет өндіру жағынан әлемде жетекші орындардың бірін алады.Ауыл шаруашылығының үлесіне ЖІӨ-нің шамамен 4% - ы және елдің еңбекке қабілетті халқының 6% - ы тиесілі. Ауылшаруашылық жерлері 48 миллион гектар аумақты алып жатыр, бұл елорданың 82% құрайды. Әлеуметтік-экономикалық құрылымның ерекшелігі — шаруа қожалықтарының шағын көлемі. Жердің орташа ауданы 28 [[Гектар|га]] құрайды, Жердің орташа ауданы 28 га құрайды, бұл көптеген ЕО елдерінің тиісті көрсеткіштерінен асып түседі. Жер иелігінде үлкен бытыраңқылық байқалады. Шаруашылықтардың жартысынан көбі меншік иелерінің жерінде. Ірі шаруашылықтар өндірістің жетекші күші болып табылады. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 52% -ы 50 гектардан асатын шаруа қожалықтарына тиесілі, бұл олардың жалпы санының 16,8% құрайды. Олар ауыл шаруашылығының барлық салаларын өндіруде үстем жағдайға ие бола отырып, өнімнің 2/3 бөлігін қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығының негізгі саласы — ет-сүт мал шаруашылығы. Өсімдік шаруашылығында астық шаруашылығы басым; негізгі дақылдар - бидай, арпа, жүгері. Шарап жасау (шарап өндіру бойынша әлемде жетекші орын), көкөніс өсіру мен бау-бақша дамыған; гүл өсіру; балық аулау және устрицаларды өсіру дамыған. Ауыл шаруашылығы өнімдері: бидай, жарма, қант қызылшасы, картоп, шарап жүзімі; сиыр еті, сүт өнімдері; балық. Ауыл шаруашылығы жоғары индустрияландырылған. Технологияға қанықтыру, химиялық тыңайтқыштарды қолдану бойынша Нидерланды, Германия, Даниядан кейін екінші орында. Шаруашылықтарды техникалық жарақтандыру, олардың ауыл шаруашылығы мәдениетін арттыру елдің ауыл шаруашылығы өнімдеріндегі өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттыруға алып келді. Астық, қант бойынша ол 200% -дан асады, сары май, жұмыртқа, ет бойынша — 100% -дан асады. == Табиғаты == [[Сурет:VillequierSeine.JPG|thumb|250px|right|[[Сена (река)|Сена]] өзені]] [[Сурет:Lac de roselend.jpg|thumb|250px|right|Рослен көлі]] Францияның көпшілік бөлігі жалпақ жапырақты ормандар аймағында орналасқан. Қиыр оңтүстік жерортатеңіздік субтропиктер алып жатыр. Жағалаулары негізінен аласа, аккумулятивті немесе лагуналы, құрлыққа еніңкіреп жатқан шығанақтары бар ([[Атлант мұхиты]] жағалауларында Бискай, Сен-Мало, [[Жерорта теңізі]] жағалауында Лион), [[Ла-Манш]] пен [[Па-де-Кале]] бұғаздарының жағалаулары — абразивті, аласалау, бірақ тік, Котантен мен Бретань түбектерінің жағалаулары риас типті болып келеді. Лион шығанағынан шығысқа қарай Жерорта теңізі жағалаулары жартасты, Альпі тауларының теңізге келіп тірелген сілемдерінен құралған ([[Француз Ривьера]]сы деп аталады). Аумағының 2/3-сі елдің солтүстік, орталық және батыс аудандарын алып жатқан аласа және көтеріңкі жазықтар. Олардың ішіндегі ең үлкені — солтүстікте орналасқан Париж бассейні болып табылады. Оңтүстік-батысын — [[Аквитания]] жазықтары алып жатыр. Солтүстік-батысында жазықтар Арморикан үстіртімен ұласады, олар солтүстік-шығысы мен шығысында биіктігі орташа [[Арденн]] (көп бөлігі Франциядан тыс жерде) және Вогез тауларымен қоршалған. Оңт-нде төбелері қатты мүжілген, биіктігі орташа таулардан құралған аудан — Орталық Француз массиві жатыр. Оның орталық бөлігіне (Овернь) жанартаулы жер бедері тән ([[Мон-Дор жанартау күмбезі]], [[Канталь кратері]], Пюп конустар тізбегі). Массивтің оңтүстік және оңтүстік-батыс шетінде терең каньондармен тілімденген карстанған тау жазықтары жүйесі орналасқан ([[Гран-Кос]], т.б.). Солт.-батыс, солт.-шығыс және шығыс аудандарында кристалданған аласа таулар ([[Лимузен]], [[Морван]], [[Севенна]], т.б.) басым. [[Альпі]] мен Орталық Француз массивінің арасында [[Рона ойпаты]] бар. Франция аумағына Жоғарғы [[Рейн]] ойпатының батыстағы шағын бөлігі де кіреді. Оңтүстік-батысында субмеридиандық бағытта Батыс Альпі созылып жатыр. Оның биік бөлігі — [[Савойя]], [[Грай]], [[Кот]] және Теңізжағалаулық Альпі таулары ұзынынан және көлденеңінен терең аңғарлармен тілімденген кристалдық қыраттардан тұрады, мұздықтар көп. Альпінің батыс жиегінде эрозиямен күшті бөлшектенген, кей жерлерінде карстанған әктасты қыраттары бар биіктігі орташа таулар орналасқан. Бұл таулардың солтүстіктегі жалғасы Юра таулары болып табылады. Елдің оңтүстік-батысын Пиреней таулары (ең биік жері — [[Виньмаль тауы]] — 3298 м) алып жатыр. Ол солтүстігінде Аквитаниямен терең жазықтары бар тік беткейлер арқылы жалғасады. Корсика аралының жер бедеріне биіктігі орташа таулар тән (ең биік жері [[Мон-Сенто тауы]] — 2710 м). Франция мен [[Батыс Еуропа]]ның ең биік шыңы — [[Монблан тауы]] (4807 м) болып есептеледі. Франция аумағының көпшілік бөлігі герциндік қатпарлық облысқа жатады. Қазіргі кездегі Франция аумағы кайнозойдың соңында аяқталған жалпы көтерілім нәтижесінде қалыптасқан. Негізгі қазба байлықтары — темір кентастары, боксит, калий тұздары, табиғи газ бен тас көмір, уран. Темір кентастарының кен орындары (Мец-Тионвиль, Лонгви, Брие, Нанси) Лотарингия бассейнінің Юра шөгінділерімен, бокситтің ірі кен орындары Прованстың мезозой әктастарымен байланысты. Калий тұздарының негізгі кендері [[Эльзас]]та, табиғи газ бен аз мөлшердегі мұнай кен орындары Аквитания бассейнінде. Францияның негізгі тас көмір бассейндері — Валансьенн мен Лотарингия эпигерциндік платформаның қатпарлық іргетасымен байланысқан. Сондай-ақ вольфрам, сүрме, қорғасын, мырыш, қалайы, алтын мен күміс, күкірт пен күкіртті колчедан, әр түрлі құрылыс материалдарының кен орындары бар. Елдің көпшілік бөлігінің климаты қоңыржай теңіздік, шығысында континенттікке өтпелі, Жерорта теңізі жағалауларында жерортатеңіздік субтропиктік (жазы құрғақ, қысы жауынды). Шығысы мен солтүстік-шығысындағы жазықтар мен аласа таулардағы қаңтар мен ақпан айларындағы орташа температура 1 — 3°С, батысы мен оңтүстік-батысында –5 — 7°С, оңтүстігінде 8 — 10°С-қа тең. Жазықтардағы шілде мен тамыз айларындағы орташа температура солтүстікте 16 — 18°С, оңтүстік-батыс пен оңтүстікте 20 — 24°С. Жылдық жауын-шашынның ең жоғарғы мөлшері (1500 — 2000 мм) Альпінің батыс беткейлеріне, [[Вогез]], [[Севенна]] мен [[Пиреней таулары]]ның батыс бөлігіне түседі. Бретань мен Котантен түбектерінде, Батыс Аквитанияда бұл көрсеткіш 800 — 1200 мм-ге, басқа жазықтарда 600 — 800 мм-ге тең. Жауын-шашынның ең аз мөлш. (500 — 800 мм) Рона ойпатына тау аңғарлары мен Жерорта теңізі жағалауларының шығыс бөлігіне түседі. Жазықтарда тұрақты қар жамылғысы қалыптаспағанмен, жыл сайын қар жауады. Таулардағы тұрақты қар жамылғысы 500 — 1000 м биіктікте байқалады, 2500 — 3000 м биіктікте ол 7 айдан 11 айға дейін сақталады. Қрі өзендері — Луара, Рона, Сена, Гаронна. Елдің солтүстік пен батыс аудандарындағы өзендер кең жазықтармен ағады, жаңбыр суымен толығады, жыл бойы суы мол болып, бетіне мұз қатпайды. Өзендерінде кеме қатынасы бар, бір-бірімен каналдар арқылы жалғастырылған. Альпі мен Пиреней тауларынан басталатын өзендер терең жазықтармен ағып өтеді, қар мен мұздықтардың еріген суымен толығады. Франция аумағында [[Женева]] көлінің оңтүстік бөлігі орналасқан, елде басқа ірі көлдер жоқ. Ормандар ел аумағының 27%-ын алып жатыр. Қрі орман массивтері Аквитанияның батысында (негізінен қолмен отырғызылған самырсын ормандары), Париж бассейнінің шығысы мен Альпі және Пиреней тауларында. Аквитанияның шығысында емен ормандары қолмен отырғызылған талшын ормандарымен үйлеседі, субтропиктік бұталар кездеседі. Елдің солтүстігінде шамшат, емен, шегіршін ормандары өседі. Оңтүстігінде еменнің мәңгі жасыл түрлері, самырсынның оңтүстік түрлерінен құралатын сирек ормандар, гарига мен маквис бұталары басым. Биіктігі орташа тауларда ормандар тау басына дейінгі жерлерді алып жатыр. Орманды аудандарды, тауларды жабайы [[орман мысығы]], [[түлкі]], [[елік]], [[жабайы шошқа]], [[Тиіндер|ақтиін]], [[Қояндар|қоян]], [[бұғылар]], [[ақкістер]] мекендейді. Биік тауларда [[тауешкі]], [[жайран]], [[альпі суыры]], [[атжалман]] кездеседі. [[Құр]], [[Шілдер|шіл]], [[Тауқұдіреттер|тауқұдірет]], [[сауысқан]], [[торғайлар]], [[көгершін]], [[Жылқышы (құс)|жылқышы]], [[қырғи]], [[Кезқұйрықтар|кезқұйрық]], т.б. құстар кең тараған. Оңтүстігінденде [[қоқиқаздар]] кездеседі. Өзендері мен Францияны қоршаған теңіздерде балық көп. 3 мыңнан астам қорғалатын аумақтар (1975), Ұлттық саяжайлар ([[Экрен]], Севенн, Вануаз, т.б.), көптеген резерваттар мен қорықтар бар. == Қазақстан мен Франция == [[Сурет:NazarbayevAndSarkozi.jpg|thumb|350px|right|Н.Саркози және [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев Н.Ә.]]]] Француз Республикасы ресми түрде 1992 жылдың 7 қаңтарында Қазақстан Республикасының егемендігін мойындады. Екі ел арасындағы дипломатиялық қарым–қатынастар Франция Сыртқы істер министрі Ролан Дюманың 1992 жылы 25 қаңтарда Алматыға келген ресми сапары барысында орнады. Көп ұзамай [[Алматы]]да Франция елшілігі ашылды. 1992 жылы қырқүйек айында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] Францияға барған сапарында екі ел арасында өзара достық, түсінушілік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Бұл келісімде [[энергетика]], [[Пайдалы қазба өндіру|пайдалы қазбаларды өндіру]], [[өнеркәсіп]], [[ауыл шаруашылығы]] саласында және ғылыми зерттеулер, мамандар дайындау ісінде ынтымақтастық мәселелері қамтылады. Франция үкіметі Қазақстанға экономикалық жәрдем ретінде 1993 жылы 300 млн француз франкі көлемінде несие берді. Қазақстан мен Франция арасындағы тауар айналымы 2008 жылы 6,201 миллиард дол­лар­ды құрады. Ал Қазақстан Фран­цияға негізінен [[мұнай]], [[металдар]] және металл құрылғыларын, химия өнімдерін, ауылшаруашылық өнім­дерін [[экспорт]]қа шығарып келеді. Қазақ­стан болса, Франциядан [[электр]] және элек­трондық бұйым­дар және оның жаб­дықтарын, медициналық [[дәрі-дәрмек]], [[Автомобиль|авто­­көлік]], тамақ өнімдерін және [[Құрылыс материалдары|құры­лыс материалдары]]н алады. Осы тұста айта ке­тейік, Франция эли­талық тауарлар ретінде [[шарап]], [[теңіз өнімдері]] шикізаттарын, [[киім|киім-кешектер]], тағы басқа тұрмысқа қа­жетті бұйымдарды жеткізеді. Екі елдің бірін-бірі инвестиция­лау көрсеткіші де жыл өткен сайын жақсарып келеді. Франция Эконо­мика министрлі­гі­нің деректері бойынша, Франция Қазақ­стан Республикасының экономи­касына жалпы көлемі 2,005 миллиард еуро көле­мінде қаржы салды. Ал Қазақ­станның Фран­ция экономикасына бағыттаған ин­вестициясы 10 мил­лион еуроны құрайды. Оның 4 мил­лион еуросы 2008 жылы са­лын­­ған. Қазіргі кезде Қазақстанда Фран­цияның бірқатар компания­лары табысты жұмыс істеуде. Әсі­ре­се, екі ел арасындағы ынтымақ­тастық отын-энергетика сала­сын­да жақсы жолға қойылған. Мысалы, қазіргі кезде 40-тан астам фран­циялық компания Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен өндірісі, энер­гетика, көлік және қыз­мет көрсету салаларында жұмыс жасауда. Осы жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бой­ынша Қазақстанда француз капиталының қатысуымен 25 кәсіпорын ойдағыдай қыз­мет ат­қаруда. Бұл кәсіпорындар негізінен сауда, көлік-логистикалық қызмет­термен айналысады. Қазақстан-Франция қаты­настарында алдағы уақытта қаржы-банк ынтымақ­тастығынан көп үміт күтуге болады. Бұған қазіргі кезде Қазақстанда “Сөсьетэ Жэнэғәл”, “Натексис Баңк Попүлэғ”, “БНП Пәғиба” және “Кәлиоң” банктері­нің жұмыс істеуі нақты дәлел болады. Мемлекет басшыларының кез­десуі мен жүргізген келіссөз­дерінде нақтыланғанын­дай, екі мемлекеттің экономикалық байла­ныстарын дамытуда Үкіметаралық экономикалық ынтымақтастық жөніндегі комиссияның жұмысын оң бағалауға болады. Жалпы, 1992 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан аталған комиссия осы аралықта сегіз отырыс өткізген. Оларда Қазақстан мен Франция қарым-қатынастарын дамытуға қатысты көптеген мәселелер талқыланып жүр. Қазақстан мен Франция арасындағы мәдени-гуманитарлық қатынастар да соңғы жылдары ойдағыдай дамып келеді. 1993 жылы екі елдің арасында осы салада­ғы байланыстарын жандандыруға бағыт­талған үкіметаралық келісім жасалған. Осы қатынастар бүгінде екі ел халқының мәдениет пен өнер салаларындағы бай­ланыстың негізі болып отыр. Содан бергі уақытта Алматыда “Альяңс Фғаңсез” мәдени білім агенттігінің өкілдігі ашылды. Бұл агенттіктің 139 елде филиалдары жұ­мыс істейді. Олар негізінен Франция үкі­метінің франкофония және мәдени-гу­манитарлық ынтымақтастықты дамыту­дағы басты құралы болып табылады. Сондай-ақ Қазақстан мен Франция арасында білім беру жөніндегі қатынастар да ойдағыдай дамып келеді. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев баспасөз мәслихатында атап өткеніндей, “Бола­шақ” бағдарламасы бойынша Қазақстан­ның көптеген жастары Францияның беделді жоғары оқу орындарында білім алып, қазіргі кезде ел экономикасының дамуына үлес қосып жатыр. == Әдебиеті == Франция аумағында бір-бірімен тығыз байланысты болған бірнеше әдебиет өмір сүрді. Неғұрлым ертеректе қалыптасқаны — жырлары мен аңыздары сақталмаған кельттердің (галлдардың) әдебиеті, оның бір тармағы бретон әдебиеті болды. X ғасырдан бастап елдің оңтүстігінде провансаль әдебиеті дами бастады. [[Каталон әдебиеті]] (Руссильондағы) аймақтық шеңберден аса алмады. 18 ғасырға дейін латын тіліндегі әдебиет басым болды. Ортағасырлық ауыз әдебиеті кейініректе өңделген немесе жазып алынған күйінде сақталған жырлардан, аңыздар мен ертегілерден басталады. Француз тіліндегі алғашқы жазба әдебиет — діни тақырыпқа арналған шығармалар (“Қасиетті Евлалия туралы кантилена”, т. б.) 9 ғасырдың 2-жартысына жатады. 10—11 ғасырларда әскери жасақтардың арасында латындық дәстүрлермен де, ауыз әдебиетімен де таныс-жонглерлер шығарған алғашқы эпикалық поэмалар-жесталар пайда болды. Олар 8 — 10 ғасырлардағы тарихи оқиғаларға арналды (Ұлы Шарль мен оның серіктеріне арналған “Роланд туралы жыр” , т. б.). 13 ғасырда сарай маңы, серілік бағыттағы — куртуаздық әдебиет және қалалық әдебиет пайда болды. 14—15 ғасырларда ақындар куртуаздық лирика әдістерін дамыта отырып, бұрынғы поэтик. тақырыптарды жетілдірді. 14—15 ғасырлардағы серілік романдар ұлттық мәселелер мен фольклорлық әуендерге толы болды (“[[Мелюзина]]”, 14 ғ., “[[Жан де Сантре тарихы]]”, 15 ғ.). 15 ғасырдың соңында Франция Қайта өрлеу дәуіріне өтті. [[Италия]]мен қарым-қатынас күшейіп, кітап басу ісі дами бастады, антикалық дүниеге деген қызығушылық өсті. Қайта өрлеу әдебиетінің неғұрлым жарқын өкілі — [[Франсуа Рабле]] болды. 16 ғасырдың ортасында Франция ақындары поэзияның адамгершілік мазмұнын тереңдетіп, оны жаңа формалармен (сонет, ода, буколика, эпик. поэма, т. б.) байытты, ұлттық әдеби тілдің қалыптасуына жағдай жасады. 17 ғасырдың бас кезінде француз әдебиетінде реалистік классицизм, барокколық бағыттар пайда болды. Классицизм комедиясының негізін салушы әрі аса көрнекті өкілі — Ж. Б. П. Мольер болды. 17 ғасырдың соңына таман француз мәдениетінде ағартушылық тенденциялар күшейді. Рококо әдебиеті пайда болды. 18 ғасырдың 1-жартысында комедия мен роман жанры дамыды. Комедия Мольер дәстүрін жалғастырса (Ш. Дюфрени, Ж. Ф. Реньяр, т.б.), [[Ален-Рене Лесаж|А. Р. Лесаж]] (1668 — 1747) шығармаларында әлеум. өткірлік пен тұрмыстық реализм күшейді (“Тюркаре”, 1709). Француз өмірін Ш. Л. Монтескье (“Парсы хаттары”, 1721) сатиралық тұрғыдан шебер бейнеледі. 18 ғасырдың 1-жартысындағы әдебиетте Ф. М. Вольтер жетекші рөл атқарды. 1751 жылдан бастап Д.Дидро, Ж.Л. Даламбер, т. б. ағартушылар “Энциклопедия” шығара бастады. Дидро “мещандық драма” жанрын қалыптастырды. Оның ізбасарларының қатарында М.Ж. Седен (1719 — 97), Л. С. Мерсье (1740 — 1814), П. О. К. Бомарше, т. б. болды. Ағартушылық рационализмнен аулақтау әдебиетте сентиментализм пайда болды. Оның көрнекті өкілі Ж. Ж. Руссоның шығармаларында адамдардың жаңа типі сипатталды. Француз романтизмінің 2-кезеңі В.Гюго шығармашылығынан айқын көрінді. Реализм белгілері П. Л. Курьенің (1772 — 1825) памфлеттерінде, П. Ж. Беранже, Э. Моро, О. Барбьелердің сатиралық өлеңдері мен әндерінде пайда болды. Реализмдегі психол. бағыттың нығая түсуі Ф.Стендальдың есімімен байланысты; Оноре де Бальзак 90 шығармадан тұратын “Адам комедиясы” эпопеясын жазды. П. Мериме (1803 — 70) реалистік новелланың шебері болды. 19 ғасырдың аяғына қарай прозада натурализм орын тепті. Ги де Мопассанның новеллалары мен романдары, А. Доденің (1840 — 97) сатиралық шығармалары, Ж.Верннің ғылыми, шытырман оқиғалы романдары көпке танылды. А. Дюма (әкесі) романдары әр түрлі стильдерді шебер ұштастыра білудің үлгісі болды. 20 ғ-дағы француз әдебиетінің аса көрнекті өкілдерінің қатарында А. Франс, Р. Роллан, Луи Арагон, Ж. П. Шарболь, А. Барбюс, А. Стиль, Ж. П. Сатр, т. б. бар. Француз әдебиетінен Ф. Рабленің “Гаргантюа мен Пантагрюэль” (1938), Гюгоның “Гаврош” (1972), Верннің “Сырлы арал” (1959), “Он бес жасар капитан” (1954), “Капитан Гранттың балалары” (1956), А. Барбюстің “От” (1956), А. Стильдің “Алғашқы соққы”, Ги де Мопассанның “Өмір” (1970), А. Дюманың “Үш ноян”, т. б. роман, повестері қазақ тілінде (кейбіреулері бірнеше рет) жарық көрді. Қазақ ақын-жазушыларының кейбір шығармалары (М. Әуезов — “Абай жолы”, Ә. Нұрпейісов — “Ымырт”, т. б.) француз тіліне аударылған. 2005 ж. наурызда Париж кітап жәрмеңкесінде Н. Ә. Назарбаевтың француз тіліндегі “Сындарлы он жыл” кітабының тұсаукесері болды. == Өнері == [[Сурет:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|thumb|right|250px|Шамбор]] [[Сурет:Eiffel trocadero i.jpg|thumb|right|[[Эйфель мұнарасы|Эйфел мұнарасы]], [[Париж]]]] [[Сурет:nddp.jpg|thumb|right|200px|Notre Dame de Paris]] [[Сурет:Fratelli Lumiere.jpg|thumb|right|200px|Ағайынды Люмьерлер — кино өнерінің қалыптасушылар]] Франция аумағындағы өнердің ең көне ескерткіштері палеолит дәуіріне жатады (Ласко, Ла-Мадлен, Тюк-де-Одубер). Неолит және қола дәуірінде Карнакта мегалиттік құрылыстар салынды. Біздің заманымыздан 6-ғасырдың бас кезінде Оңтүстік Франция жағалауларында ежелгі грек колониялары пайда болып, кельт тайпаларының мәдениетіне елеулі ықпал етті. Римдіктер жаулап алғаннан кейін галл (кельт) қалаларында антикалық галл-рим өнері дамыды: ғибадатханалар, театрлар, жеңіс аркалары, мазарлар салынды. Саркофагтар, табыттарға бедерлер, мозаикалар жасалды, бейнелеу өнеріне рим стилі элементтері кельт дәстүрлерінің жергілікті белгілермен үйлесім тапты. Орта ғасырларда Каролинг өнерінің дәстүрлері роман стилінің қалыптасуына негіз болды (10 — 12 ғасырлар). Осы кезден бастап 2 — 3 қабатты үйлер салынған ортағасырлық француз қаласы қалыптаса бастады.Романдық сәулет өнерінде шіркеулер мен монастырьлар құрылысы жетекші рөл атқарды. 12 ғасырда Солтүстік Франция қалаларында готиканың негізі қалыптасты. Қала көшелері арнайы жоспармен салына бастады. Қалалардың негізгі қоғамдық ғимараттары — соборлар болды. Замоктар іші бай әшекейлерге толы сарайларға айналды (Авиньондағы папа сарайы — Пьерфон замогы, 1390 —1420). 15 ғасырдың 2-жартысында француз Қайта өрлеу дәуірі қалыптаса бастады. Король сарайы шақырған итальян шеберлерінен (ішінде Леонардо да Винчи де болған) үйренген жергілікті шеберлер өсіп-жетілді. Қайта өрлеудің інжу-маржаны — Париждегі Луврдың жаңа ғимараты (арх. П.Леско, мүсінші Ж.Гужон) болды. 16 ғасырдың бас кезінде көркемдік өнердің орталығы король сарайына ауысты. Италияға жасалған жорықтардан кейін Францияға антикалық мүсіндер, итальян қайта өрлеуінің туындылары әкелінді. Сарай маңындағы мәдениет маньеризмнің дамуына ықпал етті. Қарындашпен және майлы бояулармен портреттер жазу дамыды. Мүсін өнерінде қайта өрлеудің гуманистік идеалдары көрініс тапты. Абсолютизмнің нығаюына байланысты 17 ғасырда өнердің алдына монархтың жеке басы мен билігін мадақтау міндеті қойылды. Бейнелеу және мүсін өнерінің (1648), архитектураның (1671) Корольдік академиясы құрылды. Классицизм элементтері орын ала бастады. Париж бірыңғай стильмен салынған, геом. қатаң пішінді алаңдармен көркейе түсті [Дофин (1607), Вогез, Жеңіс (1685 — 86), Вандом]. Композициясы жағынан қатаң жоспарланған сарайлар (Пале — Руаяль, 1629 —36, арх. Ж.Лемерсье), қоғамдық ғимараттар [Мүгедектер үйі (1671—76), арх. Ж.Ардуэн-Мансор, шіркеуімен Сорбонна ғимараты (1629 — 54), арх. Ш. Лемерсье)], Жеңіс аркалары, көпірлер салынды. Қала сыртындағы замоктардың сырт бейнесі өзгеріп, сарайлары мен қызмет ғимараттары, саябақтары бар кешендерге айналды. Олардың ішіндегі әйгілісі — Версаль сарайы болды (арх. Л. Лево, Ж. Ардуэн — Мансар, саябақты жобалаушы — А. Ленотр). 17 ғасырдың ортасынан бастап бейнелеу өнерінде классицизм жетекші жағдайға ие болды. Париж бен Версальдағы сарайларды безендірудің орасан зор жұмыстарына басшылық еткен, “үлкен стиль” бағытының алыбы Ш. Лебрен болды. 18 ғасырдың бас кезіндегі кескіндемеде А.Ваттоның нәзік психологизм мен поэзияға толы туындылары салынды. Ватто шығармаларының сырт көрінісін рококо стилі қабылдағанмен (Ф. Буше), оның шын мәніндегі мұрагері француз реализмі (М. К. Латур, Ж.Б. Шарден, А. Гудон, М. Э. Фальконе) болды. 18 ғасырдың 2-жартысындағы сәулет өнерінде классицизм дәстүрлері қайта жаңғырды. Азаттық үшін күрескен көне заман батырларын, кейінірек революция қаһармандарын дәріптеген (Ш. Л. Давид) революцияшыл классицизм пайда болды. Наполеон империясы кезінде ампир стилі (Ш. Ф. Шлырен, Ш. Персье, П. Фоншен) үстемдік алды. Оған 1820 — 30 жылдардағы өнер шеберлері (Т.Жерико, Э.Делакруа, мүсінші Ф.Рюд) қарсы шығып, 1830 — 60 ж. сыншыл реализмнің ([[Оноре Викторьен Домие|О.Домье]]), реалистік ұлттық пейзаждың (К. Коро, барбизон мектебі өкілдері) гүлденуіне жағдай жасады. 1848 жылғы революциядан кейін еңбек адамын мадақтаған реалистік шығармалар ([[Гюстав Курбе|Г. Курбе]], Ж. Ф. Милле) дүниеге келді. 19 ғасырдың 2-жартысында сәулет өнерінде эклектизм етек алды, сондай-ақ темір-бетонды құрылымдар (А. Т. Эйфель) қолданыла бастады. Импрессионизмнің пленяр ([[Клод Моне|К. Моне]], [[Камиль Писсарро|К.Писсарро]], А.Сислей), жаңа импрессионизм (Ж. Сера, П. Синьяк) және постимпрессионизм ([[Ван Гог]], [[Поль Гоген|П. Гоген]], [[Анри де Тулуз-Лотрек]], П.Сезанн) бағыттары жаңа бейнелеу тәсілдерімен ([[Эдуард Манэ|Э. Мане]], Э. Дега, [[Пьер Огюст Ренуар|О. Ренуар]], мүсінші [[Огюст Роден|О. Роден]]) байи түсті. 20 ғасырдың бас кезінде О.Перре темір-бетон құрылымдарды қолданып, [[Ле Корбюзье]], т.б. қазіргі заманғы сәулет өнерінің тиімді қағидаларын жетілдіре түсті. 20 ғасырдағы құрылыс ісіне әр түрлі құрылыс материалдары (темір-бетон, шыны, металл, пластмасса, т. б.) батыл түрде қолданылды (Э.Бодуен, М.Лодс, А.Люрса, П.Ваго, Б.Зерфюс). Бірқатар қалаларды жаңа жобалармен қайта салу жүзеге асырылды ([[Гавр]], [[Сен-Дени (Сена-Сен-Дени)|Сен-Дени]], т. б.). 20 ғасырдың басында бейнелеу өнерінде көптеген жаңа ағымдар: фовизм ([[Анри Матисс|А.Матисс]], А.Дерен, М.Вламинк), кубизм ([[Пабло Пикассо|П.Пикассо]], Ж.Брак, Ф.Леже), [[дадаизм]] (М.Дюшан), [[сюрреализм]] (И. Танги), т. б. пайда болды. А. Майоль, А. Бурдель, Ш. Деспио өміршең, терең мазмұнды мүсіндер жасады. 2-дүниежүз. соғыстан кейін жаңа реализм қозғалысы (А.Фужерон, Б.Таслицкий) белең алды. Франция сән және қолданбалы өнер бұйымдарымен де (мата, жиһаз, керамика, шпалер, шыны, эмаль, шілтер, зергерлік бұйымдар, т.б.) даңқы шыққан ел. Елдің музыка мәдениетінің негізін құрайтын француз халық әндері өз бастауын қазіргі Франция аумағын мекендеген кельт, галл және франк тайпаларының ән-жырларынан алады. 9 ғ-да музыканың дамуына монастырьлар мен замоктардың жанындағы әншілік мектептері (метриздер) маңызды рөл атқарды. Мұнда шәкірттерді ән айтуға, әр түрлі аспаптарда ойнауға үйретті. Сонымен бірге негізгі орындаушылары менастрельдер мен жонглерлер болған халықтық өнер де дамыды. Олар көрермендерге балладалардың мазмұнын баяндады, тәлім-тәрбиелік және күлдіргі әндер орындап, ұрмалы-соқпалы, үрлемелі аспаптардыің сүйемелдеуімен көңілді билер биледі. 11 — 13 ғ-ларда кезбе әншілер-трубадурлардың өнері гүлденді. 1528 ж. П.Аттеньян Парижде зайырлық вокалдық шығармалар мен аспаптық пьесалар (дауылпаз, клавесин, спинет, арфа, гитараға, үрлемелі аспаптарға арналған) жинақтарын шығаратын муз. баспаның негізін қалады. 1581 ж. италиялық Б.Бальтазарини Луврда “Патшайымның комедиялық балеті” атты француздың бірінші балет спектаклін қойды. Парижге Венеция мен Болоньядан сазгерлер мен опералық труппалар шақырылды. Алғашқы француз операларының бірін ақын П.Перренмен біріге отырып сазгер Р.Камбер жазды (“Пастораль”, 1659). Олар 1669 — 71 ж. тұрақты опера театрын ұйымдастырды (кейіннен “Гранд-опера”). 18 ғасырдың ортасында симфония пайда болды (Ф. Ж. Госсек). 1830 — 40 ж. [[Париж]] өзіне басқа елдердің музыканттарын тартқан дүниежүз. орт-тардың біріне айналды. Мұнда сазгерлер Ф. Лист пен Ф. Шопен, әншілер П. Виардо-Гарсиа мен М.Малибран өз шеберліктерін шыңдап, шығарм. табыстарға жетті. 19 ғасырдан бастап француздық скрипка және вокалдық мектептері дүние жүзіне танымал болды. 1828 жылдан Париж консерваториясы қоғамының концерттері өткізіліп тұрды, 1835 ж. әуесқойлардың хор қоғамы — “Орфеон” ұйымдастырылды. 19 ғасырдың 1-жартысында романтик.-бағдарламалық симфонизмді жасаушы (“Фантастикалық симфония”, 1830) әйгілі сазгер, дирижер және сыншы Г.Берлиоздың даңқы шықты. Кафе-концерттер, театрлық ревю, шансонье, канкан өнерімен әуестену күшейді. Оперетта жанрының көрнекті өкілдері — [[Жак Оффенбах|Ж. Оффенбах]], Ш. Лекок, Р. Планкет, Ф. Эрве, т. б. болды. 19 ғасырдың 2-жартысында француз операсында реалистік ағым күшейіп, лирикалық опера жанры қалыптасты. Ол әсіресе, [[Шарль Гуно|Ш. Гуноның]] шығарм-нда кемеліне келтірілді (“Фауст, 1859, “Ромео мен Джульета”, 1867). Лирикалық опералар 1851 ж. Парижде ашылған “Лирикалар театрында” қойылды. Бұл жанрда А. Тома (“Миньон”, 1866, “[[Гамлет]]”, 1868), Ж. Массне (“Манон”, 1884), [[Шарль-Камиль Сен-Санс|К. Сен-Санс]] (“Самсон мен Далила”, 1877), Л. Делиб (“Лакме”, 1883) көзге түсті. Француз музыкасындағы опералық реализмнің шыңы — [[Жорж Бизе|Ж. Бизенің]] шығармашылығы еді. Орындау шеберлігі аса жоғары симфониялық оркестрлер құрылды. (Ш. Подлу, 1861). 20 ғасырдың бас кезінде француз музыкасында импрессионизм бағыты белең алды. Бұл бағыттың негізін қалаушы [[Клод Дебюсси]] еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неоклассицизм, экспрессионизм бағыттары бекіді. Сазгер Э.Сати драматургиялық кескіндемеші Ж.Кокшомен бірге жас сазгерлердің импрессионизмге қарсы қозғалысын басқарды. Олардың жолын қуушы сазгерлер А.Онеггер, [[Дариюс Мийо|Д.Мийо]], Ф.Пуленк, Ж.Орик, Л.Дюрей, Ж. Тайфер “Алтылық” деп аталатын шығарм. бірлестік құрылды. Оларға [[Игорь Стравинский|И. Ф. Стравинскийдің]] музыкасы мен Еуропада алғаш пайда болған америка джазы елеулі ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа бағыттар пайда болды. 20 ғасырдағы аса танымал француз орындаушыларының қатарына: дирижер — К. Шевильяр, П. Монше, И. Маркевич, А.Клюишенс, Ш.Мюнш, Л.Форестье, П.Паре, Ш.Брюк, С.Бодо, Ш.Маршинон, П.Булез; пианиношылар — Л.Дьемер, И.Нат, А. Корто, М. Лонг, Р. Казадезюс, С. Франсуа, Ж. Б. Помье, М.Бришольери, М.Ааз; скрипкашылар — Жак Тибо, З. Франческатти, Ж.Неве; виоленчельшілер — П.Фурнье, П.Тортелье, әншілер — Д.Дюваль, Ж.Креспен, Ж.Жириду; шансонье — А.Брюан, М. Шевалье, Мистангет, [[Эдит Пиаф|Э.Пиаф]], [[Серж Реджани|С. Реджани]], [[Жильбер Беко|Ж. Беко]], Ш. Трене, Ж. Брассенс, М. Матье, П. Каас, [[Джо Дассен|Д. Дассен]], т.б. жатады. Ағайынды Л. және О.Люмьерлер ойлап тапқан кинематограф өнерінің көпшілік алдындағы тұңғыш сеансы (“Поездың келуі”, “Сәбиді емізу”, т. б.) Парижде 1895 ж 28 желтоқсан күні болды. Француз киносының бастапқы кезеңінде шеберлікті қажет ететін қиын көріністерді түсіруді ойлап табушы, “кинофеерия” авторы Ж.Мельес кино саласында жұмыс істеуге көрнекті драматургтерді, театр актерлері мен сазгерлерді тартқан “Фильм дар” фирмасы маңызды рөл атқарды. М.Линдердің қатысуымен түсірілген кинокомедиялар, Л.Фейадтың арандатушылық топтамалары дүние жүзіне танымал болды. Біріш дүниежүзілік соғысқа дейін француз киносы дүние жүзіндегі бүкіл кино өнімдерінің 90%-ға жуығын шығарды (“Пате” және “Гомон” фирмалары). Соғыстан кейінгі жылдары “Авангард” деп аталған, құрамына Л. Деллюк, А. Ганс, М. Л. Эрбье, Ж. Дюлак сияқты кино теориктері мен шеберлері енген топ құрылды. “[[Авангард]]” қозғалысына қосылған реалист режиссерлердің бір тобы өнердің басқа түрлерінде қалыптасқан дәстүрлерге сүйене отырып, бірқатар мәнді туындыларды көрермендер назарына ұсынды. Дүниежүзілік киноның үздік үлгілерін насихаттайтын киноклубтар пайда болды. 1930 жылдан бастап дыбысты фильмдер шыға бастады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Франция кино шеберлерінің “Жаңа толқын” атты тобы пайда болды. Киноның көркемдік шеберлігі жетілдіріліп, қысқа мерзім ішінде киноға 150-ден аса жаңа режиссерлер келді. Олардың ең әйгілі туындылары Кристиан-Жактың “Фанфан-Тюльпан” (1952), “Заңның аты заң” (1958), П.Этекстің “Йо-йо” (1965), т.б. болды. 20 ғ-дың 2-жартысындағы неғұрлым әйгілі француз киноактерлерінің қатарына Ж. Моро, Ж. Л. Трентиньян, Ж. П. Бельмондо, К. Денев, [[Ален Делон|А. Делон]], [[Жирардо|А. Жирардо]], [[Депардье|Ж. Депардье]], [[Рено]], [[Маре|Ж. Маре]], [[Ришар|П. Ришар]], т. б. жатады. Францияда режиссерлер, операторлар мен басқа да кино мамандарын даярлаумен 1943 ж. ұйымдастырылған жоғарғы кино білімі институты айналысады. Жылына 300-дей әр түрлі фильмдер түсіріледі. 1972 ж. Кино тарихының музейі ашылды. 1946 жылдан бастап Канны қаласында Халықараралық кинофестиваль өткізіліп тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Франция |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Жерорта теңізімен шектесетін елдер |Еуроодақ мүшелері |Еуропа кеңесі |БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі |G8 |G20 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы |Франкофония |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы }} [[Санат:Франция|*]] 0ydsffljjx7jd020mua3yl3rocm999o 10 7502 3631011 3601773 2026-07-17T11:02:06Z Casserium 68287 3631011 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан облыс әкімдері |state = collapsed |тақырып = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары]] және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|ірі қалаларының әкімдері]] |бөлім1 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан республикалық маңызы бар қалаларының әкімдері]] |тізім1 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Алматы]] • [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Астана]] • [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Шымкент]] |бөлім2 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары әкімдері]] |тізім2 = [[Берік Уәли|Абай облысы]] • [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Ақмола облысы]] • [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Ақтөбе облысы]] • [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Алматы облысы]] • [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Атырау облысы]] • [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Батыс Қазақстан облысы]] • [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Жамбыл облысы]] • [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Жетісу облысы]] • [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Қарағанды облысы]] • [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Қостанай облысы]] • [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Қызылорда облысы]] • [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Маңғыстау облысы]] • [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Павлодар облысы]] • [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Түркістан облысы]] • [[Есет Берікұлы Байкен|Ұлытау облысы]] • [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Шығыс Қазақстан облысы]] |бөлім3 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Қазақстан ірі қалаларының әкімдері]] |тізім3 = [[Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов|Ақтау]] • [[Азамат Бауыржанұлы Бекет|Ақтөбе]] • [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин|Атырау]] • [[Аян Уахитұлы Бейсекин|Екібастұз]] • [[Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев|Жаңаөзен]] • [[Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов|Жезқазған]] • [[Жандос Қалмырзаұлы Тасов|Кентау]] • [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Көкшетау]] • [[Мейрам Мұратұлы Кожухов|Қарағанды]] • [[Асхат Ермекұлы Бердіханов|Қонаев]] • [[Марат Қонысбайұлы Жүндібаев|Қостанай]] • [[Нұржан Сәбитұлы Ахатов|Қызылорда]] • [[Мұрат Болатұлы Бәйменов|Орал]] • [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Өскемен]] • [[Хасар Айтпекұлы Хабылбеков|Павлодар]] • [[Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев|Петропавл]] • [[Виктор Николаевич Ионенко|Рудный]] • [[Талғат Батырұлы Мұратов|Семей]] • [[Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл|Талдықорған]] • [[Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков|Тараз]] • [[Ғалым Әбіханұлы Әшімов|Теміртау]] • [[Әзімбек Пазылбекұлы|Түркістан]] |бөлім4 = Басқа |тізім4 = [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі|Қазақстан қалалары мен аудандарының әкімдері]] |бөлім5 = Ақпарат соңғы рет жаңартылған |тізім5 = 8 мамыр 2026 }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан облыстары әкімдері]]</noinclude> iy44z3nv8nqr08cvvhr3nkokt0use3j 3631031 3631011 2026-07-17T11:51:24Z Casserium 68287 3631031 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан облыс әкімдері |state = collapsed |тақырып = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары]] және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|ірі қалаларының әкімдері]] |бөлім1 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан республикалық маңызы бар қалаларының әкімдері]] |тізім1 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Алматы]] • [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Астана]] • [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Шымкент]] |бөлім2 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары әкімдері]] |тізім2 = [[Берік Уәли|Абай облысы]] • [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Ақмола облысы]] • [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Ақтөбе облысы]] • [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Алматы облысы]] • [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Атырау облысы]] • [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Батыс Қазақстан облысы]] • [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Жамбыл облысы]] • [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Жетісу облысы]] • [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Қарағанды облысы]] • [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Қостанай облысы]] • [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Қызылорда облысы]] • [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Маңғыстау облысы]] • [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Павлодар облысы]] • [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Түркістан облысы]] • [[Есет Берікұлы Байкен|Ұлытау облысы]] • [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Шығыс Қазақстан облысы]] |бөлім3 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Қазақстан ірі қалаларының әкімдері]] |тізім3 = [[Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов|Ақтау]] • [[Азамат Бауыржанұлы Бекет|Ақтөбе]] • [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин|Атырау]] • [[Аян Уахитұлы Бейсекин|Екібастұз]] • [[Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев|Жаңаөзен]] • [[Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов|Жезқазған]] • [[Жандос Қалмырзаұлы Тасов|Кентау]] • [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Көкшетау]] • [[Мейрам Мұратұлы Кожухов|Қарағанды]] • [[Асхат Ермекұлы Бердіханов|Қонаев]] • [[Марат Қонысбайұлы Жүндібаев|Қостанай]] • [[Нұржан Сәбитұлы Ахатов|Қызылорда]] • [[Мұрат Болатұлы Бәйменов|Орал]] • [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Өскемен]] • [[Хасар Айтпекұлы Хабылбеков|Павлодар]] • [[Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев|Петропавл]] • [[Виктор Николаевич Ионенко|Рудный]] • [[Талғат Батырұлы Мұратов|Семей]] • [[Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл|Талдықорған]] • [[Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков|Тараз]] • [[Ғалым Әбіханұлы Әшімов|Теміртау]] • [[Әзімбек Пазылбекұлы|Түркістан]] |бөлім4 = Басқа |тізім4 = [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі|Қазақстан қалалары мен аудандарының әкімдері]] |бөлім5 = Ақпарат соңғы рет жаңартылған |тізім5 = 17 шілде 2026 }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан облыстары әкімдері]]</noinclude> 8fbm4olw5nkn222x43qwkc44efno437 0 11456 3630566 3508966 2026-07-16T12:14:08Z Kaiyr 3134 /* Ахмад Касанидің ұрпақтары */ 3630566 wikitext text/x-wiki '''Қожалар''' ({{lang-fa|«хваджа» خواجه - қожайын, мырза, ие}}) — [[Орталық Азия]]да [[ислам]] дінін таратуда белсенділік танытқан әулеттер. Қожалар арғы тегі бойынша [[Мұхаммед пайғамбар]]дан кейінгі халифалар Әбу Бәкр ас Сыддық (632 – 634), Омар (634 – 644), Осман ибн Аффан (644 – 656) және Әли ибн Әбу Талиб (656 – 661) ұрпағы болып есептеледі. 13 ғасырдың 1-жартысында Маулана Сафи ад-дин Орын Қойлақи жазып қалдырған “[[Насабнама]]” шежіресінде дін таратушы [[Ысқақ Баб]] (Баб Ата), [[Әбдіжәлил Баб]] (Абд ал Жалил, Хорасан Ата), [[Әбдірахим Баб]]тардың (Абд-ар-Рахим) Орталық Азия аумағына 1366 жылы келгендігі айтылады. Қожалардың қазақ жеріне жаппай көп келуі әсіресе Ақсақ Темір заманынан кейін өте қарқынды жүрген. Оған дейін тіпті Шыңғыс хан заманында да Қожалар қазақ жерінде болғаны жөнінде дерек жоқ. Шыңғыс әскерінің құрамындағы тайпалар тәңір дінін, кей тайпалар христиандықтың да тармағын ұстанған. Мысалы Қожалар қазақ даласына көшпелі тайпалардың көсемі Байдібек би өмір сүрген 6-7 ғасырда келді деген деректер кездеседі. Бұл жалған дерек, себебі, ол заманда Дешті-Қыпшақ даласында қожалар да, исламда болмаған. Түркі даласына келген қожалар орта ғасырларда сопылықты ұстанды. Әли Әбу Тәліптің арабтың халифа тайпасынан алған әйелі Хауладан туған имам Мұхаммед ибн ал-Ханафидан тарайтын қожалар әулеті [[Қожа Ахмет Иасауи]] тариқатының өкілдері болып табылады. Осы тариқаттағы қожалар [[Алтын Орда]] мемлекеті дәуірінен бастап, қазақ халқының рулық, тайпалық, жүздік құрылымдарының пірлеріне айналды. '''Қожа''' - [[парсы тілі]]нен енген бұл сөзбен [[Орталық Азия]]да төмендегі топтарды атаған. *[[Мұхаммед пайғамбар]]дың және [[төрт халифа]]сынан тараған ұрпақтар. *Жергілікті халыққа Ислам дінін уағыздаған, дін жолында білім берген тұлғалар және олардың ұрпақтары. *Атақты Нақшбанди [[сопы]] ұстазы Ахмад Касанидің (1461-1542) ұрпақтары аталады. Қожалар Шынжаңдағы [[ұйғырлар|ұйғыр]] әлеуметінің арасында жетекшілік атқарып келген. Махдум-и-азам ('''ұлы ие''') деген жанама атпен де белгілі Ахмад Касанидің өзі шығыс Түркістанда ешқашан болмаса да, оның '''«махдумзадалар»''' деп аталып, '''«қожа»''' атағына ие ұрпақтары 17-19 ғасырларда сол аймақтың саясатында маңызды роль атқарған. == Қазақ шежіресі == Дәстүрлі [[Шежіре|қазақ шежіресі]]нде қожалар келесіге бөлінген: #Пайғамбардың ұрпағы деп саналатын әулеттер #*[[Әзреті Әли]]дің екі ұлы, Хусейннің ұрпағы - Сейт қожалар, Хасанның ұрпағы - Ховандық қожалар (Ташкент қаласында біраз үй бар). #*Хазреті Алидің Рум патшасының қызы Ханафиядан туған ұлы, Мұхаммад Ханафияның ұрпағы Абдул Жаппар - Абдул Фаттах - Абдул Қаххар - Абд ар Рахман, Абд - Рахым. Абд Ар Рахман - Исхақ баб пен Абд ул Жалил баб, Абд ул-Жалил бабтан тарайтын Хорасан қожалар, Дуана қожалар және Нияз қожа балалары. #*Исхақ бабтың ұрпақтары Аққорғандық қожалар мен Бахшайыш қожалар. #*Абд Рахым Бабтың ұрпағы - Қарахандық қожалар. Бұл әулет Қарахандық, Қуланбастық, Ақ көлдік және Зергер қожалар. #Әбу Бәкр Сыддықтың ұрпағы, Сунақ қожалар (алты сыйық) және Шәмші қожалар мен Қылауыз қожалар. #Хазреті Омардың әулеті, Қырық садақ қожалар, Шайхантауыр қожалар және Бабайлық қожалар. #Жергілікті халықтан шыққан Ислами білім алған, халыққа «илм хикмет» - дін жолын үйреткен тұлғалар және олардың ұрпақтары. Олар: Керейт, Түрікпен қожалар. Шежіре бойынша [[қазақтар|қазақ]] халқының «асыл текті» болып саналатын бөлігі [[төрелер]]ден ([[Шыңғыс хан]]ның ұрпағы) және қожалардан тұрады және [[үш жүз]]ге енбейді. Қожа руының [[таңба]]сы — « ﺁ » (әлиф - әрпі), [[ұран]]ы — «Алла», «Қожа Ахмет». Қожа-молдалар совет үкіметі орныққанға дейін, халық арасында дінді уағыздаумен қатар, неке қию, сүндетке отырғызу, жаназа шығару, зікір салып емдеу және т.б. рәсімдерін атқарып отырған. Қазақ халқының рулық, тайпалық, жүздік құрылымдарының пірлеріне айналды. Аққорғандық қожалар [[Ұлы жүз]] рулары мен [[Орта жүз]]дің бір бөлігінің, Хорасан қожалар Орта жүздің бір бөлігі мен тұтас [[Кіші жүз]] руларының, сонымен қатар [[Жошы хан]]ның Шибаннан тараған ұрпақтарының пірі болып саналды. Дуана қожаларды [[Орта жүз]] бен [[Ұлы жүз]]дің кей рулары, сондай-ақ, Орда Ежен ұрпақтары, кейіннен қазақ хандары пір тұтты. Қарахан қожалар – Ұлы жүздің кейбір руларының және өзбек халқы мен қырғыз халқына сіңіп кеткен ру, тайпалардың пірі болды. Иасауи тариқатындағы қожалар әулеті қазақ халқының рухани-мәдени, әдет-ғұрып, салт-дәстүрлік бірлігін қамтамасыз етуде, қазақ мемлекеттігінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. қожалар әулетіндегі Қылышты және Сабылт қожалар нақшбандийа тариқатын ұстанды. қожаларға қазақ хандығында жоғары құрмет көрсетіліп, ерекше құқықтық артықшылықтар берілді (қ. Жеті Жарғы). Қазіргі уақытта қожалар [[Орталық Азия]] елдеріндегі этностардың тарихи құрамдас бір бөлігі болып қалыптасқан. Отбасылық әдет-ғұрыптарында кейбір этномәдени ерекшеліктері сақталғанымен, әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері жергілікті халықтармен астасып кеткен. Өмір сүрген ортасына қарай шартты түрде “өзбек қожа”, “түрікмен қожа”, “татар қожа”, тағыда басқа болып аталады. Қазақстанда қожалар көп шоғырланған жерлер [[Қызылорда]] және [[Оңтүстік Қазақстан]] облыстары. == Ахмад Касанидің ұрпақтары == === Исхақилер («қара тағлықтар») === Ахмад Касанидің екінші ұлы Мұхаммад Исхақ Уәли (белгісіз - 1599) Шығыс Түркістанда бірнеше жыл болған. Оның ізбасарлары «қара тағлықтар», яғни қара тауда тұратындар деп аталды. Олардың ықпалы негізінен Ярканд қаласына жүріп тұратын. === Афақилер («ақ тағлықтар») === Қожалардың тағы бір тармағы Ахмад Касанидің үлкен ұлы Мұхаммад Әминнен бастау алады. Ол тағы «ишон-и калон» деген атпен белгілі. Олардың Шығыс Түркістанға келгендерінің алғашқысы — Мұхаммад Әминнің ұлы Қожа Жүсіп (? - 1652/53). Махдумзадалардың бұл тармағы [[Қашқар]]да қоныс теуіп, олар Қожа Һидаятулланың (? - 1693/94) Қожа Афақ деген атымен «афақилер» деп аталып кетті. Олар «ақ тағлықтар», яғни ақ тауда тұратындар деген атпен де белгілі.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> == Бөлінісі == {| class="wide" ! class="bright" |Тайпа бірлестігі <ref name="autogenerated1" /> ! colspan="5" |''[[Қожа]]''<ref name="М.М. Шибутов Казахское шежире">{{cite web | url=http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg | title=М.М. Шибутов Казахское шежире}}</ref> |- !Тайпа !''Сейіт қожа руы (тобы)'' !Қорасан (Шайбанидтер) руы (тобы) !Бақсайыс немесе төре руы !Жүсіп қожа руы (тобы) !Турікпен қожа руы |- ! class="bright" |Рулар | # ''Сейітқожа'' # [[Аққорған руы|''Аққожа'']] # [[Дуана руы|''Дуанақожа'']] # ''Кылыштыкожа'' # ''Қырықсадақ'' | # Құрбан # Жақып # Қызылауыз # Шайбанид # Әзиз Махмұт # ''[[Қылышты қожа|Қылышты]]'' | # ''[[Бақсайыс қожа|Бақсайыс-Төре]]'' | # Ұлан қожа # Касым қожа # Құлтай кожа # ''[[Қарахан|Қарахан қожа]]'' # Көдей қожа | # Турікпен |} == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] # [[Шортанбай жырау]] # [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] # [[Қалила Нематұлы Омаров]] # [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов]] # [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]] # [[Ерлан Зайроллаұлы Нығматулин]] # [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] # [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева]] # [[Садриддин Алиханұлы Ахмедов]] # [[Əбдіжаппар Əлқожа]] # [[Тұрсынхан Айдарұлы Құдайбергенов]] # [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов]] # [[Бекзат Қомарұлы Алтынбеков]] # [[Күдеріқожа Көшекұлы]] # [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] # [[Арыстан Мәуленұлы Ғазалиев]] # [[Майлықожа Сұлтанқожаұлы]] # [[Серіков Төлеутай Дәрібайұлы]] # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]] # [[Мұхамеджан Сералин]] # [[Тәкей Есетов]] # [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]] # [[Исатай Әбдікәрімов]] # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] # [[Кәмел Жүністегі]] # [[Қалтай Мұхамеджанов]] # [[Алтынқожа Биқожаұлы]] # [[Мәделі Жүсіпқожаұлы]] {{Div col end}} == Тағы қараңыз == * [[Қожа Ахмет Ясауи|Қожа Ахмет Яссауи]] * [[Қожанасыр]] == Сыртқы сілтемелер == http://www.kozhalar.kz == Дереккөздер == <references/> {{Қазақ рулары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қожалар‎]] [[Санат:Әулеттер]] {{stub}} 7uw4mj50y0dez95idq91ldfasnhezw4 0 16534 3630555 3630550 2026-07-16T12:00:30Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ сурет қою 3630555 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] qmsxwmyked65daw0s97yi1t6yn8qua9 3630559 3630555 2026-07-16T12:02:46Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ сурет қою 3630559 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] lpik6ox78p2syw6q05snnksvg63lam8 3630560 3630559 2026-07-16T12:04:38Z Мағыпар 100137 /* Мұражайлары */ сурет қою 3630560 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] 11amokru95ehhaijr5ouks7i2of9d31 3630563 3630560 2026-07-16T12:06:04Z Мағыпар 100137 /* Мұражайлары */ сурет қою 3630563 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] sxrok0ixm6q17j63a8088nn31wuub9y 3630564 3630563 2026-07-16T12:07:45Z Мағыпар 100137 /* Мұражайлары */ сурет қою 3630564 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] ssno36x3oxnygnk5cr1ah2wkzms41xq 3630565 3630564 2026-07-16T12:08:45Z Мағыпар 100137 /* Мұражайлары */ сурет қою 3630565 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] t0wdh7p40o3okzqnc3dw2s7zwutzw7i 3630644 3630565 2026-07-16T15:47:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3630644 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Білім және ғылым == Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] pflmz9jqdxwdjijelbxn82z1r1zeibx 3630646 3630644 2026-07-16T15:48:55Z Мағыпар 100137 /* Білім және ғылым */ дереккөз 3630646 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Білім және ғылым == Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] iqm0kx95tk08at0qokybaq6q6ogm4p1 3630664 3630646 2026-07-16T16:15:59Z Мағыпар 100137 3630664 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Білім және ғылым == Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] pflmz9jqdxwdjijelbxn82z1r1zeibx 3630713 3630664 2026-07-16T17:16:57Z Мағыпар 100137 /* Білім және ғылым */ толықтыру 3630713 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Білім және ғылым == Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда. '''Университеттер''': *Латвия университеті *Латвия өнер академиясы *Рига техникалық университеті *Рига Страдиньш университеті *Рига жоғары заң мектебі *Ригадағы Стокгольм экономика мектебі *Бизнес және қаржы мектебі *Көлік және телекоммуникация институты *Рига халықаралық экономика және бизнесті басқару мектебі *Туриба университеті *Рига аэроғарыш институты == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] 6y6zvkjh8w0rm88kqnew3h1bxua80fj 3630716 3630713 2026-07-16T17:30:45Z Мағыпар 100137 сурет қою 3630716 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рига |шынайы атауы = {{lang-lv|Rīga}} |сурет = {{Photomontage| |color=#ffffff |photo1a = Riga House of the Blackheads (47763013861).jpg |photo1b = Riga Elizabetes ielā 10b,.JPG |photo2a = Old Riga Vecrīga Town Hall.jpg |photo2b = Opera house with pond.jpg |photo3a = Freedom Monument Latvia 03.jpg |photo3b = Riga the Cat house (cropped).JPG |photo5a = Riga_downtown.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |жағдайы = Астана |ел = Латвия |елтаңба = Rigas Gerbonis.png |ту = Flag_of_Riga.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 120 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 56|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 6|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(703581)_region:LV |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = 300 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Тарихи облыс |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 аудан және 3 қала маңы |басшының түрi = Мэр |басшысы = |құрылған уақыты = 1201 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1225 |жер аумағы = 304,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 7 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 632 614 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]], [[орыстар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = <small>(+371)</small> 67, <small>(+371)</small> 66 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-1001 … LV-1084 |автомобиль коды = LV |идентификатор түрі = ATVK коды |сандық идентификаторы = 0010000 |ортаққордағы санаты = Riga |сайты = http://www.riga.lv/ |сайт тілі = lv | add1n = Марапаттары | add1 = {{Ленин ордені|түрі=қала}} }} '''Рига''' ({{lang-lv|Rīga}}) — [[Латвия]]ның астанасы, ірі порт және өнеркәсіп орталығы. Рига — елдің экономикалық, мәдени және саяси орталығы. Рига халқының саны 2026 жылы 638 784 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-riga-11435.html|title=Население Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Балтық жағалауының Батыс Двина өзенінің екі жағалауында орналасқан. Рига Балтық жағалауындағы ең үлкен қала және аймақтағы халқы ең көп үш қаланың бірі. Теңізге жақын орналасқандықтан, климаты жұмсақ. Ригадағы жаз салқын, ал қыста жиі еріген мұздар болады, температура -5°C-тан төмен түспейді. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген: тарихи орталық және оң жағалаудағы ескі қала, ал қазіргі аудандар сол жақта орналасқан. Бұл орналасу көлік желісінің дамуына ықпал етеді және қаланың негізгі көрікті жерлері мен бизнес орталықтарына қол жеткізуді қамтамасыз ете отырып, қолайлы өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етеді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/106-Riga.html|title=Европа. Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Әкімшілік бөлінісі == Рига алты әкімшілік ауданға бөлінген: *Орталық аудан *Курзем ауданы *Латгал маңы *Видзем маңы *Земгал маңы *Зиемель (Солтүстік) ауданы. Әрбір аудан көптеген шағын аудандардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/latviya/riga/raiony-rigi|title=Районы Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланы 1201 жылы неміс рыцарлары құрған, олар Даугава, Гауя және Рига (Riege) өзендерінің қосылатын жерінде бекініс салған, кейінірек Ливон орденінің бекінісіне айналған. 1252 жылы епископтың резиденциясы осында көшірілді. 1282 жылы қала Ганзалық Лигаға қосылды, содан бері Рига Балтық теңізіндегі ең ірі сауда порттарының біріне айналды. Орден, епископтық және айналасындағы мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімді әскери қақтығыстардан кейін қала 1621 жылы Швецияның құрамына кірді және шығыстағы ең маңызды бекінісі болып саналды. Алайда, 1721 жылы Солтүстік соғыстан кейін ол Ресей империясының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-riga|title=Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 18 ғасырда Рига Ресей империясының ықпалына түсті, ол қаланы мәдени және экономикалық тұрғыдан дамытуды жалғастырды. Инфрақұрылымды, әсіресе сауданы, өнеркәсіпті және білім беруді дамытуға үлкен мән берілді. 1867 жылы Рига Ресейдің Балтық теңізіндегі ең маңызды портына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.tripbest.ru/world/europe/latvia/riga/history_rix.php|title=История и происхождение названия города Рига|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1915 жылға қарай майдан Ригаға жетті. Қалада әскери жағдай жарияланды. Сол жылы, 1915 жылы, Ригада алғашқы латыш атқыштар бөлімшелері құрылды. Бұл атқыштар тек «революциялық гвардияшылар» ғана емес, сонымен қатар өз жерінің болды. 1917 жылдың тамызында немістер қалаға жаңа шабуыл жасады. Көтерілісшілер бүлдірген бөлімшелер енді қарсы тұра алмады және 1917 жылдың қыркүйек айының басында Инчукалнсқа шегінуге мәжбүр болды. 1919 жылы 25 мамырда немістер, латыштар және князь Алексей Ливеннің орыс еріктілер корпусынан тұратын Ландесвер ([[Земство]] дворяндарының жасағы) бөлімшелері Ригаға кірді. 1919 жылдың маусымында тәуелсіз Латвия билігі Ригаға оралды. 1920 және 1940 жылдары Рига тәуелсіз Латвияның астанасына айналды. 1940 жылы Рига, Латвияның қалған бөлігімен бірге, КСРО құрамына кірді. 1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың алғашқы күнінде Риганы немістер бомбалады. 1041 жылы 1 шілдеде нацистер Риганы басып алды. 1944 жылы 13 қазанда Рига нацистерден азат етілді. Кеңес дәуірінде Рига КСРО құрамындағы Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы қызметін атқарды. 1991 жылы 21 тамызда Рига қайтадан тәуелсіз Латвияның астанасына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://www.liveinternet.ru/users/3145872/post108619660/|title= Краткая история Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Экономикасы == Соңғы жылдары инфрақұрылымның жақсаруына байланысты экономикалық белсенділік айтарлықтай өсті. Рига портты қала ретінде Стокгольм, Киль және Любек қалаларына тұрақты теңіз байланысы бар тауарлар мен адамдардың санының артуының негізгі орталығына айналды. Ең ірі экспорттық тауарлар — ағаш өнімдері, ақпараттық технологиялар, тамақ және сусындар өндірісі, фармацевтика, көлік және металл өнімдері. Латвияның экономикалық тұрғыдан белсенді компанияларының барлығы дерлік Ригада орналасқан. Туризм қала үшін маңызды экономикалық сала болып табылады, себебі ел туристерінің 90%-ы Риганы саяхат орны ретінде таңдайды. == Транспорты == Риганың қоғамдық көлігі жайлы автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан тұрады. Қалада метро жоқ, метроның болмауына қарамастан, астананың көлік желісі жолаушылар тасымалын жақсы қамтамасыз етеді. Жақын маңдағы қалалар мен ауылдарға қалааралық автобустармен немесе қала маңындағы пойыздармен жетуге болады. Қалада екі ірі халықаралық көлік торабы бар: әуежай және теміржол вокзалы. [[Сурет:Riga, Škoda 15T2 ForCity Alfa Riga č. 57541.jpg|нобай|солға|200px|Рмга трамвайы]] '''Автобустар''' — Ригадағы қоғамдық көліктің негізгі түрі болып табылады. Желіні "Rīgas satiksme" компаниясы басқарады. Автобустар тек күндізгі уақытта 52 бағыт бойынша жұмыс істейді. '''Трамвайлар''' — Риганың трамвай желісі 1882 жылы іске қосылды және содан бері көптеген өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта бірыңғай маршруттық желіні «Rīgas satiksme» компаниясы басқарады. '''Троллейбустар''' — Алғашқы троллейбустар 1947 қосылды. 2026 жылғы жағдай бойынша Ригада қаланың көп бөлігін қамтитын 21 троллейбус бағыты бар. '''Такси''' — Ригадағы таксилер қаланы тәуліктің кез келген уақытында аралаудың жақсы, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан тәсілі. Ригадағы таксилердің ерекшелігі — олардың барлығы дерлік ресми. Ригада жеке көлікпен қамтамасыз ететін көптеген компаниялар бар. Ең танымалдары - Baltic Taxi, Smile Taxi, Avoiss және басқалары.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/publications/358?ysclid=mrmb9z77ik132810246|title=Транспорт Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Рига — Латвияның мәдени орталығы. Онда театрлар, мұражайлар, концерт залдары және көркемсурет галереялары орналасқан. Қала ұлттық болмыстың маңызды бөлігі болып табылатын хор әндері мен орган музыкасын қоса алғанда, музыкалық дәстүрлерімен танымал. Ригада жыл сайын Рига опера фестивалі және Халықаралық орган фестивалі сияқты халықаралық фестивальдер өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.sravni.ru/text/mezhdunarodnye-raschety-bez-blokirovok/|title=Рига — столица Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> === Театрлары === '''Латвия ұлттық опера театры''' — 1919 жылы Ригада Латвия операсының (1913 жылы П.Юрян ұйымдастырған) негізінде «Кеңестік Латвия операсы» (1919 жылдың аяғында – 1940 жылдары – Латвия ұлттық операсы) деген атпен құрылған. 1940 жылы театр Латвия опера және балет театры (1956 жылдан бастап – Академиялық театр) деп аталды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/latvia.html?ysclid=mrmc5oc3wh444271638|title=Латвийский театр оперы и балета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық театры''' — Ұлттық театр 1919 жылы 30 қарашада құрылған. Ұлттық театрдың қазіргі ғимараты қаланың екінші театры ретінде салынған. Құрылыс 1899 жылдан 1902 жылға дейін созылды, оны сәулетші Август Рейнберг жобалаған. Қасбетін мүсінші Август Фольц безендірген.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/nacionalais-teatris/|title=Латвийский Национальный театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры''' — Ең көне орыс театры 1883 жылы 2 қазанда ашылды. Бүгінгі таңда театр репертуарында орыс және әлемдік классика, сондай-ақ жас драматургтердің шығармалары бар. Үлкен және кіші сахналарда балалар мен музыкалық қойылымдары, барлық жанрдағы қойылымдар қойылады. Театр кең көлемде гастрольдік сапарларға шығып, фестивальдерде сәтті өнер көрсетуде.<ref>{{citeweb|url=https://culttourism.ru/latvia/riga/rizhskiy_russkiy_teatr_imeni_mihaila_chehova.html|title=Рижский русский театр имени Михаила Чехова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-15|lang=}}</ref> '''Дайлес театры''' — 1920 жылы 19 қарашада құрылған. Театрдың негізін қалаушы, көркемдік жетекшісі және 1920 жылдан 1964 жылға дейін көрнекті сахна режиссері Эдуардс Смильгис болды, оның басшылығымен театрда үш актерлік студия құрылды. Дейлес театры Латвиядағы ең ірі кәсіби театр, оның үш қойылым орны бар: Үлкен зал, Кіші зал және Камералық зал. Театр жыл сайын 15-18 жаңа қойылым ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/dailes-teatris/|title=Театр Дайлес|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия мемлекеттік қуыршақ театры''' — 1944 жылы құрылған қуыршақ театры латыш труппасымен жұмыс істей бастады, 1947 жылы орыс труппасы құрылды. Кеңес дәуірінде ол Латвия КСР-індегі ең гастрольдік театрлардың бірі болды, Польша, Франция, Болгария, Иран, Шри-Ланка және Иордания т.б., көптеген гастрольдік сапарлармен болды. Бүгінде қуыршақ театры орыс және латыш тілдерінде қойылымдар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/teatralnaya-riga_27032015/?ysclid=mrnc72f4h1593937294|title=Театральная Рига: вчера и сегодня|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Жаңа Рига театры''' — Жаңа Рига театры 1992 жылы құрылған. Бұл театр Риганың басқа театрларынан ерекшеленеді, себебі ол өз көрермендеріне классикалық шығармалардың, түпнұсқа латыш драматургиясының және шетелдік авторлардың шығармаларының заманауи интерпретациясын ұсынады. Театрдың алғашқы көркемдік жетекшісі Юрис Рииниекс болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.citariga.lv/rus/rigas-centrs/kultura/jaunais-rigas-teatris/|title=Новый Рижский театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 04.JPG|Латвия ұлттық опера театры Latvian National Theatre.jpg|Латвия ұлттық театры Théâtre de marionnettes à Riga.jpg|Латвия қуыршақ театры Russisches Theater in Riga 2018.jpg|Михаил Чехов атындағы Рига орыс театры Jauna Rigas Teatra eka.jpg|Жаңа Рига театры </gallery> === Мұражайлары === Ригада 40-тан астам мұражай және әртүрлі мамандандырылған ұқсас мекемелер бар. Олардың ішіндегі ең танымалдары: '''Рига тарихы және теңіз мұражайы''' — Рига тарихы және теңіз мұражайы - Латвиядағы ғана емес, сонымен қатар Балтық жағалауындағы ең көне мұражай, оның тарихы 1773 жылдан басталады. Оның 16 залында Риганың 800 жылдан астам уақыт бойы пайда болуы мен дамуы, сондай-ақ Латвиядағы X ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі кеме қатынасы туралы кең көлемді көрме орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/latvia/city/rga/museum/8282?ysclid=mrne98wo7x904326700|title=Музей истории Риги|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия ұлттық өнер мұражайы''' — Ригадағы ең көне мұражай, ол 1869 жылы құрылған. 1905 жылы мұражай үшін жаңа ғимарат салынып, ол бүгінге дейін сол жерде орналасқан. Латвия ұлттық өнер мұражайының көрмесі үш тақырыпқа бөлінген: 18 және 19 ғасырлардағы Балтық өнері, 19 және 20 ғасырлардағы Латвия өнері және 18 және 20 ғасырлардағы орыс өнері, оның ішінде Николай мен Святослав Рерихтің шығармалар жинағы бар.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9?ysclid=mrnf3d80i4527003735|title=Латвийский Национальный художественный музей|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Шетел өнері мұражайы''' - Латвиядағы ең ірі көркемсурет мұражайларының бірі және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мұражай 1920 жылы Рига қамалының оңтүстік қанатында ашылды. Коллекциялар 2012 жылы бұрынғы Рига қор биржасы ғимаратына көшірілді. Мұражайдың көрмесі Латвиядағы ең үлкен көрме болып табылады. Онда Батыс Еуропа өнерінің, Таяу Шығыс өнерінің, біздің заманымызға дейінгі 5000 жылға дейінгі ежелгі Египет өнерінің және қазіргі заманғы әлемдік өнердің коллекциясы бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.personalguide.ru/latviya/riga/museum/lmr-muzey-zarubezhnogo-iskusstva?ysclid=mrnfh80ozp299589679|title=Музей зарубежного искусства|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Югендстиль мұражайы''' — Мұражай 2009 жылы латыш сәулетшісі Константин Пекшенстің үйінде ашылды. Қайта жаңғыртылған мұражай он тұрғын үйден тұрады. Келушілер қонақ бөлмені, ас үйді, жуынатын бөлмені, дәретхананы, қызметшілер бөлмесін, асхананы, жатын бөлмені, кабинетті, камин бөлмесін және көрме залын көре алады. Барлық бөлмелер түпнұсқа жиһазбен жабдықталған және нағыз тұрмыстық заттармен, ыдыс-аяқтармен және модерн стиліндегі картиналармен толтырылған.<ref>{{citeweb|url=https://www.arrivo.ru/latviya/riga/rizhskiiy-muzeiy-yugendstilya.html?ysclid=mrnfplc3lh16410647|title=Рижский музей Югендстиля|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвияның Ұлттық тарих мұражайы''' — 1869 жылы құрылған мұражай атауын бірнеше рет өзгертті. Бастапқыда оның жеке ғимараты болған жоқ, ал 1920 жылы Рига қамалында құрылды. Негізгі көрмеде Латвияның ежелгі заманнан 1940 жылға дейінгі тарихи мұралары көрсетілген. Мұражайда бірнеше бөлімдер мен тұрақты көрмелер бар. Сондай-ақ, мұражай Латвия тарихы бойынша тақырыптық іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және дәрістер ұйымдастырады. 1989 жылы мұражай коллекциясында 571 000 жәдігерлер болды.<ref>{{citeweb|url=https://pilsetas.lv/ru/objektii/latvijas-nacionalais-vestures-muzejs-1|title=Национальный музей истории Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> '''Латвия оккупациясы мұражайы''' — мұражай көрмесі Латвия оккупациясы кезіндегі тоталитарлық режимнің 50 жылдық билігіне, оның қалпына келтірілуіне арналған. Коллекцияда 1939 жылдан 1991 жылға дейінгі Латвия тарихын көрсететін тарихи құжаттар мен фотосуреттер бар. Мұражай үш бөлімге бөлінген. Бірінші бөлім Латвия оккупациясының тарихына дейінгі кезеңді қамтиды. Келесі бөлім келушілерді Латвияның бірінші кеңестік оккупация, неміс оккупациясы және екінші кеңестік оккупация кезіндегі тарихымен таныстырады. Соңғы бөлімде Латвияның 1980 жылдан кейінгі және 1991 жылы тәуелсіздіктің оралуы тарихын қарастырады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B8?ysclid=mrng8gzqjf347134286|title=Музей оккупации Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-16|lang=}}</ref> <gallery mode="packed" heights="140"> Museo de Historia y de Navegación, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG|Рига тарихы және теңіз мұражайы Buildings in riga 04.jpg|Латвия ұлттық өнер мұражайы Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|Шетел өнері мұражайы Immeuble art nouveau (Riga) (7561269256).jpg|Югендстиль мұражайы Rīgas pils, Pils laukums 3, Rīga, Latvia - panoramio (1).jpg|Латвияның Ұлттық тарих мұражайы </gallery> == Білім және ғылым == Рига Латвиядағы білім беру және ғылым орталығы болып табылады. Қалада гуманитарлық ғылымдардан бастап инженерия мен медицинаға дейінгі әртүрлі салаларда мамандар дайындайтын жетекші университеттер мен ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Студенттік өмір мәдени, спорттық және ғылыми іс-шараларға бай, бұл Риганы халықаралық студенттер үшін тартымды етеді. Қала инновациялық технологияларды, ғылыми жобаларды және стартаптарды белсенді түрде дамытып, кәсіби өсу үшін қолайлы орта жасауда. '''Университеттер''': *Латвия университеті *Латвия өнер академиясы *Рига техникалық университеті *Рига Страдиньш университеті *Рига жоғары заң мектебі *Ригадағы Стокгольм экономика мектебі *Бизнес және қаржы мектебі *Көлік және телекоммуникация институты *Рига халықаралық экономика және бизнесті басқару мектебі *Туриба университеті *Рига аэроғарыш институты [[Сурет:Riga Skyline Panorama, Latvia - Diliff.jpg|нобай|орта|1200px|Рига панорамасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Еуропа елордалары]] bpl1myximrg7zx6e3gsjwq9c86567s6 0 16802 3630833 3470767 2026-07-17T05:02:48Z Dostoevskykz 183227 Аты-жөнінің жазылуы, жылдардың жазылуы, шығармалардың атаулары түзетілді 3630833 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = Федор Достоевский |image = Dostoevsky.jpg |caption = 1879 |birth_name = Федор Михайлович Достоевский |birth_date = {{Birth date|1821|11|11}} |birth_place = [[Мәскеу]], [[Ресей империясы]] |death_date = {{Death date and age|1881|2|9|1821|11|11}} |death_place = [[Санкт-Петербург]], Ресей империясы |occupation = [[Жазушы]] |language = [[Орыс тілі|Орыс]] |nationality = [[Орыстар|Орыс]] |period = 1846–1881 |genre = |subject = |movement = |religion = [[Орыс Православ]] |notableworks = ''[[Жасырын жүргендегі жазбалар]]''<br />''[[Қылмыс пен жаза]]''<br />''[[Нақұрыс]]''<br />''[[Ағайынды Карамазовтар]]'' |spouse = Мария Дмитриевна Исаева (1857–64) [қайтыс болды] [[Анна Григорьевна Сниткина]] (1867–1881) |children = София (1868), [[Любовь Федоровна Достоевская|Любовь]] (1869—1926), Федор (1875–1878) |relatives = |signature = Fyodor Dostoyevsky Signature.svg }} '''Фёдор Михайлович Достоевский''' (30 қазан (11 [[қараша]]) [[1821 жыл]]ы, [[Мәскеу]], [[Ресей империясы]] — 28 қаңтар ([[9 ақпан]]) [[1881 жыл]]ы, [[Санкт-Петербург]], [[Ресей империясы]]) — ең атақты орыс [[жазушы]]ларының және ойшылдарының бірі. Фёдор Михайлович Достоевский – орыс жазушысы, [[Санкт-Петербург]] Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1877). Ол 1821 жылы он бірінші қарашада Мәскеу қаласында туған. 1843 жылы Санкт-Петербург әскери-инженерлік училищесін бітіреді. 1847 жылдан [[Михаил Петрашевский]]дің қоғамына қатысқаны үшін 1849 жылы қамауға алынып, [[өлім жазасы]]на кесіледі. Бұл жаза каторгамен ауыстырылып, 1850 – 1854 жылдары [[Омбы]]да айдауда, кейін қатардағы солдат болды. 1854 жылы Омбыда [[Шоқан Уәлиханов]]пен танысады, бұл таныстық [[Семей]]дегі кездесулерден соң үлкен достыққа айналды. 1859 жылы Достоевский [[Тверь]], кейіннен Санкт-Петербург қаласында тұруға рұқсат алады. Өз ағасы Михаил Достоевскиймен бірге 1864 жылға дейін «[[Время]]» (1861 – 1863) және «[[Эпоха]]» (1864 – 1865) журналдарын шығарып тұрды. 1862 – 1863 және 1867 – 1871 жылдары шет елдерде болды. Олар Германия, Франция, Англия, Швейцария, Италия және Австрия.1873 – 1874 жылдары [[князь Владимир Мещерский]] шығарып тұрған «[[Гражданин]]» журналының редакторы болды. Достоевскийдің «[[Бейшаралар]]» (1846, қазақшаға 1955 жылы [[Сәйділ Талжанов]] аударған) атты алғашқы романы оның шығармашылық қуатын танытты. Кейінірек, «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» (1861), «[[Өлі үйден хаттар]]» (1861 – 1862) романдары жарық көрді. Достоевский «[[Ойыншы]]» (1866), «[[Қылмыс және Жаза]]» (1866, қазақшаға 1972 ж. [[Мұхтар Жанғалин]] аударды), «[[Нақұрыс]]» (1868, қазақшаға 1984 ж. [[Нияз Сыздықов]] аударған), «[[Албастылар|Жындар]]» (1870 – 1872), «[[Жасөспірім|Жеткіншек]]» (1875). «[[Ағайынды Карамазовтар]]» (1878 – 1880) романдарын жазды. Жазушы шығармалары адамның ішкі дүниесіндегі қайшылықты ашып, қоғамдағы әлеуметтік мәселелерге психологиялық талдау жасайды. «[[Жазушының күнделігі]]» (1871 – 1881), «[[Пушкин туралы сөз]]» (1880), т.б. әдеби-сын еңбектерінің әлемдік эстетика тарихында алар орны ерекше. Уәлихановпен достығы туралы Достоевский «Жазушының күнделігінде» жазған, екеуінің жазысқан хаттары сақталған. Жазушы 1881 жылдың тоғызыншы ақпанында [[Санкт-Петербург]] қаласында қайтыс болған. Семейдегі 1857 – 1859 жылдары тұрған үйінде Достоевскийдің әдеби-мемориалдық [[мұражай]]ы (1971) бар.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == <references/> {{commons|Федор Михайлович Достоевский}} [[Санат:11 қарашада туғандар]] [[Санат:1821 жылы туғандар]] [[Санат:Мәскеуде туғандар]] [[Санат:9 ақпанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1881 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар]] [[Санат:Орыс жазушылары]] [[Санат:Ресей философтары]] 33dtxnd0atb6efcmgx9fwnyudxrz0nj 3 20659 3630870 3608022 2026-07-17T07:00:13Z Arystanbek 14348 /* Интерфейс администратор */ Жауап беру 3630870 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2011 — Наурыз 2018}} {{астынан}} == [[Шерлок (телесериал)]] == {{Сұрақ}}Құрметты Батырбек, бұл мақаладағы өзгерістерді еш түйіндемесіз жоққа шығаруыныздың себебін айтып өтсеніз? Энциклопедиялық мағлұматты фотогалереяга айналдыруға болмайды ғой, Уикипедияның ережелеріне қайшы келеді емес па? Сіздің жағыныздан бұл шешімінізді ұқпадым, Қазақша Уикипедиясының әкімшісі ретінде осы жағдайды түсіндіріп жіберсеніз риза болар едім. --[[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 15:20, 2018 ж. қазанның 24 (+06) : Уикипедияның қай ережесіне қайшы келеді, маған көрсетесіз бе? --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 15:54, 2018 ж. қазанның 24 (+06) :: атап айтқанда [[Уикипедия:Ережелер_тізімі#Құқықтық_негіздер|'''мына жердегі''']] және [[Уикипедия:Уикипедия_—_бұл_энциклопедия#Уикипедия_—_серверлік-айна,_файлдар_мұрағаты_немесе_сiлтемелер_тізімдемесі_(каталог)_емес|'''мына жердегі''']] анық жазылған ережелерді қарап өтсеніз. Талқылап отырған мақаладағы мен жасаған өзгерістерді толықтай ережелерге сүйене отырып жасадым, ал сіздің позициянызды түсінсем бұйырмасын. Бір консенсусқа келейік, немесе бітікшілердің көмегіне жүгінгеніміз дұрыс болады ма? --[[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 16:14, 2018 ж. қазанның 24 (+06) Бұл жерде фотогалерея бөлімі артық емес, бірақ 56 сурет деген тым көп пе деп қалдым. Ағылшын, француз, орыс бөлімдеріне кіріп едім, суреттер топтамасы жоқ көрінді. Сондықтан, суретті 10-12 көлемінен аспағаны дұрыс болар деген пікірдемін. Суреттің молдығынан мақаланың мазмұны байымайды-ау деп ойлаймын. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 18:35, 2018 ж. қазанның 24 (+06) == Әкімшілік бірлік == Саламатсыз. Әкімшілік бірлік деген үлгі соны пайдалаңсаңыз дұрыс болар еді--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:58, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) : Сәлем! Қай мақала жөнінде айтып тұрсың?) Қырғызстан елді мекендері ме?--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:16, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) * Ауданы бойынша --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:39, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) == Қырғызстан аудандары == Батырбек мырза қалайсыз. Қырғыз аудандары бойынша үлгіге облыс, ел бойынша сілтеме жасаған дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:04, 2018 ж. желтоқсанның 23 (+06) : Сәлем! Ия, айтуың дұрыс. Ок, түзеймін. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:50, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == Уикипедияшылар рейтингі == Сосын [[Уикипедия:Уикипедияшылар рейтингі]] дегенді жаңарттым, бірақта мақала санында екі қатысушының жаза алмадым және өңдеген беттер саны мен жүктеген файлдарды да біле алмадым (ашылмайды). Соны білсеңіз жаңартып беріңізші) '''Өңдеме саны мен жалпы рейтингті''' жаңарттым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:29, 2018 ж. желтоқсанның 23 (+06) * Тағы сұрақ: мен туған жылы үлгісіне баяғыдан бері жасай алмай жүрген нәрсем бар еді. Санатта автоматты түрде туған күнін көрсетеді. Алайда айдың аяғы -'''ның,''' '''-нің''' болып шығып жатыр. Соны білесіз бе, үлгіден емес қаз уикидің баптауында болып тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:00, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) : Аталған сұрақтарға Арыстанбек мырза жауап бере алады деп ойлайм. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:51, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == Бүтін бөлік == Бүтін бөлік‎ → Сан антьесі жаңа ресми атау ма? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:40, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) : Білмейм сол. Мен тек алғашқы әрпі қате болғасын (латынша С) ығыстырдым атауын. ''Бүтін бөлік'' не ''санның бүтін бөлігі'' деген дұрыс сияқты, жалпы (қатты мән бермедім, сөздің шыны керек). Ағылшын және орыс тілдеріндегімен бірдей қылған дұрыс болар. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:55, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) ::Онда бұрынғы атауын қайтарыңыз. Мектепте сондай атаумен өткенбіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:19, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) :::Мен тек алғашқы әрпі латынша болғасын ауыстырдым. Сан антьесі деп мен емес атаған. :) (Егер ерініп тұрсаң, зім артынан асықпай түзермін :) ) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:40, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) == Адекват == Адекват бұл сөзді кімдерден көбірек еститінің таныс шығар [[File:Face-smile.svg|23px]]. Менің соңғы кездегі әкімшіні құрту деген сөздерді көрген соң осы термин сап етіп миыңа келе қалған шығар [[File:Face-wink.svg|23px]]. Иә бұны Нұрлан Жанай мен Садық Шерімбек көп қолданады. Нұрлан Жанай арасында жақсы танымдық посттар да жазып тұрады, ол шындық. Оларға фейсбутағы атейстер тобында дәлелдермен оларға жауап бердім, соңында Шерімбек шығып кетті. Шындығына келгенде '''солардың өздері''' адекват емес. Ол топта дінді жою керек, өйту керек бүйту керек дегенін көп айтады. Соңында мешіттердің табиғи апаттарды қирамай қалу туралы тартыс болды, мен өте көп дерек таптым, тіпті өзім таң қалдым. Сосын оларға ұнамай қалып мені топтан шығарып жіберді [[File:Face-grin.svg|23px]]. Атейстердің өздеріне ғылымды жақын етіп біреудің жүрегін басқа біреуге салса ештеңе өзгермейді, сол адам болып қалады, бәрі тек мида, жүрек деген қан айдап тұрған бір кесек ет дегені мүлдем ғылыми тұрғыдан да дұрыс болмай шықты. Ең соңғы ғылыми жаңалықтарда нейрондық байланыстар (Neural Network) тек мида ғана болмайды екен, жүректе де іште де болады екен. Кеше ғана Құраннан жүрек көзі дегенді оқып қалып едім. Қазақтың жүрегім бір жамандықты сезіп тұр, ішім сезіп тұр дегендері бос сөз емес сияқты. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:26, 2019 ж. қаңтардың 13 (+06) :Жүрек көзі деген ақпарат алушы деген мағына білдіруі мүмкін. Дарвинизм яғни адамның ата тегі маймыл тектес деген де өтірік болып шықты. Giant Human Skeletons деп іздесең көп ақпарат бар. Оны ғылымға дәлел ретінде келтірмей, жолатпай шағып отырған екен. Бұның бәрі адамдардың миын жуу үшін --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:35, 2019 ж. қаңтардың 13 (+06) :: Сәлем! Рахмет. Қызық ақпарат екен. Мен соңғы кездері ол жөнінде тіпті пікір алмаспайды да екем. Жалпы, қатты-қатты айғайлап пост жазатындар (мейлі ол атеист болсын, мейлі әсіредіншіл болсын) әлі-ақ ойларын он өзгертеді. Бірнеше жыл бойы қазақ фейсбугында жүргенде түсінгенім сол. :) Сол себепті өзіммен-өзім уикиімді өңдеп, интеллектуал ойындарды ойнап, кітабымды оқып, сериалдарымды қарап, саяхатымды жасап жүре берем ешкімге тиіспей, өз-өзімді дамытып барынша. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:40, 2019 ж. қаңтардың 14 (+06) :::Сәлем мен негізі осы уикиде болмаса қатты талас тартыстарға араласа бермеймін. Фейзбукта 4-5 жыл үндемей тып тыныш жүрдім, сосын атейстер тобына кездестім, сосын қызық болсын деп талас тартыстарға араласып кеттім. Бірақ ешкімнің жағасын алып, боқтағам жоқ )))), барлығына ғылыми тұрғыда дәлелдермен, фактлермен жауап жазып отырдым, өзің білесің соңын мен аяқтап түйіндеймін, қандай пост болса да соңына мен нүкте қойып отырдым. Қазір маған телеграм деген бәле болды ))). --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:05, 2019 ж. қаңтардың 14 (+06) == Қырғызстан әкімшілік бөліністері == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Compass Barnstar Hires.png|left|100px|ГеоЖұлдыз]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/ГеоЖұлдыз|ГеоЖұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Құрметті '''[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Батеке]]'''! Қырғызстан әкімшілік бөліністері тақырыбындағы мақалалар топтамасы үшін! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:02, 2019 ж. қаңтардың 19 (+06) |} : Рахмет, Нұреке. Жуық арада бітірем деп отырм барлық аудандарын. :)--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:19, 2019 ж. қаңтардың 21 (+06) == Қырғызстан облыстары == Батырбек мырза Қырғызстан облыстары үлгіде координаттар толтырылмаған, ''coor title dm'' үлгісін алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:19, 2019 ж. ақпанның 5 (+06) == Қазақстан сайлаулары == Қазақстан сайлаулары үлгісін әрлеп қойдым. Енді парламент пен референдумды толықтырып жіберсеңіз жақсы болар еді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:28, 2019 ж. мамырдың 19 (+06) == Ақсуат (Бейімбет Майлин ауданы) == Ақсуат (Бейімбет Майлин ауданы) деп өзгерттім, себебі ондай аттас ауыл облыста бар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:23, 2019 ж. маусымның 28 (+06) : Жарайды. Байқамай қалғанмын ғой. Кешірім сұраймын.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:26, 2019 ж. маусымның 28 (+06) == Мақалаға тапсырыс == Бір жігіт ағылшынша және қазақша Уикипедияға биография енгізбекші екен. Өзі де талпынып көрген екен бірақ мақаламды жойып қоймай жатыр дейді. Соны ақылы түрде енгізіп берші дейді, менің уақытым жоқ болып жүр, сен ағылшын тілін білесің ғой. Негізгі мәтіні дайын дейді, біраз толықтырулар енгізу керек екен. Сен нөміріңді берсең мен ол жігітпен байланыстырып берсем қалай қарайсың? Ол жігіт ақы төлеуге дайын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:38, 2019 ж. тамыздың 18 (+06) :Ақылы мақала жазу Уикипедия ережесіне қайшы емес пе деген сұрақ туындаса https://www.freelancer.com/ осы сайтта көп адам ақылы түрде мақала жазуға тапсырыс береді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:24, 2019 ж. тамыздың 18 (+06) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20:33, 2019 ж. қыркүйектің 6 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:09, 2019 ж. қыркүйектің 20 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 01:01, 2019 ж. қазанның 4 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Тексерілмеген мақалалар == [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] бетінде бүгінгі таңда 1681 тексерілмеген мақала бар екен. Тексерілмеген мақаланың басы 2016 жылдан бастап қалыптасқан, яғни 4 жыл уақыт болды деген сөз. Осы санаттағы мақалаларды бәріміз жабылып 2016 жылғы мақаланы түгелге жуық тексеріп шықсақ қалай болады? Ай-айға бөліп алсақ. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 00:08, 2020 ж. қаңтардың 9 (+06) : Жақсы идея деп ойлаймын. Толықтай келісем. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:49, 2020 ж. қаңтардың 15 (+06) ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Список птиц Азербайджана]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Karalainza|Karalainza]] ([[Қатысушы талқылауы:Karalainza|талқылауы]]) 00:13, 2020 ж. сәуірдің 22 (+06) == Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап) == Аталған үлгіде екінші бөлім қызыл болып тұр, мүмкін атауы дұрыс емес шығар. Сосын үшінші және төртінші бөлімдегі екі мақаланы біріктіріпті, дұрыс деп ойлайсыз ба? ''Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (1925-1936)'' → ''Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (1920-1936)'' деп өззгерткен, ал ''Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1920—1925)'' мақаласын жоғарыда айтылған мақала қосып жіберген --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:28, 2020 ж. сәуірдің 29 (+06) :Шын айтсам, мен бұл тақырып жөнінде көп біле бермейді екем. Орысша уикиден қарап, салыстырып көрген дұрыс болар деп ойлайм. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 01:53, 2020 ж. мамырдың 1 (+06) == Рон Уизли == '''Рон''' деген дұрыс болар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:50, 2020 ж. мамырдың 2 (+06) == Талқылау:Ұлтшылдық == [[Талқылау:Ұлтшылдық|Мұнда]] өз ойыңыз бен пікіріңізді айта кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:45, 2020 ж. мамырдың 16 (+06) == Марафон == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түркі марафоны 2020}} 16:57, 2020 ж. маусымның 2 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[АИВ/ЖИТС]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Red Ribbon.svg|150px|link=АИВ/ЖИТС]]</div> |subheader = Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер ұсынылып, соған [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/АИВ/ЖИТС|дауыс беру жүргізіліп жатқанын]] хабарлаймыз! <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Ұсынушы пікірі: Мақаланы ағылшын уикиінен аударып шықтым, сондай-ақ жаңа мәліметтер мен Қазақстандағы жағдайды қостым. АИВ пен ЖИТСті жеке қарастырмай бір мақалада жазған дұрыс деп шештім, әйтпесе көбі екеуін жеке дерт деп ойлап жатады. Сонымен қатар елімізде АИВ/ЖИТС жайлы ақпараттандыру жеткілікті деңгейде жүргізілмейді, сол себепті тіпті үлкен кісілер де аталған дерт жайлы бейхабар. Ал Уикипедияның басты беті көп қаралатын беттердің бірі (соңғы 20 күнде басты бетті 25 мың адам қараған екен), сондықтан басты бетте тұрса, көбі кіріп, оқып, таныса ма деген үміт бар. Мақала таңдаулы мақала критерийлеріне сай деп санаймын, ақпарат жаңартылып отырады. |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 11:38, 2020 ж. тамыздың 20 (+06) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жақсы мақала таңдау == [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер|Жақсы мақала таңдалып жатқанын хабарлаймыз!]]. Ұсынылған 3 үміткер мақаланың біріне өз даусыңызды бере аласыз. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 19:16, 2020 ж. тамыздың 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Транскрипция == [[Талқылау:Кек алушылар: Финал|Мұнда]] ойларыңызды жазып кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:47, 2020 ж. қыркүйектің 18 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> : Done. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 23:43, 2020 ж. қыркүйектің 27 (+06) == Талқылау == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:35, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы/Жақсы мақала статусынан айыру жайында == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар форумы#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:39, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Түрлендіргіш/Converter == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түрлендіргіш/Converter}} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == BI Group == Саламатсыз. '''BI Group''' мақаласын жазыпсыз: неге бірнеше дереккөздер арасында интервал қойылған, сөздер арасын сияқты болып (түзетіп шықтым). Соңғы бөлімде дереккөздерге сандар қалып қойыпты'''[18]''' (түзеттім, бәлкім орысшадан аударғанда қалып қойған шығар). Дереккөздер деген үлгіні түзеттім. Кейбір сөздерге дұрыс сілтенбей қалыпты мысалы облысы орнына қалаға сілтеніп кеткен (түзеттім). Енді сізден өтініш: жасыл сілтемелерді, айрық беттерді түзетіп шығу керек, тарихы бөлімінде соңғы жағында орысша сөйлем тұр. Сізді сынап, жағаласып жатқан жоқпын, сіз әкімші әрі тәжірибелі қатысушы болғандықтан білген кеңесімді айтып жатырған түрім) (әйтпесе соңғы кездері кейбір қатысушылар дұрыс түсінбей жатыр). Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:31, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) :Сәлем! Рахмет көп-көп! Басында аздап қателермен аударылып жасалған. Түзетіп жатырмын әлі де. Әлі де жөндеймін. Ал жалпы уикидегі белсенділігіме келсем, енді қайта жандандырудамын белсенділігімді. Сәл уақыт бер қайтадан "оборот алвп кетуге" :)) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:38, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) :: Жалпы, мақала шикі. Сын айтуың да жөн. Жай тексерместен салып, біратала өңдеп жатырған түрім ғой. Айыпқа бұйырмассың. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:45, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) == Марафон == {{WAM |header = [[meta:m:Turkic_Marathon_2021|Түркі марафоны 2021]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikimedians of Turkic Languages User Group Logo.svg|150px|link=meta:Түркі тілді Уикимедиа конференциясы]]</div> |subheader = Түркі марафоны 2021 — 2021 жылдың 1 - 31 шілде аралығында өтетін контент дамытуға бағытталған халықаралық жоба. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Жоба мақсаты — түркі тілдерінде сөйлейтін елдер және олардың мәдениеті туралы мақалалар жазып, түркі тілдерінде сөйлейтін уикипедияшылар арасындағы ынтымақтастықты нығайту. Әділқазылар алқасының бағалауынан кейін көрсетілген мерзім аралығында ең көп ұпай жинаған қатысушылар марапатталатын болады. '''Марапаттар''' * 1 орын: Meloman дүкендер желісінен 75 АҚШ доллары ( ≈ 32 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 2 орын: Meloman дүкендер желісінен 60 АҚШ доллары ( ≈ 25 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 3 орын: Meloman дүкендер желісінен 50 АҚШ доллары ( ≈ 21 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 4 орын: Meloman дүкендер желісінен 40 АҚШ доллары ( ≈ 17 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 5 орын: Meloman дүкендер желісінен 25 АҚШ доллары ( ≈ 10 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. Қазақша Уикипедияға үлес қосқысы келетін кез келген адам жоба бетіне өтіп қатысушылар тізіміне өз атын қосса болады. Іске сәт! <center>{{Clickable button 2|Жоба:Түркі_марафоны_2021|Жарысқа қатысу|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2885974 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Стефания Туркевич-Лукьянович == Hello Batyrbek.kz, When you have time, could you take a look at the article in my sandbox: [[Қатысушы:Nicola Mitchell/зертхана]]? This article is originally from the English [[en: Stefania Turkewich]]. I found this translation on the internet. Can its language be brought up to Wikipedia standards? When you've had a chance to look at it, can you tell me if its fixable? [[Қатысушы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Қатысушы талқылауы:Nicola Mitchell|талқылауы]]) 19:32, 2021 ж. шілденің 25 (+06) == Конвертер == Мына сұранысты жібергенімізге бір жыл жақындады: https://phabricator.wikimedia.org/T268143 Amir Aharoni- ден не үшін кешіктіріп созып жатқанын сұрау керек. Мен ғана сұрай берген болмайды. Meta wiki-дегі қатысушы беті сілтемесін берейін. Сен сонда жазшы. Кешегі екі скриншотты тағы жіберу керек. MetaWiki-ге жауап бермесе ағылшынша және ивритше Уикипедиядағы талқылау беттеріне жазу керек. Қайта қайта мазасын алмаса шешілмейді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:46, 2021 ж. қыркүйектің 4 (+06) : Жарайды. Сілтемесін жібершиш. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:02, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) ::[[:meta:User:Amire80]] --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) ::: [https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Amire80#%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B8 Жаздым]. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:03, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) Сені ағылшынша біледі деп жазып отсам )))) --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:15, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) : Оның ана тілі - орыс тілі. :)[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:39, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) ::Ол еврей ғой, екінші тілі шығар. Қазір ағылшынша көбірек қолданады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:26, 2021 ж. қыркүйектің 29 (+06) ::: Орыс тілін ана тілі ретінде көрсетіп қойған. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:16, 2021 ж. қыркүйектің 29 (+06) Ал мен Ресейдегі орыс идеяластарыммен ағылшынша сөйлесем, керек болса скриншоттарын жібере алам. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:37, 2021 ж. қазанның 1 (+06) : Good for you. :)[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:21, 2021 ж. қазанның 1 (+06) == Жақсы мақалаға үміткер == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қымыз|Қымыз]] мақаласы осыдан екі ай бұрын жақсы мақалалар тізіміне ұсынылған еді. Оны екі қатысушы қолдаған, қарсы дауыс болған жоқ. Сіз қорытынды шығарсаңыз, қалай қарайсыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:39, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) :Қайырлы күн! Біріншіден, жақсы мақалаға үміткерлікке мақала ұсынғаныңыз туралы және дауыс беруге шақырғаныңызды байқамаппын, яғни администраторлар мен ең белсенді қатысушылардың талқылау бетіне жазбаған сияқтысыз (өз бетімнен көрмегеніме қарай айтып отырмын). Екіншіден, дауыс бергендер саны әлі аз, әлі де көп дауыс керек. Үшіншіден, Қасымов мырзаның айтқанымен келісемін, әлі де жетілдіру керек - ең алдымен, бейтараптыққа мән беру керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:16, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) ::Онда бұл мақаланы жетілдіру үшін үлесіңізді қосуға шақырамын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 18:11, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Разрешение на публикацию статьи == Добрый день, [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]! Извините, что пишу на русском, я из России. Хочу создать статью про один из районов Дагестана. Дайте, пожалуйста, разрешение на публикацию. С правилами знаком, уже 10 лет как редактирую в Википедии. С уважением, --[[Қатысушы:Buntarion|Buntarion]] ([[Қатысушы талқылауы:Buntarion|талқылауы]]) 04:31, 2022 ж. сәуірдің 12 (+06) :Добрый день, Buntarion! У Вас не получается публиковать? Или выходит, что не проверено? Если последнее, то могу аппрувнуть. Еслм первое, то спрошу у коллег. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 14:53, 2022 ж. сәуірдің 12 (+06) == Дереккөздер қателігі == Саламатсыз, Батырбек мырза! Рустам Хальфин мақаласында туған/қайтысболған жері бойынша арнайы үлгі бар (жасап қойдым), сонда санаттар пайда болады. Дереккөздер қате көрсетіп тұр, соны түзетіп жіберсеңіз. Қазақша нұсқасы сол жерде көрсетіліп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:53, 2022 ж. мамырдың 26 (+06) : Бір көргеннен дұрыс таба алмадым. Кейінірек тағы қарармын (жалпы сол дереккөз проблемасын біратала түсініп алу керек еді). --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:12, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) ::''<code>{{Мақала}}</code>'', ''<code>{{Кітап}}</code>'' үлгілері сізде орысша болып тұр, соны қазақшалау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:16, 2022 ж. маусымның 1 (+06) == Ahan Zere == Батырбек мырза, ''Ahan Zere'' деген қатысушы жылдар бойынша оқиғалар бөліміне мәліметтер қосыпты (100 шақты өңдеме). Енді мәселе ай мен күн бойынша бөлінбеген, әрі ешқандай сөздерге сілтенбеген. Кері қайтарсам обал, бірақ та олай жасалмасам жинақы емес сөздерге сілтенбей болып тұр. Көмектесіп жіберсеңіз ретке келтіруге --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:57, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) : Жарайды, кейін қарармын. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:10, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == НЗМ өңдемелері == Батырбек мырза тағы да айтар назым/өтінішім/кеңесім бар: Телеграмда бір кісі НЗМ оқушыларының қосып жатқан үлесі жайлы айтып кетіп еді. Солардың қосқан үлестеріне назар аударып, сол баяғы шамам келгенше тексерістен өткізіп жатырмын (әлі де толып жатыр). Енді мәселе, кезінде 2014-2017 аралығында НЗМ оқушылары Мексикаға барамыз деп, жаппай мақала сымақ дүниелер толтырған еді, талай шу болып, жоймаңыз, уикипедияның дамуына кедергі келтіріп жатырсыз деп шулаған еді. Кейін ол мақалалар дамып, керемет болады деп жар салып айтып еді. Одан бері 70-80 процент мақала әлі күнге дейін дамымай, жетім мақала болып жатыр (интеруики жоқ; өтірік санаттар; сілтемелер қалай болса солай; мазмұны өте нашар, аз; сурет, үлгі жоқ; дубликат мақалалар; атауы дұрыс емес, тағы сол сияқтылар). Қазіргі қатысушылар (НЗМ) тағы да жаппай уикипедиядағы бар мақалаларға не бас жағына не ортасына интернеттен дайын нәрсені тексермей мақала ішіне тыға салып жатыр. Әрі бөлімдер атаулары қызық, мысалға ''суды жақсы көретін жануарлар, далада жайылатын жануарлар'' (шамалап келтергенім). Кейде қосқан мәліметтері артық, дубликат болып жатады. Бір мақалаға тез-тез жаңағы айтылған әрекетті жасайды, сосын екіншісіне көшеді, солай кете береді. Өте жылдам әрі сапасыз өңдемелер. Бәріңде бірдей дереккөз (''тіл әлемі'' дей ма солай). Сосын басқа тілден аударғаны көрініп тұр, сөздер мен тыныс белгілері арасында интервал сақталмаған, біресе бірігіп немесе алшақтап. Сол тілдің дереккөздер номерлері қалып қойған'''[5], [9]''' (осы сияқты). Мақалаға қатысты сілтемелер қойылмайды. Онсыз да сапасы ақсандап тұрған қазуикиге бұлар да үлес қосып жатыр, былыққа былық болып. Адам деген бір мақаланы жақсартқысы келсе бас аяғына дейін толықтырып, дереккөздерін келтіріп, санаттар қойып, әрлеп дамыту керек қой. Соны сіз телеграмға жазып түсіндіріп бере аласыз ба (НЗМ оқушыларын тексеретін кісіге)? Телеграм топта танымайтын 100 шақты адамға осыны жазып түсіндіргім келіп тұрған жоқ (Арыстанбек мырза неге рандомный адамдарды жинап алған). Ондай жағдайға келіспесе, өздерін де бізді де қинамай-ақ қойсың. Керек адам өз ынтасымен жасау керек. Олардың жасаған нәрселерін тек мектеп емес, кез-келген адам оқып көреді ғой. Көп жазып мазаңызды алғанға кешірім сұраймын, өз ана тілім елімізде екінші тіл болып жүргендіктен, сәлде болсын осында аптасына екі-үш рет кіріп үлес қосқан түрім ғой. Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:09, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) : Айдын, айтып отырған мәселеңіз өте орынды әрі айтқаныңыздың бәріне келісем, тіпті бұған дейін толерантты болып жүрген менің өзімді де осы сіз атап өткен үрдіс жалықтырып, жүрегімді айнытып жіберді (осыны оқып отырған НЗМ өңдеулеріне қатысты адам болса, кешіріп қойсын). Әлбетте ол мәселені қозғаймын. Тегтеп, сұраймын. Өте дұрыс мәселені қозғап отырсыз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:56, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Please create user groups in other platforms. like telegram. == Hello. It would be convenient to communicate and other users to communicate promptly about problems and innovations in social networks. [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group Wikimedia Community of Kazakh language User Group] [[Қатысушы:Gayrat98|Gayrat98]] ([[Қатысушы талқылауы:Gayrat98|талқылауы]]) 11:46, 2022 ж. маусымның 26 (+06) : Hi Gayrat! If you go to the main page of the Kazakh Wikipedia, you can see a link to our Telegram channel and chat. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:19, 2022 ж. шілденің 5 (+06) == Түркі марафоны 2022 == Баке, Түркі марафоны 2022-дегі Жаңа мақала қосу тетігі жасамай тұр, не істеуге болады, әлде қосу қажет емес пе? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:10, 2022 ж. шілденің 5 (+06) : Армысыз, Мәке! Осы жылы Түркі марафонын әр тілдегі бөлім өзі істеуі керек деді Мехман деген жігіт (Түркі тілдері Юзер групының ұйымдастырушыларының бірі). Яғни, грантқа тапсырыс беру дегенді де әр тіл бөлімі өзі істеу керек деді. Шын айтсам, менің уақытым болмады оған. Басқа ешкім жүргісі келмейді. Сол себепті осы жылы Түркі марафонын өткізуге біздің Қазақ уикипедиясы қатыспады. Өзіңіз үшін мақалалар жаза беруіңізге болады. Осындай ыңғайсыз жағдай болғаны үшін кешірім сұраймын. Бұл волонтерлік, яғни ерікті түрде жасалатын жоба болғандықтан, ешкім ешкімді күштей алмайды және әркім уақытының ыңғайына қарай істейді. Түсіністікпен қарарсыз деген үміттемін. Құрметпен, Батырбек. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:13, 2022 ж. шілденің 5 (+06) == NusrTansj қатысушы үлесі == Саламатсыз, [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] деген қатысушы тілдер жағынан көптеген өңдемелер жасап, өзгерістер жасап жатыр. Мен лингвистикадан аса хабарым жоқ, алайды бұл кісі '''ж''' әрпін қазақ тілде '''дж''' айтылады деп көрсетіп жатыр және '''әріп''' дегенді '''хәріп''' деп өзгертіп жатыр. Кейбір өңдемелерін жоққа шығардым. Уақыт тауып, осы қатысушының барлық өңдемелерін бір сүзгіден өткізіп жіберсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:43, 2022 ж. шілденің 25 (+06) Саламатсыз ба, егер хабарыңыз жоқ болса араласып не керек? Білмейтін затқа араласпаңыз. [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] ([[Қатысушы талқылауы:NusrTansj|талқылауы]]) 07:59, 2022 ж. шілденің 26 (+06) : Құрметті [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] мырза/ханым! Этикет дегенді сақтаңыз. Бір істің маманы (сіздің жағдайда, лингвист) болсаңыз, желіде адамдармен қалай сөйлесу керек екенін білетін шығарсыз деген үміттемін. Қарапайым әдеп деген нәрсе бар. Сосын сіз жазған кейбір материалдар (бәрі емес) сенім ұялата бермейді. Егер өз жазғандарыңызды дәлелдей алатын болсаңыз, сенімді жерлерден дереккөз келтіріңіз (Уикипедияның басты шарттарының бірі сол ғой!), сол кезде сізге ешкім күмәнмен қарамайды. Админдерге мұндай тонмен сөйлеу сізге ұпай әпермесі анық. Осы сайттағы баршамыздың ізгі мақсатта бірігіп, тату-тәтті жұмыс істей аламыз деген ниеттемін. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:49, 2022 ж. шілденің 26 (+06) ::{{@|NusrTansj}} әркім ойына келгенін жасаса анархия туындайды ғой. Батырбек мырза айтқандай сенімді дереккөздермен көрсетсеңіз, ешқандай күмән туындамас еді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:31, 2022 ж. шілденің 29 (+06) == DariaUrinbasarova21nis == [[Қатысушы:DariaUrinbasarova21nis|<bdi>DariaUrinbasarova21nis</bdi>]] қатысушының еңбектеріне назар аударсаңыз. Жедел жоя беру керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:30, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) :Кешіріңіз бірақ неліктен? Мен тырысып жүрмін қателері болса айтасыздарма? Өтініш. [[Қатысушы:DariaUrinbasarova21nis|DariaUrinbasarova21nis]] ([[Қатысушы талқылауы:DariaUrinbasarova21nis|талқылауы]]) 13:18, 2022 ж. тамыздың 18 (+06) == Ерден Карсыбеков деген қатысушы == Кеш жарық, Батырбек мырза! Өзіңіз байқаған да шығарсыз Ерден деген мырза 1 жылдан бері артық сөздер жазып, мені аңдып, мазамды ала беретін. Менің талқылау бетімнің жартысы соған тиесілі (кейбіреулерін өзіңше өшіріп жатқан). Ол кісінің, менің талқылау бетіме, соңғы жазылған Мағыпар мырзаның талқылауына назар аудара кетсеңіз. Өте біртүрлі, күлкілі, кейде жүйкеге тиетін жағдайлар. Ол кісіге ескерттім, алайда қайта-қайта мазамды ала бергені үшін, қатысушыны мәңгілікке бұғаттадым. Жалпы қосып жүрген үлесі жақсы еді. Өз пікіріңізді жаза кетсеңіз) рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:38, 2022 ж. қыркүйектің 1 (+06) : Кеш жарық, Айдын! Иә, ол мәселені шешу керек. Шектен шығып жатса, бұғаттаймыз, әрине. Сонымен қатар түсіндіру жұмыстарын да жүргізу керек сияқты (әсіресе өзіңіз айтқандай қосқан үлесі жақсы қатысушы болса). Қол бос кезде қарармын (білем, соңғы кезде уәдем көп болып кетті, бірақ бір күні шынымен қарайм) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:15, 2022 ж. қыркүйектің 5 (+06) == Қатысушы жайлы == Кеш жарық, Батырбек мырза! [[Қатысушы:Alikhantanirbergennurlanuly|<bdi>Alikhantanirbergennurlanuly</bdi>]] деген қатысушы біраз өзгерістер жасап жатыр екен. Мен басында қатты мән бермеген едім. Қазір байқасам өңдемелері күмән тудыруда, егер уақыт тауып жатсаңыз, осы қатысушының еңбектерін барлығын тексеріп шықсаңыз) Жоғарыдағы қатысушы жайлы да ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:44, 2022 ж. қыркүйектің 14 (+06) == [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#The_Vector_2022_skin_as_the_default_in_two_weeks?]] == Егер қауымдастық талқылауға қосымша уақыт сұрамаса екі аптадан кейін жаңа мәнерге көшірмекші екен. Көрсетілген сілтемеге өтіп қауымдастықпен талқылап алу керектігіміз туралы өз көзқарасыңды жаза аласың ба? Төменгі жағында Request for more time to discuss the change деген батырма бойынша өтіп жаңа тақырып жазу керек не мен жазған тақырыпқа өз пікіріңді жаза аласың [[:mw:Talk:Reading/Web/Desktop_Improvements#Opt-out_for_kkwiki]] <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:57, 2022 ж. қыркүйектің 22 (+06) == [[Нымме]] == Nomme.png > [[:file:Nõmme linnaosa vapp.svg]] [[Арнайы:Үлесі/2001:999:785:75F1:394C:4A80:B9FA:F753|2001:999:785:75F1:394C:4A80:B9FA:F753]] 20:08, 2022 ж. қазанның 2 (+06) {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Қатысушы:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurmanbek|талқылау]]) 00:55, 2022 ж. қазанның 24 (+06) |} == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:22, 2022 ж. қарашаның 28 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:09, 2022 ж. желтоқсанның 3 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Құрметті Batyrbek.Kz, [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] деген бетте өз дауысыңызды әлде ойынызды қалдырынзшы --[[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]]([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылауы]]) 15262, 2022 ж. қарашаның 4 (+06) [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 16:52, 2022 ж. желтоқсанның 4 (+06) :Құрметті Батырбек тағыда қарап көріңізші мақаланы дамыттым [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 20:51, 2022 ж. желтоқсанның 6 (+06) == Alikhantanirbergennurlanuly үлесі == Кеш жарық, {{@|Alikhantanirbergennurlanuly}} деген қатысушы ''Қазақ хандығы, хандар, руларға'' қатысты біраз мәліметтер қосты. Бірақ ешқандай дереккөздер келтірілмеген. Әсіресе рулары жайлы өзгерістер, уақыт тауып жатсаңыз пікіріңізді айта кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:51, 2022 ж. желтоқсанның 21 (+06) :Бұл тақырыпты [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] жақсы білетін сияқты. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:24, 2022 ж. желтоқсанның 22 (+06) == Қорытынды шығару == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте қорытындыны шығарсаңыз? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 08:26, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) : Армысыз! Ең басындағы сипаттамада (бірінші жолда) қазаққа, Қазақстанға қатысы бар титулын (Халық қаһарманы атағын, мысалы) да қосыңыз. Әйтпесе қазаққа қатысы жоқ даладағы кеңес қаһарманы туралы сияқты болып тұр. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:25, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) :: Бірінші сөйлемі сәйкесінше өзгертілді. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:28, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) :::Дереккөз келтіруімді сұраған жерге дереккөз келтіріп кетсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 22:12, 2023 ж. қаңтардың 25 (+06) :::: Дереккөз қосылды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:49, 2023 ж. қаңтардың 26 (+06) Көп рақмет! Енді мақалаға сәйкесті жұлдыз қойыла ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. ақпанның 23 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қалпына келтіру == Қайырлы кеш! [[Америкалық мерген]] деген мақаланы қалпына келтіре аласыз ба? Басқа 49 тілде бар екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:55, 2023 ж. наурыздың 16 (+06) :Сәлем! Қалпына келтірдім. Енді жетілдіріп жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 10:12, 2023 ж. наурыздың 17 (+06) :: {{like|username=Ерден Карсыбеков}} == Шемонаиха == Қайырлы кеш. Осы бетті кезінде Салиха ханым бұғаттап тастапты. Халық санын жаңарта алмай жүр едім, қайта аша аласыз ба? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 00:12, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) :Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:26, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) ::Рақмет -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:41, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) == Қырғызстан == Қайырлы түн. Сұрайын дегенім, Қырғызстандағы ауылдарға бөлек айрық бет (мысалы Ақтөбе (айыл) деп) жасауға қажеттілік бар ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:05, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) :Сосын сізде АутоУикиБраузер болса, сілтемелердегі Қарабура ауданын Айтматов ауданы деп түзетіп шыға аласыз ба? Үлгі-санаттарды өзім жасармын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 17:37, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) :Сәлем! Нақты мысалдар бар ма? Яғни, сіз айтқандай Ақтөбе деген айыл болса, болады деп ойлайм. Онда тұрған ештеңе жоқ. Ал егер атауцы бірегей болса (яғни басқа атаумен шатастыратындай емес), жақшамен айыл деп жазып керек емес. AWB туралы: оны қолданбағалы көп болды. Қарап көрерм. Өзіңіз де жайлап, бір-бірлеп істей беріңіз. Қазақ уикиінде ол аудан туралы мақала көп деп ойламайм. Ең алдымен Қырғызстан аудандары деген үлгіден өзгертіп алыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:06, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) ::Қайырлы кеш. 1) Мысалы, қырғызшасы Ак-Дөбө деп тұр. Бауырлас тіл болғасын қазақшаға икемдеп, Ақтөбе (айрық)-пен біріктіріп едім. Енді Қазақстандағы Ақтөбелермен араластырмай, Ақтөбе (айыл) деп бөлек бастау керек сияқты көрінеді. 2) Рақмет, өзім істеп тастадым. Менің есебімнен көбейіп кетіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:00, 2023 ж. сәуірдің 23 (+06) == Чоң == Қырғызша Чоң қазақша Үлкен деп аударылатындықтан, Чоң Алай деген ауданды Үлкен Алай деп өзгерту керек сияқты.. Не ойлайсыз? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:31, 2023 ж. сәуірдің 25 (+06) :Мұндай жағдайда аударудың қажеті жоқ деп ойлайм. Чоң деп тұра берсін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:56, 2023 ж. сәуірдің 25 (+06) == Үлгі == [[Үлгі:Div col]] осы үлгі десктоп нұсқада жақсы жасайды да, мобильді нұсқада жасамайды. Соны түзеуге бола ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 21:41, 2023 ж. мамырдың 5 (+06) :Шын айтсам, үлгілерді реттеуді көп біле бермейді екем. @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] біліп қалар. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:46, 2023 ж. мамырдың 8 (+06) :: {{@|Casserium}} Кеш жарық! Телефонда салыстырмалы түрде жіңішке болғандықтан оны бағанға бөлудің қажеті аз, сол себепті бөлмейді. Тек комп нұсқада бөледі.--[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. мамырдың 10 (+06) :::Қайырлы кеш. Жарайды -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:46, 2023 ж. мамырдың 11 (+06) == Жоюға өтініш == Қайырлы күн. [[Ақжайлау (Түркістан облысы)]] деген бағыттауыш бетті жойып беріңізші. Басқа бір ауылды қайта атауға кедергі болып тұр. Сосын [[Абыралы ауданы (Семей облысы)]] дегенді жоюға белгілеп едім, әлі ешкім жоймапты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:12, 2023 ж. мамырдың 12 (+06) :Ақжайлау ауылының атау Дихан болып ауысқаны туралы дереккөз қосасыз ба? Әдетте ондай ақпарат adilet.zan.kz сайтында болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:18, 2023 ж. мамырдың 13 (+06) ::Әділеттен, басқа жерлерден қарап таппадым. Шешімнің электронды нұсқасын шығармаған сияқты. Бірақ кадастрлық карта, мекенжай тіркелімінде өзгерістер енгізілген екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 12:13, 2023 ж. мамырдың 15 (+06) == !!! == Кеш жарық, Ерден деген қатысушы менің мазамды ала береді, оған тағы біреу қосылыпты, жаңағы біреуді бұғаттаймын. '''[[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Жақсы мақаланы жаңарту керек|1]]''' және '''[[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Қате санат|2]]''' назар аударсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:31, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Конференцияға қатысуды нақтылау == Қайырлы күн! Конференцияның өтетіні туралы хабарыңызға рахмет! Міндетті түрде қатысамын. Егер уақыты нақты болса билет ала беруге болады ма? Осы тұста тағы мына бір жәйттерді қайдан білуге болады: конференцияның өтетін жері; қатысушыларды қарсы алу және орналастыру барысы, трансфермен қамтылуы және т.с.с. [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] 11:39, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) :Сканерленген құжатты қайда немесе кімге жіберу керек? Салиха 12:42, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) ::Электрондық поштаға жауап беру арқылы жіберіңіз. Әрі қарай сол жерден сөйлескен дұрыс болады. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:09, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) ::Қай эл.поштаға? Салиха 17:41, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) :Құжат жіберілді поштаңызға.--Салиха 15:40, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) == Жаңа таңдаулы мақала == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:15, 2023 ж. тамыздың 30 (+06) == Визуал редакторда дереккөздерді қосу функциясын жетілдіру == Құрметті @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] мырза, кеш жарық. Визуал редактормен өңдеу кезінде деректергі сілтеме қою функциясы толық істеп тұрмаған сияқты. Ағылшын немесе орыс википедиясында әртүрлі деректер: сайт, кітап, сияқты генерация жасайды. Сол жерде сайтқа сілтеме жасалған уақытты, ал кітап немесе журнал болса ISBN деректерін де қойып береді. Біздің функционал олай емес екен. Осы жерін жетілдіруге көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 19:38, 2023 ж. қыркүйектің 21 (+06) == Көмек == Қайырлы күн, Батырбек! Менің талқылау бетіме Аль-Ишак деген қатысушы ағылшын тілінің жазылуына байланысты көмек сұрап жазған екен, соның дұрыс-бұрыстығын айтып, жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] Салиха 11:08, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) == Dark mode and changes to the font settings == [[Сурет:Accessibility_for_reading_prototype_1_widget.png|нобай|Prototype we'd like to test on Kazakh Wikipedia]] Сәлем, I'm Szymon, working for the Foundation in the same team as Aida Akhmedova, who recommended you as a contact person. I'm with the [[mw:Reading/Web|Web team]], the same which is responsible for the skins and has built [[mw:Reading/Web/Desktop_Improvements|Vector 2022]] in the recent years. Now, we're moving to the next project, [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading|Accessibility for reading]]. In short, this one will be about: * changing the default font size, line height, and paragraph spacing * adding options for logged-in and logged-out users to choose custom font size, line height, and paragraph spacing * building dark mode Regarding the first point, we need to talk to communities to decide what the change will be exactly. Kazakh Wikipedia would be the ideal partner. Three different scripts may require three different default settings. Next week, we'd like to give people a prototype to check out and tell us what settings they like most. I would like to invite Kazakh Wikipedians, and to do this, I need some translations: * [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Community_prototype_testing|Reading/Web/Accessibility for reading/Community prototype testing]] * [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates/2023-10|Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2023-10]] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=Centralnotice-tgroup-Accessibility_for_reading_prototype&task=view&language=kk&filter=%21translated&action=translate CentralNotice banner] Is this something you would be able to help me with? Right now, it's mostly about translating the messages, but later, if you like, it may also involve encouraging people to use the prototype. Рақмет! [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:17, 2023 ж. қазанның 5 (+06) :Hello! Thanks for reaching out. I will look at it later. I want to help with translation. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:40, 2023 ж. қазанның 7 (+06) ::Hello, would you able to translate these pages this week? If yes, what is a comfortable deadline for you? From my perspective now, the sooner, the better. Thanks! [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 22:27, 2023 ж. қазанның 11 (+06) == Жаңа жақсы мақала == Кеш жарық! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Ұсыну#Биология]] деген бетте дауысыңызды қалдырсаңыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:32, 2023 ж. қазанның 5 (+06) :Армысыз! Қызыл сілтемелерді көк қылыңыз немесе уикилендіруін мүлде алып тастаңыз. Сосын мақаланы әлі де толықтыру керек сияқты. Ауқымды тақырып болғасын мәліметі де ауқымды болуы керек деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:44, 2023 ж. қазанның 7 (+06) :: {{@|Мира Белль}}, танысып алыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:27, 2023 ж. қазанның 7 (+06) ::: Мен жасап қойдым, тексеріңізші. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 13:48, 2023 ж. қазанның 10 (+06) ::: Batyrbek, мақалаға жаңа мәлімет қосылды... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:01, 2023 ж. қазанның 11 (+06) ::: Техникалық ақауға байланысты дауысты [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Биология|мына бетте]] қайта қалдырсаңыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:34, 2023 ж. қазанның 26 (+06) == 2023 Уикиконференциясы үлгісі == Қайырлы күн! Сіз 2023 жылы өткен Уикиконцеренцияның мүшесі болғандықтан сізге осы '''<nowiki>{{1 - Уикиконференция қатысушысы}}</nowiki>''' үлгісін өз қатысушы бетіңізге қоюыңызды ұсынамын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 15:49, 2023 ж. қазанның 6 (+06) :Ок. Рахмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:40, 2023 ж. қазанның 7 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:05, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Шегіндіруші туы 3.0 == Қайырлы күн, Батырбек! 2020 және 2022 жылдардың қараша айында Нұрлан Рахымжанов мырзадан 1 жыл мерзімге 2 рет шегіндіруші құқығын алғанмын. Ол кісінің соңғы кезде белсенді емес болып жүргеніне байланысты биыл сізден маған шегіндіруші құқығын беруіңізді сұраймын. Ондай құқықты пайдалану себебім бәз-баяғынша: вандализм актілерін бір өңдемемен соңғы нұсқасына қайтару -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. наурыздың 7 (+06) :Қайырлы күн! Нұрлан мырзадан сұрап алайын қалай істеу керегін. Сосын реттейм. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 03:59, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) ::Дайын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:18, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) :::Үлкен рақмет! -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:15, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) == Өңдеме туралы == Қайырлы күн, Батырбек! [[Қатысушы:Casserium|Casserium]] менің [[Алматы облысы]] бойынша жасап кеткен кестелерімді (Ұлттық санақ қорытындысы) өңдеп тастапты. Мен тоғыз облысты бітіріп, қазір оныншы облысты өңдеудемін. Бүкіл еңбекті зая кетірген. Бұл ісін қалай түсінуге болады? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] Салиха 18:32, 2024 ж. сәуірдің 15 (+06) :Қайырлы кеш, Салиха ханым! Қазір барлығын кері қайтарамын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 20:53, 2024 ж. сәуірдің 15 (+06) ::Қайырлы күн, [[Қатысушы:Casserium|Casserium]]! Рахмет! Өзіңіз де білесіз бұл цифрлармен көз майды тауысып жасап жатқан еңбек, артық еш нәрсесі жоқ. Кестеде қолда бар дереккөз бойынша санақ қорытындысы толықтай көрсетілген, өйткені кейбір тұрғылықты тұрғындары бар мекен жайлар туралы бізде (Уикипедияда) мәлімет жоқ, ал олар санаққа енгізілген. Сондықтан кейбір аудан, ауылдық округтердің жалпы саны байынша түсініксіздік туындамас үшін берілген мәліметті толықтай енгізудемін. <br> Уикипедия желісіндегі мақсатымыз бір, мүддеміз ортақ, сондықтан бір-бірімізге сыйластықпен, түсіністікпен қарағанымыз абзал. -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] 16:22, 2024 ж. сәуірдің 16 (+06) :Қайырлы кеш. Айтқаныңыз орынды, әрдайым сыйласып жүрейік. Еңбегіңізді бағалаймын, аман болыңыз. Тек санақты жаңартқанда 2021 жылдан бергі өзгерістерді ескеріп отырсаңыз деймін (жаңа аудан, жойылған округ болуы мүмкін). -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:31, 2024 ж. сәуірдің 17 (+06) == Шегіндіруші мәртебесі == Қайырлы күн! Соңғы күндері Уикипедияда бұзақылық әрекеттер көбейіп кетуі себепті өңдемелерді бірден кері қайтаратын мәртебе беруіңізді өтінемін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 11:40, 2024 ж. сәуірдің 27 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Көп рақмет. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:36, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 04:11, 2024 ж. мамырдың 3 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == МедиаУики == <s>Қайырлы кеш. Үлгі:Efn үлгісін қолданғанда, латынша әріптердің орнына ^{lower-alpha 1} деген шығады. Осы мәселені шешу үшін басқа Уикипедияларда бар МедиаУики:Cite link label group-lower-alpha деген бетті бастау керек сияқты. Мүмкіндік болса.</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. мамырдың 5 (+05) == Жоба:Уики-көктем 2024 == Қайырлы күн, [[Жоба:Уики-көктем 2024]] аяқталғанына 1 ай өтті, шешімдеріңізді шығарсаңыздар. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. шілденің 2 (+05) :Қайырлы күн! Жақын арада шығарамыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:24, 2024 ж. шілденің 4 (+05) ::{{like|username=Тұран}} [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 22:31, 2024 ж. шілденің 9 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:14, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Notice of expiration of your bureaucrat right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "bureaucrat" (Бітікшілер) will expire on 2025-02-19 17:37:17. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:43, 2025 ж. ақпанның 13 (+05)</div> == Шегіндіруші туы 4.0 == Қайырлы түн! Менің «Шегіндіруші» құқығым 9 наурыз бітеді екен. Бұл менің үшінші рет толықтай қолданған мерзімім болды. Әр кез бір жыл мерзімге осы құқықты алдым. Енді төртінші рет осы құқықты бір жылға емес, одан көбірек мерзімге немесе шексіз мерзімге қайтадан сұраймын -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 23:00, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) :Қайырлы күн! Дайын [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:27, 2025 ж. наурыздың 9 (+05) == Шегіндіруші мәртебесі 2 == Қайырлы кеш. Былтыр ғана шегіндіруші атанып едім, осы айдың соңында бітеді екен. Соны тағы бір жылға не одан ұзағырақ мерзімге созуды сұраймын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:20, 2025 ж. сәуірдің 21 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 09:41, 2025 ж. сәуірдің 23 (+05) == Бітікші == Қайырлы түн! Метаға жазып, менің бітікші дәрежесінен бас тартатынымды айтып, жалаушаны алуыңызды сұранамын. Жай ғана админ дәрежесінде қалуды дұрыс санаймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 23:17, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) :Асықпаңыз. 1 айдай күте тұрайын. Сол уақытта ойыңыздан айнымасаңыз, жалаушаны алдыртамын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:02, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Айныған жоқпын. Сөзім - сөз. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 23:43, 2025 ж. маусымның 20 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Интерфейс администратор == Интерфейс администратор статусымды толық қайтарып беруіңді сұраймын, уақытша дейді, мен уақытша келген жоқпын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:04, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :Сәлем! Әзірге 1 жыл дей тұрайын. Содан кейін біржола ұзартамын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:22, 2025 ж. шілденің 10 (+05) ::Маған барлық статусымды қайтарып беріңдер дегенде бітікші статусыңнан басқасын қайтарып берейік дедіңдер. Маған биліктен гөрі техникалық мүмкіндіктер қайтарылғаны керек деп ойлап жарайды дедім. Себебі мен осында өзімдің фантазияларымның барлығын іске асырғым келеді, себебі менің өмірімде үлкен төңкеріс болып фантазтикалық түстер көретін болдым. Ал сендер сөздеріңде тұрмай ары бері теңселесіңдер. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:34, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Арыстанбек, қазір ойыңдағыны іске асыруға кедергі болатын ештеңе көріп тұрғам жоқ. Іске асыра бер. 1 жылдан кейін біржола ұзартамын дедім. Ол уақыт та тез өте шығады. Көр де тұр. Сол кезде ештеңе қылмасам, "сөзіңде тұрмадың" деп айғайлай берсең болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:33, 2025 ж. шілденің 17 (+05) ::::- Уа ұлы мәртебелім! Хандардың ханы патшалардың патшасы! Мәселе онда емес қой. Хан екі айтса қадірі кетеді дейді: ::::* https://you tu.be/99O19uA32ts?si=HKj7EhEyUXMKx3Sf&t=1923 ::::* https://dabylinfo.kz/kk/maqalalar/qazaqy-minez/er-janibek-han-eki-aitsa-qadiri-ketedi-qara-eki-aitsa-ary-ketedi-1713/ ::::* https://maqal.kz/maqal/khan-eki-aitsa-kadiri-ketedi-karasha-eki-aitsa-ary-ketedi/# ::::<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:14, 2025 ж. шілденің 19 (+05) ::::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] иә сөзіңде тұрмадың. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:00, 2026 ж. шілденің 17 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == [[Еңбек]] == Қайырлы таң! Sorry for writing in English. I am Pavlo ([[:uk:User:Friend]]), we have met on CEE Meeting in Lviv in 2018 I guess :) I have a small question about word '''[[Еңбек]]''' (''Labour''). Easy word for you but confusing for those who do not speak Kazakh at all. Is '''Еңбек''' correctly pronounced '''Enbek''' or '''Yenbek'''? Көп рақмет! [[Қатысушы:Friend|Friend]] ([[Қатысушы талқылауы:Friend|талқылау]]) 11:58, 2025 ж. қазанның 28 (+05) :Hello Pavlo! We probably have, good to hear from you. The ideal pronunciation would be Yengbek, “ng” is the same sound as in English language (like in the word “morniNG”) I hope this helps. Cheers! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:12, 2025 ж. қазанның 28 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:38, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:39, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жоюу == @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Саламатсыз ба! Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жойасыз ба әлде сол мақала тұра берсін ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:59, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :Қайырлы күн! Сіз жаңадан бастап жатқан қатысушы болғандықтан, сізге берер кеңесім: әзірге ондай күрделі әрі зерттеуді талап ететін тақырыпты бастамай, жеңілдеу тақырыптармен айналысыңыз. Кейін тәжірибе жинағаннан кейін оралсаңыз болады (оған ең кемі 1-2 жыл кетуі мүмкін). Ережелерді зерттеңіз, басқа уикилермен салыстырып көріңіз, бірақ ереже бұзбаңыз, тәртіп пен әдепті сақтап жүріңіз. Ал әзірге мақалаңызды жоя тұрамын. Ондай мақалаларды тәжірибелі қатысушылар немесе өз ісінің мамандары жазса, әлдеқайда сапалы болмақ. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:19, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] мен мақалаларды өз ойымнан жазып жүрмін және ережелерін білемін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:33, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Өз ойымнан жазып жүрмін дегеніңіздің өзі ережені білмейтініңізді көрсетіп тұр. өкінішке қарай. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:52, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) ::::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] 1-2 жыл бойы мақалаларды өңдеуге тырысамын тәжірибе жинаймын деуге болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Уики-марафон туралы сұрау == @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Уики-марафон|Уики-марафонда]] мені шақырып тұр кіргенде ережелерін оқып шықтым қалай мақала бастауға болады марапат алу үшін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:01, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Шегіндіруші құқығын алу == Кеш жарық! Уикипедияда 3 айдан астам уақыт белсендімін, 2000-нан астам өңдеме жасадым. Вандализммен күресу және мақалаларды уикилендіру жұмыстарын тездету үшін маған шегіндіруші құқығын беруіңізді сұраймын. Ережелерді сақтаймын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 3 (+05) :Қайырлы күн! Тәжірибелі әрі белсенді админ/қатысушылармен ақылдастым. Сізге шегіндіруші құқығын беру әлі ерте дейді. Асықпаңыз. Әзірге шағын өңдеулерді де, одан үлкендеу өңдеулерді де жасай беріңіз. Қазақ Уикипедиясында жұмыс көп. Бәрі бірден бола бермейді. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 6 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] жақсы іске кірісейін кейін тәжірибелі қатысушы болсам сізден сұраймын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. мамырдың 6 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:57, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Атымды өзгерту == Уикипедияның қатысушы атымды өзгертуіңізді сұраймын себебі атым ұзын түсініксіз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 14:42, 2026 ж. мамырдың 23 (+05) 13ugew9d5m24mk3t69yubjsxyvzlkp5 0 25941 3630558 3630551 2026-07-16T12:01:53Z Kaiyr 3134 /* Бөлінісі */ 3630558 wikitext text/x-wiki [[File:Әлімұлы рулары.png|thumb|Әлімұлы рулары]] [[File:Әлімұлы рулары.jpg|thumb|Әлімұлы рулары]] '''Әлімұлы''' — '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын рулар бірлестігі. Таңбасы – Алшын таңбасының қосарласқан түрі. Ел ішінде «алты ата Әлім» деп аталады. Жаманақ, Қарамашақ, Айнық, Ұланақ, Тегенболат және Тойқожа болып тарайды. Кіші жүз құрамына кіреді. '''Әлімұлы''' – Қазақ халқын құраған тайпалардың бірі. Шежіре бойынша '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайды, кейде «Қаракесек» деп те аталады. Әлімұлының алты тармағы болғанына орай ел ішінде '''«Алты ата Әлім»''' деп те атайды. Белгілі ақын [[Ерімбет Көлдейбекұлы|Көлдейбекұлы Ерімбет]] (1850–1911) шежіресінде Әлімұлына * Жаманақ ([[Шекті]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Шөмен ([[Шөмекей]]), * Тойқожаны ([[Кете]]) жатады<ref> «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978; </ref>. Мұны тарихшылар С.Толыбеков, Х.Маданов, зерттеуші қаласы Салғараұлы, шежіреші Ө.Ахметов те қостайды. Әлімұлының тармағы алтау болғанымен енші алып, ұранға шыққаны – төртеу. Олар: * Жаманақ ([[Шекті]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), Әлімұлының сан жағынан көбі – [[Шекті]] мен [[Төртқара]]. Әлімұлының үлкені болып есептелетін [[Шектіні|Шектіні]] Ә.Қоңыратбаев, О.Смирнова секілді [[ғалым]]дар [[Бұлғар қыпшақтары]]мен байланыстырады. «Диуани лұғат ит-түрк» шығармасында Шу өзенінің бойындағы чекл тайпасы аталады. Ал Әлімұлы бірлестігіне жатқызылатын шөмекей, қаракесек, кетелердің Батыс Түрік қағандығының құрамында болғаны белгілі. Осындай жорамалдардың бәрі Әлімұлы тайпасының тарихын тереңге сілтейді. Әлімұлы Ырғыз өзенінің бойынан Қаратауға дейін көшіп барып, Сырдарияның төменгі ағысындағы Қуаңдария, Жаңадария, Қарақұмдың салаларын, Құлақшы, Барбы-Қайрақты көлдерінің төңірегін жаз жайлап, қыс қыстаған<ref> «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001; </ref>. Әлімұлы бірлестігіне кірген рулардың кейбір бөліктері Каспий теңізінің солтүстік алқабын, Жем, Темір, Сағыз, Ойыл, Қобда, Жайық өзендеріне дейін жайлап, Арал теңізінің атырабын, Мұғалжар тауының бөктерін, Сырдарияның төм. ағысындағы өлкелерді қыстаған. 1730–1743 жылға дейін Әлімұлы тайпасының білікті адамдары тәуелсіздікті қолдан бермейміз деп Әбілқайыр ханға қарсы болған. [[Бақтыбай батыр]] мен Сырлыбай би де көпке дейін келісімін бермей жүрсе де, ел іргесінің сөгілмеуін көздеп халыққа басу айтып, хан ұсынысын қолдауға көндірген. 1815-ші жылы [[Қоқан ханы Мұхамед-Рақым]] Әлімұлы тайпасын қол астына қаратпақ болды. Екінші жағынан Ресей мен [[Хиуа]] қысты. Үш жақты езгіге шыдамаған Әлімұлы тәуелсіздік күресін бастады. Бұл [[Жанқожа батыр]] бастаған көтеріліске ұласты. Әлімұлы тайпасынан [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] мен [[Әйтеке би|Әйтеке биден]] бастап алты алашқа белгілі [[Шекті|Шекті]] [[Мөңке би]], [[Есет Көтібарұлы|Есет Көтібарұлы]], [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар Бәсенұлы]], Әулие [[Құл батыр|Құл батыр]], [[Сартай батыр Байжанұлы|Сартай батыр Байжанұлы]], Жетес би, Ұранға шыққан [[Бақтыбай батыр|Бақтыбай батыр]], [[Жылқыаман Отыншыұлы|Жылқыаман Отыншыұлы]], Құлбарақ, [[Сәңкібай батыр|Сәңкібай батыр]] [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы|Жанқожа батыр]], Ақтан, Алтай, [[Арал батыр|Арал батыр]] батырлар, қарасақал Ерімбет ақын, [[Нұртуған Кенжеғұлұлы|Нұртуған Кенжеғұлұлы]], Жетес шешен, Әжібай, Сопақ, Мырзағұл, т.б. билер шыққан.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 </ref> == Бөлінісі == {| class="wide" !class="bright"|Род<ref>{{Cite web |url=https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |title=Без этого Казахстан не понять: карта расселения казахских племен — «Жузов» |access-date=2021-03-28 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412004604/https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |url-status=live }}</ref> !''[[Шекті]]'' !''[[Шөмекей]]'' !''[[Төртқара]]'' !''[[Кете]]'' !''[[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]] '' !''[[Қарасақал]]'' |- !class="bright"|Подроды# !class="bright"|Подрод | # [[Айт (ру)|Айт]] # [[Бұжыр (ру)|Бұжыр]] # Орманбай # [[Жақайым]] # Ожырай # Байкөбек # [[Жанқылыш]] # [[Өріс (ру)|Өріс]] | # Тоқа # Көнек # Аспан # Бозғыл | # Оразкелді # Ораз # Жаншукир # Қараш | # ак-кете # кара-кете # мамает-тюйте # тоққожа # бозаичи # тегенболат | # Жылкыайдар # Есіл # Тобыл # Алжан | # Сарбас # Пусырман # Шынгир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{rodovid|937582}} {{Қазақ рулары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Тайпалар]] nvsb4nbeqkfziobuwxdgsknbixe1aut 3630561 3630558 2026-07-16T12:04:48Z Kaiyr 3134 /* Бөлінісі */ 3630561 wikitext text/x-wiki [[File:Әлімұлы рулары.png|thumb|Әлімұлы рулары]] [[File:Әлімұлы рулары.jpg|thumb|Әлімұлы рулары]] '''Әлімұлы''' — '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын рулар бірлестігі. Таңбасы – Алшын таңбасының қосарласқан түрі. Ел ішінде «алты ата Әлім» деп аталады. Жаманақ, Қарамашақ, Айнық, Ұланақ, Тегенболат және Тойқожа болып тарайды. Кіші жүз құрамына кіреді. '''Әлімұлы''' – Қазақ халқын құраған тайпалардың бірі. Шежіре бойынша '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайды, кейде «Қаракесек» деп те аталады. Әлімұлының алты тармағы болғанына орай ел ішінде '''«Алты ата Әлім»''' деп те атайды. Белгілі ақын [[Ерімбет Көлдейбекұлы|Көлдейбекұлы Ерімбет]] (1850–1911) шежіресінде Әлімұлына * Жаманақ ([[Шекті]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Шөмен ([[Шөмекей]]), * Тойқожаны ([[Кете]]) жатады<ref> «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978; </ref>. Мұны тарихшылар С.Толыбеков, Х.Маданов, зерттеуші қаласы Салғараұлы, шежіреші Ө.Ахметов те қостайды. Әлімұлының тармағы алтау болғанымен енші алып, ұранға шыққаны – төртеу. Олар: * Жаманақ ([[Шекті]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), Әлімұлының сан жағынан көбі – [[Шекті]] мен [[Төртқара]]. Әлімұлының үлкені болып есептелетін [[Шектіні|Шектіні]] Ә.Қоңыратбаев, О.Смирнова секілді [[ғалым]]дар [[Бұлғар қыпшақтары]]мен байланыстырады. «Диуани лұғат ит-түрк» шығармасында Шу өзенінің бойындағы чекл тайпасы аталады. Ал Әлімұлы бірлестігіне жатқызылатын шөмекей, қаракесек, кетелердің Батыс Түрік қағандығының құрамында болғаны белгілі. Осындай жорамалдардың бәрі Әлімұлы тайпасының тарихын тереңге сілтейді. Әлімұлы Ырғыз өзенінің бойынан Қаратауға дейін көшіп барып, Сырдарияның төменгі ағысындағы Қуаңдария, Жаңадария, Қарақұмдың салаларын, Құлақшы, Барбы-Қайрақты көлдерінің төңірегін жаз жайлап, қыс қыстаған<ref> «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001; </ref>. Әлімұлы бірлестігіне кірген рулардың кейбір бөліктері Каспий теңізінің солтүстік алқабын, Жем, Темір, Сағыз, Ойыл, Қобда, Жайық өзендеріне дейін жайлап, Арал теңізінің атырабын, Мұғалжар тауының бөктерін, Сырдарияның төм. ағысындағы өлкелерді қыстаған. 1730–1743 жылға дейін Әлімұлы тайпасының білікті адамдары тәуелсіздікті қолдан бермейміз деп Әбілқайыр ханға қарсы болған. [[Бақтыбай батыр]] мен Сырлыбай би де көпке дейін келісімін бермей жүрсе де, ел іргесінің сөгілмеуін көздеп халыққа басу айтып, хан ұсынысын қолдауға көндірген. 1815-ші жылы [[Қоқан ханы Мұхамед-Рақым]] Әлімұлы тайпасын қол астына қаратпақ болды. Екінші жағынан Ресей мен [[Хиуа]] қысты. Үш жақты езгіге шыдамаған Әлімұлы тәуелсіздік күресін бастады. Бұл [[Жанқожа батыр]] бастаған көтеріліске ұласты. Әлімұлы тайпасынан [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] мен [[Әйтеке би|Әйтеке биден]] бастап алты алашқа белгілі [[Шекті|Шекті]] [[Мөңке би]], [[Есет Көтібарұлы|Есет Көтібарұлы]], [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар Бәсенұлы]], Әулие [[Құл батыр|Құл батыр]], [[Сартай батыр Байжанұлы|Сартай батыр Байжанұлы]], Жетес би, Ұранға шыққан [[Бақтыбай батыр|Бақтыбай батыр]], [[Жылқыаман Отыншыұлы|Жылқыаман Отыншыұлы]], Құлбарақ, [[Сәңкібай батыр|Сәңкібай батыр]] [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы|Жанқожа батыр]], Ақтан, Алтай, [[Арал батыр|Арал батыр]] батырлар, қарасақал Ерімбет ақын, [[Нұртуған Кенжеғұлұлы|Нұртуған Кенжеғұлұлы]], Жетес шешен, Әжібай, Сопақ, Мырзағұл, т.б. билер шыққан.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 </ref> == Бөлінісі == {| class="wide" !class="bright"|Род<ref>{{Cite web |url=https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |title=Без этого Казахстан не понять: карта расселения казахских племен — «Жузов» |access-date=2021-03-28 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412004604/https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |url-status=live }}</ref> !''[[Шекті]]'' !''[[Шөмекей]]'' !''[[Төртқара]]'' !''[[Кете]]'' !''[[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]] '' !''[[Қарасақал]]'' |- !class="bright"|Подроды# !class="bright"|Подрод | # [[Айт (ру)|Айт]] # [[Бұжыр (ру)|Бұжыр]] # Орманбай # [[Жақайым]] # Ожырай # Байкөбек # [[Жанқылыш]] # [[Өріс (ру)|Өріс]] | # Тоқа # Көнек # Аспан # Бозғыл | # Оразкелді # Ораз # Жаншукир # Қараш | # Ақ кете # Қара-кете # мамает-тюйте # тоққожа # бозаичи # тегенболат | # Жылкыайдар # Есіл # Тобыл # Алжан | # Сарбас # Пусырман # Шынгир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{rodovid|937582}} {{Қазақ рулары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Тайпалар]] 7s31oh5z14d102fgnrwqd1za679h77r 3630562 3630561 2026-07-16T12:05:24Z Kaiyr 3134 /* Бөлінісі */ 3630562 wikitext text/x-wiki [[File:Әлімұлы рулары.png|thumb|Әлімұлы рулары]] [[File:Әлімұлы рулары.jpg|thumb|Әлімұлы рулары]] '''Әлімұлы''' — '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын рулар бірлестігі. Таңбасы – Алшын таңбасының қосарласқан түрі. Ел ішінде «алты ата Әлім» деп аталады. Жаманақ, Қарамашақ, Айнық, Ұланақ, Тегенболат және Тойқожа болып тарайды. Кіші жүз құрамына кіреді. '''Әлімұлы''' – Қазақ халқын құраған тайпалардың бірі. Шежіре бойынша '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайды, кейде «Қаракесек» деп те аталады. Әлімұлының алты тармағы болғанына орай ел ішінде '''«Алты ата Әлім»''' деп те атайды. Белгілі ақын [[Ерімбет Көлдейбекұлы|Көлдейбекұлы Ерімбет]] (1850–1911) шежіресінде Әлімұлына * Жаманақ ([[Шекті]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Шөмен ([[Шөмекей]]), * Тойқожаны ([[Кете]]) жатады<ref> «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978; </ref>. Мұны тарихшылар С.Толыбеков, Х.Маданов, зерттеуші қаласы Салғараұлы, шежіреші Ө.Ахметов те қостайды. Әлімұлының тармағы алтау болғанымен енші алып, ұранға шыққаны – төртеу. Олар: * Жаманақ ([[Шекті]]), * Ұланақ ([[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]]), * Қарамашақ ([[Төртқара]]), * Айнық ([[Қарасақал]]), Әлімұлының сан жағынан көбі – [[Шекті]] мен [[Төртқара]]. Әлімұлының үлкені болып есептелетін [[Шектіні|Шектіні]] Ә.Қоңыратбаев, О.Смирнова секілді [[ғалым]]дар [[Бұлғар қыпшақтары]]мен байланыстырады. «Диуани лұғат ит-түрк» шығармасында Шу өзенінің бойындағы чекл тайпасы аталады. Ал Әлімұлы бірлестігіне жатқызылатын шөмекей, қаракесек, кетелердің Батыс Түрік қағандығының құрамында болғаны белгілі. Осындай жорамалдардың бәрі Әлімұлы тайпасының тарихын тереңге сілтейді. Әлімұлы Ырғыз өзенінің бойынан Қаратауға дейін көшіп барып, Сырдарияның төменгі ағысындағы Қуаңдария, Жаңадария, Қарақұмдың салаларын, Құлақшы, Барбы-Қайрақты көлдерінің төңірегін жаз жайлап, қыс қыстаған<ref> «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001; </ref>. Әлімұлы бірлестігіне кірген рулардың кейбір бөліктері Каспий теңізінің солтүстік алқабын, Жем, Темір, Сағыз, Ойыл, Қобда, Жайық өзендеріне дейін жайлап, Арал теңізінің атырабын, Мұғалжар тауының бөктерін, Сырдарияның төм. ағысындағы өлкелерді қыстаған. 1730–1743 жылға дейін Әлімұлы тайпасының білікті адамдары тәуелсіздікті қолдан бермейміз деп Әбілқайыр ханға қарсы болған. [[Бақтыбай батыр]] мен Сырлыбай би де көпке дейін келісімін бермей жүрсе де, ел іргесінің сөгілмеуін көздеп халыққа басу айтып, хан ұсынысын қолдауға көндірген. 1815-ші жылы [[Қоқан ханы Мұхамед-Рақым]] Әлімұлы тайпасын қол астына қаратпақ болды. Екінші жағынан Ресей мен [[Хиуа]] қысты. Үш жақты езгіге шыдамаған Әлімұлы тәуелсіздік күресін бастады. Бұл [[Жанқожа батыр]] бастаған көтеріліске ұласты. Әлімұлы тайпасынан [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] мен [[Әйтеке би|Әйтеке биден]] бастап алты алашқа белгілі [[Шекті|Шекті]] [[Мөңке би]], [[Есет Көтібарұлы|Есет Көтібарұлы]], [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар Бәсенұлы]], Әулие [[Құл батыр|Құл батыр]], [[Сартай батыр Байжанұлы|Сартай батыр Байжанұлы]], Жетес би, Ұранға шыққан [[Бақтыбай батыр|Бақтыбай батыр]], [[Жылқыаман Отыншыұлы|Жылқыаман Отыншыұлы]], Құлбарақ, [[Сәңкібай батыр|Сәңкібай батыр]] [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы|Жанқожа батыр]], Ақтан, Алтай, [[Арал батыр|Арал батыр]] батырлар, қарасақал Ерімбет ақын, [[Нұртуған Кенжеғұлұлы|Нұртуған Кенжеғұлұлы]], Жетес шешен, Әжібай, Сопақ, Мырзағұл, т.б. билер шыққан.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 </ref> == Бөлінісі == {| class="wide" !class="bright"|Ру<ref>{{Cite web |url=https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |title=Без этого Казахстан не понять: карта расселения казахских племен — «Жузов» |access-date=2021-03-28 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412004604/https://www.brif.kz/blog/?p=1122 |url-status=live }}</ref> !''[[Шекті]]'' !''[[Шөмекей]]'' !''[[Төртқара]]'' !''[[Кете]]'' !''[[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]] '' !''[[Қарасақал]]'' |- !class="bright"|Бөлімі# !class="bright"|Бөлімі | # [[Айт (ру)|Айт]] # [[Бұжыр (ру)|Бұжыр]] # Орманбай # [[Жақайым]] # Ожырай # Байкөбек # [[Жанқылыш]] # [[Өріс (ру)|Өріс]] | # Тоқа # Көнек # Аспан # Бозғыл | # Оразкелді # Ораз # Жаншукир # Қараш | # Ақ кете # Қара-кете # мамает-тюйте # тоққожа # бозаичи # тегенболат | # Жылкыайдар # Есіл # Тобыл # Алжан | # Сарбас # Пусырман # Шынгир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{rodovid|937582}} {{Қазақ рулары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Тайпалар]] owvbq53uti72indjtd33z2s4lixawys 0 27223 3630847 3605818 2026-07-17T05:54:04Z Dostoevskykz 183227 Тыныс белгілері қателері мен сөздер түзетілді 3630847 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы |sort = |шынайы атауы = |логотипі = |логотип ені = |сурет = Dostoevsky House in Semey.JPG |сурет ені = 230px |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =50.4044 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =80.2526 |lon_min = |lon_sec = |region = KZ |CoordScale = 5000 |құрылған уақыты = |орналасқан жері = 070000, [[Қазақстан]], [[Семей]], Достоевский көшесі, 118 |түрі = |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = {{URL|http://dostoevsky.kz}} |Commons = Dostoevsky House Semey }} '''Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейі''' — [[Семей|Семей қаласындағы]] мәдени-ағарту мекемесі. Орыс жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский|Ф.М. Достоевскийдің]] туғанына 150 жыл толуы қарсаңында 1971 жылы құрылған. Музей жартылай ашылған кітап пішінінде бұрынғы жазушы тұрған (1857-1859) екі қабат ағаш үйге жапсарлас ғимаратта орналасқан. Музейдің кіре берісіне Достоевский мен [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш.Уәлихановтың]] достығын бейнелейтін қоладан құйылған мүсін қойылған. Музейде жазушының алғашқы “[[Бейшаралар]]” (1846) романынан бастап, “[[Ағайынды Қарамазовтар]]” (1880) романына дейін, сондай-ақ, әр жылдары басылған толық жинақтары, әлем тілдерінде шыққан туындылары, ғалымдардың жазушы шығармалары туралы жазған зерттеу еңбектері қойылған. 2000-нан астам экспонат бар. Жазушының [[Сібір]]де өткізген жылдарын (1849-1859) бейнелейтін экспозициялар бір бөлімде жеке жинақталған. Омбыдағы кезеңі “Өлі үй” атты композиция арқылы көрсетілген. Осы бөлімде жазушының “[[Сібір дәптері]]”, “[[Өлі үйден жазбалар]]” атты шығармаларына суретшілер А.Н. Корсакова мен З.А. Толкачеваның салған иллюстрациялары қойылған. Музейде жазушының Шоқан Уәлихановпен жазысқан хаттары, оған байланысты көптеген құнды экспонаттар бар.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Dostoevsky House Semey|Достоевскийдің әдеби-мемориалдық мұражайы}} *[http://dostoevsky.kz/dom-muzei-f-m-dostoevskogo-v-g-semei Мұражайдың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705003638/http://dostoevsky.kz/dom-muzei-f-m-dostoevskogo-v-g-semei |date=2022-07-05 }} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Қазақстан мұражайлары]] [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Семей сәулеті]] d1c88esepdufr3ovrcsakelqodkpcgv 0 28189 3630595 3607146 2026-07-16T14:52:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630595 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = кент |атауы = Индербор |сурет =Индербор кенті.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =32 |lat_sec = 58 |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =46 |lon_sec =59 |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Индер ауданы |кестедегі аудан = Индер ауданы{{!}}Индер |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Индербор кенттік әкімдігі{{!}}Индербор |ішкі бөлінісі = |әкімі = Шалқар Болатұлы Алмурзиев |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Индербор кенті, Қонаев көшесі, №14А |құрылған уақыты = 1935 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Индерборстрой'' |статус алуы =1938 |жер аумағы = |климаты = қатаң континенталды |тұрғыны = {{өсім}} 16 030<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы =2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = индерборлық, индерборлықтар |телефон коды = |пошта индексі = 060200 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Индербор''' — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]]ндағы кент, аудан және [[Индербор кенттік әкімдігі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Жайық]] өзенінің сол жақ беткейінде, [[Индер (көл)|Индер]] көлінен солтүстік-батысқа қарай 9 км және [[Атырау]] қаласынан солтүстікке қарай 190 шақырым жерде орналасқан<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Тарихы == Іргесі Индер кентінің маңында ашылған [[борат]] және [[ас тұзы]] кен орындарын игеруге байланысты [[1935 жыл|1935]] жылы қаланған<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Халқы == {| class="wikitable" |- ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 2414 || {{өсім}}5429 || {{өсім}}8901 || {{өсім}}9757 || {{өсім}}11232 || {{өсім}}11433 || {{өсім}}12915 || {{өсім}}15664 |} == Өндірісі == Басты кәсіпорны "Индерқұрылысиндустрия" акционерлік қоғамы борат кенін, гипсокартон өндіруші кәсіпорын. «Жайықгазтасымалдау» басқармасы, геологиялық «Бор» ЖШС, «Индертұз» кәсiпорны, «Индергипс» бiрлескен кәсіпорны, «Индер» мұнай айдау стансасы, «Геохим» кәсiпорны аудан экономикасының негiзгi нысандары болып есептеледi. Ауданның табиғи қорларын игеру мақсатында шетелдiк компаниялармен бiрлескен кәсiпорындар жұмыс жасауда. 1989 ж.<ref>Е.Қаженбаев Атырау облысының географиясы ISBN 9965-741-14-х</ref> "Мақат-Индер" темір жолы іске қосылды. Жайық өзенінен жаңа көпір салынды. == Мәдени-әлеуметтік мекемелері == === Мектептер === * М.Әуезов атындағы орта мектеп — 1961 ж. сегізжылдық мектеп болып құрылған, 1974 жылы орта мектепке айналды. * С.Сейфуллин атындағы орта мектеп — 1959 жылы 7 жылдық мектеп болып ашылды. 1960 жылы мектепке С. Сейфуллин есімі берілді. 2013 ж. мектептің жаңа ғимараты пайдалануға берілді. * Ш.Уәлиханов атындағы орта мектеп — 1933-34 оқу жылында іргесі қаланған. Шоқан есімі 1952-53 оқу жылында берілген. * Көктем орта мектебі — 2000 жылы "Көктем" мөлтек ауданында бастауыш мектеп болып ашылды. 2002 ж. 200 орындық жаңа мектептің ғимараты тұрғызылды. 2003 ж. орта мектепке айналды. * Индер балалар өнер мектебі * Индер аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі === Мектепке дейінгі білім === * "Райхан" бөбекжай-бақшасы * "Ботақан" бөбекжай-бақшасы – ескі С.Сейфуллин орта мектебінің ғимараты қайта жасақталып, 2019 жылы 80 орындық балабақша болып ашылған. * "Айналайын" бөбекжай-бақшасы – Шығыс мөлтек ауданданында 2017 жылы 290 орындық балабақша болып ашылған. * "Балдәурен" бөбекжай-бақшасы === Колледж === * Индер көп бейінді ауыл-шаруашылық колледжі — 1984 жылдан №8 кәсіптік- техникалық училище, 1996 жылдан №5 кәсіптік- техникалық мектеп. 2003 жылдан №5 кәсіптік мектеп, 2007 жылдан № 8 кәсіптік лицейі болып өзгертілді. 2012 жылдан бері Индер көп бейінді ауыл шаруашылық колледжі.<ref>https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929095554/https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ |date=2021-09-29 }} Колледждің даму тарихы</ref> === Мәдени орындар === * "Борат" мәдениет үйі — 1958 ж. пайдалануға берілген. Индерборат кенішінің қаржысымен тұрғызылған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;tyrau-inder?lang=kk Индер ауданы әкімдігінің ресми сайты.]</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * Свято-Никольский приходы — 2011 жылы ашылған. * Әйіп Қажы мешіті — 2004 жылы салынған, 250 адамға арналған. Жоба авторы Қазақстан Сәулетшілер одағының мүшесі Т.Қасенов. Қабырғасының биіктігі 12 метр. Екі кіші мұнарасы бар, мінбердің биіктігі 2 метр.<ref>https://www.muftyat.kz/ru/mosque/3166/ «Әйіп қажы» мешіті</ref><ref>[https://stat.gov.kz/ru/region/atyrau/- Атырау облысы статистикасы]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="100"> Индер. Әкімшілік үйі.jpg|Әкімшілік үйі Индер. Жастар орталығы.jpg|Жастар орталығы Индер. Мәдениет үйі.jpg|Мәдениет үйі Индер. Орталық кітапхана.jpg|Орталық кітапхана Индер. Орталық саябақ.jpg|Орталық саябақ Гостиница Бастау.jpg|«Бастау» қонақ үйі Индерборский 1.jpg|Индер көшелері Индерборский 2.jpg|Индер </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Индер ауданы елді мекендері}} {{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Индер ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] 8nje4inz92getwlmn5i78lmoszdt42k 0 29129 3631001 3452066 2026-07-17T10:51:58Z ~2026-40144-60 183560 театр атауы 3631001 wikitext text/x-wiki {{Театр |атауы = Мемлекеттік академиялық қуыршақ театры |Орналасуы = [[Алматы]], Пушкин көшесі, 63 |lat_dir = |lat_deg = 43|lat_min = 15 |lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 76|lon_min = 57 |lon_sec = 08 |region = Қазақстан |CoordScale = 20000 |Бұрынғы атаулары = |Сыйымдылығы = Үлкен зал – 214; кіші зал – 60 орын |Негізделгені = 1935 жыл |Директоры = [[Алмат Амангелді]] |Көркемдік жетекшісі = [[Кубанычбек Адылові]] |Бас режиссёрі = |Бас дирижёрі = |Бас балетмейстері = |Бас хормейстері = |сайты = [http://www.puppet.kz puppet.kz] |сурет = Қуыршақ театры (Алматы).jpg |өлшемі = 300px |сурет атауы = |Commons = }} [[File:Dolls Budapest.JPG|thumb| alt=A.| ''Қазақ қуыршақ театры''.]] '''Мемлекеттік академиялық қуыршақ театры''' – [[Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген қуыршақтар арқылы сахналық ойын көрсететін ұлттық өнер ұжымы. == Тарихы == Қазақ жеріндегі қуыршақ театры ұлттық ойындардан бастау алған. Ертеден келе жатқан “Ортеке” ойыны осының айқын дәлелі. Ағаштан жонылып жасалған киік немесе ат мүсіншесін сылдырмақтап жіп тағып, домбыра тартқанда жіптің бір ұшын ішекті шертер саусаққа іліп билететін болған. Өлкелік қуыршақ театры Алматы қаласында 1935 жылы 10 қазанда [[ҚазАКСР]] ХАК-ның бұйрығы бойынша, балалар арасындағы мәдени жұмысты жақсарту мақсатымен құрылған. 1938 жылы театрға респпубликалық қуыршақ театры дәрежесі берілді. == Театр қайраткерлері == [[Театр]]дың қалыптасуына Қ.Бадыров, С.Телғараев, В.О. Гасюк, Ю.Г. [[Юрий Людвигович Рутковский|Рутковский]], П.И. Поторока, т.б. көрнекті театр қайраткерлері көп еңбек сіңірді. == Театр түрлері == Қазақ және орыс труппалары қатар жұмыс істеді. [[Қуыршақ]] бейнесіне, артистің оны қимылға келтіру тәсіліне қарай бірнеше түрге бөлінеді: кигізілмелі, қолға киіп ойнайтын (петрушечный), сым, сырық арқылы қозғалатын (тростевой), жіп арқылы жүретін (марионетечный), көлеңке арқылы көрсетілетін (теневой). == Театрда қойылған қойылымдар == Әр жылдары театр сахнасында [[Н.Гернет]]тің “Алладиннің сиқырлы шамы” (реж. П.И. Поторока, 1958, [[Құралай Халекетқызы Ешмұратова|реж. Қ.Ешмұратова]], 1978), Ш.Құсайыновтың “Алдар көсе мен Шығайбай” (реж. Ә.Әсімжанов, 1967), О.Әубәкіровтің “Қожанасыр – чемпион” (реж. Поторока, 1967), “Тарқамайды тойымыз” спектакльдері мен муз.-концерттік бағдарлама ([[Құралай Халекетқызы Ешмұратова|реж. Ешмұратова]], 1988), “Қуыршақтар шоуы” (реж. С.Шүкіров, 2000), т.б. қойылды. Бүгінде театр репертуарында 30-ға тарта спектакль бар. == Қатысқан фестивальдары мен марапаттары == Елімізде қуыршақ театрлары Ақтөбе мен Жезқазғанда (1985), Ақтауда (1981), Шымкентте (1983) және Қостанай мен Петропавлда (1992) ашылды. Театр Ташкент (1969) пен Бішкек (1975) қ-ларында өткен Қазақстан және Орта Азия республикаларының қуыршақ театрлары фестивалінің, Ташкенттегі Халықар. фестивальдің (1979) лауреаты. *1981 ж. гастрольдік сапармен Въетнам, Кампучияда болды. *2002 ж. Алматы қаласында өткен Қазақстан қуыршақ театрларының 1 фестивалінде [[Алматы]], [[Ақтау]], [[Ақтөбе]], [[Қостанай]], [[Петропавл]] және [[Шымкент]] қ. театрлары өнер көрсетті.<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref> *Театрдың шығармашылық ұжымы 2009 жылы қуыршақ жанры саласында қытай және қазақстандық мамандар арасында тәжірибе алмасу және ортақ жобаларды ұйымдастыру мақсатында Гуанчжоу қаласында (ҚХР) гастрольдік сапарда болды; 2012 жылы Ресейдегі «Театр кукол – XXI век» ассоциациясының шақыртуымен Мемлекеттік қуыршақ театры Мәскеу қаласы Орталық шығармашылық қызметкерлер үйінде және «Огниво» қуыршақ театрында (Мәскеу облысы) өнер көрсетті; *2015 жылы өткен халықаралық ІV қуыршақ фестивалінде Үнді, Грекия, Германия, Түркмения, Грузия т.б. театрларын баса озып, режиссер К.Адыловтың сахналауындағы «Каштанка» қойылымымен (авт.: А.Чехов) бас жүлдені иеленді; *2017 жылы 25-29 мамыр аралығында театр ұжымы Бішкек қаласында (Қырғызстан Республикасы) М.Жанғазиев атындағы Мемлекеттік қуыршақ театрының ұйымдастыруымен өткен драматург, режиссер, қуыршақ театрларының негізін салушы Виктор Александрович Швембергердің 125-жылдығына орай ІІ Халықаралық «Так-теке» қуыршақ театры фестиваліне қатысып, А.Чеховтың «Каштанка» ертегісі үшін «Классикалық шығарманы қуыршақ жанрында көрсеткені үшін» номинациясымен, қоюшы режиссері Қ.Адилов «Ең үздік режиссер» номинациясымен, сондай-ақ Қырғыз театр қайраткерлері одағының арнайы дипломымен марапаттады; *2017 жылдың 28 мамырында Кишинев қаласында (Молдавия Республикасы) өткен «Под шапкой Гугуцэ» атты Халықаралық қуыршақ театрлары фестиваліне театр ордасы халық ертегісі «Қаңбақ шалды» жиырма бес мемлекеттен келген өнер өкілдерінің назарына ұсынып, «Ұлттық дәстүрді насихаттағаны үшін» және театр директоры Т.Есеналиев «Үздік менеджер» дипломымен марапатталды; *2017 жылдың 5-9 маусым аралығында Татарстан Республикасында өткен ХІІІ Халықаралық «Наурыз» фестиваліне драматург Ә.Файзуллаұлының «Алтын адам» эпикалық спектакльімен қатысты (реж.: Ю.Уткин); *Анкара муниципалитетінің ұйымдастыруымен Түркия Республикасында 2017 жылдың 1-9 тамызында өткен Халықаралық VII театрлар фестивалінде театр ұжымы «Қуыршақ думан» (авт. және реж.: С.Шүкіров, [[Құралай Халекетқызы Ешмұратова|Қ.Ешмұратова]]) қойылымымен қатысып, арнайы дипломмен марапаталды. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Түркия мемлекетіндегі елшісі Абзал Сапарбекұлының арнайы алғыс хатына ие болды; *2017 жылдың 2-8 қыркүйек аралығында Астана қаласында өткен [[Қайрат Сүгірбеков]] атындағы І Республикалық драма театрларының жас режиссерлерінің арасында өткен форум-фестиваліне режиссер Р.Жаныаманов сахналаған Ж.Омаровтың «Құлыншақ пен Бөлтірік» ертегісімен қатысып, арнайы дипломмен марапатталды; *2017 жылдың қазан айының 19-27 аралығында Түркия Республикасында өткен III Халықаралық Анкара фестиваліне театр ұжымы шақырту алып, үшінші рет өткелі отырған фестивальге қатысып, фестиваль қатысушылары мен қонақтары назарына «Қуыршақ думан» (авт. және реж.: [[Құралай Халекетқызы Ешмұратова|Қ.Ешмұратова]], С.Шүкіров) және «Арыстанның үрейін қалай емдейміз?» (авт.: М.Дългечева, реж.: Э.Тотева-Андотова) қойылымдарын ұсынады. Фестивальдің басты мақсаты – қуыршақ театры өнерінің көкжиегін кеңейтіп, халықаралық стандартқа сай ете отырып, кәсіби театр мамандары мен түрік суретшілері, режиссерлері, продюсерлері мен қарапайым өнер сүйер қауымның талабынан шығу, жаңа тынысын таныту болды. Фестиваль барысында қойылымдардан тыс театр артистеріне арнайы дәрістер, семинарлар оқылып, қуыршақ театр өнеріне байланысты көрмелер ұйымдастырылады; *2018 жылдың ақпан айының 1-15 күндері аралығында Франция, Ұлыбритания, Ресей, Германия, Өзбекстан және Қазақстанның үздік өнер ұжымдары қатысып, бақ сынап, өзара тәжірибе алмасқан «Откровение» V Халықаралық орындаушылық өнер фестиваліне театр ұжымы «Ана жүрегі» (авт.: Е.Ионов, реж.: А.Зайцев) қатысып, кәсіби сарапшылардың жоғары бағасына ие болды; *Ағымдағы жылдың сәуір айының 20-22 күндері аралығында Ақтөбе қаласында өткен Т.Ахтановтың 95 жылдығына арналған III Халықаралық «Balausa» фестиваліне өнер ордасы «Ана-жер Ана» (авт.: Ш.Айтматов, реж.: Д.Жұмабаева) спектаклімен қатысып, театр ұжымы алғыс хатқа ие болып, актриса Д.Иса «Әлиман» ролі үшін «Ең үздік дебют» номинациясына ие болды; *2018 жылдың қыркүйек айының 22-27 күндері аралығында Ақтөбе қаласында өткен «Ассалаумағалейкум – V» Халықаралық қуыршақ театрларының фестиваліне театр ұжымы «Ана жүрегі» (авт.: А.Ионов, реж.: А.Зайцев) қойылымымен қатысып, бас жүлде мен «Ең үздік қойылым» номинациясын иеленді; *2018 жылдың 22-29 қазан аралығында Душанбе қаласында Тәжікстан Республикасы өткен «ЧОДАРИ ХАЁЛ» VI Халықаралық қуыршақ театрларының фестиваліне «Ана жүрегі» (авт.: А.Ионов, реж.: А.Зайцев) қойылымымен қатысты; *Театр ұжымы ағымдағы жылдың 10-14 қараша күндері аралығында [[Өскемен]] қаласында өткен [[Рүстем Есдәулетов]] атындағы II Республикалық театр фестиваліне Еврипдтің Медея (реж.: А.Салбан) трагедиясымен қатысып, облыс әкімі атынан Р.Есдәулетов атындағы «Арнайы сыйлық» және «Ең үздік режиссер» номинацияларымен марапатталды; *[[2018 жыл]]дың 12-17 қараша күндері аралығнда [[Бішкек]] қаласында Қырғызстан Республикасы өткен «Айтматов және театр» Халықаралық фестиваліне «Ана – Жер Ана» (авт.: Ш.Айтматов, реж.: Д.Жұмабаева) қойылымымен қатысып, «Қазылар алқасының арнайы жүлдесі» марапатына ие болды. *[[2019 жыл]]дың [[26 ақпан]]ы мен [[6 наурыз]] аралығында [[Ресей Федерациясы]], [[Челябинск]] қаласында өткен "CHELoBEK ТЕАТРА" кіші формада сахналанатын спектакльдердің VII Халықаралық театр фестиваліне "Ана - Жер Ана" (авт.: Ш.Айтматов, реж.: Д.Жұмабаева) қойылымымен қатысты<ref>[https://www.puppet.kz/about/history Тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023075344/https://www.puppet.kz/about/history |date=2019-10-23 }}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алматы театрлары]] [[Санат:Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Алматы сәулеті]] l1pxe4qsn2ltqeb4rcjf3rcjlu54s9d 0 30169 3630924 2096198 2026-07-17T07:52:57Z Amherst99 4439 /* */ 3630924 wikitext text/x-wiki '''Мемлекеттік тапсырыс''' – кәсіпорынға (мекемеге‚ ұйымға) мемлекеттің атынан нақты өнімді дайындап‚ тұтынушыларға жеткізу‚ өндірістік және бейөндірістік, [[ғылыми-зертеу]] және басқа сипаттағы белгілі бір жұмысты орындау жөнінде берілетін тапсырма.<ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref> [[Мемлекет]]тік тапсырыс бірінші кезектегі қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатын көздейді. Осыған орай кәсіпорындарға өндірістік қуаттарды және әлеуметтік сала объектілерін орталықтандырылған мемлекет күрделі жұмсалым есебінен іске қосу жөнінде мемлекеттік тапсырыс беріледі, сондай-ақ, ең алдымен, ''жалпы мемлекеттік әлеуметтік міндеттерді шешу'', ''аса маңызды ғылыми-зертеу талдауларын'', ''ғылыми-техника бағдарламаларды орындау'' және ''елдің қорғаныс қабілетін нығайту үшін қажетті өнімнің кейбір түрлерін жеткізу де, ауыл шаруашылык өнімдерін республика қорға жеткізу де'' мемлекеттік тапсырыс негізінде орындалады. [[Халық]] тұтынатын өнеркәсіп тауарларын өндіру жөніндегі мемлекеттік тапсырыс, әдетте, олардың ерекше әлеуметтік маңызы бар түрлеріне беріледі.<ref>Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экономика]] [[Санат:Мемлекет]] [[Санат:Қоғам]] [[Санат:Саясат]] {{Economy-stub}} k4rmbxla3t34zxxw989an95svdzm9eu 0 31986 3630861 3588644 2026-07-17T06:42:58Z Dostoevskykz 183227 Тілдік, орфографиялық түзетулер енгізілді 3630861 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Әди Шәріпұлы Шәріпов | Шынайы есімі = | Суреті = Әди Шәріпов.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Қазақ КСР Жазушылар одағының төрағасы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1966 | Басқаруын аяқтады = 1971 | Ізашары = [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]] | Ізбасары = [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов|Әнуар Әлімжанов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 19.12.1912 | Туған жері = [[Әди|Мариновка]] ауылы, Көкпекті болысы, [[Зайсан уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 4.11.1993 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] (1938) |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы | Шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Ленин ордені}} | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Әди Шәріпұлы Шәріпов''' ([[19 желтоқсан]] [[1912]], қазіргі [[Жарма ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]] – [[4 қараша]] [[1993]], [[Алматы]]) — қазақ кеңес жазушысы, [[филология]] ғылымдарының [[доктор]]ы (1973), [[Қазақ КСР]]-нің еңбек сіңірген мұғалімі (1957). ==Қысқаша өмірбаяны== [[Найман]] тайпасының [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руының Қаптағай бөлімінің Қарауылжасақ елінен шыққан. * 1938 жылы - [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]]-ді (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]]) бітірген. * 1938–1940 жылдары - [[Алматы облысы]] мектептерінде мұғалім болды. * [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысып, [[партизан]] отрядын басқарған. Партизандардың ерлік күресін өз шығармаларына арқау етті. * 1944–1958 жылдары - 1944–1958 жылдары Қазақ КСР оқу министрінің орынбасары қызметін атқарды. * 1958–1963 жылдары - оқу министрі; * 1963–1966 жылдары - Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары және Сыртқы істер министрі; * 1966–1971 жылдары - Қазақ КСР жазушылар одағы басқармасының 1-хатшысы және [[КСРО Жазушылар одағы]]ның хатшысы; * 1971–1979 жылдары - [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[Әдебиет және өнер институты]]нда аға ғылыми қызметкер; * 1979–1993 жылдары - институт директоры қызметтерін атқарған. == Шығармашылығы == «Партизан қызы», «Тон», «Қапастағы жұлдыздар» повестерінің, «Сахар қызы», «Дос сыры» романдарының авторы. "Ж. Саиннің өмірі мен творчествосы","Қазіргі дәуір мен жаңашылдық" т.б. монографиялары, әдебиеттану мен педагогика салаларына қатысты көптеген еңбектері жарық көрді. == Қоғамдық қызметі == 5–6-сайлауында [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің және 7-сайлауында [[КСРО Жоғарғы кеңесі]]нің депутаты. == Марапаттары == Шәріповтің марапаттары қатарында:<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref> * [[Ленин ордені]] * 1-дәрежелі [[Отан соғысы ордені]] * 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] * [[Қызыл жұлдыз ордені]] * [[Құрмет Белгісі ордені]] болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Шәріпов, Әди]] [[Санат:19 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:4 қарашада қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімідері]] 8a4tlcgvdshic4tr5a2k0vi7n4su1pz 0 43625 3630572 3521578 2026-07-16T13:04:07Z Kaiyr 3134 «[[Санат:Қазақстан шежірешілері|Қазақстан шежірешілері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630572 wikitext text/x-wiki '''Пернебай Дүйсенбин''' 1943 жылы 13 қазанда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында туған. 1960 жылы мектеп бітірісімен еңбекке араласып,совхозда құрылысшы болды. Ол мектепте оқып жүрген жылдары тырнақалды туындыларын-өлеңдерін, әңгімелерін аудандық, облыстық газеттерде жариялады. 1958 жылы оның салған суреттері Москвадан шығатын «Пионерская правда», Алматыдан шығатын «Дружные ребята» газеттерінде жарияланып, көпке танылды. Оның 1995 жылы Жеңістің 50 жылдық мерейлі мерекесіне орай салған «Қос Қыран. Бауыржан мен Панфилов» картинасы Жуалы ауданындағы Б.Момышұлы мұражайына қойылған. П.Дүйсенбин 1962 жылы әл – Фараби (бұрынғы Киров) атындағы ҚазМУ-дың '''филология''' факультетіне түсті. 1964-1967 жылдары Украинада әскери борышын өтеді. 1967-1969 жылдары университетке қайта оралып, журналистика факультетін бітірді. Университетте оқып жүрген жылдары оның қазақ өнері, бейнелеу өнері, әлемдік деңгейдегі ұлы тұлғалардың еңбектері туралы көптеген мақалалары мен эсселері,танымдық, публицистикалық туындылары республикалық басылымдарда молынан жарияланды. Олардың қатарында Леонардо да Винчи, Сикейрос, Рылов, Коненков, Сарьян, Левитан, Орал Таңсықбаев, Шара Жиенқұлова, Айша Ғалымбаева, т.б. болды. Ол 1969 жылы туған ауылы Жайылмаға оралып, Ленин атындағы орта мектепке жұмысқа орналасты. 1969-1973 жылдары қазақ тілі мен әдебиеті, сурет пәндерінің мұғалімі болды. 1973-1987 жылдары мектеп директорының орынбасары, 1987-1993 жылдары мектеп директоры болды. 1993-1997 жылдары мектеп психологы болып жұмыс істеді. Жазушы 1997-1998 жылдары газет тілшісі, 1998-2004 жылдары «Қаратау кеншісі – Горняк Каратау» газетінің редакторы және ақпарат бюросының бастығы, 2004-2007 жылдары Сарысу аудандық мәслихатының тексеру комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. П.Дүйсенбиннің1979 жылы «Жұлдыздар неге жылайды?» деген лирикалық повесі «Жалын» журналында жарияланды. 1990 жылы КСРО, 1994 жылдан Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. «Жұмбақ жұлдыз», «Кішкентай генералдар», «Ән салыңызшы, Әке», «Елгезек ертегілер елінде», «Тектінің тұяғы еді» атты кітаптардың авторы. 2003 жылы тарихи – танымдық «Шежірелі Сарысу», 2007 жылы «Үркердей болып көшкен жұрт...», 2008 жылы «Сарысунама» атты тарихи-деректік томдарын шығарды. Ол Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеті, Қазақстан Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО ОК мен республикалық «Жалын» баспасы бірлесіп өткізген жабық бәйгесінің 1979,1980,1981,1986 жылдардағы лауреаты. 1994 жылғы республикалық «Балауса» баспасының, 1996 жылғы «Парасат» журналының лауреаты. 2013 жылы Халықаралық «Дарабоз» бәйгесінің II жүлдесін, Жамбыл облыстық «Үздік журналист» конкурсының І жүлдесін иеленді. 2015 жылы «Есен-сау жүріңізші, асыл Ата» атты повесіне Халықаралық «Дарабоз» бәйгесінің Бас жүлдесі (Гран-при) берілді. 2013 жылы Қазақ Ұлттық кітапханасында 70 жылдық мерейтойына орай «Сан қырлы суреткер» атты арнайы көрме өткізілді. 2020 жылы Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты болды. 2025 жылы республикалық "Құлагер" конкурсында "Ақбоз, Көкжал, Жансая апа және төрт ноян" атты мифофантастикалық хикаяты осы сала бойынша жеңімпаз атанды. П.Дүйсенбин 1965 жылы '''«Жеңістің ХХ жылдығы»''' жауынгерлік мерекелік медальмен, Чехословакия армиясының '''«Красный вояк»''' жауынгерлік төсбелігісімен, ұстаздық қызметі үшін 1981 жылы '''Еңбек Қызыл Ту''' орденімен, 2001 жылы Жамбыл облысы әкімінің '''Құрмет грамотасымен''', 2014 жылы '''«Мәслихаттың XX жылдығы»''', 2016 жылы '''"Тәуелсіздіктің 25 жылдығы"''', 2018 жылы '''"Астананың 20 жылдығы"''', '''"Жамбыл облысына сіңірген еңбегі үшін"''', '''"Сарысу ауданына - 90 жыл", "Жаңатас - 50 жыл", '''«Ерен еңбегі үшін» медалімен 2021 жылы, республикалық «Ер намысы» қоғамдық бірлестігінің «Ұлы Дала Батыры» орденімен, республикалық «Спорт жұлдыздары» журналы мен Қазақ Спорт және Туризм академиясының т.б. мерекелік медальдарымен марапатталған. 2023 жылы республикалық «Үздік.KZ» энциклопедиялық кітабының «Абырой» төсбелгісімен марапатталған. 2007 жылы тарихи-танымдық, деректік, шежірелік, әдеби «Үркердей болып көшкен жұрт» атты үлкен кітабы жарық көрді. 2008 жылы тарихи, танымдық, деректік «Сарысунама» көлемді еңбегі жарияланды. Сол жылы «Шежірелі Сарысу» деректі фильмін дайындап, оның авторы әрі продюссері болды. Сарысу ауданының гербісінің авторы. 2018 жылы Сарысу ауданының 90 жылдығына арналған деректі фильмді дайындады. Пернебай Дүйсенбин 1999-2007 жылдары Сарысу аудандық мәслихатының екі мәрте депутаты болып сайланған. Сарысу ауданының Құрметті азаматы (2001 ж). == Шығармалары == # 1978 "Жұлдыздар неге жылайды?" повесі жазылды. # 1978 "Аяқталмаған аңыз немесе Алдар көсе туралы хикаяның жалғасы" повесі жазылды. # 1978 "Сол бір ертегі..." повесі жазылды. # 1979 "Кішкентай генералдар повесі Қазақ ССР Баспа, полиграфия, кітап саудасы комитеті, Қазақстан ЛКЖО ОК, Қазақстан Жазушылар одағы және "Жалын" баспасы бірігіп ұйымдастырған республикалық жабық конкурста үшінші орынды иеленді. # 1980 «Біз, Төлепбек атай, самолет командирі және Пальма» повесі үшін жоғарыдағы аталған республикалық жабық конкурстың ынталандыру сыйлығын иеленді. # 1981 «Сары Сөмке және оның достары» атты ертегі-повесі жоғарыда аталған республикалық жабық конкурстың үшінші бәйгесін иеленді. # 1983 «Саят» атты көлемді повесі дүниеге келді. # 1986 «Қайсар Қара Қарындаш туралы хикая» повесть-ертегісі республикалық «Жалын» баспасы өткізген жабық конкурста екінші орынды жеңіп алды. # 1988 «Дәурен мен Эвриробтың бастан кешкендері» атты повесі жазылды. # 1994 Республикалық «Балауса» баспасы ұйымдастырған жабық конкурста «Ойынпаз ойыншықтар отауында немесе Дәуреннің ойыншықтары» повесть-ертегісі екінші орынды жеңіп алды. # 1999 «Ән салыңызшы, Әке» повесі жарық көрді. # 2013 Халықаралық "Дарабоз" бәйгесінде "Нұрстан мен Аққанаттың бастан кешкендері" атты романтикалық повесть-ертегі екінші орынды иеленді. # 2013 "Кәусар бұлақ" жинағының 7-томына "Дарабозда" 2-бәйге алған повесті орыс тілінде "Приключение Нурстана и Акканата" деген атпен "Чистый родник" жинағында басылды. # 2015 Халықаралық "Дарабоз" бәйгесінде "Есен-сау жүріңізші, Асыл ата!" повесі Бас бәйге - Гран-приді жеңіп алды. Сол жылы "Дәуір" баспасынан жеке кітап болып басылды. # 2016 "Зертөбе" атты повесі жарыққа шықты. # 2019 "Жұмбақ жұлдыз сәулесі (1-том), Бал дәуреннің бұлтсыз аспаны" (2-том) жарыққа шықты. # 2021 "Ей, Жезкиік, дүние-ай!" (3-том) жарияланды. # 2020 "Нұрстан мен Аққанаттың бастан кешкендері" ертегі кітабы шықты. # 2020 "Тараз мұралары" сериясымен "Алтын мүйізді киік" атты повестері мен әңгімелері жарыққа шықты. (103-том) # 2023 "Сұлулық сазы" (4-том) жарық көрді. # 2025 жылы Алматы қаласынан мемлекеттік тапсырыс бойынша "Жұмбақ жұлдыз жымыңы" кітабы, "КітапБаспа" баспасынан "Кішкентай генералдар" повестер жинағы, "Өмір-иірім" роман-мозайкасы қайтадан жарық көрді. ==Драмасы== *# 1972 жылы "Алпамыс батыр" драмасы жазылды *# 2015 жылы "Ескендір" драмасы (Абай поэмасы) жазылып, сахналанды. *# 2022 жылы "Ахмет Байтұрсынов" драмасы жарияланды. ==Деректік-шежірелік туындылары== # 2003 Сарысу ауданының құрылуының 75 жылдығына орай «Шежірелі Сарысу» (592 бет) атты деректік үлкен кітабы «Сенім» баспасынан жарық көрді. Мерекелік төсбелгінің авторы болды. # 2007 Алматыдағы «Литер М» баспасынан тарихи, танымдық, деректік, шежірелік, әдеби «Үркердей болып көшкен жұрт» (1024 бет) атты үлкен кітабы жарық көрді. # 2008 Алматыдағы « Литер М» баспасынан ауданның 80 жылдығына байланысты «Сарысунама» (544 бет) атты тарихи, танымдық, деректік, суретті үлкен кітабы жарық көрді. # 2015 "Шеркешнама" (1216 бет) тарихи-танымдық, деректік, шежірелік том "Литера М" баспасынан жарық көрді. # 2019 "Жаңатас дастаны" тарихтық-танымдық кітабы шықты. # 2021 "Қазыналы Қаратау" тарихи-танымдық еңбегі жарық көрді. # 2022 "Шығырай баба, Орақ әулие" кітабы жарияланды. # 2022 "Сарысунама" кітабы өңделіп, қайта шығарылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:13 қазанда туғандар]] [[Санат:1943 жылы туғандар]] [[Санат:Сарысу ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Сарысу ауданының құрметті азаматтары]] [[Санат:Қазақстан шежірешілері]] ssd2a7hnram1jilirhavtj42br5v48u 3630580 3630572 2026-07-16T13:50:18Z 1nter pares 146705 3630580 wikitext text/x-wiki '''Пернебай Дүйсенбин''' 1943 жылы 13 қазанда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында туған. 1960 жылы мектеп бітірісімен еңбекке араласып,совхозда құрылысшы болды. Ол мектепте оқып жүрген жылдары тырнақалды туындыларын-өлеңдерін, әңгімелерін аудандық, облыстық газеттерде жариялады. 1958 жылы оның салған суреттері Москвадан шығатын «Пионерская правда», Алматыдан шығатын «Дружные ребята» газеттерінде жарияланып, көпке танылды. Оның 1995 жылы Жеңістің 50 жылдық мерейлі мерекесіне орай салған «Қос Қыран. Бауыржан мен Панфилов» картинасы Жуалы ауданындағы Б.Момышұлы мұражайына қойылған. П.Дүйсенбин 1962 жылы әл – Фараби (бұрынғы Киров) атындағы ҚазМУ-дың '''филология''' факультетіне түсті. 1964-1967 жылдары Украинада әскери борышын өтеді. 1967-1969 жылдары университетке қайта оралып, журналистика факультетін бітірді. Университетте оқып жүрген жылдары оның қазақ өнері, бейнелеу өнері, әлемдік деңгейдегі ұлы тұлғалардың еңбектері туралы көптеген мақалалары мен эсселері,танымдық, публицистикалық туындылары республикалық басылымдарда молынан жарияланды. Олардың қатарында Леонардо да Винчи, Сикейрос, Рылов, Коненков, Сарьян, Левитан, Орал Таңсықбаев, Шара Жиенқұлова, Айша Ғалымбаева, т.б. болды. Ол 1969 жылы туған ауылы Жайылмаға оралып, Ленин атындағы орта мектепке жұмысқа орналасты. 1969-1973 жылдары қазақ тілі мен әдебиеті, сурет пәндерінің мұғалімі болды. 1973-1987 жылдары мектеп директорының орынбасары, 1987-1993 жылдары мектеп директоры болды. 1993-1997 жылдары мектеп психологы болып жұмыс істеді. Жазушы 1997-1998 жылдары газет тілшісі, 1998-2004 жылдары «Қаратау кеншісі – Горняк Каратау» газетінің редакторы және ақпарат бюросының бастығы, 2004-2007 жылдары Сарысу аудандық мәслихатының тексеру комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. П.Дүйсенбиннің1979 жылы «Жұлдыздар неге жылайды?» деген лирикалық повесі «Жалын» журналында жарияланды. 1990 жылы КСРО, 1994 жылдан Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. «Жұмбақ жұлдыз», «Кішкентай генералдар», «Ән салыңызшы, Әке», «Елгезек ертегілер елінде», «Тектінің тұяғы еді» атты кітаптардың авторы. 2003 жылы тарихи – танымдық «Шежірелі Сарысу», 2007 жылы «Үркердей болып көшкен жұрт...», 2008 жылы «Сарысунама» атты тарихи-деректік томдарын шығарды. Ол Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеті, Қазақстан Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО ОК мен республикалық «Жалын» баспасы бірлесіп өткізген жабық бәйгесінің 1979,1980,1981,1986 жылдардағы лауреаты. 1994 жылғы республикалық «Балауса» баспасының, 1996 жылғы «Парасат» журналының лауреаты. 2013 жылы Халықаралық «Дарабоз» бәйгесінің II жүлдесін, Жамбыл облыстық «Үздік журналист» конкурсының І жүлдесін иеленді. 2015 жылы «Есен-сау жүріңізші, асыл Ата» атты повесіне Халықаралық «Дарабоз» бәйгесінің Бас жүлдесі (Гран-при) берілді. 2013 жылы Қазақ Ұлттық кітапханасында 70 жылдық мерейтойына орай «Сан қырлы суреткер» атты арнайы көрме өткізілді. 2020 жылы Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты болды. 2025 жылы республикалық "Құлагер" конкурсында "Ақбоз, Көкжал, Жансая апа және төрт ноян" атты мифофантастикалық хикаяты осы сала бойынша жеңімпаз атанды. П.Дүйсенбин 1965 жылы '''«Жеңістің ХХ жылдығы»''' жауынгерлік мерекелік медальмен, Чехословакия армиясының '''«Красный вояк»''' жауынгерлік төсбелігісімен, ұстаздық қызметі үшін 1981 жылы '''Еңбек Қызыл Ту''' орденімен, 2001 жылы Жамбыл облысы әкімінің '''Құрмет грамотасымен''', 2014 жылы '''«Мәслихаттың XX жылдығы»''', 2016 жылы '''"Тәуелсіздіктің 25 жылдығы"''', 2018 жылы '''"Астананың 20 жылдығы"''', '''"Жамбыл облысына сіңірген еңбегі үшін"''', '''"Сарысу ауданына - 90 жыл", "Жаңатас - 50 жыл", '''«Ерен еңбегі үшін» медалімен 2021 жылы, республикалық «Ер намысы» қоғамдық бірлестігінің «Ұлы Дала Батыры» орденімен, республикалық «Спорт жұлдыздары» журналы мен Қазақ Спорт және Туризм академиясының т.б. мерекелік медальдарымен марапатталған. 2023 жылы республикалық «Үздік.KZ» энциклопедиялық кітабының «Абырой» төсбелгісімен марапатталған. 2007 жылы тарихи-танымдық, деректік, шежірелік, әдеби «Үркердей болып көшкен жұрт» атты үлкен кітабы жарық көрді. 2008 жылы тарихи, танымдық, деректік «Сарысунама» көлемді еңбегі жарияланды. Сол жылы «Шежірелі Сарысу» деректі фильмін дайындап, оның авторы әрі продюссері болды. Сарысу ауданының гербісінің авторы. 2018 жылы Сарысу ауданының 90 жылдығына арналған деректі фильмді дайындады. Пернебай Дүйсенбин 1999-2007 жылдары Сарысу аудандық мәслихатының екі мәрте депутаты болып сайланған. Сарысу ауданының Құрметті азаматы (2001 ж). == Шығармалары == # 1978 "Жұлдыздар неге жылайды?" повесі жазылды. # 1978 "Аяқталмаған аңыз немесе Алдар көсе туралы хикаяның жалғасы" повесі жазылды. # 1978 "Сол бір ертегі..." повесі жазылды. # 1979 "Кішкентай генералдар повесі Қазақ ССР Баспа, полиграфия, кітап саудасы комитеті, Қазақстан ЛКЖО ОК, Қазақстан Жазушылар одағы және "Жалын" баспасы бірігіп ұйымдастырған республикалық жабық конкурста үшінші орынды иеленді. # 1980 «Біз, Төлепбек атай, самолет командирі және Пальма» повесі үшін жоғарыдағы аталған республикалық жабық конкурстың ынталандыру сыйлығын иеленді. # 1981 «Сары Сөмке және оның достары» атты ертегі-повесі жоғарыда аталған республикалық жабық конкурстың үшінші бәйгесін иеленді. # 1983 «Саят» атты көлемді повесі дүниеге келді. # 1986 «Қайсар Қара Қарындаш туралы хикая» повесть-ертегісі республикалық «Жалын» баспасы өткізген жабық конкурста екінші орынды жеңіп алды. # 1988 «Дәурен мен Эвриробтың бастан кешкендері» атты повесі жазылды. # 1994 Республикалық «Балауса» баспасы ұйымдастырған жабық конкурста «Ойынпаз ойыншықтар отауында немесе Дәуреннің ойыншықтары» повесть-ертегісі екінші орынды жеңіп алды. # 1999 «Ән салыңызшы, Әке» повесі жарық көрді. # 2013 Халықаралық "Дарабоз" бәйгесінде "Нұрстан мен Аққанаттың бастан кешкендері" атты романтикалық повесть-ертегі екінші орынды иеленді. # 2013 "Кәусар бұлақ" жинағының 7-томына "Дарабозда" 2-бәйге алған повесті орыс тілінде "Приключение Нурстана и Акканата" деген атпен "Чистый родник" жинағында басылды. # 2015 Халықаралық "Дарабоз" бәйгесінде "Есен-сау жүріңізші, Асыл ата!" повесі Бас бәйге - Гран-приді жеңіп алды. Сол жылы "Дәуір" баспасынан жеке кітап болып басылды. # 2016 "Зертөбе" атты повесі жарыққа шықты. # 2019 "Жұмбақ жұлдыз сәулесі (1-том), Бал дәуреннің бұлтсыз аспаны" (2-том) жарыққа шықты. # 2021 "Ей, Жезкиік, дүние-ай!" (3-том) жарияланды. # 2020 "Нұрстан мен Аққанаттың бастан кешкендері" ертегі кітабы шықты. # 2020 "Тараз мұралары" сериясымен "Алтын мүйізді киік" атты повестері мен әңгімелері жарыққа шықты. (103-том) # 2023 "Сұлулық сазы" (4-том) жарық көрді. # 2025 жылы Алматы қаласынан мемлекеттік тапсырыс бойынша "Жұмбақ жұлдыз жымыңы" кітабы, "КітапБаспа" баспасынан "Кішкентай генералдар" повестер жинағы, "Өмір-иірім" роман-мозайкасы қайтадан жарық көрді. ==Драмасы== *# 1972 жылы "Алпамыс батыр" драмасы жазылды *# 2015 жылы "Ескендір" драмасы (Абай поэмасы) жазылып, сахналанды. *# 2022 жылы "Ахмет Байтұрсынов" драмасы жарияланды. ==Деректік-шежірелік туындылары== # 2003 Сарысу ауданының құрылуының 75 жылдығына орай «Шежірелі Сарысу» (592 бет) атты деректік үлкен кітабы «Сенім» баспасынан жарық көрді. Мерекелік төсбелгінің авторы болды. # 2007 Алматыдағы «Литер М» баспасынан тарихи, танымдық, деректік, шежірелік, әдеби «Үркердей болып көшкен жұрт» (1024 бет) атты үлкен кітабы жарық көрді. # 2008 Алматыдағы « Литер М» баспасынан ауданның 80 жылдығына байланысты «Сарысунама» (544 бет) атты тарихи, танымдық, деректік, суретті үлкен кітабы жарық көрді. # 2015 "Шеркешнама" (1216 бет) тарихи-танымдық, деректік, шежірелік том "Литера М" баспасынан жарық көрді. # 2019 "Жаңатас дастаны" тарихтық-танымдық кітабы шықты. # 2021 "Қазыналы Қаратау" тарихи-танымдық еңбегі жарық көрді. # 2022 "Шығырай баба, Орақ әулие" кітабы жарияланды. # 2022 "Сарысунама" кітабы өңделіп, қайта шығарылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:13 қазанда туғандар]] [[Санат:1943 жылы туғандар]] [[Санат:Сарысу ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Сарысу ауданының құрметті азаматтары]] [[Санат:Қазақстан шежірешілері]] eucgf86ndgxtgpdo1exjjm7uapou5ex 10 58856 3630732 3628374 2026-07-16T19:26:39Z Nurken 111493 3630732 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі| Футболдан әлем біріншілігі]]{{*}}[[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Корецький Сергій.webp|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[7 шілде]] — [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий]]''' (''суретте'') сайланды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]]{{*}}[[Тед Тёрнер]]{{*}}[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова|Бақыт Түменова]]{{*}}[[Мұхтар Шаханов]]{{*}}[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев|Есмұхан Обаев]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> s882a2swq0wxqyvrce44h1ft226hesq 0 74599 3631021 3625948 2026-07-17T11:21:44Z Aigerim Tlepova 183071 3631021 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Досан Тәжіұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Досан Тәжіұлы.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1835 |Туған жері = [[Бозащы түбегі]] |Қайтыс болған күні = 1876 |Қайтыс болған жері = [[Форт-Шевченко]] |Азаматтығы = |Ұлты = қазақ |Мансабы = батыр |Белсенді жылдары = 1869–1876 |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Досан Тәжіұлы''' ([[1835]], Маңғыстаудағы [[Бозащы түбегі|Бозашы түбегінің]] [[Жиделі]] деген жері (қазіргі [[Маңғыстау ауданы]], [[Қызан]] ауылы) – [[1876]], [[Форт-Шевченко]] қаласы) — [[Байұлы]] тайпасы, [[Адай]] руының [[Дәулеталы]] бөлімінен шыққан халық батыры, [[Адай көтерілісі (1870)|Адай көтерілісінің]] басшыларының бірі. Досан Тәжіұлы [[Ресей үкімет басшыларының тізімі |Ресей үкіметі]]нің 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп бағалап, халықты көтеріліске шығуға үндейді. Онымен бірге [[Иса Тіленбайұлы]], [[Алғи Жәлімбетұлы]], [[Тілеуберген Орақ]], [[Шүрен Иман]], [[Дихан Өтеп]], [[Сүгір Шабайұлы]]лар халықты көтеріліске бастап шығады. Досан бастаған 400 сарбаз [[Үшауыз]] деген жерде [[Маңғыстау]] приставы подполковник [[Рукин экспедициясы|Николай Рукиннің жазалаушы отрядын]] тас-талқан етіп жеңеді. 1870 жылы сәуірде Досан сарбаздары Александр фортын қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады, саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындады, Николаевск станицасын өртеп, армян слободкасы мен [[Қарағантүп]]тегі маяктарды қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы отрядпен Досан сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, [[Хиуа хандығы]]на өтіп кетеді. 1873 жылы Хиуа хандығын бағындыруға жіберілген Ресей әскерлеріне [[Қоңырат]], [[Хожелі]], [[Қарабайлы]] аймағында Досан тұтқиылдан шабуыл жасауды ұйымдастырып отырған. 1873 жылдың күзінде Досан жасағы [[Үстірт]]ке қоныс аударды. 1874 жылы Ресей үкіметінің Аничкин бастаған іздеуші жасағы [[Сам]] құмында отырған Досан ауылын қапыда қоршап алып, жаралы Досан батырды қолға түсіреді. Досан Тәжіұлы Форт түрмесінде 2 жылдан кейін қаза тапты. Досан батырдың сүйегін туған жері Бозашыға Жанғабыл (халық ақыны [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]ның әкесі) бастаған бір топ азаматтар жеткізген. Мүрдесі сондағы Қаратөбе зиратына қойылған. Досан батырдың ерлігін [[Ақтабан]], [[Бала Ораз Өтебайұлы|Бала Ораз]], [[Қашаған]], [[Қалнияз Шопықұлы|Қалнияз]], [[Сәттіғұл Жанғабылұлы|Сәттіғұл]] ақындар жырға қосқан.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997</ref><ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref><ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Маңғыстау ауданында туғандар]] [[Санат:Форт-Шевченкода қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] q4r9usf3nnzmjqbxi8klisvuv5xejhm 0 97344 3630839 3442854 2026-07-17T05:43:57Z Dostoevskykz 183227 Орфографиялық және тыныс белгілері қателері түзетілді 3630839 wikitext text/x-wiki Нияз Сыздықов (25 қазан, 1925,Солтүстік Қазақстан облысы, бұрынғы Ленин ауданы, Еңбек ауылы - 4 шілде, 2000) [[аудармашы]], Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1983). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-ды бітірген. 1946 ж. Солтүстік Қазақстан облыстық ''"Ленин туы"'' газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, кейіннен [[редактор]]дың орынбасары болып қызмет атқарған. [[Талдықорған облысы]] ''"Советтік Жетісу"'' және Алматы облыстық ''"Коммунизм таңы"'' газеттерінде жауапты хатшы болды. 1962-1968 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің үгіт және насихат бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі, [[Қазақ энциклопедиясы]] бас редакциясында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1972 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы Партия тарихы институтында қызмет еткен. ''"Құрмет белгісі"'' орденімен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен, Құрмет грамотасымен, медальдарымен марапатталған. Орыс жазушылары С.Смирнов, Т.Томаш, О.Гончар, Ю.Бондарев, Л.Н. Толстой, Ф.Достоевский романдары мен повестерін қазақ тіліне аударған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> Аудармалары: С. Смирнов. Брест қамалы. Повесть. А., «Жазушы», 1965; Т. Томаш. Таң арайы. Роман. А., «Жазушы», 1967; О. Гончар. Арай. Роман. А., «Жазушы» 1973; Ю.Бондарев. Жағалау. Роман. А., «Жазушы», 1976; Л.Н. Толстой. Аршынала. Повесть. А., «Жазушы», 1979; Ф. Достоевский. Нақұрыс. Роман. А., «Жазушы», 1984. ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1925 жылы туғандар]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:2000 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] m0wibjydv0yck7mt8jdr7ugfgyiwg2c 0 97627 3630865 3385912 2026-07-17T06:50:44Z Dostoevskykz 183227 Оргфографилық және тілдік түзетулер 3630865 wikitext text/x-wiki '''Тұрсынжан Шапай''' Мұқанұлы (1.2.1957 жылы туған, Шығыс Түркістан)- әдебиет сыншысы, [[филолология|филология]] ғылымның кандидаты (1994). 1979 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]<nowiki/>н бітірген. ==Еңбек жолы== 1979 - 1984 жылдары Алматы облысы [[Нарынқол ауданы]] О.Жандосов атындағы орта мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі 1984 - 1985 жылдары Қазақ теледидары Әдеби драмалық хабарлар редакциясында 1985 - 1986 жылдары "[[Жазушы]]" баспасында редактор 1986 - 1988 жылдары "[[Жұлдыз]]" журналында әдеби қызметкер 1988 - 90 жылдары бөлім меңгерушісі 1990 - 1998 жылдары Әдебиет және өнер институтында, аға ғылыми қызметкер 1999 жылдан Абайтану бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған. ==Шығармалар== Ғылыми-зерттеу еңбектері қазіргі қазақ лирикасы, лирикалық тұлға және абайтану мәселелеріне арналған. Жүзден астам ғылыми, әдеби сын және публицистикалық мақалалардың авторы. Публицистикалық және көркем прозалық шығармалары республикалық баспасөзде жарияланып келеді. ==Марапаттар== "Жалын" журналы Т.Айбергенов атындағы сыйлығы (1986), Қазақстан Ленин сыйлығы (1990), Қазақстан Жастар одағы сыйлығы (1990), Халықаралық "[[Алаш әдеби сыйлығы|Алаш" әдеби сыйлығы]] (2000) иегері. <ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] mmvrw6h506diijve1uv7q3ofzyi0xhm 0 103550 3630843 3600398 2026-07-17T05:49:38Z ~2026-40110-06 183530 /* */ 3630843 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Шәпкенов | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шәпкенов, 2022 жыл | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]] | Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_3 = [[Атырау]]дың 13-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_3 = 14 шілде 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 маусым 2018 | Ізашары_3 = [[Нұрлыбек Жұмахметұлы Ожаев|Нұрлыбек Ожаев]] | Ізбасары_3 = [[Әлимұхаммед Құттымұратұлы]] | Туған күні = 20.7.1979 | Туған жері = [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Жадыра Шәпкенова | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2000) | Мамандығы = экономист-математик | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Shapkenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Серік Жамбылұлы Шәпкенов''' ([[29 шілде]] [[1979 жыл]], [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2022 жылғы 7 сәуірден бергі [[Атырау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]].<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/sh-pkenov-atyrau-oblysyny-kimi-bolyp-ta-ayyndaldy |title= Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= kaztag.kz |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> Бұрын Шәпкенов [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Қазақстан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2021–2022) және [[Атырау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] (2016–2018) болған. == Өмірбаяны == Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]]ның [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]] кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик. 2000 жылдан Шәпкенов [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің оқытушысы. 2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы. 2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған. 2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді. 2007 жылғы қазаннан [[Батыс Қазақстан облысы]] Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды. 2014 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау]] қаласының әкімі еді. 2018 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болған. 2021—2022 жылдары аралығында ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] болған. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/serik-sapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy |title= Серік Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= informburo.kz |last= Бүйенбай |first= Қарлыға |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> == Өз өмірі == Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Шәпкенов, Серік Жамбылұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Атырау әкімдері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] leq8ed0yx14es7nb4mw2v7fz7zzoky5 3630845 3630843 2026-07-17T05:53:07Z ~2026-40110-06 183530 /* */ 3630845 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Шәпкенов | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шәпкенов, 2022 жыл | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]] | Ізбасары = [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]] | Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_3 = [[Атырау]]дың 13-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_3 = 14 шілде 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 маусым 2018 | Ізашары_3 = [[Нұрлыбек Жұмахметұлы Ожаев|Нұрлыбек Ожаев]] | Ізбасары_3 = [[Әлимұхаммед Құттымұратұлы]] | Туған күні = 20.7.1979 | Туған жері = [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Жадыра Шәпкенова | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2000) | Мамандығы = экономист-математик | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Shapkenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Серік Жамбылұлы Шәпкенов''' ([[29 шілде]] [[1979 жыл]], [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2022 жылғы 7 сәуірден бергі [[Атырау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]].<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/sh-pkenov-atyrau-oblysyny-kimi-bolyp-ta-ayyndaldy |title= Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= kaztag.kz |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> Бұрын Шәпкенов [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Қазақстан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2021–2022) және [[Атырау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] (2016–2018) болған. == Өмірбаяны == Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]]ның [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]] кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик. 2000 жылдан Шәпкенов [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің оқытушысы. 2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы. 2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған. 2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді. 2007 жылғы қазаннан [[Батыс Қазақстан облысы]] Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды. 2014 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау]] қаласының әкімі еді. 2018 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болған. 2021—2022 жылдары аралығында ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] болған. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/serik-sapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy |title= Серік Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= informburo.kz |last= Бүйенбай |first= Қарлыға |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> == Өз өмірі == Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Шәпкенов, Серік Жамбылұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Атырау әкімдері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] lybe6uqpbzfmqyi2kpel7r7ostl9ki5 3630846 3630845 2026-07-17T05:53:41Z ~2026-40110-06 183530 /* */ 3630846 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Шәпкенов | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шәпкенов, 2022 жыл | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]] | Ізбасары = [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]] | Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_3 = [[Атырау]]дың 13-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_3 = 14 шілде 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 маусым 2018 | Ізашары_3 = [[Нұрлыбек Жұмахметұлы Ожаев|Нұрлыбек Ожаев]] | Ізбасары_3 = [[Әлимұхаммед Құттымұратұлы]] | Туған күні = 20.7.1979 | Туған жері = [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Жадыра Шәпкенова | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2000) | Мамандығы = экономист-математик | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Shapkenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Серік Жамбылұлы Шәпкенов''' ([[29 шілде]] [[1979 жыл]], [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2022 жылғы 7 сәуірден бергі [[Атырау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]].<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/sh-pkenov-atyrau-oblysyny-kimi-bolyp-ta-ayyndaldy |title= Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= kaztag.kz |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> Бұрын Шәпкенов [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Қазақстан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2021–2022) және [[Атырау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] (2016–2018) болған. == Өмірбаяны == Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]]ның [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]] кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик. 2000 жылдан Шәпкенов [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің оқытушысы. 2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы. 2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған. 2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді. 2007 жылғы қазаннан [[Батыс Қазақстан облысы]] Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды. 2014 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау]] қаласының әкімі еді. 2018 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болған. 2021—2022 жылдары аралығында ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] болған. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/serik-sapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy |title= Серік Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= informburo.kz |last= Бүйенбай |first= Қарлыға |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> == Өз өмірі == Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Шәпкенов, Серік Жамбылұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Атырау әкімдері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] k0jv8xfjyi8zp3j7hry3fnodfh1o59m 3631006 3630846 2026-07-17T11:00:43Z Casserium 68287 3631006 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Шәпкенов | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шәпкенов, 2022 жыл | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]] | Ізбасары = [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]] | Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_3 = [[Атырау]]дың 13-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады_3 = 14 шілде 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 маусым 2018 | Ізашары_3 = [[Нұрлыбек Жұмахметұлы Ожаев|Нұрлыбек Ожаев]] | Ізбасары_3 = [[Әлимұхаммед Құттымұратұлы]] | Туған күні = 20.7.1979 | Туған жері = [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Жадыра Шәпкенова | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2000) | Мамандығы = экономист-математик | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Shapkenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Серік Жамбылұлы Шәпкенов''' ([[29 шілде]] [[1979 жыл]], [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист. Бұрын Шәпкенов [[Атырау облысы]]ның әкімі (2022–2026),<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/sh-pkenov-atyrau-oblysyny-kimi-bolyp-ta-ayyndaldy |title= Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= kaztag.kz |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Қазақстанның Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2021–2022) және [[Атырау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] (2016–2018) болған. == Өмірбаяны == Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]]ның [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]] кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик. 2000 жылдан Шәпкенов [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің оқытушысы. 2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы. 2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған. 2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді. 2007 жылғы қазаннан [[Батыс Қазақстан облысы]] Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды. 2014 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау]] қаласының әкімі еді. 2018 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болған. 2021—2022 жылдары аралығында ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] болған. 2022 жылғы 7 сәуірде [[Атырау облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/serik-sapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy |title= Серік Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= informburo.kz |last= Бүйенбай |first= Қарлыға |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> 2026 жылғы 17 шілдеде лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-serik-zhambyluly-shapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-1765334 Мемлекет басшысының Жарлығымен Серік Жамбылұлы Шәпкенов Атырау облысының әкімі лауазымынан босатылды]</ref> == Өз өмірі == Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Шәпкенов, Серік Жамбылұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Атырау әкімдері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] 66in2twq2spj7ehjfmy1wo0vul1fz28 0 104251 3630589 3611579 2026-07-16T14:42:51Z Casserium 68287 /* */ 3630589 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Роман Васильевич Скляр | Шынайы есімі = | Суреті = Роман Скляр 2025 шілде (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Скляр, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 5 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 мамыр 2026<br><small>(Премьер-министр {{м.а.}} 5—6 ақпан 2024)</small> | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>өзі ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізбасары_2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 қаңтар 2022 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 25 ақпан | Басқаруын аяқтады_4 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_4 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_4 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI шақырылым депутаты]] | Ту_5 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз | Басқаруын аяқтады_5 = 17 мамыр 2016 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 8.5.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Елена Петровна Мельник (1971 жылы туған) | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Павлодар мемлекеттік университеті]]<br>[[Мәскеу заманауи бизнес институты]]<br>[[Қазақ құқық және халықаралық қатынастар институты]]<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /><ref name="inbusiness" /> | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|инженер-құрылысшы|экономист|заңгер<ref name="bäyterek" />}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Roman Sklyar | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Роман Васильевич Скляр''' ([[8 мамыр]] [[1971 жыл]], [[Павлодар]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы. Бұрын [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] (2022—2026), Премьер-министрдің орынбасары (2019–2022), [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] (2019), [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2016) және басқа да лауазымдар иесі болған. 2024 жылғы 5–6 ақпан күндері [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref name="zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991215|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=zakon.kz|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="bäyterek">{{Cite web|url=https://baiterek.gov.kz/ru/o-kholdinge/rukovodstvo-kholdinga/dir/sklyar-roman-vasilevich/|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=baiterek.gov|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-sklyar-roman-vasilevich|title=Досье: Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=inbusiness|accessdate=2023-04-15|date=2022-01-12}}</ref> == Өмірбаяны == Роман Скляр 1971 жылғы 8 мамырда [[Павлодар]] қаласында туған. Ұлты — украин.{{Citation needed}} [[Экономист]] мамандығы бойынша қазіргі Мәскеу бизнес институтының «[[қаржы]] және [[несие]]» факультетін (1999) және заң ғылымдарының бакалавры мамандығы бойынша Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтын (2005) бітірген. Еңбек жолын 1989 жылы «Екібастұз-көміравтоматика» монтаждық жөндеу басқармасының монтажшы слесарі болып бастаған. 1989 жылғы тамыздан бастап — «Қазөнеркәсіптехмонтаж» өндірістік-монтаждық басқармасы Екібастұз кесу құрылыстары басқармасының монтажшысы. 1990 жылғы қаңтардан — «Вахинвест» біріккен кеңес-батысгерман кәсіпорнының қауіпсіздік техникасы инженері (Павлодар қаласы). 1990 жылғы қазаннан — «Аңсат-Павлодар» ЖШС коммерциялық бөлімінің бастығы, директордың орынбасары, бас директоры. 1999 жылдан — «Тыныс» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] директоры (Павлодар қаласы). 2002 жылдан бастап — Қаржы министрлігінің Жағдайсыз қарызгерлермен жұмыс комитетінің Павлодар облысы бойынша басқарма бөлімінің бастығы. 2003 жылғы маусымнан бастап — Павлодар қаласы Коммуналдық меншік басқармасы бастығының орынбасары; қалалық Мемлекеттік сатып алулар басқармасының бастығы. 2005 жылғы қаңтардан бастап — Павлодар облысы әкімінің бас инспекторы. 2005—2006 жылдары — [[Павлодар]] қаласы әкімі аппаратының жетекшісі, қала әкімінің орынбасары. 2006—2008 жылдары — [[Астана]] қаласы әкімі аппаратының инфрақұрылымды дамыту бөлімінің меңгерушісі, қалалық энергетика және коммуналдық шаруашылық департаментінің директоры. 2008—2011 жылдары — [[Павлодар облысы]] әкімінің орынбасары, облыс әкімінің бірінші орынбасары. 2011 жылдан 2013 жылға дейін — көлiк және коммуникациялар вице-министрі. 2014 жылдан бастап — [[Қазақстан темір жолы]] ұлттық компаниясының вице-президенті.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202201260030&ysclid=mosr6d88cc934162207 Чей выдвиженец первый вице-премьер Роман Скляр?]</ref> 2016 жылғы наурызда [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының тізімі бойынша Парламент Мәжілісінің депутаты болып сайланды, Мәжілістің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетін басқарды.<ref name="zakon16">[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4782486-izbrany-glavy-komitetov-mazhilisa.html Избраны главы комитетов мажилиса]</ref> 2016 жылғы мамырдан бастап ол ұлттық экономика вице-министрі, сол жылғы желтоқсаннан бастап инвестициялар және даму вице-министрі, 2018 жылдан бастап аталған министрліктің бірінші вице-министрі болды. 2019 жылғы 25 ақпаннан бастап индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі, сол жылғы 18 қыркүйектен бастап Премьер-Министрдің орынбасары болып қызмет атқарды. 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап — Премьер-Министрдің бірінші орынбасары.<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> 2024 жылғы 5 ақпанда болған [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін 6 ақпанға дейін Скляр [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/roman-sklyar-naznachen-ispolnyayuschim-obyazannosti-premer-525337/ |title= Роман Скляр назначен исполняющим обязанности премьер-министра |lang= ru |publisher= tengrinews |accessdate = 2024-02-05 |date= 2024-02-05}}</ref> 2026 жылғы 5 мамырда Скляр [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/rv-sklyar-turaly-542830 Р.В. Скляр туралы]</ref> == Марапаттары == === Қазақстандық марапаттары === * [[Құрмет ордені]] (2010);<ref name="zakon" /><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> * [[Парасат ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]<ref name="zakon" /> === Халықаралық марапаттары === * «Қазақстан халқы ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» алтын медалі»; * «[[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін» медалі (2019)<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> == Жеке өмірі == Скляр 1971 жылы туған Елена Петровна Мельникке үйленген, бір ұлы бар: Андрей Романович Скляр (1993 жылы туған).<ref name="zakon" /> Інісі Василий Скляр 1983 жылы туған, полиция генерал-майоры. 2022 жылдан бастап — Павлодар облыстық полиция департаментінің бастығы.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39704826 Скляр Василий Васильевич (персональная справка)]</ref> Роман Скляр орыс және қазақ<ref name="zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/ministr-roman-sklyar-taza-kazaksha-soyleudi-kaydan-uyrengenin-aytti-311621/|title=Министр Роман Скляр "таза қазақша" сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты|lang=kk|publisher=stan.kz|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> тілдерінде еркін сөйлейді. Ағылшын мен қытай тілдерін оқи алады.<ref name="agilcin">{{Cite web|url=https://kznews.kz/zhanalyqtar/ministr-roman-skljar-taza-qazaqsha-sojleudi-qajdan-ujrengenin-ajtty-qazaqstan-zhanalyqtary/|title=Министр Роман Скляр «таза қазақша» сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты — Қазақстан жаңалықтары|lang=kk|publisher=kznews|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Скляр, Роман Васильевич}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] e4pgpyttru5fvip43ygbo4v0pn83mex 0 106235 3630569 2066059 2026-07-16T12:29:15Z Almatrkh 172335 3630569 wikitext text/x-wiki '''Жиырмасыншы желі көшесі'''. 30-шы жылдары жаңа аудандар бой көтеріп, көшелер түзіле бастады. Кейін олар 1-ші желі деп басталып, 18-ші желіге дейін жалғасты. Көшенің ұзындығы - 3550 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Жиырмасыншы желі көшесі (Алматы-2026).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] qdx9mu89zl4iamvmljpoe3pgs15canl 0 106469 3630568 2065996 2026-07-16T12:23:30Z Almatrkh 172335 3630568 wikitext text/x-wiki Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Қосай Егізбаевтың есімі ([[Алматы]] қаласы әкімінің 07.10.1999 № 943 шешімі) берілген. Егізбаев Қосай ([[1922 жыл|1922]]-[[1988 жыл|1988]]) [[Жамбыл облысы]]нда дүниеге келген. Ол мемлекеттік басқару органдарында қызмет еткен. [[Алматы]] қаласындағы ''«[[Медеу]]»'' спорт кешені мен басқа да нысандардың құрылысына атсалысқан. Көше [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданында]] орналасқан. Көшенің бұрынғы атауы - 21-ші линия. Көшенің ұзындығы - 850 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Егізбаев атындағы көше (Алматы-2026).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] 0bl23dn7b1jumhmxk3y7exny3iafjxn 0 106697 3630567 3188268 2026-07-16T12:17:22Z Almatrkh 172335 3630567 wikitext text/x-wiki '''Лебедев көшесі''' - [[Көше]]ге [[Ресей]] химигі, [[синтетикалық каучук]]ты жасаудың тәсілін ойлап тапқан ғалым, КСРО ғылым академиясының академигі Сергей Васильевич Лебедевтің ([[1874 жыл|1874]]-[[1934 жыл|1934]]) есімі ([[Алматы]] қаласы атқару комитетінің 14.11.1956 #28 шешімі) берілген. Көшенін ұзындығы - 600 метр. [[Сурет:Лебедев атындағы көше (Алматы).jpg|нобай]] ==Орналасқан жер== [[Көше]]ге [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданында]] орналасқан. [[Жандосов атындағы көше (Алматы)|Жандосов көшесінен]] басталып, [[Вахтангов атындағы көше (Алматы)|Вахтангов көшесіне]] дейін созылып жатыр. == Бұрынғы атауы== * Набережная көшесі. <ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алматы көшелері]] aey5s2sp6drh1lyfkzigvxsz8x1xz64 3630570 3630567 2026-07-16T12:33:46Z Almatrkh 172335 3630570 wikitext text/x-wiki '''Лебедев көшесі''' - [[Көше]]ге [[Ресей]] химигі, [[синтетикалық каучук]]ты жасаудың тәсілін ойлап тапқан ғалым, КСРО ғылым академиясының академигі Сергей Васильевич Лебедевтің ([[1874 жыл|1874]]-[[1934 жыл|1934]]) есімі ([[Алматы]] қаласы атқару комитетінің 14.11.1956 #28 шешімі) берілген. Көшенін ұзындығы - 600 метр. [[Сурет:Лебедев атындағы көше (Алматы).jpg|нобай]] ==Орналасқан жер== [[Көше]] [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданында]] орналасқан. [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов көшесінен]] басталып, Вахтангов көшесіне дейін созылып жатыр. == Бұрынғы атауы== * Набережная көшесі. <ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алматы көшелері]] 4vo2pi4jz8jtj3s1tpxzt4t85jhui0q 0 118830 3630844 3503855 2026-07-17T05:51:28Z ~2026-40110-06 183530 /* */ 3630844 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Болат Ақшолақов | Шынайы есімі = | Суреті = Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg | Сурет ені = |Титулы = [[Kazenergy|Kazenergy қауымдастығының]] төрағасы |Басқара бастады = 14 ақпан 2025 |Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 |Ту = |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент = |Премьер = |Ізашары = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] |Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] кеңесшісі | Ту_2_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 4 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 ақпан 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстанның 5-Энергетика министрі]] | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 сәуір 2023 | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Ізбасары_3 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_4 = «[[ҚазМұнайГаз]]» компаниясының президенті |Басқара бастады_4 = 5 қазан 2011 |Басқаруын аяқтады_4 = 23 желтоқсан 2011 |Ту_4 = KazMunayGas.png |Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_4 = [[Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин|Қайыргелді Қабылдин]] |Ізбасары_4 = [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов|Ләззат Қиынов]] | Әкесі = [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақұлы]] (1936-2023) | Анасы = Қабиба Керейқызы Ақшолақова (1930-?) | Жұбайы = Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978) | Балалары = '''ұлы'''<br>Рұстам (2012)<br>'''қыздары '''<br>Інжу (2002)<br>Инаят (2010)<br>Теона (2020)<br>Этери (2021)<ref name="online.zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30107824|title=Акчулаков Булат Уралович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-05-07}}</ref> | Туған күні = 9.4.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Партиясы = | Білімі = 1. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1993)<br>2. Мұнай және газ өнеркәсібінің оқу орталығы (1998) | Мамандығы = [[Экономист]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bolat Aqşolaqov | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Болат Оралұлы Ақшолақов''' ([[9 сәуір]] [[1971 жыл|1971]], [[Атырау|Гурьев]]) — қазақ мемлекеттік қайраткері, экономист. 2025 жылдан бастап — [[Kazenergy|«Kazenergy»]] қауымдастығының төрағасы. Әртүрлі жылдары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] Кеңесшісі (2023–2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2022–2023), [[ҚазМұнайГаз]] басшысы (2011) болған.<ref name="online.zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/aksholakov-bolat-oraluly|title=Ақшолақов Болат Оралұлы|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/sayasat/bolat-aqsholaqov-prezident-kenesshisi-boldy-24010.html|title=Болат Ақшолақов Президент Кеңесшісі болды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=Жас Алаш}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://el.kz/energetika-ministri-auysyp-bolat-aqsholaqov-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy_70188/|title=Энергетика министрі ауысып, Болат Ақшолақов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=el.kz}}</ref> ==Өмірбаяны== Әкесі [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақов]] – мұнай-газ саласындағы беделді ғалым. === Білімі === 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, ағылшын, орыс тілін меңгерген. === Қызметі === 1993 жылдан бастап «Аlem Bank Kazakhstan» филиалдар қызметін бақылау департаментінің экономисі, бас экономисі; 1995 жылдан бастап Орталық Азия ынтымақтастық және даму банкінің бағалы қағаздар бөлімінің, дилинг операциялары бөлімінің бастығы, активтерді басқару департаментінің директоры; 1997 жылдан бастап [[Қазақойл|«Қазақойл]]» ҰМК» ЖАҚ ТШО департаментінің аға сарапшысы, менеджері, бас менеджері, директорының орынбасары; 2001 жылдан бастап Commonwealth and British Services Ltd. компаниясының бизнес-тапдампазы, стратегиялық жоспарлау менеджері, қаржы директоры; 2003 жылдан бастап [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ БК үлес басқару жөніндегі атқарушы директоры; 2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар]] вице-министрі; 2008 жылдан бастап [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры]] АҚ электрэнергетикалық және мұнайгаз активтерін басқару мәселелері жөніндегі басқарушы директоры; 2010-2011 жылдары «РSА» ЖШС бас директоры басқарма төрағасы (мұнай-газ жобаларындағы өнімді бөлісу туралы келісімдер женіндегі өкілетті орган);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 2011 жылы – [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ президенті; 2012-2014 жылдары Қазақстан Республикасының Мұнай және газ вице-министрі; 2014-2016 жылдары "Almex Petrochemical" ЖШС Бас директоры; 2016-2017 жылдары [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры; 2017-2019 жылдары Қазақстан Республикасының Энергетика Вице-министрі; 2019—2021 жылдары — [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] қауымдастығының бас директоры; 2021—2022 жылдары — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының]] активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор; 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап 2023 жылғы 4 сәуірге дейін — [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасының энергетика министрі]]; 2023 жылғы сәуірден 2025 жылғы ақпанға дейін ҚР Президентінің Кеңесшісі қызметін атқарды. 2025 жылғы 14 ақпаннан бастап — [[Kazenergy]] қауымдастығының төрағасы.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bolat-aksholakov-kazenergy-toragasy-bolyp-tagajyndaldy Болат Ақшолақов KAZENERGY төрағасы қызметіне тағайындалды]</ref> 2025 жылғы 1 мамырда жаңадан құрылған Қазақстан инвесторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды.<ref>[https://qazinvestor.kz/ru/press/news/press-reliz-o-sozdanii-associacii-soyuz-investorov-kazahstana/ Пресс-релиз о создании Ассоциации инвесторов Казахстана"]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:ҚазМұнайГаз тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] o2han7ngyvaypw84mdsga475y8w7hjt 3631003 3630844 2026-07-17T10:56:32Z Casserium 68287 3631003 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Болат Ақшолақов | Шынайы есімі = | Суреті = Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg | Сурет ені = | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] | Ізбасары = |Титулы_2 = [[Kazenergy|Kazenergy қауымдастығының]] төрағасы |Басқара бастады_2 = 14 ақпан 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 |Ту_2 = |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Ізашары_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] |Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] кеңесшісі | Ту_2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 4 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстанның 5-Энергетика министрі]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 сәуір 2023 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Ізбасары_4 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_5 = «[[ҚазМұнайГаз]]» компаниясының президенті |Басқара бастады_5 = 5 қазан |Басқаруын аяқтады_5 = 23 желтоқсан 2011 |Ту_5 = KazMunayGas.png |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_5 = [[Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин|Қайыргелді Қабылдин]] |Ізбасары_5 = [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов|Ләззат Қиынов]] | Әкесі = [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақұлы]] (1936-2023) | Анасы = Қабиба Керейқызы Ақшолақова (1930-?) | Жұбайы = Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978) | Балалары = '''ұлы'''<br>Рұстам (2012)<br>'''қыздары '''<br>Інжу (2002)<br>Инаят (2010)<br>Теона (2020)<br>Этери (2021)<ref name="online.zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30107824|title=Акчулаков Булат Уралович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-05-07}}</ref> | Туған күні = 9.4.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Партиясы = | Білімі = 1. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1993)<br>2. Мұнай және газ өнеркәсібінің оқу орталығы (1998) | Мамандығы = [[Экономист]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bolat Aqşolaqov | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Болат Оралұлы Ақшолақов''' ([[9 сәуір]] [[1971 жыл|1971]], [[Атырау|Гурьев]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі. Әр жылдары [[Kazenergy|«Kazenergy»]] қауымдастығының төрағасы (2025–2026), [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі (2023–2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2022–2023), [[ҚазМұнайГаз]] басшысы (2011) болған.<ref name="online.zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/aksholakov-bolat-oraluly|title=Ақшолақов Болат Оралұлы|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/sayasat/bolat-aqsholaqov-prezident-kenesshisi-boldy-24010.html|title=Болат Ақшолақов Президент Кеңесшісі болды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=Жас Алаш}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://el.kz/energetika-ministri-auysyp-bolat-aqsholaqov-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy_70188/|title=Энергетика министрі ауысып, Болат Ақшолақов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=el.kz}}</ref> ==Өмірбаяны== Әкесі [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақов]] – мұнай-газ саласындағы беделді ғалым. === Білімі === 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, ағылшын, орыс тілін меңгерген. === Қызметі === 1993 жылдан бастап «Аlem Bank Kazakhstan» филиалдар қызметін бақылау департаментінің экономисі, бас экономисі; 1995 жылдан бастап Орталық Азия ынтымақтастық және даму банкінің бағалы қағаздар бөлімінің, дилинг операциялары бөлімінің бастығы, активтерді басқару департаментінің директоры; 1997 жылдан бастап [[Қазақойл|«Қазақойл]]» ҰМК» ЖАҚ ТШО департаментінің аға сарапшысы, менеджері, бас менеджері, директорының орынбасары; 2001 жылдан бастап Commonwealth and British Services Ltd. компаниясының бизнес-тапдампазы, стратегиялық жоспарлау менеджері, қаржы директоры; 2003 жылдан бастап [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ БК үлес басқару жөніндегі атқарушы директоры; 2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар]] вице-министрі; 2008 жылдан бастап [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры]] АҚ электрэнергетикалық және мұнайгаз активтерін басқару мәселелері жөніндегі басқарушы директоры; 2010-2011 жылдары «РSА» ЖШС бас директоры басқарма төрағасы (мұнай-газ жобаларындағы өнімді бөлісу туралы келісімдер женіндегі өкілетті орган);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 2011 жылы – [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ президенті; 2012-2014 жылдары Қазақстан Республикасының Мұнай және газ вице-министрі; 2014-2016 жылдары "Almex Petrochemical" ЖШС Бас директоры; 2016-2017 жылдары [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры; 2017-2019 жылдары Қазақстан Республикасының Энергетика Вице-министрі; 2019—2021 жылдары — [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] қауымдастығының бас директоры; 2021—2022 жылдары — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының]] активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор; 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап 2023 жылғы 4 сәуірге дейін — [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасының энергетика министрі]]; 2023 жылғы сәуірден 2025 жылғы ақпанға дейін ҚР Президентінің Кеңесшісі қызметін атқарды. 2025 жылғы 14 ақпаннан бастап [[Kazenergy]] қауымдастығының төрағасы болды.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bolat-aksholakov-kazenergy-toragasy-bolyp-tagajyndaldy Болат Ақшолақов KAZENERGY төрағасы қызметіне тағайындалды]</ref> 2025 жылғы 1 мамырда жаңадан құрылған Қазақстан инвесторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды.<ref>[https://qazinvestor.kz/ru/press/news/press-reliz-o-sozdanii-associacii-soyuz-investorov-kazahstana/ Пресс-релиз о создании Ассоциации инвесторов Казахстана"]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап — [[Атырау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/bo-aksholakovty-tagayyndau-turaly-1762049 Б.О. Ақшолақовты тағайындау туралы]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:ҚазМұнайГаз тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] 6kykpm49eqeyiuiii6oeqoc3ik7ypnp 3631004 3631003 2026-07-17T10:57:13Z Casserium 68287 /* */ 3631004 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Болат Ақшолақов | Шынайы есімі = | Суреті = Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg | Сурет ені = | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Coat of arms of Atyrau.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] | Ізбасары = |Титулы_2 = [[Kazenergy|Kazenergy қауымдастығының]] төрағасы |Басқара бастады_2 = 14 ақпан 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 |Ту_2 = |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Ізашары_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] |Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] кеңесшісі | Ту_2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 4 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстанның 5-Энергетика министрі]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 сәуір 2023 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Ізбасары_4 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_5 = «[[ҚазМұнайГаз]]» компаниясының президенті |Басқара бастады_5 = 5 қазан |Басқаруын аяқтады_5 = 23 желтоқсан 2011 |Ту_5 = KazMunayGas.png |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_5 = [[Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин|Қайыргелді Қабылдин]] |Ізбасары_5 = [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов|Ләззат Қиынов]] | Әкесі = [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақұлы]] (1936-2023) | Анасы = Қабиба Керейқызы Ақшолақова (1930-?) | Жұбайы = Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978) | Балалары = '''ұлы'''<br>Рұстам (2012)<br>'''қыздары '''<br>Інжу (2002)<br>Инаят (2010)<br>Теона (2020)<br>Этери (2021)<ref name="online.zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30107824|title=Акчулаков Булат Уралович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-05-07}}</ref> | Туған күні = 9.4.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Партиясы = | Білімі = 1. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1993)<br>2. Мұнай және газ өнеркәсібінің оқу орталығы (1998) | Мамандығы = [[Экономист]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bolat Aqşolaqov | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Болат Оралұлы Ақшолақов''' ([[9 сәуір]] [[1971 жыл|1971]], [[Атырау|Гурьев]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі. Әр жылдары [[Kazenergy|«Kazenergy»]] қауымдастығының төрағасы (2025–2026), [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі (2023–2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2022–2023), [[ҚазМұнайГаз]] басшысы (2011) болған.<ref name="online.zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/aksholakov-bolat-oraluly|title=Ақшолақов Болат Оралұлы|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/sayasat/bolat-aqsholaqov-prezident-kenesshisi-boldy-24010.html|title=Болат Ақшолақов Президент Кеңесшісі болды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=Жас Алаш}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://el.kz/energetika-ministri-auysyp-bolat-aqsholaqov-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy_70188/|title=Энергетика министрі ауысып, Болат Ақшолақов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=el.kz}}</ref> ==Өмірбаяны== Әкесі [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақов]] – мұнай-газ саласындағы беделді ғалым. === Білімі === 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, ағылшын, орыс тілін меңгерген. === Қызметі === 1993 жылдан бастап «Аlem Bank Kazakhstan» филиалдар қызметін бақылау департаментінің экономисі, бас экономисі; 1995 жылдан бастап Орталық Азия ынтымақтастық және даму банкінің бағалы қағаздар бөлімінің, дилинг операциялары бөлімінің бастығы, активтерді басқару департаментінің директоры; 1997 жылдан бастап [[Қазақойл|«Қазақойл]]» ҰМК» ЖАҚ ТШО департаментінің аға сарапшысы, менеджері, бас менеджері, директорының орынбасары; 2001 жылдан бастап Commonwealth and British Services Ltd. компаниясының бизнес-тапдампазы, стратегиялық жоспарлау менеджері, қаржы директоры; 2003 жылдан бастап [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ БК үлес басқару жөніндегі атқарушы директоры; 2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар]] вице-министрі; 2008 жылдан бастап [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры]] АҚ электрэнергетикалық және мұнайгаз активтерін басқару мәселелері жөніндегі басқарушы директоры; 2010-2011 жылдары «РSА» ЖШС бас директоры басқарма төрағасы (мұнай-газ жобаларындағы өнімді бөлісу туралы келісімдер женіндегі өкілетті орган);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 2011 жылы – [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ президенті; 2012-2014 жылдары Қазақстан Республикасының Мұнай және газ вице-министрі; 2014-2016 жылдары "Almex Petrochemical" ЖШС Бас директоры; 2016-2017 жылдары [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры; 2017-2019 жылдары Қазақстан Республикасының Энергетика Вице-министрі; 2019—2021 жылдары — [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] қауымдастығының бас директоры; 2021—2022 жылдары — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының]] активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор; 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап 2023 жылғы 4 сәуірге дейін — [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасының энергетика министрі]]; 2023 жылғы сәуірден 2025 жылғы ақпанға дейін ҚР Президентінің Кеңесшісі қызметін атқарды. 2025 жылғы 14 ақпаннан бастап [[Kazenergy]] қауымдастығының төрағасы болды.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bolat-aksholakov-kazenergy-toragasy-bolyp-tagajyndaldy Болат Ақшолақов KAZENERGY төрағасы қызметіне тағайындалды]</ref> 2025 жылғы 1 мамырда жаңадан құрылған Қазақстан инвесторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды.<ref>[https://qazinvestor.kz/ru/press/news/press-reliz-o-sozdanii-associacii-soyuz-investorov-kazahstana/ Пресс-релиз о создании Ассоциации инвесторов Казахстана"]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап — [[Атырау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/bo-aksholakovty-tagayyndau-turaly-1762049 Б.О. Ақшолақовты тағайындау туралы]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:ҚазМұнайГаз тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] sdbp3ivie05r2jy0qxdvwsvsu7nmom9 3631012 3631004 2026-07-17T11:02:58Z Casserium 68287 3631012 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Болат Ақшолақов | Шынайы есімі = | Суреті = Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg | Сурет ені = | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Coat of arms of Atyrau.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] | Ізбасары = |Титулы_2 = [[Kazenergy|Kazenergy қауымдастығының]] төрағасы |Басқара бастады_2 = 14 ақпан 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 |Ту_2 = |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Ізашары_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] |Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] кеңесшісі | Ту_2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 4 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстанның 5-Энергетика министрі]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 сәуір 2023 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Ізбасары_4 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_5 = «[[ҚазМұнайГаз]]» компаниясының президенті |Басқара бастады_5 = 5 қазан |Басқаруын аяқтады_5 = 23 желтоқсан 2011 |Ту_5 = KazMunayGas.png |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_5 = [[Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин|Қайыргелді Қабылдин]] |Ізбасары_5 = [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов|Ләззат Қиынов]] | Әкесі = [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақұлы]] (1936-2023) | Анасы = Қабиба Керейқызы Ақшолақова (1930-?) | Жұбайы = Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978) | Балалары = '''ұлы'''<br>Рұстам (2012)<br>'''қыздары '''<br>Інжу (2002)<br>Инаят (2010)<br>Теона (2020)<br>Этери (2021)<ref name="online.zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30107824|title=Акчулаков Булат Уралович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-05-07}}</ref> | Туған күні = 9.4.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Партиясы = | Білімі = 1. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1993)<br>2. Мұнай және газ өнеркәсібінің оқу орталығы (1998) | Мамандығы = [[Экономист]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bolat Aqşolaqov | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Болат Оралұлы Ақшолақов''' ([[9 сәуір]] [[1971 жыл|1971]], [[Атырау|Гурьев]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі. Әр жылдары [[Kazenergy|«Kazenergy»]] қауымдастығының төрағасы (2025–2026), [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі (2023–2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2022–2023), [[ҚазМұнайГаз]] басшысы (2011) болған.<ref name="online.zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/aksholakov-bolat-oraluly|title=Ақшолақов Болат Оралұлы|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/sayasat/bolat-aqsholaqov-prezident-kenesshisi-boldy-24010.html|title=Болат Ақшолақов Президент Кеңесшісі болды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=Жас Алаш}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://el.kz/energetika-ministri-auysyp-bolat-aqsholaqov-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy_70188/|title=Энергетика министрі ауысып, Болат Ақшолақов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=el.kz}}</ref> ==Өмірбаяны== Әкесі [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақов]] – мұнай-газ саласындағы беделді ғалым. === Білімі === 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, ағылшын, орыс тілін меңгерген. === Қызметі === 1993 жылдан бастап «Аlem Bank Kazakhstan» филиалдар қызметін бақылау департаментінің экономисі, бас экономисі; 1995 жылдан бастап Орталық Азия ынтымақтастық және даму банкінің бағалы қағаздар бөлімінің, дилинг операциялары бөлімінің бастығы, активтерді басқару департаментінің директоры; 1997 жылдан бастап [[Қазақойл|«Қазақойл]]» ҰМК» ЖАҚ ТШО департаментінің аға сарапшысы, менеджері, бас менеджері, директорының орынбасары; 2001 жылдан бастап Commonwealth and British Services Ltd. компаниясының бизнес-тапдампазы, стратегиялық жоспарлау менеджері, қаржы директоры; 2003 жылдан бастап [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ БК үлес басқару жөніндегі атқарушы директоры; 2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар]] вице-министрі; 2008 жылдан бастап [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры]] АҚ электрэнергетикалық және мұнайгаз активтерін басқару мәселелері жөніндегі басқарушы директоры; 2010-2011 жылдары «РSА» ЖШС бас директоры басқарма төрағасы (мұнай-газ жобаларындағы өнімді бөлісу туралы келісімдер женіндегі өкілетті орган);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 2011 жылы – [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ президенті; 2012-2014 жылдары Қазақстан Республикасының Мұнай және газ вице-министрі; 2014-2016 жылдары "Almex Petrochemical" ЖШС Бас директоры; 2016-2017 жылдары [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры; 2017-2019 жылдары Қазақстан Республикасының Энергетика Вице-министрі; 2019—2021 жылдары — [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] қауымдастығының бас директоры; 2021—2022 жылдары — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының]] активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор; 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап 2023 жылғы 4 сәуірге дейін — [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасының энергетика министрі]]; 2023 жылғы сәуірден 2025 жылғы ақпанға дейін ҚР Президентінің Кеңесшісі қызметін атқарды. 2025 жылғы 14 ақпаннан бастап [[Kazenergy]] қауымдастығының төрағасы болды.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bolat-aksholakov-kazenergy-toragasy-bolyp-tagajyndaldy Болат Ақшолақов KAZENERGY төрағасы қызметіне тағайындалды]</ref> 2025 жылғы 1 мамырда жаңадан құрылған Қазақстан инвесторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды.<ref>[https://qazinvestor.kz/ru/press/news/press-reliz-o-sozdanii-associacii-soyuz-investorov-kazahstana/ Пресс-релиз о создании Ассоциации инвесторов Казахстана"]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап — [[Атырау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/bo-aksholakovty-tagayyndau-turaly-1762049 Б.О. Ақшолақовты тағайындау туралы]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:ҚазМұнайГаз тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] iva92hzgy2m7acrbwnf0jw1adlc3q5o 3631013 3631012 2026-07-17T11:04:11Z Casserium 68287 «[[Санат:Атырау облысының әкімдері|Атырау облысының әкімдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3631013 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Болат Ақшолақов | Шынайы есімі = | Суреті = Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg | Сурет ені = | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Ту = Coat of arms of Atyrau.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] | Ізбасары = |Титулы_2 = [[Kazenergy|Kazenergy қауымдастығының]] төрағасы |Басқара бастады_2 = 14 ақпан 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 |Ту_2 = |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Ізашары_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] |Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] кеңесшісі | Ту_2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 4 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстанның 5-Энергетика министрі]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 сәуір 2023 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Ізбасары_4 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_5 = «[[ҚазМұнайГаз]]» компаниясының президенті |Басқара бастады_5 = 5 қазан |Басқаруын аяқтады_5 = 23 желтоқсан 2011 |Ту_5 = KazMunayGas.png |Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_5 = [[Қайыргелді Мақсұтұлы Қабылдин|Қайыргелді Қабылдин]] |Ізбасары_5 = [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов|Ләззат Қиынов]] | Әкесі = [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақұлы]] (1936-2023) | Анасы = Қабиба Керейқызы Ақшолақова (1930-?) | Жұбайы = Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978) | Балалары = '''ұлы'''<br>Рұстам (2012)<br>'''қыздары '''<br>Інжу (2002)<br>Инаят (2010)<br>Теона (2020)<br>Этери (2021)<ref name="online.zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30107824|title=Акчулаков Булат Уралович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-05-07}}</ref> | Туған күні = 9.4.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Партиясы = | Білімі = 1. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1993)<br>2. Мұнай және газ өнеркәсібінің оқу орталығы (1998) | Мамандығы = [[Экономист]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bolat Aqşolaqov | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Болат Оралұлы Ақшолақов''' ([[9 сәуір]] [[1971 жыл|1971]], [[Атырау|Гурьев]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі. Әр жылдары [[Kazenergy|«Kazenergy»]] қауымдастығының төрағасы (2025–2026), [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі (2023–2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2022–2023), [[ҚазМұнайГаз]] басшысы (2011) болған.<ref name="online.zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/aksholakov-bolat-oraluly|title=Ақшолақов Болат Оралұлы|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/sayasat/bolat-aqsholaqov-prezident-kenesshisi-boldy-24010.html|title=Болат Ақшолақов Президент Кеңесшісі болды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=Жас Алаш}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://el.kz/energetika-ministri-auysyp-bolat-aqsholaqov-zhana-qyzmetke-tagayyndaldy_70188/|title=Энергетика министрі ауысып, Болат Ақшолақов жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|accessdate=2023-05-07|date=2023-04-04|publisher=el.kz}}</ref> ==Өмірбаяны== Әкесі [[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов|Орал Ақшолақов]] – мұнай-газ саласындағы беделді ғалым. === Білімі === 1993 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясын]] экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, ағылшын, орыс тілін меңгерген. === Қызметі === 1993 жылдан бастап «Аlem Bank Kazakhstan» филиалдар қызметін бақылау департаментінің экономисі, бас экономисі; 1995 жылдан бастап Орталық Азия ынтымақтастық және даму банкінің бағалы қағаздар бөлімінің, дилинг операциялары бөлімінің бастығы, активтерді басқару департаментінің директоры; 1997 жылдан бастап [[Қазақойл|«Қазақойл]]» ҰМК» ЖАҚ ТШО департаментінің аға сарапшысы, менеджері, бас менеджері, директорының орынбасары; 2001 жылдан бастап Commonwealth and British Services Ltd. компаниясының бизнес-тапдампазы, стратегиялық жоспарлау менеджері, қаржы директоры; 2003 жылдан бастап [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ БК үлес басқару жөніндегі атқарушы директоры; 2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар]] вице-министрі; 2008 жылдан бастап [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры]] АҚ электрэнергетикалық және мұнайгаз активтерін басқару мәселелері жөніндегі басқарушы директоры; 2010-2011 жылдары «РSА» ЖШС бас директоры басқарма төрағасы (мұнай-газ жобаларындағы өнімді бөлісу туралы келісімдер женіндегі өкілетті орган);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 2011 жылы – [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы]] АҚ президенті; 2012-2014 жылдары Қазақстан Республикасының Мұнай және газ вице-министрі; 2014-2016 жылдары "Almex Petrochemical" ЖШС Бас директоры; 2016-2017 жылдары [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры; 2017-2019 жылдары Қазақстан Республикасының Энергетика Вице-министрі; 2019—2021 жылдары — [[Kazenergy|"KAZENERGY"]] қауымдастығының бас директоры; 2021—2022 жылдары — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының]] активтерді басқару жөніндегі Басқарушы директор; 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап 2023 жылғы 4 сәуірге дейін — [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Республикасының энергетика министрі]]; 2023 жылғы сәуірден 2025 жылғы ақпанға дейін ҚР Президентінің Кеңесшісі қызметін атқарды. 2025 жылғы 14 ақпаннан бастап [[Kazenergy]] қауымдастығының төрағасы болды.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bolat-aksholakov-kazenergy-toragasy-bolyp-tagajyndaldy Болат Ақшолақов KAZENERGY төрағасы қызметіне тағайындалды]</ref> 2025 жылғы 1 мамырда жаңадан құрылған Қазақстан инвесторлар қауымдастығының төрағасы болып сайланды.<ref>[https://qazinvestor.kz/ru/press/news/press-reliz-o-sozdanii-associacii-soyuz-investorov-kazahstana/ Пресс-релиз о создании Ассоциации инвесторов Казахстана"]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап — [[Атырау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/bo-aksholakovty-tagayyndau-turaly-1762049 Б.О. Ақшолақовты тағайындау туралы]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:ҚазМұнайГаз тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] l13qwsj91uipr61wolcuk0kb2z0p815 0 141285 3630780 3306412 2026-07-16T23:09:48Z Vysotsky 34631 + сурет 3630780 wikitext text/x-wiki [[сурет :Le chevalier Dechez Louis Alexandre Hippolyte, PA07973.jpg|thumb|(Ипполит) Луи Александр Деше]] '''(Ипполит) Луи Александр Деше''' (фр. (Hyppolyte) Louis Alexandre Dechet, также: фр. Dechez; Лион, Франция, 20 қаңтар 1801 жыл — Лир, Бельгия, 18 қазан 1830 жыл) — француз актері, ақын, Бельгия әнұранының ауторы. Женневаль бүркеме атымен танымал (фр. Jenneval, кейде фр. Genneval немесе фр. Genval) возможно по пьесе Женневаль пьесасы бойынша болуы мүмкін, немесе французша Барневель (фр. Jenneval, ou le Barnevelt français, 1778) Луи Себастьена Мерсье. == Биографиясы == Жақсы білім алған және екі жыл Париж банкінде қызмет атқарған Деше, өз өмірін театрға арнамаққа бел буған. Алғаш рет актерлік мансабын 1824 жылы Аячодан бастап, оны кейін Марселде жалғастырған. Ол 1986 жылы 27 мамырда Париждің «Одеона» сахнасында Александр Дювалдің «Домашний тиран» деп аталатын бес актілі комедиясында Шарльдің рөлін алғаш сомдаған. Сол жылдың 1 маусымында Луи-Бенуа Пикар, Алексиса Ваффляр мен Жозефа-Дезире Фюльжанс де Бюридің үш актілі «Две семьи» комедиясында Дорсэнің рөлін сомдаған. Осыдан кейін Деше Лилледе өнер көрсетіп, 1829-1829 жылдар аралығында брюссельдік Ла Монне театрында алғашқы ашынаның рөлін сомдаған. «Journal de la Belgique» журналы актердің Казимира Делавиннің ( 1828 жыл, 29 сәуір) «Комедиантах» қойылымындағы драматург Виктордің рөлін сомдағандағы сахнадағы жағымды әсері мен оған тоқтаусыз ұрылған қол шапалақтары хақында жазған. «Комедиант» қойылымынан кейін, аббата де л’Эпе өмірі жайлы Буйидің бес актілі комедиясында Сен-Альма рөлін, сонымен қатар «Школе стариков» қойылымында герцог Эльмараның рөлін сомдап, Делавиня пьесасында ойнаған. == Женневаль Поэзиясы == === Брабансонна === [[Сурет:Jenneval déclamant.png|thumb|right|200px|Женневаль читает «Брабансонну». Литография]] === «Études poétiques» === ==естелік == [[Сурет:Monument Jenneval Bxl.JPG|thumb|left|200px|Мемориальная колонна в Брюсселе]] == Сілтемелер == * {{cite web | url = http://www.arquebusiers.be/brabanconne.htm | title = Hymne nationale de la Belgique. | accessdate = 2010-06-22 | lang = fr | description = Сайт королевской гильдии стрелков из аркебузы [[Визе (город)|Визе]] ({{lang-fr|Compagnie Royale des Franc Arquebusiers de Visé}}) |archiveurl=http://www.webcitation.org/60wWeiVdM|archivedate=2011-08-15}} [[Санат:Бельгия актерлері]] [[Санат:Бельгия ақындары]] or3wr1ajzr6r2gy6f1qhfe4p39z5p2y 0 163071 3630774 3627942 2026-07-16T20:59:40Z ~2026-39526-27 183525 /* Сыртқы сілтемелер */ 3630774 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Алеппо |шынайы атауы = {{lang-ar|حلب}} |сурет = Aleppo new mix.jpg |жағдайы = |ел = Сирия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 9|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2100000)_region:SY |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Сирияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Мухафаза |аймағы = Алеппо (мухафаза){{!}}Алеппо |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 2500 жыл б. э. б. |бұрынғы атаулары = Халман, Беройя |статус алуы = |жер аумағы = 190 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 390 |климаты = |ресми тілі = араб тілі |тұрғыны = 2&nbsp;301&nbsp;570 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = 2&nbsp;490&nbsp;751 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +963 21 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aleppo |сайты = http://www.aleppo-city.gov.sy/ |сайт тілі = }} '''Але́ппо''' ({{lang-ar|حَلَبُ}} ''Халаб'', {{lang-el|Αλέππο, Βέροια}}, {{lang-la|Beroea}}) — [[Сирия]]ның ірі қалаларының бірі <ref name="UNDATA">[http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=Syrian%20Arab%20Republic UN Data, Syrian Arab republic]</ref> және провинция орталығы. Халық саны 2,301,570 адам (2005). Алеппо Леванттың,<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/notestab08.pdf|title=UN Demographic Yearbook 2009|accessdate=2010-04-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/61KZA8BTY|archivedate=2011-08-30}}</ref><ref>Expatify.com [http://www.expatify.com/syria/navigating-the-major-cities-of-syria-aleppo-and-damascus.html Navigating the Major Cities of Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710212219/http://www.expatify.com/syria/navigating-the-major-cities-of-syria-aleppo-and-damascus.html |date=2011-07-10 }}</ref> көптеген жылдар бойы Ұлы Сирияның үлкен қалаларының бірі және [[Осман империясы|Осман империясының]] [[Ыстанбұл|Константинополь]] мен [[Каир]]ден кейінгі үшінші қаласы болды.<ref>[http://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA30&lpg=PA30&dq=Aleppo+third+largest+Ottoman+Empire&source=bl&ots=Pc1aMdCNu7&sig=Gz0APza0iRfEgNZY9UACCvkF7Ps&hl=en&ei=SHjJTOfXH5HSuwOnpu0V&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCEQ6AEwAw#v=onepage&q=Aleppo%20third%20largest%20Ottoman%20Empire&f=false Encyclopedia of the Ottoman Empire]</ref><ref name="Russell, Alexander (1794) The natural history of Aleppo">Russell, Alexander (1794), [http://books.google.com/books?id=7PfaAAAAMAAJ&ots=IZU99uoBId&dq=the%20natural%20history%20of%20aleppo&pg=PA1#v=onepage&q&f=true The natural history of Aleppo], 2nd Edition, Vol. I, pp. 1-2</ref><ref name="Gaskin, James J. 1846 Geography and sacred history of Syria p.33">Gaskin, James J. (1846), [http://books.google.com/books?id=9SoEAAAAQAAJ&dq=Gaskin%2C%20James%20J.%201846%20Geography%20and%20sacred%20history%20of%20Syria&pg=PA33#v=onepage&q&f=true Geography and sacred history of Syria], pp. 33-34</ref> ==Этимологиясы== Алеппоның ежелгі атауы ''Халпе'' немесе ''Халибон'' болған <ref>[http://www.worldheritagesite.org/sites/aleppo.html World Heritage Site: Aleppo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304011949/http://www.worldheritagesite.org/sites/aleppo.html |date=2012-03-04 }}</ref>, ал гректер мен римдіктер оны ''Ве́рия'' (Βέροια) деп атаған. [[Крест жорықтары]], кейінгі француз мандаты кезеңінде Халеб (Халаб) қаласын [[италиян тілі]]нде ''Алеппо'' деп атап кеткен. Алеппо сөзінің шығу тегі жайында нақты тұжырым жоқ. Дегенмен кейбіреулер «Халеб» сөзі «темір» немесе «мыс» деген мағына береді, ал қалада аталмыш металдарды өндіру ісі ежелден-ақ жолға қойылған, қала атауы осыған байланысты қалыптасқан деген пікір айтады. Енді бірі «Халаба» сөзі арамей тілінде «ақ» деген ұғымды білдіреді. Бұл ел ақ түсті [[Мәрмәр|мәрмәрдың]] көптігімен атағы шыққан, атау осыған байланысты шыққан болса керек дейді. Тағы бір болжам ретінде айтылатын ой Халеб сөзінің этимологиясына сілтейді. Халеб сөзі «жаңа сауылған сүт» деген мағына береді. Ежелгі заманда [[Ибраһим]] пайғамбар жолаушыларға сүт береді екен<ref>[http://www.teachittome.com/seforim2/seforim/travels_of_rabbi_pesachia_of_regensburg.pdf Travels of Rabbi Pesachia of Regensburg]. teachittome.com (p.&nbsp;53).</ref>. Адамдар «''Халаб Ибраһим''», яғни «''Ибраһим (Авраам) сүт сауды ма?''» деп сұрайтын болыпты. Ал оның сиырының түсі сарғыш-ақшыл ([[Араб тілі|араб.]] shaheb) болған, осы себепті қала «''Халеб аш-Шахба''» деп аталған<ref>[http://books.google.de/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=Halab+ash-Shahba&source=bl&ots=8r0L87Rd1u&sig=5z9jrZit7vC_bxxECF0VzDzcDeU&hl=de&ei=G9xgTY2wHc3EswblsZG2CA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDkQ6AEwAw#v=onepage&q=Halab%20ash-Shahba&f=false Michael Dumper,Bruce E. Stanley: Cities of the Middle East and North Africa: a historical encyclopedia]</ref>. ==Тарихы== Алеппо&nbsp;— әлемнің ежелгі қалаларының бірі болып есептеледі, қаланың іргесі б.з. б. VI мыңжылдықта қалана бастаған<ref>"Columbia Encyclopedia 2010"</ref>. Қаланың оңтүстігінде орналасқан Тәлл ас-Сауда және Тәлл әл-Ансари қырларындағы тарихи қазба жұмыстары б.з. д. 3 мыңжылдықтың жартысында адамдардың осы арада тіршілік кешкендігін көрсетеді.<ref>"Near East 1997"</ref>. [[Хетт патшалығы|Хетт]], Мари және Евфрат жазбаларында, орталық Анатолия, Эбла қласында табылған қазба жәдігерлерде Алеппоның үлкен сауда орталығы болғандығы және онда әскери өнердің жете дамығандығы жазылған.<ref>"Britannica Concise Encyclopedia 2010"</ref> ===Қола ғасыры=== Тарихи жазбаларда Алеппоның [[Дамаск]] қаласынан бұрын пайда болып, алғаш б.з. д. 3 ғасырда Эбла патшалығының астанасы болғандығы айтылады. Қала Эблада ''Арми'' және ''Арман'' деген атпен атақты болған. [[Аккад империясы|Аккадта]] Арман деп келген. Аккадтың патшасы. [[Нарам-Син]] (немесе оның атасы) ежелгі [[Эбла]] мен Арманды б.з.д. XXIII ғаысрда жойған.<ref>Pettinato, Giovanni (Johns Hopkins University Press, 1991) ''Ebla, a new look at history'' p.135</ref><ref name="Hawkins, John David 2000 p.388">Hawkins, John David (2000) ''Inscriptions of the iron age'' p.388</ref> Кейін [[вавилон]]дық дәуірде Алеппо Халаб (Халба) деген есіммен алғаш кездеседі.<ref name="Hawkins, John David 2000 p.388"/> Қала [[Амореи патшалығы]]ның немесе [[Ямхад]]тың орталығы болған. Ямхад патшалығы (араб. <big>يمحاض</big>) (Б.з.д. 1800—1600&nbsp;ж.ж.) сондай-ақ «Халеб жері» деген атпен де әйгілі болған.<ref>Kuhrt, Amélie (1998) ''The ancient Near East'' p.100</ref> Ямхадты хеттамдық [[Мурсили I]] б.з.д. XVI ғасырда қиратты. Дегенмен, Алеппо қайта жанданып, Сирия тарихында өз орнына ие болды.<ref name="Hawkins, John David 2000 p.388"/> === Темір дәуірі === [[Хетт патшалығы]] б.з.д. XII ғасырда құлдыраған уақытта Алеппо [[арамейлер|арамейлік]] Арпад Сиро-хеттік патшалықтың құрамында, кейінірек Арамей Сиро-хеттік патшалықтың Хатарикка-Лухутидің астанасы болды. IX ғасырда Алеппо Жаңаассирияның, соңынан [[Ахемен әулеті|Ахменидтер]] империясының құрамында болды. ===Антикалық заман=== [[Ескендір Зұлқарнайын]] қаланы б.з. дейінгі 333 ж. жаулап алды. [[Селевк Никатор]] мұнда грек елді-мекендерін құрып (шамамен б.з.д. 301—286 жылдар) оны [[Македония империя]]сындағы [[Верия]] қаласының құрметіне — ''Верия'' деп атады. Верия [[Селевки әулеті|Селевкидтер]] қол астында 300 жыл шамасында болды. [[Рим империясы]] 3 ғасыр Сирияның солтүстігінде үкім етті. Римдіктердің тұсында сириялықтар көбейді. Сондай-ақ V ғасырда [[Шығыс Рим империясы|Византия империясы]] тұсында да Сирия халқы анағұрлым ұлғая түсті. Антикалық заманда Верия көлемі жағынан [[Антиохия]]дан кейінгі екінші қала, Сирияның астанасы; Рим империясында көлемі жағынан үшінші қала болды. Археологиялық қазбалар Антиохия мен Верияның арасында б.з. VI ғасырында халықтың тығыз орналсқанын растайды. Бұл орында қазіргі күндері қазба жұмыстары жүріп жатыр. Қазба жұмыстарының нәтижесінде үйлер, шіркеулер табылып жатыр. Мысалы [[әулие Симеон]] шіркеуі. Әулие Марон осында туған және мазары Алеппоның батысында Брэдте орналасқан деген жорамал бар.<ref>"Phenix, Robert R. 2008"</ref> ===Орта ғасыр=== [[Сурет:Souk Al Zirb Aleppo.jpg|thumb|220px|left|әл-Зирб базары, мамлүк кезеңі]] [[Сурет:Bab Qinnasrin2010.jpg|thumb|220px|right|Алеппоның ескі дуалдары және [[1256 жыл]]ы Ан-Насир Юсуфтың қолымен жасалған Баб Кыннасрин қақпасы]] [[Сурет:Aleppo Citadel 17 - Theatre.jpg|thumb|right|Амфитеатр]] [[Сасани әулеті|Сасандықтар]] империясы Сирияға VII ғасырда кіріп келді. Кейін Алеппоны [[637 жыл]]ы [[Халид ибн Уалид]]тің басшылығымен арабтар басып алды. [[944 жыл]]ы әкімі [[Сайфуд Даула]] болған [[Хамданидтер]] әміршілігінің резиденциясы болды. Қала өркендеп, болашақ [[Әбу Таийб әл-Мутанабби|әл-Мутанабби]], [[Әбу Насыр Әл-Фараби|Әл-Фараби]] секілді философтардың мектебіне айналды. [[962 жыл]]ы қалаға [[Шығыс Рим империясы|Византиялықтар]] баса көктеп кіріп, [[974 жыл|974]]-[[987 жыл]]дар аралығында [[Византия империясы]] қоластында болды. Алеппо екі мәрте [[1098 жыл|1098]] және [[1124 жыл|1124]] жылдары [[Крест жорықтары|Крест жорығы]] кезінде қоршауда болды, бірақ берілген жоқ. [[1138 жыл]]ы [[9 тамыз]]да [[зілзала]] болып қала қирап қалды. Тарихи деректер бойынша 230 000 адам қайтыс болды. Халаб алдымен [[Салахаддин]]нің, кейін [[1183 жыл]]ы [[Айюб әулеті|Айюб әулетінің]] қоластында болды. [[1260 жыл]]ы 24 қаңтарда <ref>{{cite journal|author=Jackson, Peter |title=The Crisis in the Holy Land in 1260 |journal=[[The English Historical Review]] |volume=95 |date=шілде 1980 |pages=481–513 |issue=376}}</ref> Алеппоны [[Құлағу хан|Құлағу ханның]] [[Моңғол шапқыншылығы|моңғол]] әскері және оған тәуелді Антиохия князі [[Боэмунд VI]]-нің франк рыцарлері мен оның қайын атасы [[Армения]] басшысы [[Хетум]] 1 бірігіп жаулап алды.<ref>«Histoire des Croisades», René Grousset, p. 581, ISBN 226202569X.</ref> Қала Тұраншахпен әлсіз қорғалған болатын. Қала дуалы 6 күндік шайқастан кейін, [[цитадель]] 4 күннен соң берілді. Көптеген [[мұсылман]]дар мен [[иудей]]лер жан берді.<ref name="Shelemay1998">{{cite book|author=Kay Kaufman Shelemay|title=Let jasmine rain down: song and remembrance among Syrian Jews|url=http://books.google.com/books?id=pgoFDZeHhF4C&pg=PA70|accessdate=24 November 2010|year=1998|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226752112|page=70}}</ref> Тұраншахты өлтірмеді, қала бұрынғы басшысы Хомстың қолына өтті. Қалада моңғол [[гарнизон]]ы орналастырылды. Халабтан соң моңғолдар Дамаскіге бет алды. Дамаск 1 наурыз 1260 жылы берілді. [[1260 жыл]]ы [[қыркүйек]]те [[мамлүктер]] Аккалық франктармен келіссөз жүргізіп, Крестшілерден өтіп, моңғолдармен соғысатындығын айтты (қараңыз [[Айн-Жалут шайқасы]]). 3 қыркүйек 1260 ж. Мамлүктер моңғолдарды жеңіп моңғол әскербасы Китбуканы өлтірді, 5 күнде Дамаскіні қайта алды. Мұсылмандар 1 ай ішінде Алеппоны қайта алып, онда өз адамдарын губернатор етіп тағайындады. Моңғолдар [[Китбука]] үшін кек алу мақсатында көптеген мұсылмандарды өлтірді. Бірақ қайта соғысып жеңе алмасына көзі жетіп, кері шегінді.<ref>Runciman, p. 314.</ref> [[1271 жыл]]ы моңғолдар қаланы қорғап отырған түркімен әскерін жеңіп қалаға қайта кірді. [[Мамлүк гарнизоны]] [[Хама]] қаласына қашты. Дегенмен [[Сұлтан Бейбарыс]] қайта оралып Алеппоны босатады.<ref>Runciman, pp. 336—337.</ref>[[1280 жыл]]ы [[20 қазан]]да моңғолдар қалаға тағы кіріп келгенімен, бұл кезі мамлүктердің басшысы әл-Мансур Қалаун әскерімен келіп моңғолдарды [[Евфрат]] арқылы қашыртады. [[1400 жыл]]ы қала [[Әмір Темір]]дің қолына өтті.<ref>Runciman, p. 463.</ref> Әмір Темір кезінде қала бұрынғыдан да көркейе түсті.<ref>[http://everything2.com/index.pl?node=Battle%20of%20Aleppo Battle of Aleppo@Everything2.com<!-- Bot generated title -->].</ref> ===Қазіргі заман=== [[Image:Aleppo Codex (Deut).jpg|left|220px|thumb|Алеппо кодексінің беті]] [[Сурет:Alepp0fashion.jpg|220px|thumb|left|Иудей әйел мен бәдәуи Алеппо, 1873 жыл]] 19 ғасырда [[еврейлер]] екі бүлікке тап болды. 1947 жылы [[Израиль]] мемлекетінің құрылуымен Алеппо қаласында үлкен бүлік болды. Нәтижесінде еврейлер топ-тобымен Израильге көше бастады. ===1947 жылғы Алеппо бүлігі=== '''1947 жылғы Алеппо бүлігі''' — [[Еврейлер|Еврейлерге]] жасалған шабуыл. Халаб (Алеппо), [[Сирия]] желтоқсан [[1947&nbsp;жыл]]ы БҰҰ-ның Палестина жерін бөліп, Израильді мемлекет ретінде тануының нәтижесінде болған бүлік. ==== Алеппо бүлігінің қысқаша тарихы ==== 19 ғасырда Алеппо [[1853 жыл|1853]] және [[1875 жыл|1875]] жылдары екі үлкен бүліктің куәсі болды.<ref name="Patterson2010">{{cite book|author=David Patterson|title=A Genealogy of Evil: Anti-Semitism from Nazism to Islamic Jihad|url=http://books.google.com/books?id=lMLmK-fmf8kC&pg=PA56|accessdate=18 October 2010|date=31 October 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521132619|page=56}}</ref> БҰҰ 1947 жылғы 29қарашада Палестинаны бөлу туралы қарарынан соң, Алеппоның арабтары қаланың еврейлеріне қарсы шықты,<ref name="TawilSchneider2009">{{cite book|author1=Hayim Tawil|author2=Bernard Schneider|title=Crown of Aleppo: The Mystery of the Oldest Hebrew Bible Codex|url=http://books.google.com/books?id=Rkjl28v4ZdAC&pg=PA163|accessdate=18 October 2010|date=желтоқсан 2009|publisher=Jewish Publication Society|isbn=9780827608955|page=163}}</ref><ref name="Leṿin2001">{{cite book|author=Itamar Leṿin|title=Locked doors: the seizure of Jewish property in Arab countries|url=http://books.google.com/books?id=pxgonnuybEgC&pg=PA167|accessdate=18 October 2010|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275971342|page=167}}</ref> ол уақытта олардың саны 10 000 адам болатын. Қанша адамның қаза болғаны жайлы нақты мәлімет жоқ. 8 бен 75 арасында адам өлімі болды, жүзден аса жараланды деген мәлімет бар.<ref name="TawilSchneider2009"/><ref name="Freid1962">{{cite book|author=Jacob Freid|title=Jews in the modern world|url=http://books.google.com/books?id=k2kKAQAAIAAJ|accessdate=18 October 2010|year=1962|publisher=Twayne Publishers|page=68}}</ref><ref name="Pipes">Daniel Pipes, [http://books.google.co.uk/books?id=J3PsAb1uV94C&dq=Greater+Syria:+The+History+of+an+Ambition++aleppo&hl=en&ei=_m-8TMy0Gs2VOsuT9L8I&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDAQ6AEwAA Greater Syria: The History of an Ambition], (New York: Oxford University Press, 1990) p. 57, records 75 victims of the Aleppo massacre.</ref> 10 [[Синагога]], 5 мектеп, жастар клубы, 150 жуық еврейлердің үйлері мен дүкендері қиратылды.<ref name="Morris2008">{{cite book|author=Benny Morris|title=1948: a history of the first Arab-Israeli war|url=http://books.google.com/books?id=J5jtAAAAMAAJ|accessdate=18 October 2010|year=2008|publisher=Yale University Press|page=412}}</ref> Сол уақыттың ақша құны бойынша оқиғаның зардабынан 2,5 миллион доллар шығын болған.<ref name="Bostom2008">{{cite book|author=Andrew G. Bostom|title=The legacy of Islamic antisemitism: from sacred texts to solemn history|url=http://books.google.com/books?id=yIkQAQAAIAAJ|accessdate=18 October 2010|year=2008|publisher=Prometheus Books|page=159}}</ref><ref name="Veenhoven1977">{{cite book|author=W. A. Veenhoven|title=Case Studies on Human Rights And Fundamental Freedoms|url=http://books.google.com/books?id=AN6dSGr3kWcC&pg=PA90|accessdate=18 October 2010|date=February 1977|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=9789024719570|page=90}}</ref> Бүлік кезінде [[:en:Aleppo Codex|Алеппо кодексінің]] көптеген беттері жойылды.<ref name="TawilSchneider2009"/> Нәтижесінде еврейлер Израильге қарай қашты. Сол жылдары еврейлер кварталындағы еврейлер 2 есеге азайып кетті.<ref name="Shindler2008">{{cite book|author=Colin Shindler|title=A history of modern Israel|url=http://books.google.com/books?id=u0sD-8r7I5QC&pg=PA63|accessdate=18 October 2010|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521615389|page=63}}</ref> ==Географиясы== [[File:Pinus halepensis Rovinj.jpg|right|thumb|Алеппо қарағайы]] Алеппо [[Жерорта теңізі]]нен 120 км қашықтықта, теңіз деңгейінен 380 м биіктікте, [[Сирия]]-[[Түркия]] шекарасының шығысында 45&nbsp;км-де орналасқан. Қала негізінен солтүстігі мен батысында ауыл-шаруашылығы, егіншілікпен айналысады. Атақты Сирия зәйтүндерін өмірумен айналасыды.Алеппо шығысында [[Сирия шөлі]] орналасқан. Жаңа қала ескіл қаладан бірнеше км ұзақтықта Куәйкә өзенінің оң жақ жағалакында орын тепкен; қаланың ескі бөлігі өзеннің сол жағында орналасқан. Ескі қала радиусы 10 км болатын 8 үлкен қырмен қоршалған, орталығында үлкені қыр болған. Осы қырдың үстіне Б.д. дейінгі 2 ғасырда қамал тұрғызылған. Аталмыш қырлардың есімдері: Тәл ас-Сауда, Тәл Айша, Тәл ас-С"тт, Тәлл әл-Ясмин, Тәл әл-Ансари (Ярукиййя), Ан ат-Тәл, әл-Жаллүм және Бахсита <ref name="Duden6">{{cite book | editor = Alexander Russell | title = The Natural History of Aleppo | edition = 1st | year = 1856 | publisher = Unknown | location = London | isbn = | page = 266}}</ref>. Қаланың ескі бөлігі тоғыз қақпадан тұратын ескі дуалдармен қоршалған.<ref name="Duden6"/> Ауданы 190 км² Алеппо [[Қиыр Шығыс|Таяу Шығыс]]тағы тез өсіп келе жатқан қалалардың бірі. 2001 жылы Алеппоның ауданын [[2015&nbsp;жыл]]ға 420 км² дейін ұзарту жайлы жоба жасалды.<ref>"Syria News [http://www.syria-news.com/readnews.php?sy_seq=99523 statement by Syrian Minister of Local Administration, Syria (Arabic, тамыз 2009)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009233648/http://syria-news.com/readnews.php?sy_seq=99523 |date=2017-10-09 }}</ref> ==Мәдени ошақтары== [[File:Antioch gate in Aleppo walls.jpg|left|thumb|Антиохия қақпасы]] ===Ескі қала=== [[Сурет:Aleppo Ctadel2.JPG|thumb|[[Алеппо қамалы]]]] Жаңа Алеппо мен ескі қаланы бөлініп тұрады. Ескі қала ескі дуалдармен қоршалған. Ұзындығы 5 км, 9 қақпасы бар. Ортағасырлық қамал-сарайы бар. Тарих беттерінде Алеппо көптеген оқиғаларға куә болған, қаланы әр заманда әр түрлі басшы басқарған, қанша рет соғыстың куәсі болған. Осы себепті қала халқы кварталдарға бөлініп, мысалы, мұсылман, христиан, еврей кварталдары болған. Олар бір бірінен мұқтаж болмастан өмір сүрген. Ескі қаланың жалпы аумағы 3,5 км². 120 мың адам өмір сүреді.<ref>[http://www.historische-aleppo-seife.de/engl_history.html Alepposeife: Aleppo history]</ref> ===Базарлары=== [[Сурет:Aleppo narrow Armenian quarter.jpg|left|thumb|''Бауабәт әл-Ясмин'']] [[Сурет:Aleppo-suq-Alp.JPG|thumb|Алеппоның ескі базары]] [[Сурет:Aleppo Khan Shuneh.jpg|thumb|Хан әл-Шунә]] Бұл қаланың стратегиялық орналасуы жергідікті халықтың саудамен айналысуына демеу болды. Себебі Алепподан Ұлы Жібек жолы өтетінеді. Әлемдегі ең үлкен жабық базар жалпы аумақ ұзынды 13 км Алеппода орналасқан.<ref>[http://www.esyria.sy/ealeppo/index.php?p=stories&category=round&filename=201010291220021 eAleppo: The old Suqs of Aleppo (in Arabic)]</ref> Базар ''Медина'' деп аталады. Бұл сауда орталығы. Мұнда жібектің әр түрін, Үнді шай мен кофесін Дамас кофесін таба аласыз. Базарда сонымен бірге хандар яғни керуен сарай ''[[Караван-сарай]]'' (араб. '''كاروانسرا''') орналасқан. Қаланың атақты керуен сарайлары:<ref>{{cite web|title=Aleppo.us: Old suqs of Aleppo (in Arabic)|url=http://www.aleppo.us/news/47.html|deadlink=404}}</ref><ref>{{cite web|title=Al-Hakawati (in Arabic)|url=http://www.al-hakawati.net/arabic/civilizations/syriashamal2.asp|archiveurl=http://www.webcitation.org/61KZAXpoj|archivedate=2011-08-30}}</ref> ====Алеппо базарлары==== [[File:Hammam Al-Nahhasseen Aleppo.jpg|left|220px|thumb|Әл-Наххасин хаммамы]] * ''Суқ әс-Сабун'', немесе ''сабын ханы'', XVI ғасырда салынған, сабын дүкенінің жанында орналасқан. * ''Суқ Хан ан-Наххасин'', немесе ''бал базары''. 1539 жылы салынған. Өзінің ұлттық, жаңа аяқкиімдерімен атақты, 84 дүкені бар. * ''Суқ Хан әл-Харир'', немесе ''жібек ханы базары''. 16 ғасырдың екінші жартысында салынған, 43 дүкені бар. * ''Суқ Хан әл-Жүмрук'', или ''шекара ханы бзары'', 55 магазині бар текстиль орталығы . 1574 жылы салынған. * ''Суқ Хан әл-Уазир'', 1682 жылы салынған. * ''Суқ әл-Аттарин''. * ''Суқ әз-Зирб'', немесе ''Суқ әл-Зарб''. Мұнда мамлүктер заманында теңгелер басылған. Қазіргі кезде базардың 71 дүкені бар. * ''Суқ әл-Бахрамия'' Бахрамия мешітінң жанында, 52 азық-түлік дүкені бар. * ''Суқ әл-Хаддадин''&nbsp;— ескі темір ұсталары қатары, 37 дүкеннен құралған. * ''Суқ әл-Атиқ'', или ''ескі базар'', тері атумен айналысады, 48 дүкені бар. * ''Суқ әл-Сиййяғ'', немесе ''алтын-күміс базары'', 99 дүкеннен құралған. * ''Суқ ән-Нисуан'', әйелдер базары— әйелдерге арналған заттар, жас келіннің жасаулары т.б. * ''Әл-Сууәйқа'', немесе ''Суәйқат Али'' (''suweiqa'' араб тілінде «кішкентай базар» деген мағына береді),— үй жиһаздары мен ас үйге арналған заттарды сататын үлкен базар. ====Алеппо хандары==== * ''Хан әл-Қади'', 1450 жылы салынған Алеппоның ежелгі керуен-сарайларынан * ''Хан әл-Бүргүл'', 1472 жылы салынған. * ''Хан әл-Шунә'' 1546 жылы салынған. * ''Венециан ханы'' Венеции кунсулының және венециан саудагерлерінің үйі болған.. Бұдан басқа хандар мен базарлар "Жәйдә" христиан кварталында бар: * ''Суқ әл-Хоқадун'' немесе ''«Хан әл-Қудс»''. ''Хоқадун'' армян тілінде «рухани үй» дегенді білдіреді, ол Иерусалимге бара жатқан христяиандарға қонақ үй ретінде салынған.<ref>{{cite web|title=Aleppo.us: Khans of Aleppo (in Arabic)|url=http://www.aleppo.us/news/22.html|deadlink=404}}</ref> * ''Әс-Салибә'', ескі христиан соборларының орталығы. * ''Суқ әс-Суф'' немесе ''жүн базары''. * ''Бауабәт әл-Қасаб'', ағаш заттары қатары === Тарихи ғимараттары === [[Сурет:Al-Shibani Alp08.jpg|thumb|әл-Шибани мектеп-шіркеуі]] [[Сурет:Dar Basile alley of Jdayde Historic district, Aleppo, 2010.jpg|left|220pz|thumb|Дар Бәзил, Ждәйдә ауданы, XVIII ғасыр]] [[Сурет:Aleppo Night by Charles Hajj.jpg|thumb|Баб әл-Фараж мұнарасы]] * Алеппо қамалы, қаладан 50 метр биіктіктер орналасқан цмтадель. Б.д.д. 1 мыңжылдық,<ref>http://www.dp-news.com/pages/detail.aspx?articleid=80968&l=2 DP-news:Aleppo…Cultural Landmark, Trade Hub by the Chinese News Agency (Xinhua)</ref> кейбір ғимараттары XIII ғасырда салынған. 1822 жылғы зілзалада біршама зардап шекті. * ''Халауия медресесі'', 1124 жылы әулине Елена соборының орнына салынған. Константинның анасы әулие Елена ол жерге византия соборын салдырған болатын. Крест жорығы кезінде қала қиратылған болатын, осы уақытта қаланың қазысы соборды мешітке айналдырды. XII ғасырда Нуред-Дин бұл жерге діни мектеп, медресе салдырды. * ''әл-Матбах әл-Әжәми'', XII ғасырда әмір Мажд әд-Дин бин әд-Дайя салдырған. 15 ғасырда қайта жөнделді. 1967—1975 жылдары мұнда Ұлттық музей орналасты. * ''Әл-Шибани'' мәдени орталығы. XII ғасыр. Фрак миссионері Марияның ежелгі шіркеу-мектебі. * ''Медресе Муқаддамия'', 1168 жылыс алынған. * ''Медресе Захирия''. 1217 жылы салынған. * ''Медресе Султания'', Алеппо губернаторы Аз-Захир Ғазидың бастауымен салынып, 1223—1225 жылдары ұлы Малик әл-Азиз Мұхаммед бітірді. * ''Медресе әл-Фирдаус'' — Алеппоның ең әдемі мешіті.<ref>"Burns 1999 35"</ref> Алеппо әмірі Аз-Захир Ғази в 1234—1237 жылдары салдырған. * ''Алеппо ұлттық кітапханасы''. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары салынып, 1945 жылы қолданысқа берілген.<ref>Aleppo Culture [http://www.aleppo-cult.org/vb/showthread.php?t=1 National Library of Aleppo (in Arabic)]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Grand Seray d’Alep'' — губернатордың бұрынғы резиденциясы; 1920 жылы салынып, 1933 жылы ашылған. * '' Ханка әл-Фарафира'', сопылардың мекені, 1237 жылы салынған. * ''Бимаристан Арғун әл-Камили''. * ''Дар Ражаб Паша'' — сарайы. * ''Бәйт Жонблат'' — ескі қамал, XVI ғасырда Алеппоның күрт әмірі Хусейн Паша Ян Полат салдырған. * ''Медресе әл-Утмания'', ислами мектеп. Осман пашасы әл-Дурақи 1730 жылыс алдырған. * ''Бәйт Марраш''. XVIII ғасырда Марраш отбасы салдырған. * ''Баб әл-Фараж'' мұнарасы. 1898—1899 жылдары австрия архитекторы Картье салған.<ref>eAleppo [http://www.esyria.sy/ealeppo/index.php?p=stories&category=places&filename=200808080930013 Bab Al-Faraj tower (in Arabic)]</ref> '''христиан кварталы Жәйдәда''' көптеген тарихи ғимараттар бар<ref>{{cite web|title=Ministry of Tourism, Syria: Aleppine House (in Arabic)|url=http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=2081|archiveurl=http://www.webcitation.org/61KZBRt4a|archivedate=2011-08-30}}</ref> * ''Бәйт Ажықбаш'' ([http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ajikbash_House Beit Achiqbash]), 1757 жылыс алынған. * ''Бәйт Ғазалә''. * ''Бәйт Даллал''. * ''Бәйт Уәкил''. * ''Дар Бәзил''. XVIII ғасыр үйі, 2001 жылы бизнес-мектепке айналдырылды. * ''Дар Замария'', XVII ғасыр соңында салынған. ===Мұражайлары=== * [[Алеппо мұражайы]] * «Алеппо үйі» Бейт Ашыкбаш, Ждәйдә - әдет-ғұрып мұражайы * Алеппо цитаделі мұражайы * Бимаристандағы Аргун әл-Камили медицина және ғылым мұражайы * Бәйт-Ғазала, Ждәйдә - Алеппо мұражайы * Армян Апостолы шіркеуінің ескі армян Әулие Богородица шіркеуіндегі мұражайы, Ждәйдә ===Қақпалары=== * Баб әл-Хадид ([[:en:Bab al-Hadid]]) ''(باب الحديد)'' (Темір қақпа). * Баб әл-Макам ([[:en:Bab al-Maqam]]) ''(باب المقام)'' (әл-Мақам қақпасы). * Баб Антакия ([[:en:Bab Antakeya]]) ''(باب انطاكية)'' (Антиохия қақпасы). * Баб әл-Наср ([[:en:Bab al-Nasr]]) ''(باب النصر)'' (Жеңіс қақпасы). * Баб әл-Фараж ([[:en:Bab al-Faraj]]) ''(باب الفرج)'' (Босату қақпасы). * Баб Кыннасрин ([[:en:Bab Qinnasrin]]) ''(باب قنسرين)'' (Киннасрин қақпасы). * Баб Жнен '' ([[:en:Bab Jnen]])(باب الجنان)'' (Бақтар қақпасы). * Баб әл-Ахмар ''([[:en:Bab al-Ahmar]])(باب الأحمر)'' (Қызыл қақпа). ===Қазіргі Алеппо=== {{Panorama |image=File:Pano Alep 2.jpg |fullwidth=25551 |fullheight=3000 |caption=Алеппо панорамасы. |alt= |height=175 }} === Діни ғимараттар === [[Сурет:Forty Martyrs Cathedral of Aleppo, the belfry.jpg|220px|thumb|''Қырық азапкер соборы'']] [[Сурет:Khusruwiyah Mosque, Aleppo.jpg|left|220px|thumb|''Хусрууия мешіті'']] * Алеппо ұлы мешіті (Жамиғ әл-Кабир) ([[:ru:Великая мечеть Алеппо]]) немесе Умауилер мешіті, 715 жылы Уалидом I салдырған, құрылысты ізбасары Сулеймен бітірген. Мешіт маңғол шапқыншылы заманында 1260 жылы қатты қирады. Кейін қайта жөнделді. * Хусрууия мешіті ([[:en:Khusruwiyah Mosque]]), 1547&nbsp;жылы біткен, Атақты осман архитекторы [[Мимар Синан]]ның проектісімен салынған. * Әл-Нуқта мешіті ([[:en:Al-Nuqtah Mosque]]) шиғалар мешіті. Бұл жерде алдын монастырь болған, 944 жылы мешітке айналдырылған. * Әл-Адалия мешіті, 1555 жылы Алеппо әкімі Мұхаммед Паша салдырған. * Әл-Саффахия мешіті, 1425 жылыс алынған, сегізбұрышты минареттері бар. * Әл-Қайқан мешіті. * Алтын-Боға мешіті (1318). * Әл-Тауаши мешіті (14 ғ., 1537 жылы қайта жөнделген). * Қырық азапкер соборы ([[:en:Cathedral of the Forty Martyrs]]) — армян шіркеуі, Ждәйдә (XVI ғ.). * Алеппо орталық синагогасы ([[:en:Central Synagogue of Aleppo]]) — шам. 1200 жылы еврей қаумы салған. * Марониттік, Сирия православ, католик шіркеулері Ждәйдә кварталында орналасқан. ===Жойылған-өлі қалалар=== [[Сурет:Mushabbak Basilica Aleppo5.jpg|thumb|Базилика Мушаббак]] [[File:Kharab Shams Basilica, Dead Cities region, NW Syria.jpg|left|thumb|Хараб Шамс базиликасы]] [[Сурет:SYRIE 291.jpg|thumb|Айн Дара]] Алеппода көптеген жойлып кеткен қалаларлың қалдықтары бар. Олар Сирияның солтүстігінде шамамен 700-дей. Б.д.д. V ғасырға жататын бұл ғимараттар византия архитектурасының ақалдықтарының элементтері. Ең негізгілері Жәбәл Сәмған (Самаан тауы)нда орналасқан: * '''Қалота қамалы''', Алепподан солтүсиік-батыста 20 км қашықтықта орналасқан. Рим храммы ретінде б.д. 2 ғасырында тұрғызылған. 5 ғасырда христина дәуірінде храм базиликаға айналдырған. Хамданиттер мен византиялықтардың соғысы нәтижесінде шірккеу қамалға айналдырылды. * '''Базилика Хараб Шамс''', Алеппоның солтүстік-батысында 21 км., қашықтықты. * '''Фафертин шіркеуі''', Б.д.д. 372 жыл, Алеппо тарихшысы Абдулла Хажар бұл базиликаны әлемдегі ежелгі шіркеу дейді. * '''Сурқания''' елдімекені. * '''Кафр Қира''' — Бурж Ғайдардағы ежелгі ауыл. * '''Синхар''' немесе '''Симхар''' тарихи ауылы. * Базилика '''Мушаббак'''. * '''Баржака''' немесе '''Бурж Сулеймен''' — ауылы, тарихи елдімекен, Алепподан солтүстік-батыста 26&nbsp;км қашықтықта. * '''Шейх Сулеймен''' ежелгі шіркеуі, Алепподан солтүстік-батыста 28&nbsp;км қашықтықта. * '''Кафр-Набу''', Алепподан батыста 29 км қашықтықта орналасқан. * '''Брәд''' қаласы, Алепподан батыста 32 км қашықтықта орналасқан. Ішінде марониттік әулие Иулиан Аназарвтың (б.д. 399—402 ж.ж.) монастыры сақталған. * '''Қимар''' елді мекені. Алепподан солтүстік-батыста 35 км қашықтықта. * '''Әулие Симеон Храмы (Дәйр Сәмаан)'''. * '''Суғанә''' елдімекені. * '''Айн Дара''', сиро-хеттік храм, темір ғасыры. * '''Баб әл-Хауа''' ауылы, Алепподан 50 км ұзақтықта, батыста Туркия шекарасында. * '''Кирос''' (басқа аты: Хурус ([[Араб тілі|араб.]] حوروس) немесе Айюполис) — ежелгі қала. ==Алеппо әміршілері== {{Col-begin}} {{Col-3}} ===Хамданидтер заманы=== * [[945 жыл]] — [[967 жыл]] Сәйфуд-Дәулә Али I * [[967 жыл]] — [[991 жыл]] Саид әд-Даула Шәриф I * [[991 жыл]] — [[1002 жыл]] Саид әд-Даула Саид * [[1002 жыл]] — [[1004 жыл]] Абул Хасан Али II * [[1004 жыл]] — Абул Мәйли Шәриф II * [[1004 жыл]] — [[1023 жыл]] Египттің құрамында<ref name="Алеппо әміршілері">[http://www.alexhistory.narod.ru/World/Hronology/Titles/Emir_of_Aleppo Алеппо әміршілері] htm</ref> {{Col-3}} ===Мирдасидтер заманы=== * 1023 - 1029 Салих ибн Мирдас * 1029 - 1037 Шиблуад Дәула Насир * 1037 - 1042 Египттің құрамында * 1042 - 1057 Муғизз әд-Дәула Тәмәл * 1057 - 1060 Египттің құрамында * 1060 - 1061 Рашид әд-Дәула Махмұт * 1061 - 1062 Муғизз әд-Дәула Тәмәл * 1062 Абу Дуйәблә Атийә * 1062 - 1075 Рашид әд-Дәула Махмұт * 1075 - 1079 Селжұқтар * 1075 - 1076 Жәлал әд-Дәула Насир * 1076 - 1079 Абул Фадайыл Сабиқ<ref name="Алеппо әміршілері"/> {{Col-3}} ===Селжұқтар заманы=== * 1095 - 1113 Радуан * 1113 - 1114 Алып Арслан әл-Ахрас * 1114 - 1117 Сұлтан Шах * 128 - 1146 Мосул әміршілігі құрамында<ref name="Алеппо әміршілері"/> ===Зенгидтер заманы=== * 1146 - 1174 Махмұт Нуреддин * 1174 - 1181 Исмаил ас-Салих * 1181 - 1182 Мосул әміршілігі құрамында * 1182 - 1183 Зәнгі II Имадуд Дин * 1183 Алеппо Айюбилер сұлтандығына өтті<ref name="Алеппо әміршілері"/> {{Col-3}} {{Col-end}} ==Алеппо кварталдары== [[File:Al-Hatab Square 01.jpg|thumb|әл-Хатаб көшесі]] [[File:Street called around the Citadel, Aleppo.jpg|thumb|Ұғлыбек кварталы]] [[File:Dar Basile alley of Jdayde Historic district, Aleppo, 2010.jpg|thumb|Дәр Бәзил - Ждәйдә кварталы]] ===Ескі қала-цитадельдің ішіндегі кварталдар=== *әл-Ағжам - Al-A'ajam الأعجام *Алтын Бұға - Altunbogha ألتونبوغا *Ақаба - Aqabeh العقبة *Бахсита - Bahsita بحسيتا *Бандара - Bandara البندرة *әл-Байада - Bayadah البياضة *әл-Фарафира - Farafira الفرافرة *әл-Жаллум - Jalloum الجلوم *әл-Жибәйлә - Jbeileh الجبيلة *әл-Мағазлә - Maghazleh المغازلة *әл-Мустадмийә - Mustadmiyeh المستدمية *Ұғлыбек - Oghlubek أوغلبك *Қалғат әл-Шәриф - Qala'at al-Sharif قلعة الشريف *әл-Қасилә - Al-Qasileh القصيلة *әл-Сафахия - Saffahiyah السفاحية *Сахат Бизза - Sahet Bizzeh ساحة بزة *Суқ әл-Мәдинә - Suq al-Madina سوق المدينة *Тәллә әл-Сәудә - Tallet Alsauda تلة السودة ===Цитадельдің сыртындағы кварталдар=== *әл-Абраж - Abraj الأبراج *Ақйол - Aghyol أقيول *әл-Мажи - Almaji ألمجي *әл-Баллат - Ballat البلاط *әл-Бәсәтинә - Basatneh البساتنة *Банқуса - Banqusa بانقوسا *әл-Фирдаус - Fardos الفردوس *әл-Һәзәзә (Сайид Али) - Hazzazeh (Sayed Ali) (الهزازة (السيد علي *әл-Ждәйдә (Бәйт Махб) - Jdeydeh quarter (Beit Meheb) (الجديدة (بيت محب *әл-Мағади - Ma'adi المعادي *әл-Мағайир - Maghayer المغاير *Қарлұқ - Qarleq قرلق *Қастал әл-Харами - Qastal Harami قسطل الحرامي *Сажылыхан - Sajlikhan صاجليخان *әл-Шарағсус - Shara'sous الشرعسوس *әл-Тәдрибә - Tadribeh التدريبة *әл-Уәкилийә - Wakiliyeh الوكيلية ===Алеппоның осы заманғы аудандары=== {{Col-begin}} {{Col-3}} *әл-Ағзамия - A'zamaiyeh الأعظمية *әл-Андалус - Andalus الأندلس *әл-Ансари - Ansari الأنصاري *әл-Ашрафия - Ashrafiyeh الأشرفية *Дахиятул Асад - Al-Assad neighborhood ضاحية الأسد *әл-Азизия - Aziziyeh العزيزية *Бустан Гүл Аб - Bostan Kelab بستان كل آب *әл-Фурқан - Furqan الفرقان *Бағдад станциясы - Gare de Baghdad محطة بغداد *әл-Хамдания - Hamdaniyeh الحمدانية *әл-Хамидия - Hamidiyeh الحميدية *Һанану қаласы - Hanano city مدينة هنانو *әл-Харири - Hariri الحريري {{Col-3}} *әл-Жәмилийә - Jamiliyeh الجميلية *әл-Кәлләсә - Kallaseh الكلاسة *әл-Кәуәкиби (әл-Мәртини) - (Kawakibi (Martini) (الكواكبي (المارتيني *әл-Халидийә - Khalidiyeh الخالدية *әл-Машариқа - Masharqa المشارقة *әл-Мидан - Midan الميدان *әл-Мухафаза - Muhafaza المحافظة *Жаңа Алеппо - New Aleppo حلب الجديدة *әл-Шәһбә әл-Жәдидә - New Shahba الشهباء الجديدة *әл-Ғумран - Omran العمران *әл-Уруба - Ourubeh العروبة *әл-Сәбил - As-Sabil السبيل *Сәйфуд Дәулә - Saif al-Daulah سيف الدولة {{Col-3}} *әл-Сахур - Sakhur الصاخور *Салахуддин - Salah ad-Din صلاح الدين *әл-Салихин - Salheen الصالحين *әл-Шиғар - Sha'ar الشعار *әл-Шаһба (Могамбо) - Shahba (Mogambo) (الشهباء (موغامبو *Нил көшесі - Share' an-Nil شارع النيل *Шейх Мақсұт - Sheikh Maqsoud الشيخ مقصود *әл-Шуһада - Shuhada الشهداء *әл-Сулеймания - Suleimaniyeh السليمانية *әл-Сарийан - The Syriac quarter السريان *Тариқ ибн Зияд - Tariq ibn Ziyad طارق بن زياد *әл-Заһра - Az-Zahra الزهراء *әл-Зуһур - Az-Zuhoor الزهور {{Col-3}} {{Col-end}} ==Алеппо жоғарғы оқу орындары== ===Мемлекеттік университеттер=== * [[:en:Aleppo University|Алеппо университеті]], студенттер саны 60 мыңнан асады. Университеттің 18 факультеті, 8 техникалық мамандықтар беретін колледжі бар. * [[:en:Al-Assad Military Engineering Academy|Асад әскери-инженерлік академиясы]] ({{lang-ar|أكاديمية الأسد للهندسة العسكرية}}). ===Жекеменшік университеттер=== 2010 жылғы есеп бойынша қалада 4 жекеменшік университет бар: * [[:en:Private University of Science and Arts|(PUSA), Білім және Өнер университеті]]. * [[:en:Gulf University|(GU), Шығанақ университеті]]. * [[:en:Mamoun University for Science and Technology|(MUST), Мамун атындағы ғылым және техника университеті]]. * Эбла жекеменшік университеті. ===Лицей-мектептер=== Қалада бірнеше христиан, армян қоғамының мектептері және [[:en:International School of Aleppo|Алеппо халықаралық мектебі]], [[:en:Lycée Français d'Alep|Алеппо француз мектебі]] бар. ==Алеппода орналасқан консулдықтар== Хан әл-Жумрукте британ, голланд, француз консулдықтары болған. Хан әл-Наххасыинде венецияндық консул қоныстанған. Бельгия консулында осы ғимаратта болған. Италия (1548), Франция (1562), Британия (1583), Голландия (1607) ортағасырда Алеппода консулдықтарын ашқан.<ref>http://jamahir.alwehda.gov.sy/__archives.asp?FileName=31377659020110928232531 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428104428/http://jamahir.alwehda.gov.sy/__archives.asp?FileName=31377659020110928232531 |date=2015-04-28 }}</ref>. 1908-1924 жылдары аралығында АҚШ-тың консулдығы болған.<ref>http://adana.usconsulate.gov/history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101000100/http://adana.usconsulate.gov/history.html |date=2012-11-01 }}</ref> ===Қазіргі консулдықтар=== * [[Армения]] консулдығы, * [[Бельгия]] консулдығы * [[Болгария]] консулдығы * [[Нидерланд|Голландия]] консулдығы * [[Үндістан]] консулдығы * [[Ирландия]] консулдығы * [[Канада]] консулдығы * [[Мальта]] консулдығы * [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]] консулдығы * [[Ресей]] консулдығы, * [[Түркия]] консулдығы, * [[Филиппин]] консулдығы * [[Финляндия|Фин]] консулдығы * [[Франция|Француз]] консулдығы, * [[Чили]] консулдығы * [[Чехия]] консулдығы * [[Швейцария|Швед]] консулдығы <ref>http://embassy.goabroad.com/embassies-in/syria {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721220308/http://embassy.goabroad.com/embassies-in/syria |date=2012-07-21 }}</ref> ==Спорт== [[File:Aleppo International Stadium, day view, 2009 (2).jpg|thumb|220px|[[Алеппо халықаралық стадионы]]]] Алеппода спорттың дамыған түр ол футбол. Алепподан көптеген футбол клубтары бар. Олардың ішінде "әл-Иттихад Алеппо" Сирия дивизиясында алдыңғы қатарда. Қалада 75 мың көрерменді сыйдыра алатын халықаралық стадион орналасқан.<ref>http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/syria.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316200947/http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/syria.shtml |date=2012-03-16 }}</ref> Қаладағы негізгі спорт клубтары: {|style="margin:0 0 0 1em; background:#ffffff; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |- style="background:#efefef; border-bottom:2px solid gray;" ! Клуб |- |[[:en:Al-Ittihad Aleppo|әл-Иттихад Алеппо]] </tr> |[[:en:Al-Horriya|әл-Хуррия]] </tr> |[[:en:Jalaa Sporting Club|Жалға Спорт клубы]] </tr> |[[:en:Al-Yarmouk SC Aleppo|әл-Йармук спорт клубы]] </tr> |[[:en:Ourubeh Club|Оруба спорт клубы]] </tr> |} Әл-Иттихад Сирияның атақты клубтарынан. Клубтың 15 мың көрерменге арналған жеке стадионы бар. Екінші орында Әл-Хуррия және Әл-Йармук клубтары. Алеппо халқының қызығатын тағы бір спорт түрі ол баскетбол. Қалада 12 клуб бар. Бұдан бөлек теннис, гандбол, волейбол, үстел теннисі, жүзу клубтары бар. == Алеппоның атақты адамдары == * Симеон Столпник * Әулие Марон * Әл-Бухтури * Сайфд Даула * Павел Алеппский, Алеппо архидиакон, саяхатшы (XVII век) * Филлип Стамма&nbsp;— шахматшы және жазушы, 1705 ж.т. * Абдур Рахман әл-Кауакиби, ойшыл, діни реформатор. * Мараа Маллах әл-Паша, Алеппо генерал-губернаторы 1924-26. * Рисқулла Хассун, 1855 жылы тұңғыш сирия газетін шығарушы * Кестаки әл-Хәмси, XIX ғасыр ақыны. * Сати әл-Хусари, араб ұлтшлыдары лидері * Омар Абу-Риш, осы заманғы ақын * Мұхаммед Фарис, тұңғыш Сирия ғарышкері * Мустафа Аккад, продюсер және режиссёр. [[:en:Mohammad, Messenger of God|"Мұхаммед Алла елшісі"]] (1976) және [[:en:Lion of the Desert|Омар Мұхтар]] (1980), фильмдерінің режиссеры. * Назим әл-Кудси, бұрынғы Сирия президенті. * Амин әл-Хафиз, бұрынғы Сирия президенті. * Уахби әл-Харири, суретші және архитектор * Антраник Дзаругян&nbsp;— армян жазушысы, ақын.. * Джордж Тутунджян, әнші. * Карник Саргсян, әнші. * Левон Тер-Петросян, Армения Республикасының экс-президенті (1991—1998). * Вардан Осканян, Армения сыртқы істер министрі (1998—2008). * Арам Караманукян, Сирия әскерінің 1940 - 1950 жылдардағы командирі. * Фатих Мударрис, сириялық суретші, 1922 ж.т. * Абдур Рахман, скульптор. * [[Авраам Руссо]], әнші * Мұхаммед Нажи әл-Отари, қазіргі Сирия премьер-министрі. * Профессор Мамун Фанса, Адам және табиғат мемлекеттік мұражай директоры, Ольденбург&nbsp;— Германия. * Лоай Қаяли, сириялық суретші. * Назир Фанса, журналист және Сирияның 1949 жылғы вице-президенті. == Халқы == [[File:Tilel Street, Aleppo (4).jpg|thumb|Тиләл көшесі]] [[File:Aleppo Jdeydeh.jpg|thumb|220px|Армян кварталы]] Алеппоның тұрғындарының көпшілі — араб-мұсылмандар. Христиан [[Армяндар]], [[гректер]], [[Марониттік католик шіркеуі]], сириялық [[Католицизм|Католик]] және еврей, американ [[Протестант]]тық қоғамдары бар. {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Халқы !! Өсуі, %± |- | '''1883''' || 99 179 || - |- | '''1901''' || 108 143|| 9.0 % |- | '''1922''' || 156 748|| 44.9&nbsp;% |- | '''1925''' || 210 000|| 34.0&nbsp;% |- | '''1934''' || 249 921|| 19.0&nbsp;% |- | '''1944''' || 325 000|| 30.0&nbsp;% |- | '''1950''' || 362 500 || 11.5&nbsp;% |- | '''1960''' || 425 467|| 17.4&nbsp;% |- | '''1965''' || 500 000 || 17.5&nbsp;% |- | '''1983''' || 639 000|| 27.8&nbsp;% |- | '''1990''' || 1 216 000 || 90.3&nbsp;% |- | '''1995''' || 1 500 000|| 23.4&nbsp;% |- | '''2000'''|| 1 937 858|| 29.2&nbsp;% |- | '''2004''' || 2 181 061|| 12.6&nbsp;% |- | '''2005''' || 2 301 570 || 5.5&nbsp;% |} ===Тарихы=== XIX ғасырдың басында Халебтің 200 мың тұрғыны болды. Қаланың сауда орындары, фабрикалары болды. Фабрикасынан шыққан жібек маталары, қағаз өнімдері, жүн, тері бүкіл Шығысты қамтамасыз етті. Бірақ зәлзала, оба, холера халықтың жағдайын нашарлатып, азайтып жіберді. Алеппо тарихшысы, шейх Камил әл-Газзи ([[1853 жыл|1853]]—[[1933 жыл|1933]]), [[1822 жыл]]ғы [[зілзала]]дан бұрын қала халқы 400 мың болатын дейді. Кейін [[холера]] мен [[оба]] ([[1823 жыл|1823]] және [[1827 жыл|1827]] ж.ж.) Халеб тұрғындарын 110 мыңға дейін азайтып жіберді.<ref>Saint Terezia Church Aleppo [http://www.terezia.org/section.php?id=1823 Christians in Aleppo at the end of the Ottoman Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009230825/http://www.terezia.org/section.php?id=1823 |date=2017-10-09 }}</ref>. 1901 жылы Алеппо халқы 108 143 адам болды. Олардан [[Ислам|мұсылмандар]]&nbsp;— 76 329 (70,58&nbsp;%), [[Католицизм|христиан-католиктер]]&nbsp;— 24 508 (22,66&nbsp;%); және [[Яһудилік|иудейлер]]&nbsp;— 7 306 (6,76&nbsp;%)<ref>Alepppo in One Hundred Years 1850—1950, vol.2 page 3, 1994 Aleppo. Authors: Mohammad Fuad Ayntabi and Najwa Othman</ref>. Христиандар армян босқындары келгенде көбейді. [[Геноцид|1915 жылғы армян геноциді]]). Бірінші армян босқындары келгенде ([[1915]]—[[1922 жыл|1922]]) Алеппо халқы [[1922 жыл]]ы 156 748 адам болды, оның ішінде: [[Ислам|мұсылмандар]] 97 600 адам (62,26&nbsp;%), [[Католицизм|христиан-католиктер]]&nbsp;— 22 117 (14,11&nbsp;%), [[Яһудилік|иудейлер]]&nbsp;— 6 580 (4,20&nbsp;%), [[Еуропа|еуропалықтар]] сол кезде 2 652 (1,70&nbsp;%), [[Геноцид|армян босқындары]]&nbsp;— 20 007 (12,76&nbsp;%) және басқалары&nbsp;— 7 792 (4,97&nbsp;%)<ref>Alepppo in One Hundred Years 1850—1950, vol.3 page 26, 1994 Aleppo. Authors: Mohammad Fuad Ayntabi and Najwa Othman</ref><ref>The Golden River in the History of Aleppo, ({{lang-ar|نهر الذهب في تاريخ حلب}}), vol.1 (1922) page 256, published in 1991, Aleppo. Author: Sheikh Kamel Al-Ghazzi</ref>. Екінші армян босқындары 1923 жылы келді.<ref>The Golden River in the History of Aleppo ({{lang-ar|نهر الذهب في تاريخ حلب}}), vol.3 (1925) pages 449—450, published in 1991, Aleppo. Author: Sheikh Kamel Al-Ghazzi</ref>. [[1923 жыл|1923]]—[[1925 жыл|1925]] жылдары қалаға 40 000 армян келді, Алеппо халқы 1925 жылдың соңына қарай 210 000 адамға көбейді. Олардың ішінде: [[армяндар]] 25&nbsp;%<ref>{{cite book | last = Hovannisian | first = Richard G. | authorlink = Richard G. Hovannisian | title = The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York | year =2004 | isbn = 1-4039-6422-X | page =425}}</ref>. [[1944 жыл]]ы Алеппо тұрғыны 325 000 адам болды, олардың 112 110 (34,5&nbsp;%) христиандар (армяндар&nbsp;— 60 200).Алеппо христиандарының жартысы [[1947 жыл]]ға дейін армяндар болды. Дегенмен одан кейін армян репатриациясы уақытында армяндардың көпшілгі Советтік Арменияға көшті.([[1946 жыл|1946]]—[[1967 жыл|1967]]). ==Бауырлаc қалалары== *{{Flagicon|Turkey}} [[Измир]], [[Түркия]] 5 мамыр 1993.<ref>{{cite web |title = Izmir sister cities |url = http://www.izmir-yerelgundem21.org.tr/kardes.htm|language=Turkish}}</ref> *{{Flagicon|France}} [[Лион]], Франция 18 қазан 2000.<ref name="Lyon">{{cite web |url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon'' |publisher=[[copyright|©]] 2008 Mairie de Lyon |accessdate=2009-07-17}}</ref> *{{Flagicon|Turkey}} [[Газиантеп]], [[Түркия]] 13 қараша 2005.<ref>{{cite web |title = Gaziantep cultural committee: Gaziantep sister cities, Aleppo-Syria (in Turkish) |url = http://www.gaziantepkultursanat.org/gaziantep/kardes_sehirleri/halep.htm}}</ref> *{{Flagicon|Belarus}} [[Brest, Belarus|Брест]], [[Беларусия]] 28 қаңтар 2010.<ref>{{cite web |title = Jamahir newspaper: 28 қаңтар 2010 (in Arabic)|url = http://jamahir.alwehda.gov.sy/_View_news2.asp?FileName=103164560320100127234904}}</ref> ==Қазақстанмен байланысы== [[2008 жыл]]ы [[20 маусым]] [[Астана|Астана қаласында]] С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің мәжіліс залында «Қуаң аймақтардың ауыл шаруашылығын зерттеу бойынша Халықаралық орталықтың» бас директоры Махмуд Мохаммед Башир Эл-Солхпен кездесу өтті. Орталықтың бас кеңсесі Алеппо қаласында орналасқан. Махмуд Эл-Солх Орталық Азия мен Кавказ жағалауындағы мемлекеттердің ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту жөнінде және ICARDA аймақтың кеңсесін құрудың маңыздылығы туралы дәріс оқыған.<ref>http://ns1.inform.kz/kaz/article/1207170 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308002408/http://ns1.inform.kz/kaz/article/1207170 |date=2016-03-08 }}</ref> [[2011 жыл]]ы [[сәуір]]дің 16-25 фитосанитарлық қауіпсіздік зертханасының меңгерушісі Рсалиев Ш.С. Сирияның Алеппо қаласына (ИКАРДА) Құрғақ аймақтардың ауыл шаруашылығын зерттеу жөніндегі халықаралық орталықтың шақыруы бойынша дәнді дақылдар тоты бойынша халықаралық симпозия жұмысына қатысты, [[БҰҰ]] сауда және ауыл шаруашылық ұйымы - ФАО-ның қаржыландыруымен. ==Транспорт== [[Сурет:Aleppo (2) cropped.jpg|thumb|left|250px|Алеппо аэропорты]] [[Сурет:Baghdad Railway LOC 04665u.jpg|thumb|right|220px|Бағдад теміржолы, 1900-1910 жылдар]] ===Темір жолы=== 1911 жылы Осман сұлтаны Бағдадта темір жолы салумен айналысқан уақытта, темір жол Алепподан өтті. Ос себепті Алепподағы вокзал "Бағдад темір жолы" ([[:en:Baghdad Railway]]) деп аталады. Алеппоны Анкарамен жалғастырды. Аталмыш темір жол қазірге дейін бар. Алеппо мен Дамаск арасында да темір жол салынған. ===Әуе жолы=== Алеппо халықаралық аэропорты ([[:en:Aleppo International Airport]]) бар. Жаңа аэропот 1999 жылы салынған.<ref>[http://www.terezia.org/section.php?id=1823 نبذة تاريخية عن مطار حلب الدولي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009230825/http://www.terezia.org/section.php?id=1823 |date=2017-10-09 }}</ref> Аэропот '''Сирия араб әуежолдарына''' қарасты ({{lang-ar|مؤسسة الطيران العربية السورية}}; [[Ағылшын тілі|ағыл]]. — ''Syrian Arab Airlines'' / ''Syrianair''). Syrianair — [[:en:AACO]] альянсының мүшесі ([[:en:Arab Air Carriers Organization]]). == Қызықты фактілер == * Алеппода әзірбайжан ақыны [[:ru:Насими|Насимидің]] ([[1370 жыл|1370]] - [[1417 жыл|1417]]) мазары бар. Насими [[1417 жыл]]ы тұтқындалып, өлтірілген. Мазардың кілті Насимидің ұрпақтарында<ref>[http://ru.apa.az/print.php?id=155416 APA&nbsp;— Посол Маир Алиев: «Соглашение между Анкарой и Дамаском о транзите газа создало благоприятную почву для транспортировки азербайджанского голубого топлива в Сирию»&nbsp;— &lt;font …<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302061453/http://ru.apa.az/print.php?id=155416 |date=2010-03-02 }}</ref>. * [[Армения]]ның бірінші президенті [[:ru:Тер-Петросян, Левон Акопович|Левон Тер-Петросян]] [[1945 жыл|1945]] жылы Алеппода туған. * [[Әбу Насыр Әл-Фараби|Әбу Наср Мұхаммад ибн Тархан ибн Узлағ әл-Фараби]] ([[870 жыл|870]]-[[950 жыл|950]]) – қыпшақ даласынан шыққан ұлы энциклопедист ғалым, ойшыл, философ, математик, астролог, музыка теоретигі. Әскер басының отбасында дүниеге келген. Отырар медресесінде, Шаш, Самарқан, Бұхара, кейін Харран, Мысыр, Халеб (Алеппо), Бағдад шаһарларында білім алған. ===Галерея=== <center> <gallery widths="140" heights="140px" perrow=5> File:Rahman mosque.jpg|ар-Рахман мешіті File:Aleppo-Great-mosque-Alp.jpg|[[Алеппо ұлы мешіті]] File:Saint Elijah Maronite Cathedral, Aleppo (4).jpg|Әулия Иоияның Маронит соборы File:Tawhid and Saint George Alp.jpg|Таухид мешіті әулие Георгий шіркеуі </gallery> </center> == Тағы қараңыз == * [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] == Дереккөздер == {{reflist|2}} == Тағы қараңыз == ===Бүліктер=== * [[:ru:Алеппский погром 1947 года|1947 жылғы Алеппо бүлігі орыс тілінде]] * [[:ru:Еврейский исход из исламских стран|Еврейлердің ислам елдерінен көшуі]] * [[:ru:Багдадский погром 1941 года|1941 жылғы Бағдад бүлігі]] * [[:ru:Погром в Триполи 1945 года|1945 жылғы Триполи бүлігі]] * [[:ru:Каирский погром 1945 года|1945 жылғы каир бүлігі]] * [[:ru:Аденский погром 1947 года|1947 жылғы Аден бүлігі]] * [[:en:1947 Aleppo pogrom|Алеппо бүлігі ағылшын тілінде]] ===Алеппо кодексі=== {{commons category|Aleppo Codex}} *[http://aleppocodex.org/ The Aleppo Codex Website] *[http://www.mechon-mamre.org/ Mechon Mamre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807031430/http://www.mechon-mamre.org/ |date=2011-08-07 }} - Electronic text of the [[Hebrew Bible]] based largely on the Aleppo Codex. * [[:commons:Category:Aleppo Codex|Wikimedia Commons]] - full online digital images in several files. * [http://www.seforimonline.org/seforimdb/index.php Seforim Online] - two online digital images, each in a single large file (the same images are found at the Wikimedia Commons in several smaller files): **[http://www.seforimonline.org/seforimdb/index.php?table_name=seforim_database&function=details&where_field=id&where_value=262 medium resolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108220523/http://www.seforimonline.org/seforimdb/index.php?table_name=seforim_database&function=details&where_field=id&where_value=262 |date=2011-01-08 }} (number 262 in the database) **[http://www.seforimonline.org/seforimdb/index.php?table_name=seforim_database&function=details&where_field=id&where_value=262 high resolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108220523/http://www.seforimonline.org/seforimdb/index.php?table_name=seforim_database&function=details&where_field=id&where_value=262 |date=2011-01-08 }} (number 263 in the database), contains most of the manuscript but missing parts of some books. *[http://www.jerusalem-crown.co.il/website/files/images/4-eng25.pdf The History and Authority of the Aleppo Codex], by Yosef Ofer (pdf) *[https://web.archive.org/web/20040413213903/http://www.imj.org.il/eng/shrine/aleppo.html Israel Museum shrine of the Book] *[http://www.mechon-mamre.org/ Mechon Mamre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807031430/http://www.mechon-mamre.org/ |date=2011-08-07 }} - Electronic text of the [[Hebrew Bible]] based on the Aleppo Codex *[http://www.bible-researcher.com/aleppo.html History of the Aleppo Codex] *[http://www.ucalgary.ca/~elsegal/Shokel/000203_Keter.html Segal, The Crown of Aleppo] *{{he icon}} [http://mikranet.cet.ac.il/pages/item.asp?item=3279 Copies of the Aleppo Codex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721161343/http://mikranet.cet.ac.il/pages/item.asp?item=3279 |date=2011-07-21 }} * [http://www.jta.org/cgi-bin/iowa/news/article/2007120920071207aleppo.html Dina Kraft, From Maimonides to Brooklyn: The mystery of the Aleppo Codex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211215610/http://www.jta.org/cgi-bin/iowa/news/article/2007120920071207aleppo.html |date=2007-12-11 }} == Сыртқы сілтемелер== {{Commons category|Aleppo}} {{Commons category|Aleppo citadel}} * [http://www.aleppocitadelfriends.org www.aleppocitadelfriends.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114074243/https://aleppocitadelfriends.org/ |date=2019-01-14 }} * [http://www.allcastles.ru/syria/aleppo.html История и архитектура цитадели Алеппо] * [http://www.aleppo-city.gov.sy/ Aleppo City official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707035543/http://www.aleppo-city.gov.sy/ |date=2012-07-07 }} * [http://www.alp-city.org/ Aleppo City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129082815/http://www.alp-city.org// |date=2014-01-29 }} * [http://www.aleppo-sy.com/ Aleppo Governorate] * [http://www.udp-aleppo.org/?id=155 3-D Old Aleppo map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315104152/http://www.udp-aleppo.org/?id=155 |date=2012-03-15 }} * [http://www.ovpm.org/en/syrian_arab_rep/aleppo/ Organization of World Heritage Cities] * [http://www.esyria.sy/ealeppo/ Aleppo news and services (eAleppo)] * [http://collections.si.edu/search/results.jsp?date.slider=&date.slider=&date.slider=&q=ernst+herzfeld+&view=grid&fq=place:%22Aleppo+%28Syria%29%22 Ernst Herzfeld Papers, Series 5: Drawings and Maps, Records of Aleppo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008044851/http://collections.si.edu/search/results.jsp?date.slider=&date.slider=&date.slider=&q=ernst+herzfeld+&view=grid&fq=place:%22Aleppo+(Syria)%22 |date=2011-10-08 }} Collections Search Center, S.I.R.I.S., Smithsonian Institution, Washington, D.C. * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.lure.of.aleppo.htm Lynn Teo Simarski, ''The Lure of Aleppo'', 1987, Saudi Aramco World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007211537/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198704/the.lure.of.aleppo.htm |date=2012-10-07 }} * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199903/restoring.old.aleppo.htm William Graves, ''Restoring Old Aleppo'', 1999, Saudi Aramco World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007211543/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199903/restoring.old.aleppo.htm |date=2012-10-07 }} * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200402/suq.4000.years.behind.the.counter.in.aleppo.htm, Louis Werner, ''4000 Years Behind the Counters in Aleppo'', 2004, Saudi Aramco World]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://syria-foto.com/album2 Фотографии г. Халеб] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126055922/http://www.syria-foto.com/thumbnails.php?album=2 |date=2013-01-26 }} * {{cite web | url = http://istoriya.info/comment/aleppo.shtml | title = Алеппо حلب (Halab) | work = Восток-Запад: Великое противостояние | accessdate = 29 қазан 2009 | description = Историко-географический комментарий к арабским источникам времён крестовых походов }} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Сирия қалалары]] 6112qn4mluw0s2sie3w05l77iez9otw 0 211113 3630779 2901429 2026-07-16T22:43:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630779 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Кальштадт |шынайы атауы = Kallstadt |сурет = [[Сурет:Kallstadt Hauptstrasse.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Kallstadt.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=29 |lat_sec=26 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=10 |lon_sec=33 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бад-Дюркхайм |кестедегі аудан = Бад-Дюркхайм (аудан){{!}}Бад-Дюркхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Гюнтер Франц Перзон |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,58 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 134 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1206 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06322 |пошта индексі = 67169 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DÜW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 3 32 028 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.kallstadt.de/ |сайт тілі = de }} '''Кальштадт''' ({{lang-de|Kallstadt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бад-Дюркхайм (аудан)|Бад-Дюркхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1206 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 3 32 028''. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Франц Перзон. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.kallstadt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902110102/https://www.kallstadt.de/ |date=2019-09-02 }} {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бад-Дюркхайм ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] j8qn3jlsllyhlo01s1p7wry22j5pe23 0 230023 3630575 1833991 2026-07-16T13:26:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630575 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Изоле-Тремити |шынайы атауы = Isole Tremiti |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=7 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=15 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Апулия |кестедегі аймақ = Апулия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Фоджа (провинция){{!}}Фоджа |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Giuseppe Calabrese |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 417 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 134 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 882 |пошта индексі = 71040 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 071026 |ортаққордағы санаты = Isole Tremiti |сайты = http://www.comune.isoletremiti.fg.it |сайт тілі = it }} '''Изоле-Тремити''' ({{lang-it|Isole Tremiti}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Апулия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Фоджа (провинция)|Фоджа]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 417 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 134 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 71040. Елді мекеннің қамқоршысы — Дева Мария.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0882463063 * Электронды поштасы: info@comune.isoletremiti.fg.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.isoletremiti.fg.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904215249/http://www.comune.isoletremiti.fg.it/ |date=2009-09-04 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Фоджа провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Апулия елді мекендері]] g9n65prz0ylxqkz5eggk8x79k24cteo 0 230605 3630778 1834072 2026-07-16T22:42:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630778 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кальчано |шынайы атауы = Calciano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=35 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=16 |lon_min=12 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Базиликата |кестедегі аймақ = Базиликата |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Матера (провинция){{!}}Матера |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Salvatore Auletta |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 420 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 819 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 19 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 835 |пошта индексі = 75010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 077004 |ортаққордағы санаты = Calciano |сайты = http://www.comune.calciano.mt.it |сайт тілі = it }} '''Кальчано''' ({{lang-it|Calciano}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Базиликата]] әкімшілік аймағына қарасты [[Матера (провинция)|Матера]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 819 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 19 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 48 км² шамасында. Пошта индексі — 75010. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0835 672016 * Электронды поштасы: sindaco@comune.calciano.mt.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.calciano.mt.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229084335/http://www.comune.calciano.mt.it/ |date=2012-02-29 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Матера провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Базиликата елді мекендері]] rko7be7ukzra3w3ikhaz2nbhv13sr7o 0 231485 3630930 1834722 2026-07-17T08:09:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630930 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кастелло-ди-Серравале |шынайы атауы = Castello di Serravalle |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=26 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=4 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Эмилия-Романья |кестедегі аймақ = Эмилия-Романья |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Болонья (провинция){{!}}Болонья |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 39,18 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 182 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3977 |санақ жылы = 2001 |тығыздығы = 101,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = serravallesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 051 |пошта индексі = 40050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 37018 |ортаққордағы санаты = Castello di Serravalle |сайты = http://www.comune.castellodiserravalle.bo.it |сайт тілі = it }} '''Кастелло-ди-Серравале''' ({{lang-it|Castello di Serravalle}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Эмилия-Романья]] әкімшілік аймағына қарасты [[Болонья (провинция)|Болонья]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3977 адамды құрайды&nbsp;(2001). Халық тығыздығы 101,5 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 39,18 км² шамасында. Пошта индексі — 40050. Жыл сайынғы мерекесі — 23 шілде. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.castellodiserravalle.bo.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227044607/http://www.comune.castellodiserravalle.bo.it/ |date=2008-12-27 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Болонья провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Эмилия-Романья елді мекендері]] nfbin54yt8111k0vzzl97m4rjjqho9z 0 232925 3630858 1836240 2026-07-17T06:38:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630858 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Карточето |шынайы атауы = Cartoceto |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=45 |lat_sec=51 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=52 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Марке |кестедегі аймақ = Марке |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Пезаро-э-Урбино (провинция){{!}}Пезаро-э-Урбино |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ivaldo Verdini |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 23 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 235 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7933 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 343 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 721 |пошта индексі = 61030 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 41010 |ортаққордағы санаты = Cartoceto |сайты = http://www.comune.cartoceto.pu.it |сайт тілі = it }} '''Карточето''' ({{lang-it|Cartoceto}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Марке]] әкімшілік аймағына қарасты [[Пезаро-э-Урбино (провинция)|Пезаро-э-Урбино]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7933 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 343 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі — 61030. Елді мекеннің қамқоршысы — San Bernardino.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 721 898 123 * Электронды поштасы: comune.cartoceto@provincia.ps.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.cartoceto.pu.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425074144/http://www.comune.cartoceto.pu.it/ |date=2010-04-25 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Пезаро-э-Урбино провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Марке елді мекендері]] iwbq8kmsk3w8wqz4zprfdqkrcyfxnb0 0 233489 3630931 1836994 2026-07-17T08:10:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630931 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кастель-Вискардо |шынайы атауы = Castel Viscardo |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=45 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=59 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Умбрия |кестедегі аймақ = Умбрия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Терни (провинция){{!}}Терни |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 26 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 507 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3046 |санақ жылы = |тығыздығы = 117 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = castellesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 0763 |пошта индексі = 5014 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 055010 |ортаққордағы санаты = Castel Viscardo |сайты = http://www.comune.castelviscardo.tr.it |сайт тілі = it }} '''Кастель-Вискардо''' ({{lang-it|Castel Viscardo}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Умбрия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Терни (провинция)|Терни]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3046 адамды құрайды. Халық тығыздығы 117 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26 км² шамасында. Пошта индексі — 5014. Елді мекеннің қамқоршысы — Антоний Падуанский.&nbsp; == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.castelviscardo.tr.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827212145/http://www.comune.castelviscardo.tr.it/ |date=2008-08-27 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Терни провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Умбрия елді мекендері]] ompx0khjndbjt5087ws4k8neh9bzo6e 0 233797 3630776 1837064 2026-07-16T22:04:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630776 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Калиццано |шынайы атауы = Calizzano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=14 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=07 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лигурия |кестедегі аймақ = Лигурия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Савона (провинция){{!}}Савона |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Enrico Mozzoni |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 63 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 647 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1585 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 25 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 19 |пошта индексі = 17020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 9017 |ортаққордағы санаты = Calizzano |сайты = http://www.comunedicalizzano.it |сайт тілі = it }} '''Калиццано''' ({{lang-it|Calizzano}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Савона (провинция)|Савона]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1585 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 63 км² шамасында. Пошта индексі — 17020. Елді мекеннің қамқоршысы — Madonna delle Grazie.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 1 979 603 * Электронды поштасы: segreteria@comunedicalizzano.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunedicalizzano.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206201058/http://comunedicalizzano.it/ |date=2009-02-06 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Савона провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лигурия елді мекендері]] cwkd1b5m76sactp59m0pd2aal25qwgu 0 233901 3630851 1837343 2026-07-17T06:14:04Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630851 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Карро |шынайы атауы = Carro |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=16 |lat_sec=20 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=36 |lon_sec=29 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лигурия |кестедегі аймақ = Лигурия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Ла Специя (провинция){{!}}Ла Специя |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Antonio Solari |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 34 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 418 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 635 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 19 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 187 |пошта индексі = 19012 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 11009 |ортаққордағы санаты = Carro |сайты = http://www.comune-di-carro.it |сайт тілі = it }} '''Карро''' ({{lang-it|Carro}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Ла Специя (провинция)|Ла Специя]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 635 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 19 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 34 км² шамасында. Пошта индексі — 19012. Елді мекеннің қамқоршысы — San Lorenzo.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 187 861 005 * Электронды поштасы: carro@mclink.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune-di-carro.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407062810/http://www.comune-di-carro.it/ |date=2009-04-07 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Ла Специя провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лигурия елді мекендері]] 8dfjcf2mpvah23us10os9ameuhecd82 0 234416 3630881 1837593 2026-07-17T07:06:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630881 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кассано-Ирпино |шынайы атауы = Cassano Irpino |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=52 |lat_sec=17 |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=1 |lon_sec=36 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Кампания (Италия){{!}}Кампания |кестедегі аймақ = Кампания (Италия){{!}}Кампания |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Авеллино (провинция){{!}}Авеллино |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Pompeo Fondaco |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 510 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1002 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 81 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 827 |пошта индексі = 83040 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 64021 |ортаққордағы санаты = Cassano Irpino |сайты = http://www.comunecassanoirpino.it |сайт тілі = it }} '''Кассано-Ирпино''' ({{lang-it|Cassano Irpino}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Кампания (Италия){{!}}Кампания]] әкімшілік аймағына қарасты [[Авеллино (провинция)|Авеллино]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1002 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 81 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 12 км² шамасында. Пошта индексі — 83040. Елді мекеннің қамқоршысы — [[Варфоломей апостол]].&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 82 766 146 * Электронды поштасы: info@comunecassanoirpino.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunecassanoirpino.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305174806/http://www.comunecassanoirpino.it/ |date=2010-03-05 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Авеллино провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Кампания (Италия){{!}}Кампания елді мекендері]] hdv39o5l7qu5ypx33jmizxljtlww04p 0 234753 3630946 1838222 2026-07-17T09:49:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630946 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кастэль-Морроне |шынайы атауы = Castel Morrone |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=7 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=21 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Кампания (Италия){{!}}Кампания |кестедегі аймақ = Кампания (Италия){{!}}Кампания |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Казерта (провинция){{!}}Казерта |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 25 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3985 |санақ жылы = |тығыздығы = 159 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = morronesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 0823 |пошта индексі = 81020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 61026 |ортаққордағы санаты = Castel Morrone |сайты = http://www.comune.castelmorrone.ce.it |сайт тілі = it }} '''Кастэль-Морроне''' ({{lang-it|Castel Morrone}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Кампания (Италия){{!}}Кампания]] әкімшілік аймағына қарасты [[Казерта (провинция)|Казерта]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3985 адамды құрайды. Халық тығыздығы 159 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 25 км² шамасында. Пошта индексі — 81020. Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Maria della Misericordia.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 8 қыркүйек. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.castelmorrone.ce.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808043425/http://www.comune.castelmorrone.ce.it/ |date=2006-08-08 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Казерта провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Кампания (Италия){{!}}Кампания елді мекендері]] mgd09m2qejajnu9l8fybytricfhaeml 0 235102 3630777 1838396 2026-07-16T22:30:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630777 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кальката |шынайы атауы = Calcata |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=13 |lat_sec=13 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=25 |lon_sec=37 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лацио |кестедегі аймақ = Лацио |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Витербо (провинция){{!}}Витербо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 892 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 116 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 761 |пошта индексі = 1030 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 56010 |ортаққордағы санаты = Calcata |сайты = http://www.comunecalcata.it |сайт тілі = it }} '''Кальката''' ({{lang-it|Calcata}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лацио]] әкімшілік аймағына қарасты [[Витербо (провинция)|Витербо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 892 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 116 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 1030. Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Santi Cornelio e Cipriano.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 761 587 021 * Электронды поштасы: info@comunecalcata.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunecalcata.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Витербо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лацио елді мекендері]] fprt7h5mh4sz54pv1y09cob1q667ru7 0 237644 3630830 1840744 2026-07-17T04:07:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630830 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Карвико |шынайы атауы = Carvico |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=29 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Бергамо (провинция){{!}}Бергамо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 287 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4141 |санақ жылы = |тығыздығы = 1035 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = carvichesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 35 |пошта индексі = 24030 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 16057 |ортаққордағы санаты = Carvico |сайты = http://www.comune.carvico.bg.it |сайт тілі = it }} '''Карвико''' ({{lang-it|Carvico}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Бергамо (провинция)|Бергамо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4141 адамды құрайды. Халық тығыздығы 1035 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 24030. Елді мекеннің қамқоршысы — Мартин Турский.&nbsp; == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.carvico.bg.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100225173835/http://www.comune.carvico.bg.it/ |date=2010-02-25 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Бергамо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] dgil1bww29pf0mlpta4sdkg3i2nzncx 0 238597 3630585 1841875 2026-07-16T14:31:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630585 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Имберсаго |шынайы атауы = Imbersago |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=27 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Лекко (провинция){{!}}Лекко |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 249 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1936 |санақ жылы = |тығыздығы = 645 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = imbersaghesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) |пошта индексі = 23898 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 97039 |ортаққордағы санаты = Imbersago |сайты = http://www.comune.imbersago.lc.it |сайт тілі = it }} '''Имберсаго''' ({{lang-it|Imbersago}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Лекко (провинция)|Лекко]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1936 адамды құрайды. Халық тығыздығы 645 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Пошта индексі — 23898. Елді мекеннің қамқоршысы — Апостол Пётр.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 2 маусым. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.imbersago.lc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828053841/http://www.comune.imbersago.lc.it/ |date=2008-08-28 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Лекко провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] 0twhcl2958044bjj9calc1c18avd58c 0 239175 3630929 1842093 2026-07-17T08:04:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630929 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кастеллетто-ди-Брандуццо |шынайы атауы = Castelletto di Branduzzo |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=4 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=6 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Павия (провинция){{!}}Павия |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Stefano Del Bò |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1090 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 95 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 384 |пошта индексі = 27040 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 18038 |ортаққордағы санаты = Castelletto di Branduzzo |сайты = http://www.comune.castellettodibranduzzo.pv.it |сайт тілі = it }} '''Кастеллетто-ди-Брандуццо''' ({{lang-it|Castelletto di Branduzzo}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Павия (провинция)|Павия]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1090 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 95 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 27040. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 383 895 627 * Электронды поштасы: info@comune.castellettodibranduzzo.pv.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.castellettodibranduzzo.pv.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213011757/http://www.comune.castellettodibranduzzo.pv.it/ |date=2010-02-13 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Павия провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] l3yiqymt782ij9lo3qow1tyf7vbv307 0 240271 3630824 1843075 2026-07-17T02:03:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630824 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Канталупа |шынайы атауы = Cantalupa |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=56 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=20 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Пьемонт |кестедегі аймақ = Пьемонт |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Турин (провинция){{!}}Турин |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Giovanni Picco |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 459 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2073 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 188 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 121 |пошта индексі = 10060 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 01053 |ортаққордағы санаты = Cantalupa |сайты = http://www.comune.cantalupa.to.it |сайт тілі = it }} '''Канталупа''' ({{lang-it|Cantalupa}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Пьемонт]] әкімшілік аймағына қарасты [[Турин (провинция)|Турин]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2073 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 188 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 10060. Елді мекеннің қамқоршысы — San Biagio Vescovo e Martire.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0121 352126 * Электронды поштасы: Comune.Cantalupa@tin.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.cantalupa.to.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100518135808/http://www.comune.cantalupa.to.it/ |date=2010-05-18 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Турин провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Пьемонт елді мекендері]] rjxxsko7nqcuuqtamg6dbrexd5r9nnz 0 271477 3630609 3558673 2026-07-16T15:03:48Z Kontributor 2K 135972 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brasao sgp.jpg]] → [[File:Brasão de São Gonçalo do Pará, MG.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 3630609 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Сан-Гонсалу-ду-Пара |шынайы атауы = São Gonçalo do Pará |сурет = [[Сурет:Sgp1.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = Brasão de São Gonçalo do Pará, MG.jpg |ту = Bandeira São Gonçalo do Pará, MG.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=19 |lat_min=58 |lat_sec=58 |lon_dir=W |lon_deg=44 |lon_min=51 |lon_sec=32 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Минас-Жерайс |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Батыс Минас-Жерайс (мезорегион){{!}}Батыс Минас-Жерайс --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Дивинополис (микрорегион){{!}}Дивинополис --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = АНЖЕЛУ ЖОСЕ РОНКАЛЛИ ДИ ФРЕЙТАС |құрылған уақыты = 1949 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 265,578 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 750 |климаты = таулы тропиктік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 308 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 31,2 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Сан-Гонсалу-ду-Пара''' ({{lang-pt|São Gonçalo do Pará}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Минас-Жерайс (штат)|Минас-Жерайс]] штатында орналасқан. [[Батыс Минас-Жерайс (мезорегион)|Батыс Минас-Жерайс]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Дивинополис (микрорегион)|Дивинополис]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2007 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10 308 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 265,578 км² шамасында. Халық тығыздығы — 31,2 адам/км². == Тарихы == Қала [[1949 жыл]]ы құрылған. {{Дивинополис микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Минас-Жерайс елді мекендері]] 56d9exjvc8ju3sntokcjpio5uslohnv 0 479673 3630574 1902835 2026-07-16T13:18:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630574 wikitext text/x-wiki '''Изер''' ({{lang-fr| Isère}}, {{lang-oc|Isèra}}) — [[Франция]]ның оңтүстік-шығысындағы департамент, [[Рона-Альпі]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 38. Әкімшілік орталығы — [[Гренобль]]. Халық саны 1,094 млн адам (департаменттер арасында 16-шы орын, [[1999]] ж.). == География == Жер аумағы 7431 км². Департамент арқылы [[Изер]] өзені ағып өтеді. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 3 округ, 58 кантон және 533 коммунаны қосады. == Тарихы == Изер — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Дофине]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Изер өзенінен шыққан. [[1852]] және [[1967]] жылдары департамент территориясы екі мәрте өзгертілген. == Экономикасы == Департаментте жинақы автомобильдер, «жеңіл квадрициклдер» жасаумен аналысатын [[Aixam-MEGA]] өндірісі орналасқан. == Сілтемелер == * [http://www.cg38.fr Conseil Général website] {{ref-fr}} * [http://www.isere.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226094904/http://www.isere.pref.gouv.fr/ |date=2005-12-26 }} {{ref-fr}} == Тағы қараңыз == * [[Изер департаментінің коммуналары]] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{Изер департаментінің коммуналары}} [[Санат:Изер|*]] as7aoioiw76hs5ktjtqxg6w3185a66h 4 491233 3630940 3630458 2026-07-17T09:00:22Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3630940 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35481]||623||26||18||263||28||3||34336||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2834]||272||7||6||368||8||15||2144||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1178]||37||0||0||11||17||0||1102||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 449]||15||0||7||33||6||1||370||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 410x68w1no3wh5t9e2xp15gss5kqbfu 4 492279 3630557 3630197 2026-07-16T12:01:44Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3630557 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2496}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1688}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1328}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:494}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:236}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:222}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 7 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 8 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 9 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 10 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:140}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 11 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 12 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 13 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 14 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}} |- | 15 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 16 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 17 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}} |- | 18 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}} |- | 19 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:92}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 20 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 21 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 22 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}} |- | 23 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 24 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 25 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 26 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 27 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 28 || [[User:Lucky2704|Lucky2704]] || [[Special:Contributions/Lucky2704|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Lucky2704}} |- | 29 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 30 || [[User:Нұржанар Хатимуллақызы|Нұржанар Хатимуллақызы]] || [[Special:Contributions/Нұржанар Хатимуллақызы|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Нұржанар Хатимуллақызы}} |- | 31 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 32 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 33 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 34 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 35 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 36 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 37 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 38 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 39 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}} |- | 40 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 41 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 42 || [[User:Nos9877|Nos9877]] || [[Special:Contributions/Nos9877|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Nos9877}} |- | 43 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}} |- | 44 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 45 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 46 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 47 || [[User:Мейрамггүл Жүманбетова|Мейрамггүл Жүманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамггүл Жүманбетова|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Мейрамггүл Жүманбетова}} |- | 48 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 49 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 50 || [[User:Малика Назарова|Малика Назарова]] || [[Special:Contributions/Малика Назарова|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Малика Назарова}} |- | 51 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}} |- | 52 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 53 || [[User:~2026-33897-00|~2026-33897-00]] || [[Special:Contributions/~2026-33897-00|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-33897-00}} {{/end}} 1006l4bizv4c9nmnjg9bp6ejjk6lmbi 0 509701 3630722 3597353 2026-07-16T18:33:56Z ~2026-39965-03 183520 /* Ең атақты суперқаһармандар */ 3630722 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Marvel Comics |логотипі = MarvelLogo.svg |түрі = [[Marvel]] еншілес компаниясы |биржадағы листингі = |қызметі = |ұраны = |құрылды = [[1939]] |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = Timely Comics |құрушы = Мартин Гудмен |орналасуы = 135 У. 50 көше, [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = Марк Миллар<br /> Джо Кесада<br /> Том Бревурт<br /> [[Стэн Ли]]<br /> Дэн Бакли |саласы = [[Комикс]]<br />[[Кино]]<br />[[Телехикая]]<br /> [[Бейнеойын]] |өнімі = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = 125.7 млн [[$]] (2007) |қызметкерлер саны = |басшы компания = [[Walt Disney]] компаниясы |бағынышты компания = |сайты = http://www.marvel.com }} '''Marvel Comics '''([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''marvel ''− ғажап) − америкалық [[комикс]] шығаратын компания, "Marvel Entertainment" корпорациясының бөлімшесі. Халық оны "Идеялар үйі" деп атап кеткен. "Marvel" компаниясының ең атақты комикс серияларының суперқаһармандары мыналар: "[[Фантастикалық Төрт]]", "[[Өрмекші адам|Өрмекші-адам]]", "[[Халк]]", "[[Темір адам|Темір Адам]]", "[[Капитан Марвел]]", "[[Күміс Сёрфер]]", "[[Елес Шабандоз]]", "Доктор[[Доктор Әпенді| ]]Стрэндж", "[[Тор (суперқаһарман)|Тор]]", "[[Капитан Америка]]" және "[[Икс Адамдар]]". "Marvel" комикстерінің көпшілік кейіпкерлері Жер-616 деп аталатын ғаламшарда тұрады. 1960-шы жылдардан бастап "Marvel Comics" америкалық [[комикс]] шығаратын ең ірі екі [[компания]]<nowiki/>ның біріне айналды. Ең басты қарсыласы − "[[DC Comics]]" (оның ең атақты кейіпкерлері "[[Супермен]]" мен "[[Бәтмен]]"). 2009 жылдың [[тамыз]]<nowiki/>ында "[[Walt Disney | The Walt Disney Company]]" "Marvel" компаниясын сатып алатынын мәлім етті. 2009 жылдың [[желтоқсан]] айының соңында компанияны 4,24 млрд [[$1|$]] сатып алды. == Ең атақты суперқаһармандар == * Часовой * [[Өрмекші-адам]] * [[Халк]] * Капитан Америка * Профессор Икс * Тор * [[Темір адам]] * Құмырсқа адам * Доктор Стрендж * Капитан Марвел * Магнето * Қара пантера * Веном == Негізгі кейіпкерлер[[Санат:Marvel Comics]][[Санат:Суперқаһармандар]] == {| | Ø  3D-Man Ø  Үшөлшемді Адам Ø  Трехмерный Человек | Ø  Abomination Ø  Жексұрын Ø  Мерзость | Ø  Abraham Van Helsing Ø  Абрахам Ван Хелсинг Ø  Абрахам Ван Хельсинг | Ø  Abraxas Ø  Абраксас Ø  Абраксас | Ø  Absorbing Man Ø  Сіңіргіш Ø  Поглотитель |- | Ø  Abyss Ø  Тұңғиық Ø  Пропасть | Ø  Adam Warlock Ø  Адам Уорлок Ø  Адам Уорлок | Ø  Agamotto Ø  Агамотто Ø  Агамотто | Ø  Agent Brand Ø  Агент Бранд Ø  Агент Бранд | Ø  Agent X Ø  Агент Х Ø  Агент Икс |- | Ø  Air-Walker Ø  Әуе-Жүргіш Ø  Идущий по Воздуху | Ø  Alistaire Smythe Ø  Алистер Смайт Ø  Алистер Смайт | Ø  Alyosha Kravinoff Ø  Алёша Кравинофф Ø  Алеша Кравинов | Ø  Anna Kravinoff Ø  Анна Кравинофф Ø  Анна Кравинова | Ø  Annihilus Ø  Аннихилус Ø  Аннигилус |- | Ø  Ant-Man / Eric O'Grady Ø  Құмырсқа-адам / Ерік О'Греди Ø  Человек-Муравей / Эрик О'Грейди | Ø  Ant-Man / Scott Lang Ø  Құмырсқа-адам / Скотт Ланг Ø  Человек-Муравей / Скотт Лэнг | Ø  Anti-Venom Ø  Анти-Веном Ø  Анти-Веном | Ø  Apocalypse Ø  Aпокалипс Ø  Aпокалипсис | Ø  Apollo Ø  Аполло Ø  Аполлон |- | Ø  Arcade Ø  Аркад Ø  Аркада | Ø  Ares Ø  Арес Ø  Арес | Ø  Asp Ø  Сұржылан Ø  Гадюка | Ø  Atlas Ø  Атлас Ø  Атлас | Ø  Azazel Ø  Әзәзіл Ø  Азазель |- | Ø  Banshee Ø  Банши Ø  Банши | Ø  Benjamin Parker Ø  Бенжамин Паркер Ø  Бенджамин Паркер | Ø  Beyonder Ø  Шеттік Ø  Потусторонний | Ø  Bi-Beast Ø  Би-Хайуан Ø  Би-Зверь | Ø  Billy Connors Ø  Билли Коннорс Ø  Билли Коннорс |- | Ø  Black Bolt Ø  Қара Гүрсіл Ø  Чёрный Гром | Ø  Black Cat Ø  Қара Мысық Ø  Черная Кошка | Ø  Black Panther / T'Chaka Ø  Қара Қабылан / Т'Чака Ø  Черная Пантера / Т'Чалла | Ø  Black Panther / T'Challa Ø  Қара Қабылан / Т'Чалла Ø  Черная Пантера / Т'Чалла | Ø  Black Widow / Claire Voyant Ø  Қара Жесір / Клер Войант Ø  Чёрная Вдова / Клэр Войант |- | Ø  Black Widow / Natalia Romanova Ø  Қара Жесір / Наталия Романова Ø  Чёрная Вдова / Наталья Романова | Ø  Black Widow / Yelena Belova Ø  Қара Жесір / Елена Белова Ø  Чёрная Вдова / Елена Белова | Ø  Blackheart Ø  Қаражүрек Ø  Блэкхарт | Ø  Blue Diamond Ø  Көк Гауһар Ø  Синий Бриллиант | Ø  Blue Marvel Ø  Көк Ғажайып Ø  Синее Чудо |- | Ø  Bor Ø  Бор Ø  Бор | Ø  Bride of Nine Spiders Ø  Тоғыз Өрмекші Қалыңдығы Ø  Невеста Девяти Пауков | Ø  Bucky Barnes Ø  Бакки Барнес Ø  Баки Барнс | Ø  Bullseye Ø  Таңбалы Ø  Меченый | Ø  Cable Ø  Кабл Ø  Кейбл |- | Ø  Caiera Ø  Кайера Ø  Кайера | Ø  Cannonball Ø  Зеңбірек Өзегі Ø  Пушечное Ядро | Ø  Captain America Ø  Капитан америка Ø  Капитан Америка | Ø  Captain Britain Ø  Капитан Британия Ø  Капитан Британия | Ø  Captain Universe Ø  Капитан Әлем Ø  Капитан Вселенная |- | Ø  Chameleon Ø  Құбылғы Ø  Хамелеон | Ø  Cosmic Hulk Ø  Ғарыштық Халк Ø  Космический Халк | Ø  Count Nefaria Ø  Граф Нефария Ø  Граф Нефария | Ø  Crime-Master / Bennet Brant Ø  Қылмыс-Шебер / Беннет Брант Ø  Преступный Гений / Беннет Брант | Ø  Crime-Master / Nick Lewis Ø  Қылмыс-Шебер / Ник Леуис Ø  Преступный Гений / Ник Льюис |- | Ø  Crossbones Ø  Сүйеккер Ø  Череп-и-Кости | Ø  Daken Ø  Дакен Ø  Дакен | Ø  Daredevil Ø  Жанкешті Ø  Сорвиголова | Ø  Deadpool Ø  Дедпул Ø  Дэдпул | Ø  Deathlok Ø  Детлок Ø  Дэфлок |- | Ø  Decapitator Ø  Басалғыш Ø  Расчленитель | Ø  Destroyer Ø  Жойғыш Ø  Уничтожитель | Ø  Doc Samson Ø  Доктор Самсон Ø  Доктор Самсон | Ø  Doctor Doom Ø  Доктор Тағдыр Ø  Доктор Дум | Ø  Doctor Octopus Ø  Доктор Сегізаяқ Ø  Доктор Осьминог |- | Ø  Doctor Strange Ø  Доктор Әпенді Ø  Доктор Стрэндж | Ø  Dog Brother #1 Ø  Ит Бауыр #1 Ø  Собачий Брат #1 | Ø  Doppelganger Ø  Доппелгангер Ø  Доппельгенгер | Ø  Drax the Destroyer Ø  Дракс Жойқын Ø  Дракс Разрушитель | Ø  Electro Ø  Электро Ø  Электро |- | Ø  Elektra Ø  Электра Ø  Электра | Ø  Elixir Ø  Эликсир Ø  Эликсир | Ø  Falcon Ø  Сұңқар Ø  Сокол | Ø  Fallen One Ø  Азғын Ø  Падший | Ø  Fantomex Ø  Фантомекс Ø  Фантомекс |- | Ø  Fat Cobra Ø  Семіз Әбжылан Ø  Толстая Кобра | Ø  Fin Fang Foom Ø  Фин Фанг Фум Ø  Фин Фанг Фум | Ø  Firelord Ø  Алау Әміршісі Ø  Огненный Лорд | Ø  Flash Thompson Ø  Флеш Томпсон Ø  Флэш Томпсон | Ø  Flux Ø  Ағын Ø  Поток |- | Ø  Franklin "Foggy" Nelson Ø  Франклин "Көмескі" Нелсон Ø  Фрэнклин "Фогги" Нельсон | Ø  Frederick Foswell Ø  Фредерик Фосуелл Ø  Фредерик Фосвелл | Ø  Fury Ø  Қаһар Ø  Ярость | Ø  Galactus Ø  Галактус Ø  Галактус | Ø  George Stacy Ø  Джордж Стейси Ø  Джордж Стейси |- | Ø  Ghost Rider Ø  Елес Шабандоз Ø  Призрачный Гонщик | Ø  Giant-Man Ø  Алып адам Ø  Великан | Ø  Glenn Talbot Ø  Гленн Талбот Ø  Гленн Талбот | Ø  Glob Ø  Глоб Ø  Глоб | Ø  Goldbug Ø  Алтын Қоңыз Ø  Золотой Жук |- | Ø  Gorgon / Tomi Shishido Ø  Горгон / Томи Шишидо Ø  Горгон / Томи Шишидо | Ø  Gray Goblin Ø  Күлгін Гоблирн Ø  Серый Гоблин | Ø  Green Goblin Ø  Жасыл Гоблин Ø  Зеленый Гоблин | Ø  Half-Face Ø  Жарты-Бет Ø  Полулицый | Ø  Half-Life Ø  Жарты-Жан Ø  Полуживой |- | Ø  Havok Ø  Хавок Ø  Хавок | Ø  Hawkeye / Kate Bishop Ø  Қыранкөз / Кейт Бишоп Ø  Соколиный Глаз / Кейт Бишоп | Ø  Hellion Ø  Хеллион Ø  Геллион | Ø  Hellstorm Ø  Хеллсторм Ø  Хеллсторм | Ø  Hercules Ø  Херкулес Ø  Геркулес |- | Ø  Hiro-Kala Ø  Хиро-Кала Ø  Хиро-Кала | Ø  Hobgoblin Ø  Хобгоблин Ø  Хобгоблин | Ø  Hope Summers Ø  Үміт Жаздар Ø  Хоуп Саммерс | Ø  Human Torch Ø  Алау-адам Ø  Человек-Факел | Ø  Human Torch / Jim Hammond Ø  Алау-адам / Джим Хэммонд Ø  Человек-Факел / Джим Хэммонд |- | Ø  Hybrid Ø  Хибрид Ø  Гибрид | Ø  Invisible Woman Ø  Көрінбес Әйел Ø  Женщина Невидимка | Ø  Iron Fist / Danny Rand Ø  Темір Жұдырық / Данни Ранд Ø  Железный Кулак / Дэнни Рэнд | Ø  Iron Fist / Orson Randall Ø  Темір Жұдырық / Орсон Рандалл Ø  Железный Кулак / Орсон Рэндэлл | Ø  Iron Man Ø  Темір Адам Ø  Железный Человек |- | Ø  Jack Flag Ø  Джәк Флаг Ø  Джек Флаг | Ø  Janice Cord Ø  Джәнис Корд Ø  Дженис Корд | Ø  Jean Grey Ø  Джин Грей Ø  Джина Грей | Ø  Jester Ø  Қуақы Ø  Арлекин | Ø  Juggernaut Ø  Жүггернаут Ø  Джаггернаут |- | Ø  Ka-Zar / Kevin Plunder Ø  Ка-Зар / Кевин Пландер Ø  Ка-Зар / Кевин Пландер | Ø  Korg Ø  Корг Ø  Корг | Ø  Kraven the Hunter Ø  Кравен-Аңшы Ø  Крэйвен-Охотник | Ø  Kronos Ø  Кронос Ø  Кронос | Ø  Kronos Ø  Кронос Ø  Крон |- | Ø  Lady Bullseye Ø  Таңбалы Бикеш Ø  Леди Меченая | Ø  Leader Ø  Көшбасшы Ø  Лидер | Ø  Legion Ø  Легион Ø  Легион | Ø  Living Tribunal Ø  Тірі Трибунал Ø  Живой Трибунал | Ø  Lizard Ø  Кесіртке Ø  Ящер |- | Ø  Loki Ø  Локи Ø  Локи | Ø  Luke Cage Ø  Лүк Каж Ø  Люк Кейдж | Ø  Madman Ø  Ессіз Адам Ø  Безумец | Ø  Magik Ø  Мәжик Ø  Мэджик | Ø  Magneto Ø  Магнето Ø  Магнето |- | Ø  Malekith the Accursed Ø  Қарғалған Мәлекит Ø  Малекит Проклятый | Ø  Marcus Johnson Ø  Маркус Джонсон Ø  Маркус Джонсон | Ø  Mariko Yashida Ø  Марико Яшида Ø  Марико Яшида | Ø  Marquis of Death Ø  Өлім Маркизі Ø  Маркиз Смерти | Ø  Marrow Ø  Жілікмай Ø  Костный Мозг |- | Ø  Martin Soap Ø  Мартин Сабын Ø  Мартин Соуп | Ø  Massacre Ø  Кескілес Ø  Резня | Ø  Master Hate Ø  Ғадауат Шебері Ø  Мастер Ненависть | Ø  Maverick Ø  Маверик Ø  Маверик | Ø  Mephisto Ø  Мефисто Ø  Мефисто |- | Ø  Microchip Ø  Микрочип Ø  Микрочип | Ø  Mister Sinister Ø  Қатерлі Мырза Ø  Мистер Зловещий | Ø  Mister X Ø  Икс Мырза Ø  Мистер Икс | Ø  Mockingbird Ø  Құйқылжық Ø  Пересмешница | Ø  Molten Man Ø  Ерігіш Адам Ø  Расплавленный Человек |- | Ø  Moon Knight Ø  Ай Сері Ø  Лунный Рыцарь | Ø  Morgе Ø  Морж Ø  Мордж | Ø  Morlun Ø  Морлун Ø  Морлан | Ø  Mr Fantastic Ø  Ғажайып Мырза Ø  Мистер Фантастик | Ø  Multiple Man Ø  Көбейгіш Адам Ø  Множитель |- | Ø  Mysterio Ø  Мистерио Ø  Мистерио | Ø  Namor Ø  Намор Ø  Нэмор | Ø  Nick Fury Ø  Ник Қаһар Ø  Ник Фьюри | Ø  Nightcrawler Ø  Түнгі Жылан Ø  Ночной Змей | Ø  Nitro Ø  Нитро Ø  Нитро |- | Ø  Nova / Frankie Raye Ø  Нова / Фрәнки Райе Ø  Нова / Френки Рея | Ø  Nova / Richard Rider Ø  Нова / Ричард Райдер Ø  Нова / Ричард Райдер | Ø  Oblivion Ø  Ұмыту Ø  Забвение | Ø  Obnoxio the Clown Ø  Жағымсыз Сайқымазақ Ø  Клоун Вредина | Ø  Omega Red Ø  Қызыл Омега Ø  Красный Омега |- | Ø  One Above All Ø  Жоғарғы Ø  Верховный | Ø  One-Above-All Ø  Жоғарғы Ø  Всевышний | Ø  Owl Ø  Үкі Ø  Филин | Ø  Paladin Ø  Паладин Ø  Паладин | Ø  Prince of Orphans Ø  Жетімдер Ханзадасы Ø  Принц Сирот |- | Ø  Psylocke Ø  Псайлок Ø  Псайлок | Ø  Punisher Ø  Жазақор Ø  Каратель | Ø  Pyro Ø  Пайро Ø  Пиро | Ø  Quake / Daisy Johnson Ø  Сілкініс / Дәйзи Джонсон Ø  Землетрясение / Дейзи Джонсон | Ø  Quicksilver Ø  Сынап Ø  Ртуть |- | Ø  Radioactive Man Ø  Радиобелсенді Ø  Радиоактивный Человек / Чен Лу | Ø  Ragnarok Ø  Рагнарок Ø  Рагнарёк | Ø  Ravage Ø  Бүлдіргіш Ø  Опустошение | Ø  Red Guardian Ø  Қызыл Әскер Ø  Красногвардеец / Владимир Фомин | Ø  Red Guardian Ø  Қызыл Әскер Ø  Красногвардеец / Алексей Шостаков |- | Ø  Red Guardian Ø  Қызыл Әскер Ø  Красногвардеец / Владимир Фомин | Ø  Red Hulk Ø  Қызыл Халк Ø  Красный Халк | Ø  Red She-Hulk Ø  Қызыл Әйел-Халк Ø  Красная Женщина-Халк | Ø  Red Shift Ø  Қызыл Шифт Ø  Красный Шифт | Ø  Red Wolf / William Talltrees Ø  Қызыл Қасқыр / Уиллиям Таллтрис Ø  Красный Волк / Уильям Таллтрис |- | Ø  Ricochet Ø  Рикочет Ø  Рикошет | Ø  Rocket Racer Ø  Реактивті Шабандоз Ø  Реактивный Гонщик | Ø  Rogue Ø  Жөлік Ø  Роуг | Ø  Ronan the Accuser Ø  Ронан Айыптаушы Ø  Ронан Обвинитель | Ø  Sabretooth Ø  Қылыштіс Ø  Саблезубый |- | Ø  Sauron Ø  Саурон Ø  Саурон | Ø  Savage She-Hulk Ø  Жабайы Әйел-Халк Ø  Дикая Женщина-Халк | Ø  Scarlet Spider Ø  Алқызыл Өрмекші Ø  Алый Паук | Ø  Scarlet Witch Ø  Алқызыл Жалмауыз Ø  Алая Ведьма | Ø  Scorpion Ø  Сарышаян Ø  Скорпион |- | Ø  Scream Ø  Айқай Ø  Крик | Ø  Sentry Ø  Сақшы Ø  Часовой | Ø  Serpent / Cul Borson Ø  Жылан / Кул Борсон Ø  Змей / Кул Борсон | Ø  Sharon Carter Ø  Шарон Картер Ø  Шерон Картер | Ø  Shatterstar Ø  Жойқын Жұлдыз Ø  Разрушительная Звезда |- | Ø  She-Hulk Ø  Әйел-Халк Ø  Женщина-Халк | Ø  Shocker Ø  Шокшы Ø  Шокер | Ø  Shuma-Gorath Ø  Шума-Горат Ø  Шума-Горат | Ø  Silver Fox Ø  Сұр Түлкі Ø  Черно-бурая Лисица | Ø  Silver Samurai Ø  Күміс Самурай Ø  Серебряный Самурай |- | Ø  Silver Surfer Ø  Күміс Сёрфер Ø  Серебряный Сёрфер | Ø  Skaar Ø  Скаар Ø  Скаар | Ø  Slyde Ø  Слайд Ø  Слайд | Ø  Speed Ø  Жылдамдық Ø  Скорость | Ø  Spencer Smythe Ø  Спенсер Смайт Ø  Спенсер Смайт |- | Ø  Spider Slayers Ø  Өрмекші Жойғыш Ø  Истребители Пауков | Ø  Spider-Man Ø  Өрмекші-адам Ø  Человек-Паук | Ø  Spot Ø  Дақ Ø  Пятно | Ø  Stardust Ø  Жұлдыз Шаңы Ø  Звёздная Пыль | Ø  Stature Ø  Биіктік Ø  Высота |- | Ø  Steel Serpent Ø  Болат Жылан Ø  Стальной Змей | Ø  Stick Ø  Стик Ø  Стик | Ø  Sunfire Ø  Күн Оты Ø  Санфайр | Ø  Swarm Ø  Құжынақ Ø  Рой | Ø  Taskmaster Ø  Тапсырма Шебері Ø  Таскмастер |- | Ø  Terrax Ø  Терракс Ø  Терракс | Ø  Thanos Ø  Танос Ø  Танос | Ø  The Brothers Ø  Бауырлар Ø  Братья | Ø  The Infinities Ø  Шексіз Ø  Бесконечные | Ø  Thing Ø  Нәрсе Ø  Существо |- | Ø  Thor Ø  Тор Ø  Тор | Ø  Thor Girl Ø  Тор Қыз Ø  Девушка-Тор | Ø  Throg Ø  Трог Ø  Трог | Ø  Tiger's Beautiful Daughter Ø  Жолбарыстың Сұлу Қызы Ø  Прекрасная Дочь Тигра | Ø  Timothy "Dum-Dum" Dugan Ø  Тимоти "Дум-Дум" Дуган Ø  Тимоти "Дум-Дум" Дуган |- | Ø  Tinkerer Ø  Тинкерер Ø  Тинкерер | Ø  Titanium Man Ø  Титан Адам Ø  Титановый Человек | Ø  Toxin Ø  Уыт Ø  Токсин | Ø  Trapster Ø  Алдамшы Ø  Обманщик | Ø  Trickshot Ø  Трикшот Ø  Трикшот |- | Ø  Typhoid Mary Ø  Тифод Мәри Ø  Тифозная Мэри | Ø  Tyrannus Ø  Тираннус Ø  Тираннус | Ø  Tyrant Ø  Тиран Ø  Тиран | Ø  Ultron Ø  Үлтрон Ø  Альтрон | Ø  Ursa Major Ø  Үлкен Аю Ø  Большая Медведица |- | Ø  Venom / Angelo Fortunato Ø  Веном / Анжело Фортунато Ø  Веном / Анджело Фортунато | Ø  Vermin Ø  Тоғышар Ø  Паразит | Ø  Vibranium Ø  Вибраниум Ø  Вибраний | Ø  Virtue Ø  Айбын Ø  Доблесть | Ø  Warpath Ø  Айқас Жолы Ø  Тропа Войны |- | Ø  Whiplash Ø  Қамшы Ø  Кнут | Ø  White Rabbit Ø  Ақ Қоян Ø  Белый Кролик | Ø  White Tiger Ø  Ақ Жолбарыс Ø  Белая Тигрица | Ø  X-23 / Laura Kinney Ø  Икс-23 / Лаура Кинней Ø  Икс-23 / Лаура Кинни | Ø  Zzzax Ø  Зззак Ø  Зззак |} 09fnvheziqdd7oqryk42dmbh7ppobaa 0 512327 3630552 3630496 2026-07-16T12:00:06Z Kaiyr 3134 /* Дереккөздер */ 3630552 wikitext text/x-wiki '''Жанқылыш''' – Кіші жүз құрамындағы Әлім тайпасының Шекті руынан тараған атаның бірі. (Айт, Бұжыр, Жанқылыш, Жақайым) Ол Ақбансыр, Қазбансыр болып екіге бөлінеді. Қазан революциясынан бұрын Ембі уезінің Қошқарата болысымен Арал, Шалқарата және Қарақалпақстанның Шымбай, Қоңырат уездерін мекен еткен. Таңбасы Әлімұлы тайпасының таңбасымен бірдей.<ref>М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энциклопедиясы – 4 том, 672 бет.</ref> Ру тайпасы шамамен орта ғасырларда батыс Еуропадан шығыс Еуропаға (Батыс Қазақстанға) көшіп келген{{дереккөзі келтірілмеген}}. Рудың адамдарының бет әлпеті батыс Еуропалықтарға және Солтүстік Еуропалықтарғада (көбінесе финно-угорларға) ұқсас болып келеді. == Шежіре == * Әлімнен — Жаманақ (Шекті). * Жаманақтан — Шыңғыс, Өріс, Бәубек. * Бәубектен — Көкбөрі, Темірбақты, Жанқылыш. * Жанқылыштан — Ақбансыр, Қазбансыр. * Ақбансырдан — Жайын, Қожай, Құлқара, Шожай. * Қазбансырдан — Ұлтарақ, Құлтас (Соқыр), Қаналы. ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] rajnt34cu7gtudryfbwu3hnpzhin5pp 0 512814 3630670 3606500 2026-07-16T16:38:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630670 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Исаак Бабель |Шынайы есімі = Исаак Маньевич Бобель |Суреті = Isaac Babel.jpg |Ені = 220px |Суреттің аты = |туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 12.07.1894 |Туған жері = [[Одесса]], [[Ресей Империясы]] |Қайтыс болған күні = 27.01.1940 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{URS}} |Ұлты = еврей |Мансабы = журналист |Шығармашылық жылдары = 1921—1939 |Бағыты = әңгімелер, очерктер, пьесалар |Жанры = |Шығармалардың тілі = [[орыс тілі]] |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = Unterschrift Isaak Emmanuilowitsch Babel sowjetischer Journalist und Schriftsteller.png |Сайты = http://lib.ru/PROZA/BABEL/ |Commons =Isaac Babel }} '''Исаак Бабель''' (12.07.1894 (30.6), Одесса - 27.01.1940, Мәскеу) - орыс, кеңес жазушысы. Одесса қаласында еврей саудегердің отбасында үшінші баласы болып туған<ref name="хро">[http://www.pseudology.org/babel/BobelBabelBio.htm Хронология жизни Бабеля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610110728/http://www.pseudology.org/babel/BobelBabelBio.htm |date=2015-06-10 }}</ref>. Бірінші әңгімелері - «Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна» және «Мама, Римма и Алла» - 1916 ж. "Летопись" журналында басылған<ref>[http://www.levlivshits.org/index.php/works/vopreki-vremeni/statyi-o-babele-menu/230-biogr-babel-nachalo.html Лев Лившиц «К творческой биографии Исаака Бабеля»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202204724/http://www.levlivshits.org/index.php/works/vopreki-vremeni/statyi-o-babele-menu/230-biogr-babel-nachalo.html |date=2014-02-02 }}</ref>. 1924 ж. бірнеше әңгімелері жарияланады. Кейін бұлардан "Атты армия", "Одесса әңгімелері" циклін құрады. Мұның біріншісінде Бабель атты армияның жауынгерлері мен командирлерін , соңғысында еврей кедейлерін революцияға дейінгі өмірін суреттейді. Бабель шығармаларына лирика мен тәлкек тән. Бабель - "Құлдырау" (1928), "Мария" (1935) пьесаларының, (Кезбе жұлдыз" (1926) киносценарийлерінің авторы<ref>Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1zd6qiic01wwi7q9cgxw62v5luwk6dy 0 514748 3630849 2082414 2026-07-17T06:09:36Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3630849 wikitext text/x-wiki '''Созылмалы пиелонефрит''' – бүйректің қуыстық жүйесінің және тубулоинтерстициялық аймағының басым зақымдануымен сипатталатын созылмалы бейспецификалық инфекциялық қабыну үдерісі. Пиелонефрит – кең тараған аурулардың бірі, ДДҰ мәліметтері бойынша оның кездесу жиілигі жоғарғы тыныс жолдарының жіті инфекциялық ауруларынан кейін екінші орында, ал бүйрек ауруларының арасында – бірінші орында. Статистика бойынша әр он адамның біреуі пиелонфриттен зардап шегеді. Пиелонефрит – нефрогенді гипертензияның және бүйректің созылмалы шамасыздығының басты себебінің бірі. Латентті ағымға бейімділігінен 20 – 25% пиелонефрит алғаш рет аутопсияда анықталады. Созылмалы пиелонефрит көбіне жіті пиелонофриттің салдарынан дамиды. == Этилогиясы == Даму тегінен – пиелонофрит инфекциялық ауру. Пиелонефриттің дамуында негізгі роль атқаратын қоздырғыштар: # ішектік аутоинфекция (ішектің облигаттық флорасы – ішек таяқшалары, энтерококтар; ішектің дисбактериозында пайда болатын факультативтік флора – ішек таяқшасының гемолиздік түрі, протей, клебсиелла, алтын сары стафилококк, көк іріңді таяқшалар ; # Экзоинфекция – урология, акушерлік – гинекология, реанимация бөлімшелерінде жатқан науқастарға несептік инфекцияның құралдарымен жұғуы (көбіне іріңді кокктық инфекция); # бактериялардың бір түрлері және микоплазмалар (әдеттегі антибактериялық дәрмектерге төзімді); бактериялардың кейбір түрлері қолайлы жағдайда әдетті түріне айналып пиелонефритті өршітуі және өрістеуі ықтимал. Пиелонефрит дамуының бейімдеуші факторлары 1) Бактериурия (1 мл несепте микробтар мөлшерінің 1х10³ артық болуы). Бактериурияның басты себебі – шат аймағының, әсіресе үрпі маңының микробтық ластануы. Мұндай жағдай дене күтімнің жеткіліксіздігінен, мәселен жастардың жыныс қатынасының гигиеналық тәртіптерін сақтамауынан болуы мүмкін. Тұрмысқа шыққан кезде дефлорациялық циститтің дамуы және жыныс қатынасынан кейін бактириурияның көбеюі байқалады. 2) Уродинамиканың бұзылыстарына әкелетін аурулар (несеп-тас ауруы, қуықасты безінің аденомасы, нефроптоз, несепағардың стриктурасы, бүгілуі немесе сырттан басылуы, рефлюкстер, дегидратация т.б.). 3) Әйелдер несеп жолдарының жыныстық ерекшеліктері. Әйелдер уретрасының қысқалығы және кеңдігі, үрпінің артқы өтіс пен қынапқа жақындығы инфекцияның уретраға және қуыққа оңай енуіне септігін тигізеді. 4) Жүктілік және гормондық контрапцепциялық заттарды қолдану. Жүктілік кезінде эстардиолдың, прогрестеронның деңгейлері жоғарылайды. Жыныс ағзаларының және несеп жолдарының эмбриональдік даму тегі бір болғандықтан, бұлардың гиперэстрогенемияға қайтаратын жауабы ұқсас. Осыдан, жүктілік кезінде несеп жолдарының қабырғалары шамалы қалыңдап ісінеді, перистальтикасы баяуланады.Аталмыш өзгерістер және қуықтың, несепағардың жатырмен басылуы уродинамикалық бұзылыстарды туындатып, әсіресе бұрыннан келе жатқан бактириурия болса, пиелонефриттің дамуына септігін тигізеді. Гормондық контрацепциялық дәрмектердің әсері жүктіліктің әсеріне ұқсайды. Контрацепциялық дәрмектерді көп қолданған әйелдерде пиелонефрит 20 есе жиі кездеседі. 5) Қантты диабет. 6) Бұрын болып өткен интерстициялдық нефрит, мәселен дәрмектік нефропатиялар (сульфаниламидтердің, анальгетиктердің, кейбір антибиотиктердің, алькогольдің, еріткіш заттардың т.б. әсерінен болған ). # Пиоелонефрит 40 жасқа дейінгі шақта - әйелдерде, ал егде және кәрілеу шақта – жиілеу еркектерде кездеседі. Әйелдерде пиелонефрит балалық шақтан немесе тұрмыс кезінен басталады. == Клиникалық көрінісі. == # Жіті пиелонефритке қарағанда, созылмалы пиелонефриттің көрінісі, әсресе өруінен тыс кезінде солғын. Науқастың көбі дерттің белгілерін аңғармай жүре береді. Мұқият сұрастырудың нәтижесінде белдің оқта-текте ауруы, кейде қызудың субфебрильді деңгейге көтерілуі, дизуриялық бұзылыстар анықталады. Сонымен қатар, инфекциялық астенияның әдеттегі белгілері болуы мүмкін – шаршағыштық, дімкәстік, жұмыс қабілетінің төмендеуі. Кейде науқас дәрігердің алдында алғаш рет артериялық гипертензия, анемия, бүйрек шамасыздығы дамығанда келеді. Негізінде, созылмалы пиелонефриттің көрінісінде басты орын алатын келесі синдромдар: несептік, поллакиуриялық, интоксикациялық, ал өзге синдромдар – анемиялық, гипертониялық және бүйрек шамасыздығы жүре пайда болады. Несептік синдром. Кейде несептік синдром созылмалы пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Пиелонефриттің несептік синдромына тән белгілер: лейкоцитурия, микрогематурия, 1 г жетпейтін тәуліктік протеинурия, гипостенурия және бактериурия. Лейкоцциттер несепке қабынған интерстицийден және несеп жолдардың кілегей қабығынан түседі. Лейкоциттердің саны үдерістің өткірлігіне байланысты. Пиелонефриттің латентті түрінде лейкоцитурия «бір көрініп, бір жасырынып» толқын тәрізді. Сондықтан несептің бір жасаған анализі диагнозды анықтауда аса маңызды емес. Диагностикаға лейкоцитурияның аса маңыздылығын ескере отырып, несептің жалпы анализінде осы ауруға тән айтарлықтай өзгерістер болмаса, жасырын лейкоцитурияны анықтайтын сынамалардың біреуін қолданады. (Аддис-Каковский, Амбурже, Нечипоренко немесе преднизолонмен өршіту сынамасын ). Лейкоциттермен бірге несепте эритроциттер де болуы мүмкін. Эритроциттер түтікшелердің жарылған капилярларынан немесе бүртіктердің зақымдануынан ( тостағаншалардың түбінен - форникальдік қан кетуден) немесе кілегей қабықтың таспен жырылған жарақаттарынан түседі. Пиелонефритке тән несептік синдромның тағы бір маңызда белгісі - гипостенурия. Бұл белгі несептің концентрациялау процесінің бұзылысынан болады (бүйректің милы қабатында жүретін). Бүйректің милы қабаты қабынып ісінгенде бұл үдеріс бұзылады, содан гипостенурия пайда болады. Кейде бұл пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Мұндайда көптеген жылдар несептің шөгіндісінде паталогиялық өзгерістер болмайды, артериялық қысым биіктемейді, тек несептің меншікті салмағының төмендеуі ғана анықталады. Гипостенурияның болуын нақты зерттеу үшін Зимницкий сынамасын жасайды. Бактериурия - микробтардың несеппен бөлінуі. Қалыпты жағдайда қуықтағы несеп стерильді. Несепті бөлген кезде үрпінің ұшынан патогенді емес микробтар қосылады, бірақ олардың зәрдің 1 мл-дегі саны 1х10-4 аспайды. Бүйректе немесе несеп жолының өзге бөліктерінде инфекцияның көзі болса, қуыққа түскен соң микробтар соның ішінде тез көбейеді, өйткені зәр бұларға өте қолайлы орта болып табылады. Бактериурия деңгейін зәрдің себіндісінен анықтайды. Кейбір деректерге қарағанда, зәрдің бактериологиялық зерттеудің нәтижесі сенімді болуы үшін зәрді несепағарлық зондпен алу қажет. Егерде зәрдің 1мл микробтардың саны 1х10-4 болса, бұл сенімді бактериурия саналады; бактериялардң 1х10-4 саны – сенімсіз бактериурия. Бактериурия пиелонефриттің болуын толық дәлелдемейді, өйткені микробтаодың шығу көзі бүйректен тыс орналасуы мүмкін (простатит, пистит, уретрит т.б.) , бірақ соның өзінде антимикробтық емді жасау қажет, өйткені бактериурия пиелонефриттің қауіпті факторы. Сонымен қатар, зәрдің стерильділігі пиолонефритті жоққа шығармайды, өйткені антибиотиктерді 2-3 рет қабылдағаннан кейін зәр стерильді болып шыға келеді. Зәрмен бөлінген антибиотиктер ыдыстың ішіндеге зәрде де антибактериялық әсерін жалғастырады. Пиелонефритте протеинурия аз мөлшерде, тәулігіне 1-2 г аспайды. Оның себебі - шумақтардан өткен төмен молекулалық белоктардың проксимальді түтікшелерде реабсорбциясының кемістігі (альбуминнің, лизоцимнің, Р-2 микроглобулиннің). Гломерулонефритпен салыстырғанда, пиолонефритте түтікшелер басым зақымданады, осыдан түтікшелер шамасыздығы ерте қалыптасады (реабсорбцияның төмендеуі). Түтікшелік шамасыздықтан микроэлементтер, электролиттер зәрмен жоғалтылады, су көп мөлшерде бөлінеді. Осыдан пиелонефритпен ауыратын науқастарда ісіну болмайды, шөл және палиурияға бейімділік байқалады. Электролиттердің жойылуынан көбі әлсіздікке шағымданады. Поллакиуриялық синдром. Пиелонефриттің өршу кезіндетүтікшелік шамасыздықтан гипостенуриямен бірге полиурия пайда болады: әдетте науқастар күндіз де, түнде де ұйқысын бұзып, әжетқанаға жиі барады. Сау адамдарға қарағанда зәрдің мөлшері көбірек, сондықтан болмашы шөл байқалады, науқастар сұйықтықты көбірек ішеді. Үрпінің немесе қуықтың ашып, сыздап ауыруы пиелонефритке тән емес, бұлар циститтің, уреттриттің, несеп тас ауруының белгісіне жатады. Интоксиакциялық синдром. Бұл синдромға қалтырау, қызудың биіктеуі, лейкоцитоз, бастың ауыруы жатады. Бірақ мұндай айқын белгілер сирек. Көбіне инфекциялық астенияның белгілері болады: шаршағыштық, бас ауыруы, оқта-текте қалтырау, әсіресе суықтағаннан кейін, тәбеттің төмендеуі. Негізінде, бүйрегі ауыратын адамдарда дене қызуының сирек биіктейтіндігі байқалған. Бұлар басқа аурумен ауырғанда қызу оншалықты биіктемейді. Қалтырағанның өзінде дененің температурасы қалыпты болуы мүмкін. Сонымен, пиелонефритке шалдыққан науқастарда зәрдің өзгерісі, оқта-текте қалтырау, бірақ дененің қызуы жоғарыламайды немесе субфебрильді деңгейге көтеріледі. Пиелонефритпен сырқаттанған науқастардың бірқатарында артериялық гиепртензия пайда болады. Артериялық гипертония қабыну және тыртықтық процестің салдарынан бүйрекшілік гемодинамиканың бұзылысынан болады . Көбіне гипертоня лабильді, басында өршу кезінде биіктеп, ремистензиялық және ұзақ жүргізілген антибактериялық емнен төмендейді Бүйректер бүріскен кездее артериялық гипертония аса биіктеп, қатерлі гипертонияға айналуы ықтимал. Пиелонефриттің диагностикалық критерийлері: 1. Дизурия немесе полиурия дене қызуының жоғарылауымен, белдің ауырсынуымен немесе бактериуриямен қосарланған. 2. Пальпацияланғанда іштің бір немесе екі жағының ауырсынуы. 3. Бүйректің зәрді қышқылдау қасиетінің төмендеуі. 4. Бүйректің концентрациялау қасиетінің төмендеуі. 5. Бактериурия. 6. Зәр шөгіндісінің өзгерісі. 7. Рентгенографиялық өзгерістер. Дерттің көрінісінде қызба, интоксикациясының белгілері басым және рецидивтері жиілесе, онда бүйрек туберкулезінен айыру қажет. Ол үшін арнайы зерттеулерді жасайды – экскрециялық, ретроградтық урографияны, цистоскопияны, зәрдің құрамында – туберкулез таяқшаларн микробиологиялық, бактериоскопиялық және полимеразиялық тізбектік реакция әдістерімен анықтайды. Бүйрек туберкулезі болса, іштің шолу рентгенграммасында, урограммаларда іш қуысы лимфотүйіндердің кальцинозы, бүйрек паренхимасында кальцинатты ошақтар анықталуы мүмкін. Көптеген стриктуралардан несепағардың тәспіге ұқсауы, несепағардың қысқарып жіп тәрізді керілуі байқалады. Ретроградтық урографияда бүртіктер ұшының кеміргендей кетіктері анықталуы мүмкін. Цистоскопияда қуықтың бетінде туберкулездік түйіндер анықталады, аса ауыр жағдайда қуық бүрісіп, микроцистиске айналады. Пиелонефритті гипертониядан айырған кезде, біріншіден артериялық гипертонияның егде жаста пайда болуы, криздердің дамуы, несептегі өзгерістердің (протеинурия, микрогематурия) криз кезінде ғана болып, кейін жойылатындығы есте болуы тиіс. Біріншілік артериялық гипертонияға қарағанда пиелонефритте гипостенурия ерте пайда болады және бүйрек құрылымдарының деформациясы анықталады. Емі. Созылмалы пиелонефриттің емі екі сатыдан тұрады - өршуді басу және рецидивке қарсы ем. Өршуді басу емі ауруханада жүргізіледі. Диетотерапия. Созылмалы пиелонефриттің емінде диетотерапияға қойылатын талаптар. •Диетаның көмегімен антибактериялдық дәрмектің қуатын арттыру үшін, зәрдің рН – ын өзгерту. Зәрді қышқылдандыру үшін ақуызға бай тағамдарды немесе метионинді 1,0 г күніне 4 рет ішкізеді, ал сілтілендіру қажет болса, өсімдік тағамдарын, сүт өнімдерін немесе цитраттарды қолданады. •Несептің ағымын күшейту арқылы бүйректегі микробтарды, кілегейді, зиянды заттарды, түлеген эпителийді шайып шығару. Осы мақсатпен тәулігіне 2-2,5 л сусын (минеральді сулар, жемісшырыны, сусындар) ішкізеді, мүмкін болса қарбыз, қауын, асқабақ жегізеді. Бірақ, артериялық гипертензияда немесе несеп жолдарының обструкциясында (несепағардың стриктурасы, тірелген тас, қуықасты безінің аденомасы) сусынды аса көп ішкізуге болмайды. •Артериялық гипертензия болмаса ас тұзын шектемейді, оптимальді мөлшерде (12-15 г тәулігіне) қолдануға рұқсат етіледі, өйткені пиолонефритте түтікшелерде реабсорбцияның төмендеуінен натрий, калий, микроэлементтер көп мөлшерде жоғалады. •Бүйректі қосымша тітіркендірмеу үшін өткір тағамдардан, дәмдегіш заттардан бас тарту. Этиологиялық ем және оның негізгі салалары 1)Несеп жолдарының обструкциясын жою (хирургиялық әдістермен бүйректегі, несепағардағы тасты алу, қуықасты безінің аденомасын емдеу, нефропексияны, несеп жолдарының пластикасын жасау,т.б.) 2)Антибактериялдық ем. Емнің жобасы зәрдің себіндісінен анықталған флораның сезімталдығына қарап құрастырылады. Антибактериялдық емнің басты ережелері: -зәр микрофлорасының антибактериялдық дәрмекке сезімталболуы - антибактериялдық дәрмектердің бүйрекке уытты әсер ету мүмкіндігін есте сақтау және айқын нефротоксиндік әсері бар дәрмектерді қолданбау; - антибактериялдық дәрмектерге микрофлораның тез бейімделуінен дәрмектерді әр 7-10 күнде ауыстыру; - қолданған дәрмек 2-3 күнде әсер етпегенде, оны ауыстыру; - өршудің биік активтілігінде 2-3 антибактериялдық дәрмектерді (үйлесімділігін ескеріп) қосарласа қолдану; - несептің рН-ын дәрмектің түріне сәйкестеуге тырысу; - бүйектің шамасыздығында дәрмектердің дозасын бүйрек функциясының жетіспеу дәредесіне сәйкестеп азайту. Несептің қышқыл реакциясында әсері жоғарылайтын дәрмектер: пенициллиндер, жартылай синтезделген пенициллиндер, тетрациклиндер; сілтілі реакциясында мына дәрмектердің әсері жоғарылайды – макролидтердің, аминогликозидтердің, линкозаминдердің, сулъфаниламидтердің, невиграмонның. Дәрмектердің өзге түрлері несептің реакциясына тәуелсіз әсер етеді. Антибактериялық дәрмектердің саны пиелонефриттің өршу деңгейіне тәуелді, 2-3 дәрмекті қосарлап қолданғанда бұлардың бір-бірімен үйлесімділігі ескеріледі (синергизмі немесеантагонизмі). Синергизмді арақатынастағы дәрмектерге пенициллин, цефалоспориндер, аминогликандар, налидикс қышқылы жатады; антагонизмдік әсер ететіндер – налидикс қышқылы және нитрофурандар. Миелотоксикалық әсер ететін дәрмектерді бір-бірімен қосарлауға болмайды: левомицетинді, нитрофурандарды, сулъфаниламимдтерді. Пиелонефриттің қоздырғыштарына басым әсер ететін антибактериялдық дәрмектер - уроантисептиктер. Ішек таяқшасына: левомецитен, ампициллин, цефалоспориндер, карбенициллин, гентамицин, тетрациклиндер, хинолондар, фторхинолондар, нитрофурандар, сулъфаниламидтер. Энтеробактерге: левомицетин, гентамицин, цефалоспориндер, нитрофурандар, хинолондар, тетрациклиндер. Протейге: әсері жоғарылар – ампициллин, азлоциллин, гентамицин, карбенициллин; әсері орташа – тетрациғклиндер, цефалоспориндер, хинолондар, нитрофурандар, сулъфаниламидтер. Көк іріңді таяқшаға : гентамицин,карбенцилин,азлоциллин. Энтерококке: әсері жоғары – ампициллин; орташа әсерлі –карбенициллин, гентамицин, тетрациклиндер, нитрофурандар. Алтынсары стафилококқа: оксациллин, метициллин, цефалоспориндер, гентамицин. Микозплазмалық инфекцияға: тетрациклиндер, макролидтердің ІІ,ІІІ қатардағы туындылары. Антибактериялық ем екі этаптан тұрады. Бірінші этапта (үздіксіз антибактериялық ем сатысы)-лейкоцитурия мен бактериурия тұрақты жойылғанға дейін, антибактериялық емді ең кем дегенде 2-3 ай үздіксіз жүргізеді (әр 7-10 күнде дәрмектерді ауыстырып). Содан кейін екінші-үзілмелі этапқа ауысады. Екінші этапта антибактериялық дәрмекті өсімдікті уросептиктермен кезектестіріп қолданады. Әр курстан кейін дәрмектің түрін ауыстырады . Пиелонефриттің ауырлығына қарай, әртүрлі сызбаларды қолданады: әр айдың басында 7 күн антибактериялдық дәрмек, содан кейін 10 күн фитоуросептик (7 күн +10күн) немесе 10 күн антибактериялық дәрмек, 20күн фитоуросептик (10 күн+20күн), немесе 15 күн антибактериялық дәрмек, 15 фитоуросептик (15күн+15күн). Үзілмелі ем осылайша 6-12-24 ай жүргізіледі. Артериялық гипертензиясы бар науқастардың бірқатарында осындай емнен 1-2 жылдан кейін артериялық қысымның тұрақты төмендеуі байқалады. Созылмалы пиелонефриттің емінде өсімдік дәрмектері маңызды ролъ атқарады. Бұлардың көбі спазмолитиктік, қабынуға қарсы және антисептиктік әсер етеді.Осы салада кең қолданудағы дәрмектер: фитолизин, уролесан, бүйрек шайы, ит бүлдіргеннің жапырағы мен жемістері, мүкжидегі, дала қырықбуыны, атқұлақ, қарақаттың жапырағы, аққайыңның бүршіктері т.б. 3.Бүйректің функциялық дренажы (пассивті жаттығуы). Бұл әдісті алғаш ұсынған Ю.А.Пытелъ. Емнің негізгі мақсаты - аптасына 1-2 рет салуретиктің көмегімен , мәселен 40 мг фурасемидті таңертең ашқарынға ішкізіп, диурезді күшейту. Полиурияның емдік әсері туралы жоғарыда айтылып кеткен. 4. Бүйрек қанайналымын жақсарту. Қабыну ошақтарының тығыздығынан, фиброздың салдарынан, зақымданған аймақтарда ишемия және флобостаз туындайды. Қан ағуының жақсаруынан шумақтық филътрацияның көлемі ұлғаяды және қабыну ошақтарына антибактериялық дәрмектердің түсуі жеңілдейді. Осы мақсатта антиагреганттар мен антикоагулянттарды қолданады. Трентал – 0,2-0,4 г 3 рет 1-2апта,содан кейін дозасын төмендетіп, 0,1 г күніне 3 рет береді. Емнің ұзақтығы – 3-4 апта. Курантил – 0,025 г 3 рет 3-4 апта. Гепарин – 5000 Б күніне 2-3 рет құрсақ терісінің астына енгізіп, емнің ұзақтығы 2-3 апта, содан кейін дозаны 7-10 күн біртіндеп азайтып,емді тоқтатады. 5.Организмнің жалпы реактивтілігін, иммундық жүйенің қорғаныс қасиетін арттыру. Осы мақсатта айырша безінің дәрмектерін (тактивин, тимоген,тималин), адаптогендерді (женъшенъ, қытай лимоннигі, элеутерококк сіріндісін, пантокринді) және поливитаминдер комплексін қолданады. 6. Физиотерапиялық шаралар - Бел аймағын қыздыру (балшық, парафин, озокерит аппликациялары) - Электрофорездің көмегімен бүйректің тұсынан уросептиктерді енгізу (фурадонинді, эритромицинді). 7. Симптомдық ем. Артериялық гипертензия болса, әдеттегі гипертензиялық дәрмектерді қолданады (ангиотен.зин айналдырушы ферментінің ингибиторлары, калъций антагонистері, b-адреноблокаторлар, орталық әсерлі симпатолитиктер). <ref>"Геронтология, гериатрия" Бекмурзаева Э.К., Туртаева А.Е., 2013</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат: Геронтология]] bb7gbjo9yanqhml7ls3owmtt05ik16p 3630850 3630849 2026-07-17T06:09:48Z RaiymbekZh 170385 /* Клиникалық көрінісі. */ 3630850 wikitext text/x-wiki '''Созылмалы пиелонефрит''' – бүйректің қуыстық жүйесінің және тубулоинтерстициялық аймағының басым зақымдануымен сипатталатын созылмалы бейспецификалық инфекциялық қабыну үдерісі. Пиелонефрит – кең тараған аурулардың бірі, ДДҰ мәліметтері бойынша оның кездесу жиілигі жоғарғы тыныс жолдарының жіті инфекциялық ауруларынан кейін екінші орында, ал бүйрек ауруларының арасында – бірінші орында. Статистика бойынша әр он адамның біреуі пиелонфриттен зардап шегеді. Пиелонефрит – нефрогенді гипертензияның және бүйректің созылмалы шамасыздығының басты себебінің бірі. Латентті ағымға бейімділігінен 20 – 25% пиелонефрит алғаш рет аутопсияда анықталады. Созылмалы пиелонефрит көбіне жіті пиелонофриттің салдарынан дамиды. == Этилогиясы == Даму тегінен – пиелонофрит инфекциялық ауру. Пиелонефриттің дамуында негізгі роль атқаратын қоздырғыштар: # ішектік аутоинфекция (ішектің облигаттық флорасы – ішек таяқшалары, энтерококтар; ішектің дисбактериозында пайда болатын факультативтік флора – ішек таяқшасының гемолиздік түрі, протей, клебсиелла, алтын сары стафилококк, көк іріңді таяқшалар ; # Экзоинфекция – урология, акушерлік – гинекология, реанимация бөлімшелерінде жатқан науқастарға несептік инфекцияның құралдарымен жұғуы (көбіне іріңді кокктық инфекция); # бактериялардың бір түрлері және микоплазмалар (әдеттегі антибактериялық дәрмектерге төзімді); бактериялардың кейбір түрлері қолайлы жағдайда әдетті түріне айналып пиелонефритті өршітуі және өрістеуі ықтимал. Пиелонефрит дамуының бейімдеуші факторлары 1) Бактериурия (1 мл несепте микробтар мөлшерінің 1х10³ артық болуы). Бактериурияның басты себебі – шат аймағының, әсіресе үрпі маңының микробтық ластануы. Мұндай жағдай дене күтімнің жеткіліксіздігінен, мәселен жастардың жыныс қатынасының гигиеналық тәртіптерін сақтамауынан болуы мүмкін. Тұрмысқа шыққан кезде дефлорациялық циститтің дамуы және жыныс қатынасынан кейін бактириурияның көбеюі байқалады. 2) Уродинамиканың бұзылыстарына әкелетін аурулар (несеп-тас ауруы, қуықасты безінің аденомасы, нефроптоз, несепағардың стриктурасы, бүгілуі немесе сырттан басылуы, рефлюкстер, дегидратация т.б.). 3) Әйелдер несеп жолдарының жыныстық ерекшеліктері. Әйелдер уретрасының қысқалығы және кеңдігі, үрпінің артқы өтіс пен қынапқа жақындығы инфекцияның уретраға және қуыққа оңай енуіне септігін тигізеді. 4) Жүктілік және гормондық контрапцепциялық заттарды қолдану. Жүктілік кезінде эстардиолдың, прогрестеронның деңгейлері жоғарылайды. Жыныс ағзаларының және несеп жолдарының эмбриональдік даму тегі бір болғандықтан, бұлардың гиперэстрогенемияға қайтаратын жауабы ұқсас. Осыдан, жүктілік кезінде несеп жолдарының қабырғалары шамалы қалыңдап ісінеді, перистальтикасы баяуланады.Аталмыш өзгерістер және қуықтың, несепағардың жатырмен басылуы уродинамикалық бұзылыстарды туындатып, әсіресе бұрыннан келе жатқан бактириурия болса, пиелонефриттің дамуына септігін тигізеді. Гормондық контрацепциялық дәрмектердің әсері жүктіліктің әсеріне ұқсайды. Контрацепциялық дәрмектерді көп қолданған әйелдерде пиелонефрит 20 есе жиі кездеседі. 5) Қантты диабет. 6) Бұрын болып өткен интерстициялдық нефрит, мәселен дәрмектік нефропатиялар (сульфаниламидтердің, анальгетиктердің, кейбір антибиотиктердің, алькогольдің, еріткіш заттардың т.б. әсерінен болған ). # Пиоелонефрит 40 жасқа дейінгі шақта - әйелдерде, ал егде және кәрілеу шақта – жиілеу еркектерде кездеседі. Әйелдерде пиелонефрит балалық шақтан немесе тұрмыс кезінен басталады. == Клиникалық көрінісі == # Жіті пиелонефритке қарағанда, созылмалы пиелонефриттің көрінісі, әсресе өруінен тыс кезінде солғын. Науқастың көбі дерттің белгілерін аңғармай жүре береді. Мұқият сұрастырудың нәтижесінде белдің оқта-текте ауруы, кейде қызудың субфебрильді деңгейге көтерілуі, дизуриялық бұзылыстар анықталады. Сонымен қатар, инфекциялық астенияның әдеттегі белгілері болуы мүмкін – шаршағыштық, дімкәстік, жұмыс қабілетінің төмендеуі. Кейде науқас дәрігердің алдында алғаш рет артериялық гипертензия, анемия, бүйрек шамасыздығы дамығанда келеді. Негізінде, созылмалы пиелонефриттің көрінісінде басты орын алатын келесі синдромдар: несептік, поллакиуриялық, интоксикациялық, ал өзге синдромдар – анемиялық, гипертониялық және бүйрек шамасыздығы жүре пайда болады. Несептік синдром. Кейде несептік синдром созылмалы пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Пиелонефриттің несептік синдромына тән белгілер: лейкоцитурия, микрогематурия, 1 г жетпейтін тәуліктік протеинурия, гипостенурия және бактериурия. Лейкоцциттер несепке қабынған интерстицийден және несеп жолдардың кілегей қабығынан түседі. Лейкоциттердің саны үдерістің өткірлігіне байланысты. Пиелонефриттің латентті түрінде лейкоцитурия «бір көрініп, бір жасырынып» толқын тәрізді. Сондықтан несептің бір жасаған анализі диагнозды анықтауда аса маңызды емес. Диагностикаға лейкоцитурияның аса маңыздылығын ескере отырып, несептің жалпы анализінде осы ауруға тән айтарлықтай өзгерістер болмаса, жасырын лейкоцитурияны анықтайтын сынамалардың біреуін қолданады. (Аддис-Каковский, Амбурже, Нечипоренко немесе преднизолонмен өршіту сынамасын ). Лейкоциттермен бірге несепте эритроциттер де болуы мүмкін. Эритроциттер түтікшелердің жарылған капилярларынан немесе бүртіктердің зақымдануынан ( тостағаншалардың түбінен - форникальдік қан кетуден) немесе кілегей қабықтың таспен жырылған жарақаттарынан түседі. Пиелонефритке тән несептік синдромның тағы бір маңызда белгісі - гипостенурия. Бұл белгі несептің концентрациялау процесінің бұзылысынан болады (бүйректің милы қабатында жүретін). Бүйректің милы қабаты қабынып ісінгенде бұл үдеріс бұзылады, содан гипостенурия пайда болады. Кейде бұл пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Мұндайда көптеген жылдар несептің шөгіндісінде паталогиялық өзгерістер болмайды, артериялық қысым биіктемейді, тек несептің меншікті салмағының төмендеуі ғана анықталады. Гипостенурияның болуын нақты зерттеу үшін Зимницкий сынамасын жасайды. Бактериурия - микробтардың несеппен бөлінуі. Қалыпты жағдайда қуықтағы несеп стерильді. Несепті бөлген кезде үрпінің ұшынан патогенді емес микробтар қосылады, бірақ олардың зәрдің 1 мл-дегі саны 1х10-4 аспайды. Бүйректе немесе несеп жолының өзге бөліктерінде инфекцияның көзі болса, қуыққа түскен соң микробтар соның ішінде тез көбейеді, өйткені зәр бұларға өте қолайлы орта болып табылады. Бактериурия деңгейін зәрдің себіндісінен анықтайды. Кейбір деректерге қарағанда, зәрдің бактериологиялық зерттеудің нәтижесі сенімді болуы үшін зәрді несепағарлық зондпен алу қажет. Егерде зәрдің 1мл микробтардың саны 1х10-4 болса, бұл сенімді бактериурия саналады; бактериялардң 1х10-4 саны – сенімсіз бактериурия. Бактериурия пиелонефриттің болуын толық дәлелдемейді, өйткені микробтаодың шығу көзі бүйректен тыс орналасуы мүмкін (простатит, пистит, уретрит т.б.) , бірақ соның өзінде антимикробтық емді жасау қажет, өйткені бактериурия пиелонефриттің қауіпті факторы. Сонымен қатар, зәрдің стерильділігі пиолонефритті жоққа шығармайды, өйткені антибиотиктерді 2-3 рет қабылдағаннан кейін зәр стерильді болып шыға келеді. Зәрмен бөлінген антибиотиктер ыдыстың ішіндеге зәрде де антибактериялық әсерін жалғастырады. Пиелонефритте протеинурия аз мөлшерде, тәулігіне 1-2 г аспайды. Оның себебі - шумақтардан өткен төмен молекулалық белоктардың проксимальді түтікшелерде реабсорбциясының кемістігі (альбуминнің, лизоцимнің, Р-2 микроглобулиннің). Гломерулонефритпен салыстырғанда, пиолонефритте түтікшелер басым зақымданады, осыдан түтікшелер шамасыздығы ерте қалыптасады (реабсорбцияның төмендеуі). Түтікшелік шамасыздықтан микроэлементтер, электролиттер зәрмен жоғалтылады, су көп мөлшерде бөлінеді. Осыдан пиелонефритпен ауыратын науқастарда ісіну болмайды, шөл және палиурияға бейімділік байқалады. Электролиттердің жойылуынан көбі әлсіздікке шағымданады. Поллакиуриялық синдром. Пиелонефриттің өршу кезіндетүтікшелік шамасыздықтан гипостенуриямен бірге полиурия пайда болады: әдетте науқастар күндіз де, түнде де ұйқысын бұзып, әжетқанаға жиі барады. Сау адамдарға қарағанда зәрдің мөлшері көбірек, сондықтан болмашы шөл байқалады, науқастар сұйықтықты көбірек ішеді. Үрпінің немесе қуықтың ашып, сыздап ауыруы пиелонефритке тән емес, бұлар циститтің, уреттриттің, несеп тас ауруының белгісіне жатады. Интоксиакциялық синдром. Бұл синдромға қалтырау, қызудың биіктеуі, лейкоцитоз, бастың ауыруы жатады. Бірақ мұндай айқын белгілер сирек. Көбіне инфекциялық астенияның белгілері болады: шаршағыштық, бас ауыруы, оқта-текте қалтырау, әсіресе суықтағаннан кейін, тәбеттің төмендеуі. Негізінде, бүйрегі ауыратын адамдарда дене қызуының сирек биіктейтіндігі байқалған. Бұлар басқа аурумен ауырғанда қызу оншалықты биіктемейді. Қалтырағанның өзінде дененің температурасы қалыпты болуы мүмкін. Сонымен, пиелонефритке шалдыққан науқастарда зәрдің өзгерісі, оқта-текте қалтырау, бірақ дененің қызуы жоғарыламайды немесе субфебрильді деңгейге көтеріледі. Пиелонефритпен сырқаттанған науқастардың бірқатарында артериялық гиепртензия пайда болады. Артериялық гипертония қабыну және тыртықтық процестің салдарынан бүйрекшілік гемодинамиканың бұзылысынан болады . Көбіне гипертоня лабильді, басында өршу кезінде биіктеп, ремистензиялық және ұзақ жүргізілген антибактериялық емнен төмендейді Бүйректер бүріскен кездее артериялық гипертония аса биіктеп, қатерлі гипертонияға айналуы ықтимал. Пиелонефриттің диагностикалық критерийлері: 1. Дизурия немесе полиурия дене қызуының жоғарылауымен, белдің ауырсынуымен немесе бактериуриямен қосарланған. 2. Пальпацияланғанда іштің бір немесе екі жағының ауырсынуы. 3. Бүйректің зәрді қышқылдау қасиетінің төмендеуі. 4. Бүйректің концентрациялау қасиетінің төмендеуі. 5. Бактериурия. 6. Зәр шөгіндісінің өзгерісі. 7. Рентгенографиялық өзгерістер. Дерттің көрінісінде қызба, интоксикациясының белгілері басым және рецидивтері жиілесе, онда бүйрек туберкулезінен айыру қажет. Ол үшін арнайы зерттеулерді жасайды – экскрециялық, ретроградтық урографияны, цистоскопияны, зәрдің құрамында – туберкулез таяқшаларн микробиологиялық, бактериоскопиялық және полимеразиялық тізбектік реакция әдістерімен анықтайды. Бүйрек туберкулезі болса, іштің шолу рентгенграммасында, урограммаларда іш қуысы лимфотүйіндердің кальцинозы, бүйрек паренхимасында кальцинатты ошақтар анықталуы мүмкін. Көптеген стриктуралардан несепағардың тәспіге ұқсауы, несепағардың қысқарып жіп тәрізді керілуі байқалады. Ретроградтық урографияда бүртіктер ұшының кеміргендей кетіктері анықталуы мүмкін. Цистоскопияда қуықтың бетінде туберкулездік түйіндер анықталады, аса ауыр жағдайда қуық бүрісіп, микроцистиске айналады. Пиелонефритті гипертониядан айырған кезде, біріншіден артериялық гипертонияның егде жаста пайда болуы, криздердің дамуы, несептегі өзгерістердің (протеинурия, микрогематурия) криз кезінде ғана болып, кейін жойылатындығы есте болуы тиіс. Біріншілік артериялық гипертонияға қарағанда пиелонефритте гипостенурия ерте пайда болады және бүйрек құрылымдарының деформациясы анықталады. Емі. Созылмалы пиелонефриттің емі екі сатыдан тұрады - өршуді басу және рецидивке қарсы ем. Өршуді басу емі ауруханада жүргізіледі. Диетотерапия. Созылмалы пиелонефриттің емінде диетотерапияға қойылатын талаптар. •Диетаның көмегімен антибактериялдық дәрмектің қуатын арттыру үшін, зәрдің рН – ын өзгерту. Зәрді қышқылдандыру үшін ақуызға бай тағамдарды немесе метионинді 1,0 г күніне 4 рет ішкізеді, ал сілтілендіру қажет болса, өсімдік тағамдарын, сүт өнімдерін немесе цитраттарды қолданады. •Несептің ағымын күшейту арқылы бүйректегі микробтарды, кілегейді, зиянды заттарды, түлеген эпителийді шайып шығару. Осы мақсатпен тәулігіне 2-2,5 л сусын (минеральді сулар, жемісшырыны, сусындар) ішкізеді, мүмкін болса қарбыз, қауын, асқабақ жегізеді. Бірақ, артериялық гипертензияда немесе несеп жолдарының обструкциясында (несепағардың стриктурасы, тірелген тас, қуықасты безінің аденомасы) сусынды аса көп ішкізуге болмайды. •Артериялық гипертензия болмаса ас тұзын шектемейді, оптимальді мөлшерде (12-15 г тәулігіне) қолдануға рұқсат етіледі, өйткені пиолонефритте түтікшелерде реабсорбцияның төмендеуінен натрий, калий, микроэлементтер көп мөлшерде жоғалады. •Бүйректі қосымша тітіркендірмеу үшін өткір тағамдардан, дәмдегіш заттардан бас тарту. Этиологиялық ем және оның негізгі салалары 1)Несеп жолдарының обструкциясын жою (хирургиялық әдістермен бүйректегі, несепағардағы тасты алу, қуықасты безінің аденомасын емдеу, нефропексияны, несеп жолдарының пластикасын жасау,т.б.) 2)Антибактериялдық ем. Емнің жобасы зәрдің себіндісінен анықталған флораның сезімталдығына қарап құрастырылады. Антибактериялдық емнің басты ережелері: -зәр микрофлорасының антибактериялдық дәрмекке сезімталболуы - антибактериялдық дәрмектердің бүйрекке уытты әсер ету мүмкіндігін есте сақтау және айқын нефротоксиндік әсері бар дәрмектерді қолданбау; - антибактериялдық дәрмектерге микрофлораның тез бейімделуінен дәрмектерді әр 7-10 күнде ауыстыру; - қолданған дәрмек 2-3 күнде әсер етпегенде, оны ауыстыру; - өршудің биік активтілігінде 2-3 антибактериялдық дәрмектерді (үйлесімділігін ескеріп) қосарласа қолдану; - несептің рН-ын дәрмектің түріне сәйкестеуге тырысу; - бүйектің шамасыздығында дәрмектердің дозасын бүйрек функциясының жетіспеу дәредесіне сәйкестеп азайту. Несептің қышқыл реакциясында әсері жоғарылайтын дәрмектер: пенициллиндер, жартылай синтезделген пенициллиндер, тетрациклиндер; сілтілі реакциясында мына дәрмектердің әсері жоғарылайды – макролидтердің, аминогликозидтердің, линкозаминдердің, сулъфаниламидтердің, невиграмонның. Дәрмектердің өзге түрлері несептің реакциясына тәуелсіз әсер етеді. Антибактериялық дәрмектердің саны пиелонефриттің өршу деңгейіне тәуелді, 2-3 дәрмекті қосарлап қолданғанда бұлардың бір-бірімен үйлесімділігі ескеріледі (синергизмі немесеантагонизмі). Синергизмді арақатынастағы дәрмектерге пенициллин, цефалоспориндер, аминогликандар, налидикс қышқылы жатады; антагонизмдік әсер ететіндер – налидикс қышқылы және нитрофурандар. Миелотоксикалық әсер ететін дәрмектерді бір-бірімен қосарлауға болмайды: левомицетинді, нитрофурандарды, сулъфаниламимдтерді. Пиелонефриттің қоздырғыштарына басым әсер ететін антибактериялдық дәрмектер - уроантисептиктер. Ішек таяқшасына: левомецитен, ампициллин, цефалоспориндер, карбенициллин, гентамицин, тетрациклиндер, хинолондар, фторхинолондар, нитрофурандар, сулъфаниламидтер. Энтеробактерге: левомицетин, гентамицин, цефалоспориндер, нитрофурандар, хинолондар, тетрациклиндер. Протейге: әсері жоғарылар – ампициллин, азлоциллин, гентамицин, карбенициллин; әсері орташа – тетрациғклиндер, цефалоспориндер, хинолондар, нитрофурандар, сулъфаниламидтер. Көк іріңді таяқшаға : гентамицин,карбенцилин,азлоциллин. Энтерококке: әсері жоғары – ампициллин; орташа әсерлі –карбенициллин, гентамицин, тетрациклиндер, нитрофурандар. Алтынсары стафилококқа: оксациллин, метициллин, цефалоспориндер, гентамицин. Микозплазмалық инфекцияға: тетрациклиндер, макролидтердің ІІ,ІІІ қатардағы туындылары. Антибактериялық ем екі этаптан тұрады. Бірінші этапта (үздіксіз антибактериялық ем сатысы)-лейкоцитурия мен бактериурия тұрақты жойылғанға дейін, антибактериялық емді ең кем дегенде 2-3 ай үздіксіз жүргізеді (әр 7-10 күнде дәрмектерді ауыстырып). Содан кейін екінші-үзілмелі этапқа ауысады. Екінші этапта антибактериялық дәрмекті өсімдікті уросептиктермен кезектестіріп қолданады. Әр курстан кейін дәрмектің түрін ауыстырады . Пиелонефриттің ауырлығына қарай, әртүрлі сызбаларды қолданады: әр айдың басында 7 күн антибактериялдық дәрмек, содан кейін 10 күн фитоуросептик (7 күн +10күн) немесе 10 күн антибактериялық дәрмек, 20күн фитоуросептик (10 күн+20күн), немесе 15 күн антибактериялық дәрмек, 15 фитоуросептик (15күн+15күн). Үзілмелі ем осылайша 6-12-24 ай жүргізіледі. Артериялық гипертензиясы бар науқастардың бірқатарында осындай емнен 1-2 жылдан кейін артериялық қысымның тұрақты төмендеуі байқалады. Созылмалы пиелонефриттің емінде өсімдік дәрмектері маңызды ролъ атқарады. Бұлардың көбі спазмолитиктік, қабынуға қарсы және антисептиктік әсер етеді.Осы салада кең қолданудағы дәрмектер: фитолизин, уролесан, бүйрек шайы, ит бүлдіргеннің жапырағы мен жемістері, мүкжидегі, дала қырықбуыны, атқұлақ, қарақаттың жапырағы, аққайыңның бүршіктері т.б. 3.Бүйректің функциялық дренажы (пассивті жаттығуы). Бұл әдісті алғаш ұсынған Ю.А.Пытелъ. Емнің негізгі мақсаты - аптасына 1-2 рет салуретиктің көмегімен , мәселен 40 мг фурасемидті таңертең ашқарынға ішкізіп, диурезді күшейту. Полиурияның емдік әсері туралы жоғарыда айтылып кеткен. 4. Бүйрек қанайналымын жақсарту. Қабыну ошақтарының тығыздығынан, фиброздың салдарынан, зақымданған аймақтарда ишемия және флобостаз туындайды. Қан ағуының жақсаруынан шумақтық филътрацияның көлемі ұлғаяды және қабыну ошақтарына антибактериялық дәрмектердің түсуі жеңілдейді. Осы мақсатта антиагреганттар мен антикоагулянттарды қолданады. Трентал – 0,2-0,4 г 3 рет 1-2апта,содан кейін дозасын төмендетіп, 0,1 г күніне 3 рет береді. Емнің ұзақтығы – 3-4 апта. Курантил – 0,025 г 3 рет 3-4 апта. Гепарин – 5000 Б күніне 2-3 рет құрсақ терісінің астына енгізіп, емнің ұзақтығы 2-3 апта, содан кейін дозаны 7-10 күн біртіндеп азайтып,емді тоқтатады. 5.Организмнің жалпы реактивтілігін, иммундық жүйенің қорғаныс қасиетін арттыру. Осы мақсатта айырша безінің дәрмектерін (тактивин, тимоген,тималин), адаптогендерді (женъшенъ, қытай лимоннигі, элеутерококк сіріндісін, пантокринді) және поливитаминдер комплексін қолданады. 6. Физиотерапиялық шаралар - Бел аймағын қыздыру (балшық, парафин, озокерит аппликациялары) - Электрофорездің көмегімен бүйректің тұсынан уросептиктерді енгізу (фурадонинді, эритромицинді). 7. Симптомдық ем. Артериялық гипертензия болса, әдеттегі гипертензиялық дәрмектерді қолданады (ангиотен.зин айналдырушы ферментінің ингибиторлары, калъций антагонистері, b-адреноблокаторлар, орталық әсерлі симпатолитиктер). <ref>"Геронтология, гериатрия" Бекмурзаева Э.К., Туртаева А.Е., 2013</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат: Геронтология]] 8deqq3uzop2pqpowfh3tdrejhdcuuip 4 537752 3630832 3630419 2026-07-17T05:00:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3630832 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96332" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 332] | data-sort-value="1100" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1100] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="85260" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 85 260] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55561" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 561] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48794" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 794] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="30813" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 30 813] | data-sort-value="51" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 51] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22671" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 671] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="21043" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 21 043] | data-sort-value="168" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 168] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19423" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 423] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17232" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 232] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11321" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 321] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10144" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 144] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8178" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8178] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7950" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7950] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4429" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4429] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3715" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3715] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3221" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3221] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2901" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2901] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2466" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2103" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2103] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1609" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1609] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1539" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1539] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1532" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1532] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1173" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1173] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1079" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1079] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="872" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 872] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 726] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="588" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 588] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] eppgwck4rfsq8ysw9754tyqr1twfe9a 0 550160 3630842 3626736 2026-07-17T05:47:59Z ~2026-40110-06 183530 /* Атырау облысы */ Шәпкеновтың әкім қызметінен кетуі 3630842 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]'''<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 17 шілде<br>2026 |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дастан Адайұлы Рыспеков]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] qa7ftiarxe3z52njm9z0s8j9i119vkb 3630990 3630842 2026-07-17T10:44:53Z Casserium 68287 /* Атырау облысы */ 3630990 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 17 шілде<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]'''<br>{{small|(1971 туған)}} | 17 шілде<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дастан Адайұлы Рыспеков]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] ab7pmbgui5oey6trtyfo4r4ek5uop9i 3630994 3630990 2026-07-17T10:48:42Z Casserium 68287 /* Ұлытау облысы */ 3630994 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 17 шілде<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]'''<br>{{small|(1971 туған)}} | 17 шілде<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дастан Адайұлы Рыспеков]]<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 |17 шілде<br>2026 |- |3 | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] | '''[[Есет Берікұлы Байкен]]'''<br>{{small|(1986 туған)}} |17 шілде<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] tey7fpx36q7meacy58l1qlhn9vbrvwe 0 557320 3630827 3606583 2026-07-17T02:55:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630827 wikitext text/x-wiki [[Сурет:WhizComicsNo02.jpg|thumb|right|200px]] '''Капитан Марвел''' ({{lang-en|Captain Marvel}}) немесе '''Шазам''' ([[Ағылшын тілі|ағ]]. [[DC Comics|Shazam]]) атымен әйгілі – ойдан шығарылған суперқаһарман, комикстердің кейіпкері, басында [[Fawcett Comics]] деген баспадан жарияланып, қазір [[DC Comics]] баспасы басып шығарады. 1939 жылы Чарльз Кларенс Бек атты суретші мен жазушы Билл Паркердің ойлап тапқан кейіпкері; ол алғашқы рет Whiz Comics #2 (1940 ж. ақпан) журналында басылып шықты. Капитан Марвел – Билли Бэтсон радиода репортер болып істейтін қиялды жасөспірімнің альтер-эгосы. Оны Шазам атты мейірімді сиқыршы суперқаһарман болу үшін таңдады. Әрдайым Билли сиқыршының атын айтқанда, оған сиқырлы жай түсіп, жасөспірімнен алты [[миф]]<nowiki/>ологиялық кейіпкердің қабілеттерімен ержеткен суперқаһарманға аударады.<ref name="dc-ency"><cite id="CITEREFBeatty2008" contenteditable="false"><span class="citation">''Beatty Scott.'' </span></cite></ref> Оның отбасы мүшелері, әлемге «Марвел отбасы» ретінде танымал,оның ішінде Мэри Марвел мен Капитан –Марвел және кейбір достары Биллидің күшін алып өздері «Марвел» ретінде танылады. Капитан Марвел туралы хикаяларында ол «әлемдегі ең мықты» болып жарияланды, сонымен қатар оған «Big Red Cheese» («Үлкен қызыл ірімшік») деген жалған атты суперзұлым Доктор Сиван қойған: содан соң бұл эпитетті Капитан Марвелдің қастерлеушілер қабылдады. Комикстарды сату бойынша Капитан Марвел 1940 жылдардың ең әйгілі суперқаһарман болып танылды. Осының себебі 1940 жылдары Captain Marvel Adventures ([[Қазақ тілі|қаз]]. Капитан Марвелдің хикаялары) комикстердің сериясы [[Супермен]] мен басқа суперқаһармандардың комикстеріне қарай сатылған даналардың мөлшері үлкенірек болғандықтан.<ref name="TiptonMoviePoopShoot"><span class="citation" contenteditable="false">''Tipton, Scott''&#x20;[http://www.moviepoopshoot.com/comics101/6.html The World's Mightiest Mortal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050614004150/http://www.moviepoopshoot.com/comics101/6.html |date=2005-06-14 }}.&#x20;</span></ref><ref name="ComicSuccessMuseum"><span class="citation" contenteditable="false">[http://comicbookads.leafpublishing.com/hall-of-covers/cover-display2-page2.htm Comic Book Success Stories].&#x20;</span></ref> Капитан Марвел хикаяларын киноға түсірілген тұңғыш суперқаһарман болды: 1941 жылы Republic Pictures студиясы «Капитан Марвелдің хикаялары» атты телехикаясын шығарды. 1953 жылы Fawcett Comics осы кейіпкер туралы басылымды тоқтатты – бір жағынан оның себебі DC Comics екеуінің аралығында кейіпкердің костюмы авторлық құқықтың бұзылуы туралы таласып жүрген. [[DC Comics]] Капитан Марвелдің кейіпкері Суперменнің бейнесінің ерекшеліктерді заңсыз алғанын жариялады. 1972 ж. DC Марвел отбасының кейіпкерлеріне лицензияны алып өз комикстердің әлеміне қайтарды; алайда, кейіпкерлердің толық құқықтарын 1991 ж. сатып алған. Сол кезден бастап DC Капитан Марвел мен Марвел Отбасын DC әлеміне енгізіп, бірнеше рет кейіпкердің әйгілілігін қайтадан әуелгі деңгейіне келтіруге тырысты. Осыған қарамастан Капитан Марвел жас ұрпақтың арасында аты ойлағандай шыққан жоқ, дегенмен 1970 жылдары [[CBS]] арнасында қаһарман туралы Shazam! атты телехикаясы үш маусыммен көрсетілді. Fawcett пен DC [[Marvel Comics|Капитан Марвел]]<nowiki/>дің хикаяларын басылымның аралығында [[Marvel Comics]] өзінің Капитан Марвелін сауда таңбасын тіркеп қойғандықтан, DC Comics Капитан Марвел мен Марвел Отбасыны осы атымен комикстер нарығында қолдануға құқығы болмады. 1972 жылдан бастап оның орнына DC Shazam! сауда таңбасын осы кейіпкердің комикстердің атауын ретінде пайдаланған. Сондықтан Капитан Марвелді жиі қате «Shazam» деп атайды. 2011 ж. DC студиясының барлық комикстердің жаңадан басылғанынан кейін, Капитан Маврел кейіпкері бір жола «Шазам» деп аталды. <ref><span class="citation" contenteditable="false">''Rogers, Vaneta.''&#x20;</span></ref> == Басылымдардың тарихы == === Зерттеме мен шабыттың көзі === [[File:CaptMarvelAdventures6.jpg|thumb|link=Special:FilePath/CaptMarvelAdventures6.jpg]][[National Comics]] баспасының жаңа суперқаһармандардың ([[Бэтмен]] мен [[Супермен]]) табысқа жеткенінен кейін, Fawcett Publications компаниясы 1939 ж. өзінің комикспен айналысатын бөлімін ашты. Fawcett Билл Паркер комикстердің сценарийшісін жұмысқа алып, оған Flash Comics атты сериясына бірнеше кейіпкер – қаһармандарды ойлап табуға тапсырыс берді. Жеңілмейтін Тырнақұтан, Жойқын Тыңшы ([[Ағылшын тілі|ағ]]. [[Spy Smasher]]), Алтын оқ, Лэнс О’Кейси, Скип Смит пен Дэн Дейраның хикаялардан басқа, Паркер алты суперқаһарманнан тұратын топтың хикаясын жазған. Әрбір суперқаһарманда берілген мифологиялық кейіпкерден ерекше күш – қуаты болған. Fawcett Comics компанияның атқарушы директоры Ральф Дайг алты кейіпкерді осы алты күш-қуатымен бір кейіпкерге біріктіруге шешім қабылдады. Паркер осы ұсынысты қабылдап, кейіпкерге «Капитан Гром» есімін берді.<ref name="JohnnyShazam"><span class="citation" contenteditable="false">''Hembeck, Fred''&#x20;[http://www.proudrobot.com/hembeck/shazam2.html Johnny Thunder and Shazam!]</span></ref> Компанияда істейтін суретші Чарльз Кларенс Бек әрленімді жасап, Паркердің хикаясын безендірген. Бұл комикстің ерекшелігі – мультипликация стилі. «1939 жылы мен және Билл Паркер Fawcett тұңғыш комикспен жұмыс істегенде, суперқаһармандардың комикстері қаншама нашар жазғанымен безендіргенін екеуіміз де байқадық » - деп Бек берген сұхбатында атап өткен. «Біз өзіміздің оқырмандарға нағыз комиксті беруді шештік: комик-стрип стилінде бейнеленген және негізінде pulp-журналдардың мезі қылған формулары мен ескі ауыз әдебиеттің әңгімелері және классикалық мифтерді алып көркем хикаяны жаздық».<ref>[http://cartoonician.com/an-interview-with-c-c-beck/ "An Interview with C.C. Beck, " ''Hogan’s Alley'' #3, 1995]</ref> 1939 ж. күз мезгілінде Flash Comics № 1 пен Thrill Comics № 1 баспалардан жарнама болу мақсатымен басылған серияның алғашқы шығуының тиражы аз болған. Басылым шыққан соң Fawcett тез арада «Капитан Гром», «Flash Comics» және «Thrill Comics» [[атаулар]]<nowiki/>ын пайдалануға болмайтынын білді. Сондықтан осы серияның атауы Whiz Comics өзгертіліп, Fawcett суретшісі Пит Костанца Капитан Гром есімі «Таңғажайып Капитан» ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Captain Marvelous ) есіміне ауыстыруға ұсынды, бірақ та редакторлар осы есімді «Ғажап Капитан» ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Captain Marvel) атауына дейін қысқартты. Сөздік көпіршіктер өзгеріліп, хикая мен кейіпкердің аты «Капитан Марвелға» ауыстырып, Whiz Comics № 2 хикаясы (1940 ж, ақпан айымен белгіленіп) 1939 жылдың аяғында жарыққа шыққан. Капитан Марвелдің шабыт көздері әр түрлі адамдар болған. Оның сыртқы түрі [[Фред МакМюррей]]<nowiki/>ден, сол кезде әлемге әйгілі американдық актер<ref name="FC1"><cite id="CITEREFBeck2001" contenteditable="false"><span class="citation">''Beck C. C.'' [http://www.marvelfamily.com/faq/mfinspiration.aspx Fawcett Companion: The Best of FCA (Fawcett Collectors of America)].&nbsp;</span></cite></ref>, алынған, алайда оны [[Кэри Грант]] пен [[Джек Оуки]]<nowiki/>мен салыстырған.<ref name="MarFam"><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.marvelfamily.com/faq/mfinspiration.aspx Marvel Family Inspiration].&#x20; </span></ref> Fawcett Publications қалаушысына Уиллфорд Фосеттке «Билли Бэтсон» лақапты беріп, осы лақапты Марвел кейіпкері алды.<ref name="LN"><span class="citation" contenteditable="false">[http://loknar54.com/JLA-CaptainMarvel.html Captain Marvel Earth's Mightiest Mortal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327073940/http://loknar54.com/JLA-CaptainMarvel.html |date=2019-03-27 }}.&#x20;</span></ref> Fawcett тұңғыш комикстары Whiz Comicsпен шабыттандырып [[Captain Billy’s Whiz Bang]] атауымен басылды.<ref name="MF2"><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.marvelfamily.com/FunFacts/funfact.aspx?FFID=8 Shazam Fun Facts].&#x20;</span></ref> Fawcett Суперменді әйгілі қылған кейбіреу элементтерін ( алып күш пен шапшандық, ғылыми-фантастикалық әңгімелер, репортердің альтер-эгосы ) алып Капитан Марвелға еңгізді. Fawcett маркетингтің директоры Кент Фосетт өз жұмыскерлеріне : «Маған екінші Суперменді жасап беріңдер, алайда оның альтер-эгосы ер кісі болмай, 10 немесе 12 жастағы ұл бала болсың» айтып берген.<ref name="likeSupes"><cite contenteditable="false"><span class="citation">Fawcett Companion.&nbsp;</span></cite></ref> Нәтижесінде, Капитан Марвелдің альтер-эгосы 12 жастағы Билли Бэтсон атты ұл болды. Whiz Comics түпнұсқалық хикаясында баспанасыз газет қызметкері Билли бейтаныс жұмбақ кісімен құпиялы метроның туннеліне кірген. Жүргізушісіз оғаш көлік екеуін жеті адамдың қанқұйлы жау (Мақтаныш, Қызғаныш, Сараңдық, Өшпенділік, Өзімшілдік, Жалқаулық және Әділетсіздік) мүсіндерінің қасынан Шазам сиқыршының үңгіріне апарады. Сиқыршы Биллиге ересек суперқаһарман болуына күш беріп, оның өмірін көрсетіп, Шазамның басына құлап кетеді.Осыған қарамастан, сиқыршының аруағы мұржасыз темір пеш жаққанда, Биллиге кеңестер беретінін айтты. Капитан Мавер болу үшін Билли сиқыршының атын айтуға тиіс. Сиқыршының аты алты аңызға айналған адамдың дайын болған адамға өз күштерін беруге келіскен [[Шартты белгі|акроним]]<nowiki/>ы: [[Сүлеймен пайғамбар|Соломон]]<nowiki/>ның (Solomon) даналығы, [[Геракл]]<nowiki/>дің (Hercules) күш-қайраты, [[Атлас]]<nowiki/>тың (Atlas) табандылығы, [[Зевс]]<nowiki/>тің (Zeus) қуаты, [[Ахиллес]]<nowiki/>тің (Achilles) батылдығы және [[Меркурий]]<nowiki/>дің (Mercury) жылдамдығы. Шазам сөзі сиқырлы жай шығарып, Билли Капитан Марвелға айналдырады; сөзді қайталап айтуы сиқыр жай қарама-қарсы әрекетті жасап, Капитан Марвелден Биллиге қайта айналдырады. === The New 52-нің қайта басылуы === 2011 ж. DC Comics өз комикстерін қайта басып, жаңа New 52 серияны құрастырды. Қайта басылған сериялардың бірі - Justice League - 2012 ж, наурыз айында № 7 басылымда Shazam! кейіпкердің хикаясын айтып берген.<ref>[http://www.newsarama.com/comics/first-look-curse-of-shazam-preview-120127.html Newsarama.com : Exclusive 1st Look: Johns & Frank CURSE OF SHAZAM Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518070039/http://www.newsarama.com/comics/first-look-curse-of-shazam-preview-120127.html |date=2012-05-18 }}</ref> [[Джефф Джонсон]] жазған және [[Гэри Фрэнк]] сурет салған басылысы Билли Бэтсон мен басқа кейіпкерлерді жаңа DC әлеміне әкелді.<ref name="CVShaz"><span class="citation" contenteditable="false">''Guerrero, Tony''&#x20;[http://www.comicvine.com/news/captain-marvel-joins-dcs-the-new-52/143722/ Captain Marvel Joins DC's 'The New 52'].&#x20;</span></ref> Редизайнның ойы бойынша, Капитан Марвел Фрэнктің ойлап тапқан жаңа костюм және капюшоны бар плащты киетін болады.<ref>[http://www.newsarama.com/comics/gary-frank-curse-of-shazam-111017.html Newsarama.com : GARY FRANK (& Geoff Johns) Try to Lift the CURSE OF SHAZAM!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119040827/http://www.newsarama.com/comics/gary-frank-curse-of-shazam-111017.html |date=2012-11-19 }}</ref> Джонс ескерткендей: кейіпкердің осы әлемдегі орнында «алдыңғы басылымдарға қарағанда одан да көп сиқыры мен қиялы болады».<ref>[http://www.nypost.com/p/news/international/shazam_electrifies_again_puMbHg6BYwirdrl3U9BYwL DC Comics to relaunch Shazam on March 21 — NYPOST.com]</ref> Кейіпкердің атауы осы кезде «Шазам» атына ресми түрде өзгертілді.<ref>[http://www.newsarama.com/comics/geoff-johns-curse-of-shazam-120126.html Newsarama.com : Exclusive: GEOFF JOHNS Hopes Lightning Strikes SHAZAM!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407034640/http://www.newsarama.com/comics/geoff-johns-curse-of-shazam-120126.html |date=2013-04-07 }}</ref> Бұл жаңа серияда Билли Бэтсон [[Филадельфия]]<nowiki/>да тұратын шадыр мінезімен 15 жастағы жасөспірім ретінде көрсетілген. Хикаяның басталған сәтінде ол бірнеше асырап алған отбасылармен тұрып, жаңа асырап алған отбасына барып өз тағдыры туралы ештеңе білмейді.<ref>''Justice League'' Том 2 № 7 (март 2012 года)</ref> Жаңа отбасына көшіп келген соң оның ата-анасы мен бауырлары, оның ішінде Мэри Бэтсонның және Фредди Фриманның өзгерген кейіпкерлері, оны өз өмірлеріне қосуға тырысты.  <ref>''Justice League''Том 2 № 8 (сәуір 2012 года)</ref> Ежелгі сиқыр жауынгер Қара Адамның аңызға тым әуестенген Доктор Шивана оның қабірін тауып ашқан кезінде кекшіл және қаңышер жауынгерді босатады.<ref>''Justice League'' Том 2 № 9 (май 2012 года)</ref> Осы оқиға Сиқыршының (бұл комиксте атаусыз және еуропалық адамның орнына австралиялық абориген ретінде көрсетілген) назарын өзіне аударады. Мәңгілік Құз атты бекіністің сиқырын бақылаған жаратылыстардың соңғы қалған Сиқыршы болады; басқаларды Қара Адам қырып салған.<ref name="JL0">''Justice League'' Том 2 № 0 (қыркүйек 2012 года)</ref> Сиқыршы адамдарды бірінен соң бірі сиқырымен ұрлап алып, олардың оның сиқырлы күштерінің мұрагер болу мүмкіншіліктерін бақылад<ref>''Justice League'' Том 2 № 2, 7 (май 2012 года)</ref>, алайда әр адамның жаны бүтіндей таза болмағандықтан, олардан бас тартады.<ref name="JL0"/> Сиқыршы Биллині соңғы үміткер ретінде Мәңгілік Құзына шақырған кезінде оның қаншалықты жаман екенін көріп, одан да бас тартады. Бірақта Билли бұл әлемде мүлде жақсы адам болмайтынын сендіріп, Сиқыршы осындай адамды таппай қалатынын айтты.<ref name="JL0" /> Биллимен келісіп те, өзі жақын арада ажалы келетінін біліп, Билли жақсы адам болуына потенциалы бар екенін көрді. Ол өз күш-қуатын Биллиге беріп, «Шазам» сөзін тек «жақсы ниетпен» айтуды өтінеді, өйткені жай сөздің ешқандай күші жоқ.<ref name="JL0" /> Биллисөзін айтқан соң жай ұрып, оны Шазам алып күші мен ұшу қабілеті бар қаһарманға айналдырады. Шазамды қайтадан жерге қайтарып, Сиқыршы жым-жылас болады. Билли өз құпиясын Фреддиге айтып, екеуі қаланың тұрғындарына ақшалай көмектесу жоспарын ойлаып табады.<ref name="JL0"/> == Басқа басылымдар == Капитан Марвелдің немесе Шазамның «альтернативтік» бейнелерінің бірталайы 1970 ж. DC басылымдарында жарық көрген. === Капитан Гром (Captain Thunder ) 1974 === Суперменде #276 (маусым 1974), «Супермен» «Капитан Гром» басқа жерден және басқа уақыттан келген суперқаһарманмен өзара келісе алмады. Арнайы дуаның арқасында Гром өзінің Құбыжықтың Жамандық Лигасынан қас дұшпанынан алданып болғаны, нәтижесінде Гром мен Суперменнің арасында шайқасына апарды. Капитан Гром капитан Марвелдің түпнұсқалық лақаптан алынған есімі. Оның костюмінде Капитан Марведің стилі көрініп тұр және оның альтер –«Вилли Фосетт» Fawcett Comics Капитан Марвелдің түпнұсқалық хикаяларына сілтеме ретінде байқауға болады. Оның сиқырлы сөзі «Гром!» (түпнұсқалық "Thunder!") 7 күш-қабілетінің акронимы. Айналдыру кезінде оның Т – Торандо (Tornado) күші, қоянның (Hare) жылдамдығы, Юнкастың (Uncas) батылдығы, табиғаттың (Nature) даналығы, алмаздың (Diamond) беріктігі, қыранның (Eagle) ұшуы, қошқардың (Ram) табандылығы қабілеттері пайда болады. Ол дуаға қарсы өз даналығын пайдаланған кезінде Супермен Капитан Громға көмектескен. Суперменнің #276 шыққан басылымның кезінде DC "Shazam!" комикстерді басып шығарды, алайда оның әлемін басқа өз басылымдарының әлемнен 2 жыл бойы бөлек ұстаған. Әйтеуір екі жылдан соң шың Капитан Марвел Суперменмен Американың әділет Лига#137 кездескен, алайда Шазам! #15 1974 Қараша/Желтоқсан ол Лекс Лютормен кездесті. === Капитан Гром (Captain Thunder ) 1982 === 1983 ж. Рой Томас, Дон Ньютон мен Джерри Ордвей Капитан Марвелді жаңартуға ұсыныс жасады.<ref name="autogenerated1">Thomas, Roy; Jerry Ordway (шілде 2001).</ref> Осы кейіпкердің нұсқасында ол басты DC әлемінің Жер-1 тұрғыны болып, Билли Бэтсонның афроамерикандық Вилли Фосетт (1974 ж, сияқты) атты нұсқасы болуға тиіс. Ол "Шазам!" сиқырлы сөзді атап, Жер- 1 ұлы азаматы Капитан Громға айналады.<ref name="autogenerated1" /> Алайда осы альтернативтік бейнесі ешқашан пайдаланбаған. === Капитан Гром (2011): ''Flashpoint'' === 2011 ж, Flashpoint атты комикстердің сериясы шығады. Оның оқиғалары Флэш жасаған альтернативтік уақытта өтеді. Флэш тарихты қалпына келтіру үшін осы әлемнің барлық қаһармандарға көмек көрсетті. Осы қаһармандардың бірі Капитан Гром; оның бір альтер-эго орнына 6 альтер-эгосы бар. Сонымен қатар айырмашылықтардың бірі Капитан Гром бетінде тыртықтарында. Осы тыртықтар оның альтернативтік Ғажап Әйелдің (бұл уақытта қаскүнем) кейіпкерімен соғысында пайда болды. Алты бала - (барлығын бірге алғанда "S. H. A. Z. A. M." атымен әйгілі) – әрқайсысы shazam биліктің алтының бір бөлігіне ие болып, біріктіріп Капитан Громға айналуға үшін сиқырлы сөзді айтуға тиіс. Алты баланың ішінде азиялық ұл бала Юджин Чой, Соломонның даналығымен, латиноамерикандық толық ұл бала Педро Пенья, Геркулестің күшімен, Мэри Бэтсон, Атластың табандылығымен, Фредди Фримэн, Зевстің қуатымен, Билли Бэтсон, Ахиллдің батылдығымен және Дарла Дадди атты афроамерикандық қыз бала, Меркурийдің жылдамдығымен. Сонымен қатар жайдың сиқыры көмегімен жолбарыс – жануар Педро күш-қуаты көбірек өзінің нұсқасына айналуға қабілеті бар.<ref>''Flashpoint'' #1 (мамыр 2011)</ref> Кейінірек алты бала Флэш пен оның одақтастарына Аквамэннің атлант әскерінің мен Ғажап Әйелдің шабандоз әйелдердің арасындағы болған соғысты тоқтатуға көмектесу үшін капитан Громға айналды. Гром аз уақытты Ғажап Әйелмен бірдей соғысып тұрған, әзірше Арбаушы (The Enchantress) сатқын Флэштің көмектесушінің арқасында қайта алты балаға айналған. Капитан Громға қайта айналуға алдында, шабандоз әйелдердің бірі Биллиді өлтірді. <ref>''Flashpoint'' #4 (тамыз 2011)</ref> Осы мини- серия біткен соң Flashpoint комикстен үш жаңа бала Юджин, Педро мен Дарла DC басты әлемінде Билли, Мэри және Фреддидің асырап алған ағалы-қарындастары ретінде "Шазам!" сақтық еліктеу арқылы пайда болған. === ''Elseworld's Finest'' === Elseworld's Finest: Supergirl & Batgirl (1998) кітабының алтернативтік Elseworlds әлемінде Капитан Марвелді афро-американдық жарғақ бас түрінде бейнелеген. == Күш-қуаты мен қабілеттері == Билли Бэтсон сиқырлы "Шазам!" сөзін айтып, Капитан Марвелға айналып, оның мынадай күштері бар: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |'''S''' |Соломонның даналығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Solomon) <br> |Капитан Марвел болған кезде Билли қипапсыз университеттердің біліміне, соның ішінде шет тілдер мен ғылымдарды біліміне ие. Ол [[эйдетикалық ес]]<nowiki/>і мен алғыр ақылының арқасында иеролифтерді оқып түсінеді, естігенін есте сақтайды және өте үлкен математикалық теңдеулерді шешіп отырады. Сонымен қатар ол қарапайым адамдардың әлемінде таңғажайып оқиғаларды түсінуге қабілеті бар.[[Сүлеймен пайғамбар|Соломон]]<nowiki/>ның даналығы оған керек жағдайда өз кеңесін береді. Алғашқы хикаяларда Соломонның күші адамдарды бағындырып әкету қабілетін берген. (Соломон осы тізімде грек-рим мифологиясына жатпайтын жалғыз кейіпкер.)<br> |- |'''H''' |Гераклдың күшін білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Hercules)<br> |Гераклдің күші Капитанға алып күш беріп, оны DC ең мықты кейіпкерлердің біріне аударады. Ол болтты оңай майыстырады, қабырғаны тесіп шығады және үлкен объектілерді (оның ішінде Оңтүстік Америка сияқты бүтін континенттер) көтере алады. Комикстерде оның күші [[Супермен]]<nowiki/>нің күшімен қатарлас дамыды.<ref name="HE"><span class="citation" contenteditable="false">''Cimino, John''&#x20;[http://hero-envy.blogspot.com/2011/05/superman-vs-captain-marvel.html SUPERMAN VS CAPTAIN MARVEL The Definitive Write Up on the Greatest Rivalry in Comics].&#x20;</span></ref> |- |'''A''' |Атластың табандылығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Atlas)<br> |[[Атлас]]<nowiki/>тың табандылығын пайдаланып Капитан Марвел төтенше шабуылдың түрлеріне қарсы тұрып, жарақатты шипалану қабілеті бар. Осыған қосымша ол тамақсыз, ауасыз әрі ұйқысыз өмір сүре алады да, ғарышта көмексіз аман қалуға алғырлығы бар. Дағдарысқа дейін Атластың табандылығы оған мығымдылықты беретінін есептеленген<br> |- |'''Z''' |Зевстің қуатын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Zeus)<br> |[[Зевс]]<nowiki/>тің қуаты сиқырлы жайды оқтайды, кейін осы жай Капитан Марвелге айналдырады. Сонымен қатар барлық бұлшық еттің күші мен моральдық қабілеттерін нығайтып, сиқырлы дуаларға және шабуылдарға қарсылықты береді. Марвел сиқырлы жайды қару ретінде пайдаланып, өз мақсатына немесе қарсыласқа жай бастарына түседі. Сиқырлы жайдың бірнеше қолдануының түрлері бар: ол Марвелдің жарақаттарын емдей алады, сиқырлы дуаларды оқтайды және тағы да басқа қабілеттері бар. Мысалы, Биллиді уландырса, Капитан Марвелге айналуы оны сақтап қалады.<ref>''Captain Marvel Adventures'' #8</ref> Дағдарысқа дейінгі бірнеше хикаяларда осы күш-қуаты оған мығымдылықты беретінін мәлімдеген.<ref name="CMA 144">''Captain Marvel Adventures'' #144</ref> Сонымен қатар, ол жайды басқа Марвел отбасының мүшелерін Капитан Марвелға айналдыруға үшін пайдалана алады. Бұл жай басқа өлшемдердің арада Мәңгілік Құзына апарады.<br> |- |'''A''' |Ахиллестің батылдығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Achilles)<br> |Бұл аспект Капитанға [[Ахиллес]]<nowiki/>тің батылдығын беріп, оны ер жүректі қаһарманға аударады. Бір хикаяда Ахиллестің батылдығы Капитан Марвелге ержүректілік дағдысын беретіні айтылған.<ref name="CMA 144" /> Trials of Shazam! мини-сериясында бұл аспект кейіпкерге шексіз мығымдылық қабілетін бергенін көрсеткен. Сонымен қатар осы аспекті Марвелге психологиялық шабуылдарына қарсы қорғауды береді.<br> |- |'''M''' |Меркурийдің жылдамдығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Mercury) <br> |[[Меркурий]]<nowiki/>дің жылдамдыығын пайдаланып, Капитан Марвел адамның күші жетпейтін жылдамдығымен жүгіре алады әрі ұшады, алайда тым ескі комикстерде ол үлкен қашықтыққа секіре алған. Сонымен қатар, Марвелге Мәңгілік Құзына ұшып келу қабілетін береді, өйткені ол орасан шапшаңдығымен жылжи алады.<br> |} == Комикстерден басқа медиа таралуы == === Фильм === * Adventures of Captain Marvel, 1941 жылы. Капитан Марвелдің рөлін ойнаған Том Тайлер. Билли Батсон рөлі Фрэнг Коглан-кіші ойнаған. * The Good Humor Man, 1950 жылы. Бас кейіпкерді ойнаған Джек Карсон фильм бойынша балмұздақ сатушысы болып, округтың басқа балаларымен қатар дөрекі Капитан Марвелдің клубына мүшесі ретінде кіреді.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.glasshousepresents.com/crimson_cape_review.htm Trying to Fly Without a Crimson Cape: The Beginning of the End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217080149/http://glasshousepresents.com/Crimson_Cape_Review.htm |date=2010-12-17 }}.&#x20;</span></ref> Сонымен қатар Fawcett сол жылы фильммен байланысты one-shot комиксті шығарды.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.comics.org/series/29645/ ''Captain Marvel and the Good Humor Man''].&#x20;</span></ref> * 21 ғасырдың басында Капитан Марвел туралы фильмі [[New Line Cinema]] кинокомпанияның дайындалу барысында болған. 2008 ж. тамызында фильм туралы соңғы жаналықтар бойынша [[Los Angeles Times]] бағанасының авторы Джефф Бучер өз сөзінің басында фильм орнына телехикая түсіруге туралы қазір пікірталас өтіп жатқанын айтты.<ref><span class="citation" contenteditable="false">''Boucher, Geoff''&#x20;[http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/08/captain-marvel-dc-shazam.html Captain Marvel Takes Flight But Will He Ever Reach the Big Screen].&#x20;</span></ref> * Капитан Марвел Warner Bros. студиясының екі толық метражды мультфильмінде пайда болды: бірінші рет [[Justice League: The New Frontier]] мультфильмде кішкентай камео-рөлі болып, кейін [[Superman/Batman: Public Enemies]] мультфильмде бірінше ретіне қарағанда маңызды кейіпкер ретінде көрсетілген. * DC Showcase Original Shorts Collection қысқа метражды фильмдер сериясын шығару кезінде Капитан Марвел Superman/Shazam!: The Return of Black Adam атты фильмінде пайда болған. Осы фильмде Капитан Марвелді ойнаған Джерри О’Коннел, ал Билли Бэтсонды Зак Каллисон дыбыстаған.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.comicscontinuum.com/stories/1007/10/ DC Showcase Animated Shorts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015002525/http://www.comicscontinuum.com/stories/1007/10/ |date=2012-10-15 }}.&#x20;</span></ref><ref><span class="citation" contenteditable="false">''Collura, Scott''&#x20;[http://bluray.ign.com/articles/110/1108411p1.html SDCC 10: DC Shorts Showcase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105080744/http://www.ign.com/articles/2010/07/25/sdcc-10-dc-shorts-showcase |date=2014-01-05 }}.&#x20;</span></ref><ref><span class="citation" contenteditable="false">''Harvey, James''&#x20;[http://www.worldsfinestonline.com/news.php/news.php?action=fullnews&id=884 Main Cast, Crew Details for ''Superman/Shazam: The Return of Black Adam''].&#x20;</span></ref> * 2019 ж. Шазам туралы фильмнің шығуы жоспарланған. Осы фильмде Капитан Марвелдің болжалды оның дұшпаны Қара Адам болар. Қара Адамды Дуэйн Джонсон ойнаған актер өз Twitter бетшесінде жазып қалдырған. Бұл фильм DC киноәлемінде 8 фильм болып танылады. === Теледидар === * Алғашқы рет теледидарда Капитан Марвел 1974 жылы Shazam! Телехикаясында пайда болған. * 1978 жылы [[Hanna-Barbera Productions]] Legends of the Superheroes мультсериалының продюсері болып, Капитан Марвелді бірнеше рет қысқа эпизодтарда көрсеткен. * Кейінірек 1981-1982 жылдардың арасында [[NBC]] хабарындаThe Kid Super Power Hour with Shazam бөлігін ретінде Shazam! анимациялық топтамасы көрсетілді. * The Animated Series мультсериалының бір эпизодында Капитан Марвелдің кішкентай дыбыссыз камео – рөлі болған. * Бірінші рет 2005 жылы DC анимациялық әлемінде ресми түрінде Капитан Марвел J[[ustice League Unlimited]] мультсериалында "Clash" атты эпизодта пайда болған. * Содан соң 2011 жылы [[Batman: The Brave and the Bold]] мультсериалында Капитан Марвелді көрсеткен. Осы мультсериалда [[Джефф Беннет]] тағы да Капитан Марвелді дыбыстандырып, Билли Бэтсонді [[Тара Стронг]] дыбыстандырды. * [[Young Justice]] атты мультсериалының тұрақты кейіпкері болды да, осы мультсериалында оны [[Роб Лоу]], содан соң Чад Лов дыбыстандырған, ал Билли Бэтсонды Роберт Окоа дыбыстандырған.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://spinoff.comicbookresources.com/2010/07/22/cci-shazam-rob-lowe-to-voice-captain-marvel-in-young-justice/ CCI: Shazam!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724020355/http://spinoff.comicbookresources.com/2010/07/22/cci-shazam-rob-lowe-to-voice-captain-marvel-in-young-justice/ |date=2010-07-24 }}</span></ref> === Ойындар === * Тұңғыш рет Капитан Марвел [[Mortal Kombat vs. DC Universe]] деген ойында пайда болған. Осы ойында оның қимылын Стефан Скалабрино ойнап, дауысын дыбыстаған – Кевин Делейни * Batman: The Brave and the Bold ойынында Капитан Марвел кейіпкер ретінде кішкентай рөл атқарып, бас кейіпкерге көмектесуге келеді. Осы ойында оны [[Джефф Беннет]] дыбыстаған. * Ол [[DC Universe Online]] ойынында кейіпкерлердің бірі, алайда оны кейіпкер ретінде таңдауға болмайды. * • Әйгілі [[Lego Batman 2: DC Super Heroes]] ойын пародиясының [[тиелі контентінде]] Капитан Марвел ойнауға болатын кейіпкерлердің бірі болып, оны Тревис Уиллинхейм дыбыстады.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.comicbookmovie.com/video_games/news/?a=60211 VIDEO GAMES: LEGO Batman 2 - 5 Heroes Character Pack Pre-Order Bonus].&#x20;<small>Тексерілген 29 сәуір 2013.</small>&#x20;<small>.</small></span><span class="citation" contenteditable="false"></span></ref> * Жаңа Шазам атымен Капитан Марвел [[Injustice: Gods Among Us]] [[файтинг]]<nowiki/>те ойнауға болатын кейіпкер ретінде пайда болады. Басында ол қаһармандардың арасында Суперменнің одақтасы болып, оның Құрылысын қолдады. Алайда Супермен Готэм мен Метрополисті жою ойы пайда болғанда, Шазам оны жарақаттады. Сол себептен Супермен оны ойында өлтірді.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.eventhubs.com/news/2013/feb/05/shazam-character-art-found-injustice-gods-among-us-website/ Shazam character art found on the Injustice: Gods Among Us website, Ed Boon confirms DLC characters on Twitter].&#x20;<small>Тексерілген 29 сәуір 2013.</small>&#x20;<small>.</small></span><span class="citation" contenteditable="false"></span></ref> * Сонымен қатар Капитан Марвел Шазам атымен [[Infinite Crisis]] MOBA-ойынында ойнауға келетін кейіпкер ретінде пайда болды == Сын == Капитан Марвел [[Wizard]] журналы жасаған барлық ұрпақтардың арасында танымал ең ұлы комикстердің кейіпкерлерінің тізімінде 55-орнына ие болды.<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://herochat.com/forum/index.php?topic=170859.0 Wizard's Top 200 Characters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608020121/http://herochat.com/forum/index.php?topic=170859.0 |date=2011-06-08 }}.&#x20;</span></ref> Ал [[IGN]] сайты Капитан Марвелді барлық ұрпақтардың арасында танымал ең ұлы комикстердің кейіпкерлерінің тізімінде 50-орынға қойды<ref><span class="citation" contenteditable="false">[http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/50 Captain Marvel is number 50] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111080007/http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/50 |date=2012-11-11 }}.&#x20;</span></ref>. == Дереккөздер == <div class="references-small" style=""> <references></references> </div> == Әдебиет == * [[:ru:C. C. Beck|Beck, C.C.]]<span>,</span>&#x20;[[:ru:Bill Parker|Bill Parker]]&nbsp;<span>(w).</span>&nbsp;<span>"Capt. </span><span>Marvel"</span> ''Whiz Comics''&nbsp;<span>2</span> <span>(February 1940, reprinted March 2000),</span> <span>Fawcett Publications (reprint by DC Comics)</span> * <span>Beck, C.C.,</span> [[:ru:Denny O'Neil|Denny O'Neil]]&nbsp;<span>(w).</span>&nbsp;<span>"In the Beginning"</span> ''Shazam!''&nbsp;<span>1</span> <span>(February 1973),</span> <span>National Periodical Publications</span> * <cite id="CITEREFOrdway1994" contenteditable="false"><span class="citation">''Ordway Jerry.'' </span></cite><cite id="CITEREFOrdway1994" contenteditable="false"><span class="citation">The Power of Shazam!.&nbsp;— New York: DC Comics, 1994.&nbsp;</span></cite><cite id="CITEREFOrdway1994" contenteditable="false"><span class="citation">— [[:ru:Special:BookSources/1563891530|ISBN 1-56389-153-0]].</span></cite><cite id="CITEREFOrdway1994" contenteditable="false"></cite> * [[:ru:Roy Thomas|Thomas, Roy]]<span>,</span> [[:ru:Tom Mandrake|Tom Mandrake]]&nbsp;<span>(w).</span>&nbsp;''Shazam! The New Beginning''&nbsp;<span>1–4</span> <span>(January–сәуір 1987),</span> <span>DC Comics</span> == Сілтемелер == * [http://www.marvelfamily.com/ The Marvel Family Web] * [http://www.toonopedia.com/capmarv1.htm Captain Marvel] at [[:ru:Don Markstein's Toonopedia|Don Markstein's Toonopedia]] * [http://www.captainmarvelculture.com/ Captain Marvel Culture] A history of the many Captain Marvels * [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=271 Earth-S Captain Marvel Index]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка&nbsp;с 11-05-2013 (995&nbsp;дней)) * [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=1151 Earth-S Marvel Family Index] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209230134/http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=1151 |date=2012-12-09 }} (недоступная ссылка&nbsp;с 11-05-2013 (995&nbsp;дней)) * [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=682 Post-Crisis Captain Marvel Index]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка&nbsp;с 11-05-2013 (995&nbsp;дней)) * [http://superman.nu/wiki/index.php/Captain_Thunder Supermanica website entry on Captain Thunder]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20021201201316/http://members.tripod.com/originalvigilante/captainthunder.htm Comic Book Profile: Captain Thunder] [[Санат:DC Comics]] [[Санат:DC Comics кейіпкерлері]] [[Санат:DC Comics суперқаһармандары]] [[Санат:Комикс кейіпкерлері]] [[Санат:1939 жылы пайда болған комикс кейіпкерлері]] oy9cjasgojtp2ml0mz3s7xu3tnvf1ys 0 558124 3631005 3624536 2026-07-17T10:58:00Z Қарақия ауданы 183547 3631005 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «[[Әбу Бәкр|Әбу Бәкір Сыддық]]» медресесі — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] қолдауымен 2009 жылы ашылды. Еліміздің солтүстік аймақтарындағы талапкерлерге арналған исламдық арнаулы орта білім беретін оқу мекемесі болып табылады. [[Медресе]] Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2011 жылғы 12 мамырда шектеусіз мерзімге берген АБ сериялы № 0142686 лицензиясы негізінде қызмет атқаруда. «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» діни бірлестігіне Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы В №0353170 сериялы, № 5096-1900-ДБ нөмірлі куәлігі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті]] тарапынан 2009 жылғы 16 сәуірде берілген. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының талаптарына сәйкес «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» жеке мекемесі ретінде 2012 жылы 29 желтоқсанда [[Павлодар]] қаласы Әділет департаментінен қайта тіркеуден өтті. == Толықтай мәлімет == Медресенің жер телімінің жалпы аумағы 3348 шаршы метрді қамтиды. Медресе ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы көлемі – 200 шаршы метр. Оқу ғимаратында асхана, акт залы, ұстаздар бөлмесі және дәрісханалар бар. Ғимараттың екінші қабаты жатақхана ретінде жабдықталған. [[Медресе]]де барлығы 49 бала білім алуда. Медреседе штаттағы 6 оқытушы-ұстаз білім беру қызметін атқарады. Әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндерден қосалқы мұғалімдер тартылған. Оқытушылар − Қазақстанның, шет елдердің университеттерінде діни және зайырлы білім алған мамандар. Оқу жоспарына Қазақстан Республикасында діни қызметкерлер даярлау бойынша білім беру бағдарламаларына қойылатын талаптарға сәйкес зайырлы пәндер енгізілген. Жоспарды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Республикалық әлеуметтік-гуманитарлық әдістемелік бірлестік бекіткен. Медреседе білім беру қызметі осы жоспарға сәйкес жүргізілуде. Оқу ғимаратында ғаламтор желісіне қосылған компьютер бөлмесі бар. Медресе кітапханасы 1573 оқулықпен қамтылған. Әбу Бәкір Сыддық медресесімен Павлодар қаласының №5 емханасымен білім алушыларға тұрақты медициналық көмек көрсету жөнінде келісім жасалған. Бірінші қабатта 40 орындық асхана жұмыс істейді. Оқушыларға үш мезгіл тамақ беріледі. Білім алушылар тегін оқытылады. Оларды қаржыландыру Павлодар қаласындағы «Мәшһүр Жүсіп» орталық мешіті мен «Әбу Бәкір Сыддық мешіті» қорының қаржысы есебінен жүргізіледі.<ref>http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303085042/http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam |date=2016-03-03 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан медреселері]] [[Санат:Әбу Бәкір Сыдық]] [[Санат:Мұсылман]] [[Санат:Ислам діні адамдары]] cednce13r5rds33db04zg7dpwa2sntt 0 578457 3630556 3172967 2026-07-16T12:00:58Z Kaiyr 3134 3630556 wikitext text/x-wiki '''Бұжыр''' — [[Кіші жүз]] құрамындағы [[Әлімұлы]], [[Шекті]] бөлімі. [[Бұжыр]] Бөлекұлынан жеті ұл. Бәйбешеден екі ұл - Назар, Шүрен. Тоқалдан бес ұл - Ақмалай, Олжабай, Шағатай, Бұғыбай, Жанабай. Шыңғыс сауытын Бөлекке беріп, Бөлектен Бұжырға, Бұжырдан Назарға қалған сауыт, бұл сауыт қазір мұражайда тұр.<ref>-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.</ref> ==Сауыт== Тарихи тұлға. Шамасы бұдан 300-350 жыл бұрын өмір сүрген. Бұжыр палуан тұлғалы, қайратты да ірі болған. Қазақ пен қалмақ соғысында аса ерлікпен көзге түскен. Дүниеден өтерінде сауытын үлкен баласы Назарға, дулығасын - Шүренге, қылышын - Жекейге берген деп айтылады ауызекі әңгімеде. Сауыты - темір шынжырдан тоқылған кең көйлек сияқты дүние, ілгегі де шыншыр іспетті дөңгелек екен. Назарда екі батыр болған - Жәлімбет, Тыным. Кейін сауыт Тынымға, найзасы - Жәлімбетке тапсырылады. Сөйтіп сауыт қолдан - қолға көшіп, Дүзмағамбеттегі Абылази (1925 ж. туған) үйінде сақталған. Қатал заман кесірінен сауыт 40 жыл жер астында жатып, тот басқан. Сауыт қазірде Ақтөбе облыстық мұражайында сақтаулы. ==Ұлдары== *[[Назар Бұжырұлы]], *[[Шүрен Бұжырұлы]], *[[Ақмалай Бұжырұлы]], *[[Олжабай Бұжырұлы]], *[[Шағатай Бұжырұлы]], *[[Бұғыбай Бұжырұлы]], *[[Жанабай Бұжырұлы]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] i0qe0gyliiycam6n66l6z15lnmmabp2 0 578585 3630554 3295476 2026-07-16T12:00:13Z Kaiyr 3134 3630554 wikitext text/x-wiki '''Өріс''' - [[Шекті]] (Жаманақ) бір тармағы. Өрістен екі ұл тараған - Есенәлі, Айдарбек.<ref>А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.</ref> Айдарбектен төрт ұрпақ тараған - Ардана, Татыран, Алтынбай, Күлік.<ref>Арал:Энциклопедия-Ардана руынан тараған Төле аталығының ұрпақтары Арал 2006 жыл.</ref> Есенәліден екі ұрпақ тараған - Палуан және Кішкене. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://www.kazakh.ru/talk/mmess.phtml?idt=109155 Шекті руын талдап берсеңіз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403194904/http://www.kazakh.ru/talk/mmess.phtml?idt=109155 |date=2017-04-03 }} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] [[Санат:Шектілер]] rsaucnou4g1quicjxpbnvdvseermnan 0 587562 3630775 3583395 2026-07-16T22:01:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630775 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Калифорния университеті, Мерсед |Эмблемасы = |Сурет = The University of California 1868 Merced.svg |Шынайы аты = University of California, Merced |Ұраны = {{lang-la|Fiat Lux}}<br />{{lang-en|Let there be light}}<br />{{lang-kz|Әрқашан нұр сөнбесін}} |Құрылған жылы = [[2005]] |Түрі = қоғамдық зерттеу университеті |целевой фонд = $38.6 миллион (2015)<ref>{{cite web |url=http://ucop.edu/investment-office/_files/report/UC_Annual_Endowment_Report_FY2014-2015.pdf |title=Annual Endowment Report, Fiscal Year Ended June 30, 2015 |page=4 |publisher=Chief Investment Officer of the Regents of the University of California}}</ref> |Басшы лауазымы = [[Канцлер]]і |Басшысы = Генри Янг |Орналасқан жері = [[Мерсед (Калифорния)|Мерсед]] |штат = [[Калифорния]] {{coord|37.366|-120.4235 |format=dms |region:US-CA_type:edu |display=inline,title}} |Кампус = қала жаны (4,1 км²) |Студенттер = 7 325 (Күз 2016)<ref name="Enrollment">{{cite web|url=http://irds.ucmerced.edu/docs/campus%20enrollment/FTE.pdf |title=UC Merced Campus Full-Time Equivalent Enrollment by Class Level |publisher=UC Merced Institutional Planning & Analysis}}</ref> |Бакалавриат = 6 795 (Күз 2016)<ref name="Enrollment"/> |Магистратура = 530 (Күз 2016)<ref name="Enrollment"/> |Оқытушылар = |Түсі = |талисман = |Сайты = [http://www.ucmerced.edu www.ucmerced.edu] |логотип = <!-- [[Сурет:|250px]] --> |Commons = University of California, Merced }} '''Калифорния университеті, Мерсед''' ('''UC Merced ''' немесе '''UCM'''), оныншы және [[Калифорния университеті|Калифорния университетінің]] ең жаңа кампусы. Ол Сан-Хоакин алқабында Мерсед окгругынде, Калифорния штатында, Мерсед қаласына жақын маңда Фреснодан солтүстікке қарай, Калифорния штатынада орналасқан. 2005 жылы КО&#x20;Мерсед бірінші америкалық зерттеу университеті құрылған, ол 21-ші&#x20;ғасырда салынды.<ref>[http://www.ucmerced.edu/about_ucmerced/mission.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523060140/http://www.ucmerced.edu/about_ucmerced/mission.asp|date=May 23, 2007}}</ref> КУ Мерсед студенттері көпшілігі Калифорниядан, Оңтүстік Калифорния, [[Калифорния аңғары|Орталық жазық]], Солтүстік Калифорния арасында шамамен біркелкі бөлінген.<ref>{{Cite web|title=Fast Facts|url=http://www.ucmerced.edu/fast-facts|publisher=UC Merced|date=November 2014}}</ref> КУ Мерсед [[Америка Құрама Штаттары]]нда кампус аумағында барлық ғимараттар leed стандарты бойынша сертификатталған бұл жалғыз институт. Оның Triple Net Zero міндеттемелері бойынша нөлдік қалдықтарды және нөлдік таза парниктік газдар шығарындыларын 2020 жылға қарай құру көзделіп отыр.<ref>{{Cite web|title=Awards|url=http://sustainability.ucmerced.edu/area-stakeholders|publisher=UC Merced|date=2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=UC Merced Earns 11th LEED Certification, 2nd Platinum|url=http://www.facilitiesnet.com/green/article/UC-Merced-Earns-11th-LEED-Certification-2nd-Platinum--14510#|last=Maxwell|first=Mark|publisher=Facilities Net|date=November 2013}}</ref> == Тарихы == Сан-Хоакин аңғары Калифорния кампусынсыз мемлекеттік ірі және ең қоныстанған өңір болғандықтан, 1988 жылы 19 мамырда, Калифорния университетінің регенттері қолдап, онда өңірдегі кампус салу жоспарларын бастау арқылы қазіргі Калифорния университеті кампустарында өспелі тіркелу және шектеулер экономикалық өсуіне жауап берді.<ref>{{Cite news|title=Battle for California Campus Waged Far From Urban Glow|last=Reinhold|first=Robert|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE2D81239F935A15752C1A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=2|work=[[New York Times]]|date=November 26, 1988|accessdate=2008-01-27}}</ref> 19 мамыр 1995 ж., регенттері таңдалған жүрегінде Орталық жазығының қазақстан Мерсед жерде, жарты жолда арасындағы Фресно және Модестоорын үшін Калифорния университетінің оныншы кампус.<ref>{{Cite web|title=UC Merced Planning - Project Overview|url=http://www.ucmercedplanning.net/projovrvw.html|publisher=www.ucmercedplanning.net|accessdate=2008-01-27}}</ref> $11 млн. Паккард грант 7 030 акр (2 840 га) жер жамағайының Вирджиния Смит сенім, түйіседі көлі, Йосемити, ол ірі алаңдарды Калифорния университетінің иемденіп, бір өз кампустар. Университеті сақтап қалуды жоспарлап отыр 5.030 акр (2.040 га) от сезімтал вернал бассейні тұрғын үй.<ref>{{Cite news|title=University of California to Acquire Virginia Smith Trust Land and Augment Trust Endowment with $11 Million Packard Grant|url=http://www.ucmerced.edu/news/2001/university-california-acquire-virginia-smith-trust-land-and-augment-trust-endowment-11|publisher=University News|date=March 20, 2001}}</ref> қоғамдық гольф ретінде белгілі Мерсед Хиллз гольф салынды сол жерде 1990-шы жылдардың. Бұл курс үшін жабық орынды босату үшін жаңа кампус, қашан бастапқы сайт үшін қалашық болды мүмкін емес-анықталған фея асшаяндарды - вымирающий түрі - бастапқыда ұсынған. Өйткені алаң құрылысы үшін гольф, свели жоқ қауіптену қатысты сулы-батпақты алқаптар және көктемгі бассейні қоршаған орта, құрылыс кампус бұл жерде оңай, ол күресуге бар, сақтау үшін ерекше құрылыс алаңында. Екі шағын көпір бүгінгі күні кампус жылғы гольф. КУ Мерсед Калифорния штаты Бейкерсфилд спутник қалашығында, 2001 жылы Университеттік алаңында құрылды. КУ Спутниктік кампусы Керн Каунти болашақ колледжі студенттеріне "және" Оңтүстік Сан-Хоакин аңғарына дейін КУ Мерсед Мерсед кампусында өзінің ресми өкілдігін ашқанға дейін білім беруді жақтады. Сабақтар мен кеңестер, сондай-ақ Бейкерсфилд орталығы КУ-ға жаңадан түскен студенттер үшін өткізілді. 2011 жылы КУ Мерсед Бейкерсфилд кампусын күш-жігерін үнемдеу мақсатында жапты. Әкімшілік ғимарат содан кейін Мерсед қала орталығында жоспарланған .<ref>{{Cite web|title=UC Merced - Bakersfield Center Grand Opening|url=http://www.ucmerced.edu/news/2001/uc-merced-bakersfield-center-grand-opening|date=December 12, 2001|accessdate=27 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=UC Merced pulling out of its downtown Bakersfield office|date=July 5, 2011|accessdate=27 May 2015}}</ref> Кампус жаңашыл рәсімі 2002 жылдың 25 қазан күні, бірінші сабақ 6 қыркүйек 2005 жылы өтті. Төрт жылдан соң, 2009 жылы 16 мамырда, бірінші ханымы [[Мишель Обама]] жоо бірінші толық бітірушілерге сөзін арнады.<ref>{{Cite web|title=First lady tells grads to remember who helped them|url=http://www.mercedsunstar.com/incoming/article3241511.html|author=William Douglas and Danielle Gains|last=William Douglas and Danielle Gains|publisher=[[Merced Sun-Star]]|date=May 16, 2009|accessdate=January 11, 2015}}</ref> 2010 жылы АҚШ халық санағы Бюросы КУ Мерсед өзінің жеке санағын сол үшін бөлінген орында жасады. Кейінірек сол жылы жаңа тұрғын үй мекемелерінің студенттері үшін, жоғары деңгейдегі кездесулер ұйымдастырылып, екі қосымша тұрғын үй-жайлар. Екі төрт қабатты ғимараттар, Теная звлы және Касидрал залы, ең алдымен, бірінші курс студенттеріне арналды. Үш жылдан соң, тағы бір тұрғын үй нысаны, қолданыстағы Теная және Касидрал залы жанында Халф Дом салынды. Халф Дом екеуі де-жаңадан келгендерге және оқу жалғастырушы студенттерге.<ref>{{Cite web|title=The Summits &#124; Housing & Residence Life|url=http://housing.ucmerced.edu/housing/summits|accessdate=2017-03-27}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда, КУ Мерсед Карнеги қоғамдастық жіктеуі үшін ұлтты бойынша топтастырылд, сонымен қатар [[Калифорния университеті, Дэвис|калифорния дэвис университеті]] мен [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Калифорния университетінің]].<ref>{{cite news|title=Campus Gains National Recognition for Community Engagement|url=http://www.ucmerced.edu/news/2015/campus-gains-national-recognition-community-engagement|publisher=University News|date=2015-01-07}}</ref> 2015 жылғы 4 қараша 18 жасар студенті Мохаммед Файзал төрт адам аңшылық пышақпен кампустағы пышақпен жаралады. 2015 жылы қараша айында Калифорния Университеті регенттері 1,14 млрд доллар бөлу ұсынысын мақұлдады, бұл КУ Мерсед мөлшерін екі есе арттыра отырып, оның білім алушыларды шамамен 4000 студентке арттырды. Жаңа орын 2020 жылы салынады деп күтілуде.<ref>{{Cite news|title=UC regents approve major expansion at UC Merced|url=http://www.latimes.com/local/education/la-me-ln-uc-merced-20151119-story.html|publisher=LA Times|date=2015-11-19}}</ref> == Ұйымдастыру және басқару == [[Сурет:Ansel_adams.JPG|солға|нобай|250x250 нүкте|Ансель Адамс жолы]] КУ Мерседті канцлер басқарады. Кэрол Томлинсон-Кизей қызметін 1999 жылдан бастап 31 тамыз, 2006 жылға дейін атқарды. Ол 2007 жылға дейін психология саласындағы оқыту және зерттеулерге оралды және 2009 жылы кеуде қатерлі ісіктен кейін қайтыс болды.<ref>{{Cite news|title=Carol Tomlinson-Keasey dies at 66; founding chancellor of UC Merced|last=McLellan|first=Dennis|url=http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-carol-tomlinson-keasey13-2009oct13,0,6326141.story|work=''[[Los Angeles Times]]''|date=October 13, 2009|accessdate=October 27, 2009}}</ref> 2006 жылы 21 қыркүйекте, регенттер Родерик. Б. Паркті, бұрынғы [[Боулдердегі Колорадо университеті|Боулдер Колорадо университеті]] канцлердің міндетін атқарушы, КУ&#x20;Мерсед канцлері сайлады.<ref>[http://www.ucmerced.edu/news_articles/09212006_uc_president_appoints_roderic.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320030608/http://www.ucmerced.edu/news_articles/09212006_uc_president_appoints_roderic.asp|date=March 20, 2007}}</ref> Парк канцлер міндетінде Сун-Мо (Стивен) Кандека келгенге дейін қалды, ол [[Калифорния университеті, Санта-Круз]], Баскин Инженерлік училищесі деканы болатын, ол лауазымына 2007 жылғы наурыз айының басында кірісті. Кан қызметін 2006 жылдан 2011 жылға дейін атқарды, ол отставкаға кетті, ол ғылыми және педагогикалық қызметке оралды. Кейін жалпыұлттық іздеуден соң, 24 сәуірде, 2011 жылы, Калифорния университетінің регенттері Дороти Лиландты атады, ол Джоржия колледж және Мемлекеттік Университеттің президенті болатын, университеттің жаңа канцлері болып тағайындалды. Кампус [[Калифорния аңғары|Орталық жазығының]] және Сьерра-Невададағы экологиялық жүйелерге қатысты қоршаған ортаға мәселелерді зерттеуге пайдаланады, және жастар бағдарламаларын мемлекет-өнер-зерттеу зертханаларында генетикалық зерттеулер саласында жүргізеді. Ол сондай-ақ [[Силикон алқабы|Силикон алқабының]] және басқа да ірі жоғары оқу орындарының жақын орналасқанын пайдаланады. Тіл меңгеру мен мәдениет мәселелері сияқты салаларда зерттеуге Орталық жазығының этникалық құрамы өте алуан түрлілігі ықпал етеді. КУ Мерседте семестр жүйесі жұмыс істейді, семестр үшін тоқсан жүйесі аса дамымаған. Бұдан басқа [[Калифорния университеті, Беркли|Беркли]] КУ аумағында семестрлік жүйесі жалғыз кампус. == Академиктер == [[Сурет:UC_Merced's_Scholars_lane.JPG|оңға|нобай|300x300 нүкте|Ғалымдар Тұйық Көшесі]] {| class="infobox" style="width: 22em; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" style="font-size: 100%; text-align: center;" | <big>USNWR Жоғары мектебі рейтингтерде</big><ref name="USNWR_Overall">{{cite web|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/university-of-california-merced-445188/overall-rankings|title=University of California--Merced - U.S. News Best Grad School Rankings|publisher=''U.S. News & World Report''|accessdate=7 June 2017}}</ref> |- | Техникалық | 127 |} {| class="infobox" style="width: 22em; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" style="font-size: 100%; text-align: center;" | <big>USNWR ведомстволық рейтинг</big> |- | Психология | 90 |} КУ Мерсед 3 мектебі 23 мамандықтар мен 25-і кәмелетке толмағандар ұсынатын :<ref>{{Cite web|title=Academics &#124; UC Merced|url=http://www.ucmerced.edu/academics|accessdate=2017-03-27}}</ref><ref>[http://www.ucmerced.edu/undergraduate_majors.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722081927/http://www.ucmerced.edu/undergraduate_majors.asp|date=July 22, 2011}}</ref> * Инженерлік мектебі * Жаратылыстану ғылымдары мектебі * Әлеуметтік ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар және өнер мектебі Медицина мектебі және менеджмент мектебінің кампуста біріктіруге жоспарлануда.<ref name="Fast Facts">{{Cite web|title=Fast Facts|url=http://www.ucmerced.edu/fast-facts|publisher=November 2014}}</ref> Ғылыми-техникалық алаңдар ғимараты 2, ашық, 2014 жылы ашылды, бұл кампус аумағында соңғы жаңа ғимарат. Сынып және кеңсе ғимараты 2, 2016 жылы ашу жоспарланып отыр.<ref>[http://www.mercedsunstar.com/2011/01/15/1730536/new-science-building-site-dedicated.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118011201/http://www.mercedsunstar.com/2011/01/15/1730536/new-science-building-site-dedicated.html|date=January 18, 2011}}</ref> Магистратура деңгейі үшін, Мерсед университеті Түлектер бөлімі 11 бағыттарда: Қолданбалы математика, биологиялық инженерия және шағын технологиялар, когнитивтік және ақпараттық ғылымдар, электротехника, информатика, қоршаған ортаны қорғау, машина жасау және қолданбалы механика, физика, химия, психология, сандық және жүйелер, биология, әлеуметтік және танымдық ғылым, және әлемдік мәдениет бағдарламаларын ұсынады.<ref>{{Cite web|title=Academic Studies|url=http://graduatedivision.ucmerced.edu/academic-studies|work=ucmerced.edu}}</ref> Түлектер бөлімі аясында түрлі бағдарламалар PhD және магистр-түлектер дайындап шығарды. Кейбірі түрлі колледждер мен университеттер оқытушылардың лауазымдарына, басқалары мемлекеттік қызметке кіру үшін таңдады.<ref>{{Cite web|title=UC Merced Ph.D. Lands Tenure-Track Position in Hydrology &#124; UC Merced|url=http://www.ucmerced.edu/news/uc-merced-phd-lands-tenure-track-position-hydrology|date=2010-10-21|accessdate=2017-03-27}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111102210102/http://www.jessup.edu/about/personnel/faculty/richard-ravalli]</ref><ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.mercedsunstar.com/2012/01/31/2212952/uc-merced-connect-graduate-is.html|archiveurl=https://archive.is/20120905170113/http://www.mercedsunstar.com/2012/01/31/2212952/uc-merced-connect-graduate-is.html|archivedate=2012-09-05|accessdate=2012-03-22}}</ref> 2011 жылы студенттер қалашығы WASC аккредитациясын алды.<ref>{{Cite web|title=University of California, Merced &#124; WASC Senior College and University Commission|url=http://www.wascsenior.org/institutions/university-california-merced|language={{wa icon}}|date=2011-06-24|accessdate=2017-03-27}}</ref> 2014 жылы Инженерлік мектеп машина жасау, инженерлік экология, материалтану және инженерия үшін АБЕТ аккредитациясын алды.<ref>{{Cite web|title=ABET Accreditation &#124; School of Engineering|url=http://engineering.ucmerced.edu/academics/accreditation|accessdate=2017-03-27}}</ref> === Рейтингтер === КУ Мерсед 78-ші "жоғарғы жабық мектебіне" байланған және ''U.S. News & World Report''' АҚШ "ең үздік ұлттық университеттердің" тізімінде 152 орынға қойды &#x27;2017.<ref>{{Cite web|title=University of California--Merced|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/university-of-california-merced-4127|publisher="U.S. News & World Report"|accessdate=14 September 2016}}</ref> Сонымен қатар, осы рейтингте КУ Мерсед бакалавр техникалық бағдарламасы 151-ші орынға қояды, олардың мектептерінің жоғары дәрежесі докторы дәрежесі болып табылады. == Қабылдау және оқуға қабылдау == {| class="wikitable" style="float: right; text-align: center; margin-left: 1em; margin-bottom: 10px;" |+ ''Бірінші курстың профилі''<ref name="Admits">{{Cite web|title=Undergraduate Admit and Yield Rates by Student Entering Level|url=http://ipa.ucmerced.edu/docs/Applicants/Admit%20and%20Yield%20Rates%20by%20Student%20Type.pdf|format=PDF|publisher=Ipa.ucmerced.edu|accessdate=2015-11-04}}</ref><ref>{{Cite web|title=First-Time Freshman High School GPA|url=http://ipa.ucmerced.edu/docs/First-Time%20Freshmen/First-Time%20Freshmen%20High%20School%20GPA.pdf|format=PDF|publisher=Ipa.ucmerced.edu|accessdate=2015-11-04}}</ref><ref>{{Cite web|title=First-Time Freshman Sat Scores|url=http://ipa.ucmerced.edu/docs/First-Time%20Freshmen/First-Time%20Freshmen%20SAT%20Scores.pdf|format=PDF|publisher=Ipa.ucmerced.edu|accessdate=2015-11-04}}</ref><ref>{{Cite web|title=UC Merced Institutional Planning & Analysis ~ Student Statistics|url=http://ipa.ucmerced.edu/student.htm|accessdate=2017-03-27}}</ref> ! 2014 ! 2013 ! 2012 ! 2011 ! 2010 |- style="text-align:center;" ! Өтініш берушілер | 16,261 | 15,883 | 14,056 | 15,206 | 22,902 |- style="text-align:center;" ! Өткізілді | <center>10,925</center> | <center>10,314</center> | 10,614 | 12,161 | 20,296 |- style="text-align:center;" ! % өткізілді | 64.0 | 64.9 | 75.5 | 80.0 | 88.6 |- style="text-align:center;" ! Қабылданды | 1,827 | 1,973 | 1,841 | 1,767 | 1,699 |- style="text-align:center;" ! Орташа GPA | 3.53 | 3.51 | 3.47 | 3.44 | 3.45 |- style="text-align:center;" ! SAT Composite | 1531 | 1523 | 1516 | 1512 | 1514 |- |<small>*2400-ден SAT</small> |} КУ Мерсед 2014 жылы күзде 16,261 бакалавриатқа түсу үшін жіберілген; өткен 9,780 алды (64.0%). Студенттерді 2014 жылдың күзінде қабылдауда әйелдердің үлесі 50% және 50% ер адамдар болды; шамамен 99%-ы Калифорниядан. == Ғылыми-зерттеу институттары == * Медицина ғылымдарының ғылыми-зерттеу институты (HSRI) * Сьерра-Невада ғылыми-зерттеу институты (SNRI) * Калифорния университеті Жетілдірілген Күн технологиялары институты (UC Solar) 2007 жылы КУ Мерсед зерттеушілері Ұлттық ғылыми Қордан шамамен $7 миллион қаржыландыру алды.<ref>{{Cite news|title=UC Merced leads research funds race|last=Doyle|first=Michael|url=http://www.modbee.com/local/story/92252.html|publisher=[[The Modesto Bee]]|date=October 13, 2007|accessdate=2007-10-15}}</ref> Ғылыми зерттеулерді Гранттық қаржыландыру көлемі $168,9 млн., 2013 жылы. == Кампус == [[Сурет:UC_Merced_at_night.jpg|солға|нобай|250x250 нүкте|"New Beginnings" (Жаңа бастау) университеттік қалашығындағы мүсін.]] Кампус бір жағында Йосемити көлінде шектеседі және екі суару каналы кампус арқылы өтеді. Кампус бас жоспарын Скидмор, Оуингс & Меррилл әзірледі, оның Arup компаниясының бастапқы [[инфрақұрылым]]ы және оның алғашқы жұмыстарын Skidmore, Owings және Merrill, Thomas Hacker & Associates және EHDD Architecture компаниясы әзірледі. Кітапхана мен Орталық электр станциясы Энергетикалық және экологиялық жобалау басшылығыдағы Алтын құрылымдардың олардың энергетикалық тиімділігі жоғары және төменгі экологиялық әсер ету тұрғысынан жіктелген.<ref>{{Cite news|title=Case study: University of California, Merced, Enlightening Sustainability: University research facility is a teaching tool for eco-minded students|last=Boehland|first=Jessica|url=http://greensource.construction.com/projects/0801_UniversityofCalifornia.asp|work=GreenSource|date=January 2008|accessdate=2008-03-03}}</ref> Кампус Мерсед қала орталығынан солтүстікке қарай шамамен жеті мильде (11&#x20;км) ірі қара мал ранчолары ортасында орналасқан.<ref>{{Cite news|title=California's Newest State University Is Short of Students|last=McKinley|first=Jesse|url=https://www.nytimes.com/2006/07/17/education/17merced.html|work=[[New York Times]]|date=July 26, 2006|accessdate=2008-01-16}}</ref> Йосемити көлінің шығысында 40 акр (16 га) қорық жерге салудың орнына, көктемгі бассейндеріндегі құрып кету қаупi төнген ертегі асшаян люктер орналасқанын ескеріп, мектеп кампустен оңтүстікке қарай 230 га (93 га) жайылым жерге қайта қаралған үлгі бойынша нысанды салған. Қайта қаралған жоспар жалпы алғанда 810 акр (330 га) қамтиды, ал түпнұсқасында 910 акр (370 га) ұсынылған (2000).<ref>{{Cite journal|url=http://www.highereducation.org/crosstalk/ct0101/ucmerced.shtml|title=The Turbulent History of UC Merced. The University of California's proposed tenth campus encounters thorny environmental problems|journal=National CrossTalk|publisher=National Center for Public Policy and Higher Education|volume=9|issue=1|accessdate=2008-03-11|date=Winter 2001|last=Trombley|first=William|last2=Irving|first2=Carl}}</ref> Жаңа дизайн жалпы алғанда, сулы-батпақты 81 га (33 га) жерге ықпал етеді деп күтілуде, 2000 жылғы болжаммен салыстырғанда аймақтағы 121 га (49 га) жерді қамтуы тиіс еді.<ref>{{Cite news|title=UC Merced changes expansion plans to protect sensitive wetlands|url=http://www.mercurynews.com/breakingnews/ci_7119471|publisher=[[Mercury News]]|date=October 10, 2007|accessdate=2007-10-15}}(қолжетпейтін сілтеме) [[Санат:Уикипедия:Сілтемесі дұрыс жасамайтын мақалалар]]</ref> АҚШ халық санағы Бюросының мәліметтері бойынша, Университет бұл санақ үшін арнайы бөлінген орын (CDP), <ref name="GeologicalSurvey">{{gnis|2583172}}</ref>, бұл 2010 жылғы санағы бойынша қоныстанбаған аймақ<ref>{{USCensus2010CA}}</ref> және, барлық жердің алаңы 1.126&#x20;шаршы миль (2.916&#x20;км2) алып жатыр. === Коллигиан кітапханасы === [[Сурет:UCM_library.jpg|солға|нобай|250x250 нүкте|Коллиган кітапханасы]] Кітапхана ғимараты кампус аумағында ашылған бірінші ғимарат. 2005-ші Күз семестрінде, Сабақтар және Ғылым/инженерия ғимараттардың салу тағы жүріп жатқан кезде, барлық оқу курстары кітапханада ұйымдастырылды. Оның ресми ұраны, "Басқа да ғылыми кітапханалар сиақты емес, олар осы сиақты болады". Кітапхана ғимараты Лео мен Дотти Коллигиан атында. Лео КУ Қамқоршылық кеңесінің 1988 жылы төрағасының лауазымын атқарды, Кеңес ғимаратты 10-шы қалашықта, Сан-Хоакин аңғарында қарауға шешті. Кітапхана Бірінші қабаты Эд және Жанна Кашианға арналды. Оның Макфедден-Уиллис оқу залы төртінші қабатта орналасқан және Макфадден мен Уиллис балалары Кристин Макфадден атынан. Кітапхананың сондай-ақ, технология сыныбы бар, ол Дорис Гонелла құрметіне арналды оның марқұм күйеуі Луи, Гонелла ашылуы бөлмесі деп аталады. Кітапхана студенттері, оқытушылар, қызметкерлер және келушілер электронды ресурстарға қол жеткізу үшін 10 қоғамдық жұмыс орындарын ұсынады. Кітапхана құрамында электрондық кітапхана ресурстары, ол басып шығару кәсіпорнындағыдан көп, шамамен 70 000 онлайн-журналдар мен 3,965,000 электронды кітаптардан тұратын (оның ішінде 3,150,000 байланысу құқық иеленуші толықмәтінді кітаптар), салыстырғанда 102,000 басып шығару кітаптары бар. Сонымен қатар, кітапханада 580 деректер қорына қолжетімділікті қамтамасыз етеді.<ref>{{Cite web|title=Library Facts|url=http://library.ucmerced.edu/about/library-facts|publisher=UC Merced Library|accessdate=2014-06-02}}</ref> Kolligian - жасыл кітапхана және Gold LEED сертификаты бар.<ref name="SignKolligian">{{Cite web|title=Leo & Dottie Kolligian Library Sign|url=http://administration.ucmerced.edu/sites/administration/files/public/documents/SignKolligian.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227010331/http://administration.ucmerced.edu/sites/administration/files/public/documents/SignKolligian.pdf|archivedate=2012-02-27|accessdate=20 February 2014}}</ref> == Жеңіл атлетика == КУ Мерсед жақында құрылды, жоғары оқу орындары арасындағы спорттық бағдарлама қазіргі уақытта NAIA Калифорния Тынық мұхиты конференциясы бәсекелесі. Ресми түрде ерлер мен қыздар баскетбол командаларына, ерлер мен қыздар ойлы-қырлы жерлерде жүгіру, футбол және [[Волейбол|волейбол жарысы]] демеушілік көрсетеді; ерлер-футбол, ерлер волейбол жарысы 2013-2014 маусымының ішінде басталды. КУ Мерсед NCAA қауымдастығына жақын болашақта қосылуға үміттенеді. Мектептің мақсаты NCAA II деңгейдегі бөлімшесінде бәсекеге түсу, ол Калифорниялық студенттік спорт Қауымдастығының бөлігі (CCAA). 2006 жылғы 13 қарашада Университет өз гимнастика залын ашты. У Эдвард Джозеф Галло демалыс және сауықтыру орталығы, фермер, шаруа есімімен аталған, ол салу үшін сыйға ақша берген, мұнда "NCAA мөлшерлі баскетбол алаңын, жаттығу залы, өнер көрсету залы, сауықтыру және фитнес-білім және Раджендер Редди студенттік емханасы" .<ref>{{Cite web|title=U C Merced - Score! UC Merced Opens New Recreation Center, Launches Sports and Yosemite Leadership Programs|url=http://www.ucmerced.edu/news_articles/11132006_score_uc_merced_opens.asp|archiveurl=https://archive.is/20061212030507/http://www.ucmerced.edu/news_articles/11132006_score_uc_merced_opens.asp|archivedate=2006-12-12|publisher=Ucmerced.edu|accessdate=2010-05-27}}</ref> Нысанның ашылу салтанатындағы сөзінде, 2010 ж. қарашада университет NAIA-ға 2011-2012 оқу жылына кіруге ниеті туралы жариялады,<ref name="launch">{{Cite web|title=UC Merced ready to launch intercollegiate sports -- almost|url=http://www.mercedsunstar.com/2010/11/17/1657000/uc-merced-ready-to-launch-intercollegiate.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120023213/http://www.mercedsunstar.com/2010/11/17/1657000/uc-merced-ready-to-launch-intercollegiate.html|archivedate=November 20, 2010|last=Oppenheim|first=Jamie|work=[[Merced Sun-Star]]|date=November 17, 2010|accessdate=November 21, 2010}}</ref> осы кезде NCAA Калифорния Тынық мұхиты конференциясы өтпек. == Студенттік өмір == [[Сурет:University_of_California,_Merced.jpg|солға|нобай|200x200 нүкте|Valley Terraces]] Шамамен 2100 студенттер кампустағы Валлейде және Сьерра-террасада мен Саммитсте (the Summits) өмір сүреді, олар Теная және Касидрал Холлсты қамтиды, Мерсед қаласынан 4.2&#x20;миль (6.8&#x20;км). Ең соңғы толықтыру - бұл жартысы күмбез залы (Half Dome Hall), ол КУ Мерсед бірінші аяқталған тұрғын үй алаңы. Саммиттер жинап-тазалау бойынша қызметтер, оқу залдары, дүкен және ойын бөлмесін қамтиды. Студенттік жатақханаларында, сондай-ақ асханасы қысқы демалыс кезінде жабық.<ref name="nytimes.com">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/11/13/us/homework-and-jacuzzis-as-dorms-move-to-mcmansions-in-california.html?_r=1&partner=rss&emc=rss&pagewanted=all|work=The New York Times|title=Homework and Jacuzzis as Dorms Move to McMansions in California|date=November 12, 2011}}</ref> Студенттік өмірдің басым бөлігі әр түрлі бағдарламалар мен іс-шаралар көмегімен жатақхана көмекшілері (Resident Assistants, RAs) және басты жатақхана көмекшілері (Lead Resident Assistants, LRAs) басқаратын жатақхана залдарында өтеді. - АҚШ көпіршік тұрғын үй нарығына және қаржыландырылатын студенттік баспананың жоғары құны ($13,720 кампустағы $7,000 кампустан тыспен салыстырғанда), көптеген студенттер кампус тыс жаңа тұрғын үй кешендерінде өмір сүруді қалайды. "Cattracks транзиттік жүйесі студенттік тығыз өмірге қызмет етеді. {| class="wikitable" style="width: 250px; float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 10px;" |+ ''Этникалық Тіркеу, Күз 2014<ref name="Profile">{{Cite web|title=UC Merced Profile|url=http://ipa.ucmerced.edu/docs/campus%20enrollment/Ethnicity.pdf|publisher=UC Merced Institutional Planning & Analysis|accessdate=2013-02-09}}</ref>'' ! Этникалық тиістілігі ! Студенттер ! Түлегі |- ! Қара | 6% | 2% |- ! Азиялық | 25% | 10% |- ! Ақ | 14% | 39% |- ! Испандық және латынамерикалық | 46% | 12% |- ! Жергілікті Американдық | <1% | 0% |- ! Тынық Мұхит Аралдарынан | 1% | 1% |- ! Екі немесе одан да көп нәсіл | 4% | 4% |- ! Баяндалмаған/белгісіз | 1% | 3% |- ! Резидент емес шетелдік | 4% | 29% |} Сонымен қатар, көптеген студенттер, жақын маңдағы Йосемити көліне барады, ол сауықтыру жүзу, балық аулау және су шаңғысын қамтиды. Мерседте бірнеше , белсенді спектакльдер қойылатын көркемөнер алаңдары, концерттер және көркем көрмелерді қамтиды. Онда Майнцер театры, Партизан, Мерсед көпмәдениетті өнер Орталығы, Мерсед театр бар. Құлып-ауа мұражайы (Castle Air Museum) Мерседтен бірнеше минуттық жерде орналасқан. Мерсед Йосемити Ұлттық саябағына "қақпа жолы" ретінде белгілі және жалпы студенттер үшін рекреациялық пайдалану, онда олар жаяу жүріп, сноуборд теуіп, құзға шығып, түні бойы лагерь құра алады. Студенттік жарияланымдары ''The Prodigy'' студенттік газетінде жариялады,<ref>{{Cite web|title=UCM Prodigy &#124; Official News Source for UC Merced|url=http://prodigy.ucmerced.edu/|accessdate=2017-03-27}}</ref>, Bobcat Radio,<ref>[https://web.archive.org/web/20110720072957/http://bobcatradio.ucmerced.edu/] </ref> студент радиостанциясы. Студент ғылыми журналы (СҒЖ), студенттердің ''The Kumquat'' тарихи журналдар мен ''Imagination Dead Imagine'' әдеби журналдарды. === Студенттік үкімет === Негізгі бітіруші студенттер, ол Мерсед Жоғары мектебіне 2004 жылдың басында кіріп, студенттік түлектер Қауымдастығын (GSA) сол жылы бастамасын көтерді, университетке 2005 жылғы күзде бакалавриат студенттеріне ресми түрде өз есігін ашқанға дейін болды. Конституция мен заңдар соған орайластыра дайындады. Олар кейін барлық бітірген студенттермен бекітілді. Калифорния университеті, Мерсед бакалавриат студенттері өз студенттік өзін-өзі басқаруды ұсынды және құрды. Конституция мен заңдар Комитеті, 2005 жылғы күз айында құрылды және КУ Мерсед студенттері қауымдастыға Конституциясын (ASUCM) жазу үшін жауапты. Конституцияны ратификациялау үшін сайлау 2006 жылдың сәуір айында жүргізілді. Конституцияны студенттер көпшілігі мақұлданды, ресми түрде ASUCM құрып, ол студенттердің ресми өкілі және дауысы болып белгіленді. === Клубтар === Шамамен 200<ref>[http://studentlife.ucmerced.edu/what-we-do/clubs-orgs/current-clubs-organization]{{Deadlink|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(қолжетпейтін сілтеме) [[Санат:Уикипедия:Сілтемесі дұрыс жасамайтын мақалалар]]</ref> студенттік клубтар бар, оның ішінде: Bobcat Band, The Prodigy,<ref>[http://theprodigy.ucmerced.edu] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926165602/http://theprodigy.ucmerced.edu/|date=September 26, 2013}}</ref> Bobcat Radio,<ref>{{Cite web|title=Bobcat Radio|url=http://bobcatradio.ucmerced.edu|publisher=Bobcatradio.ucmerced.edu|accessdate=2015-10-14}}</ref> Латын америкасы кәсіби инженерлері қоғамы (SHPE), автомобиль инженерлері қоғамы (SАЕ), спорттық ату, Азия ғалымдары мен инженерлері қоғамы (SАЅЕ), Мерседес заң алдындағы қоғамы, бизнес қоғамы, Қара инженерлер Ұлттық Қоғамы (NSBE), Американдық әйелдер өзгерістер әкеледі, Қара Студенттер Одағы (BSU), Лямбда-Альянс, Инженерлер әйелдер қоғамы, Инженер-механиктертердің америкалық қоғамы, Математика қоғамы, "Халықаралық амнистия", Американдық медициналық студенттер ассоциациясы, Колледждер қатерлі ісікке қарсы<ref>{{Cite web|title=Colleges Against Cancer|url=http://college.relayforlife.org/getinvolved/collegesagainstcancer/|publisher=College.relayforlife.org|accessdate=2015-10-14}}</ref> Қытай Студенттік Қауымдастығы, Circle K International, КУМ латын әйелдері бірлестігі, Корей-америкалық коалиция ("КЭК"), Хмонг студенттер қауымдастығы (HSA), Никкей студенттік одағы (NSU), КУ Мерсед тарихи Қоғамы, Би коалициясы, Құрметті ханымдар, Студенттерді ауысу және ағартушылық бағдарламасы, Калифорния университеті Мерсед Демократтары, HHM (Хип-Хоп қозғалысы), Фрейберлер қоғамы (Еркін ойлаушылар), Университетаралық христиан бауырластығы, жауынгерлік өнер клубы, Мұсылман Студенттік қауымдастығы, NORML, КУ Мерсед парсы студенттер қауымдастығы (PSAUCM), Филипин американдық одағы (PAA), Аниме клубы, КУ Мерсед Аңыздар лигасы клубы (UCMLoL), КУ Мерсед республиканцы колледжі, Оңтүстік-Азиялық Студенттер Ассоциациясы, Тхэквондо (TKD), Ротаракт, КУМ Симпозиялық акапелла тобы (UCMSA), КУ Мерсед ЮНИСЕФ құзға шығу, Йосемити лидерлік бағдарламасы, Нан пісіру клубтары, садақпен ату клубтары, және фризби гольф-клубтары. == Түлектер == КУ Мерсед Түлектер ассоциациясы тұрақты 6,200 мүшеден тұрады. КУ Мерсед түлектер Қауымдастығы-бұл алымсыз ұйым, UCMAA мүшелігі КУ Мерсед толық емес жоғары білімді немесе жоғары білімді аяқтауға табысты қол жеткізгендерге беріледі. Бірлестікті, КУ Мерсед түлектер қатынастары офисі ұйымдастыратын волонтерлік директорлар кеңесі басқарады.<cite><ref>{{Cite web|title=UC Merced Alumni Association &#124; UC Merced Alumni|url=http://alumni.ucmerced.edu/about|date=2006-05-11|accessdate=2017-03-27}}</ref></cite> Лос-Анджелес Таймс мәлімдеуінше, дегенмен КУ Мерсед түлектері көпшілігі әлі де болса жасы 20-да, олардың 11%, өздерінің альма-матеріне — Калифорния университетінің, Калифорния университеті, Санта Барбара (16%) және Калифорния университеті, Берклиді (12%) қоспағанда барлық басқа кампустарына қарағанда озық үлес қосып келеді. UCLA үлесі 8%, және Калифорния университеті, Риверсайд, ең салыстырмалы кампус, 4%."<cite><ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/local/education/la-me-uc-merced-ln-09122016-snap-story.html|title=UC Merced finally gets some respect in rankings of nation's best colleges|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=2016-09-13|accessdate=2017-03-27}}</ref></cite> == Сондай-ақ, == * Санат:Калифорния университеті, факультеті Мерсед == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.ucmerced.edu/ Ресми веб-сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060911161547/http://www.ucmerced.edu/ |date=2006-09-11 }} * [http://www.ucmercedbobcats.com КУ Мерсед жеңіл атлетика сайты] {{Калифорния университетінің жүйесі}} [[Санат:Калифорния университетінің жүйесі]] [[Санат:2005 жылы құрылған оқу орындары]] mrm2uxqpazg62sj2y436xmfpzownc6j 0 601967 3630629 3586540 2026-07-16T15:31:21Z Sagzhan 29953 3630629 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мақала|Генри Норрис Расселл}} {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = Henry Norris Russell.jpg | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} АҚШ | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = {{Кэтрин Брюс медалі}} {{Копли медалі}} {{Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі}} | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] Генри Норрис Расселл (Henry Norris Russell; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғаш теорияларының енгізушісі, Күн атмосферасының химиялық құрамын анықтады, әлемдегі химиялық элементтер мөлшеріне баға берді, жұлдыздар спектрлері мен олардың жарқырауы арасындағы байланысты зерттеді. ==Биографиясы== 1900 жылы Принстон университетін аяқтады. 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында тағылымдамадан өтті. 1905 жылы Принстонда Янг жолын қуды. 1912 жылдан 1947 жылға дейін - Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры. 1913 жылы даниялық астроном Э. Герцшпрунгқа тәуелсіз, бұл қасиеттерді байланыстыратын диаграмманы (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) құрастырды. 1913-1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының тұжырымдамасын құрастырды. 1920- жылдар аяғында Рассел өз теориясын өңдеп, жұлдыздарда басқа да энергия көздерінің бар болуын қарастырды. 1925 жылы Кэтрин Брюс медалімен марапатталды. 1947 - 1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында жұмыс істеді. Рассел құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған Рассел кіші планетасы және Айдың көзге көрінетін жағындағы кратер аталды. ==Әдебиет== Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) i4jw4s3uem1uyi1nqyax8y5jc3e1c3h 3630631 3630629 2026-07-16T15:32:22Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630631 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = Henry Norris Russell.jpg | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} АҚШ | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = {{Кэтрин Брюс медалі}} {{Копли медалі}} {{Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі}} | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] Генри Норрис Расселл (Henry Norris Russell; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғаш теорияларының енгізушісі, Күн атмосферасының химиялық құрамын анықтады, әлемдегі химиялық элементтер мөлшеріне баға берді, жұлдыздар спектрлері мен олардың жарқырауы арасындағы байланысты зерттеді. ==Биографиясы== 1900 жылы Принстон университетін аяқтады. 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында тағылымдамадан өтті. 1905 жылы Принстонда Янг жолын қуды. 1912 жылдан 1947 жылға дейін - Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры. 1913 жылы даниялық астроном Э. Герцшпрунгқа тәуелсіз, бұл қасиеттерді байланыстыратын диаграмманы (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) құрастырды. 1913-1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының тұжырымдамасын құрастырды. 1920- жылдар аяғында Рассел өз теориясын өңдеп, жұлдыздарда басқа да энергия көздерінің бар болуын қарастырды. 1925 жылы Кэтрин Брюс медалімен марапатталды. 1947 - 1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында жұмыс істеді. Рассел құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған Рассел кіші планетасы және Айдың көзге көрінетін жағындағы кратер аталды. ==Әдебиет== Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) rmf4s4oe40i7cl86n1e4lnwexnl14wf 3630632 3630631 2026-07-16T15:32:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630632 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = Henry Norris Russell.jpg | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = {{Кэтрин Брюс медалі}} {{Копли медалі}} {{Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі}} | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] Генри Норрис Расселл (Henry Norris Russell; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғаш теорияларының енгізушісі, Күн атмосферасының химиялық құрамын анықтады, әлемдегі химиялық элементтер мөлшеріне баға берді, жұлдыздар спектрлері мен олардың жарқырауы арасындағы байланысты зерттеді. ==Биографиясы== 1900 жылы Принстон университетін аяқтады. 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында тағылымдамадан өтті. 1905 жылы Принстонда Янг жолын қуды. 1912 жылдан 1947 жылға дейін - Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры. 1913 жылы даниялық астроном Э. Герцшпрунгқа тәуелсіз, бұл қасиеттерді байланыстыратын диаграмманы (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) құрастырды. 1913-1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының тұжырымдамасын құрастырды. 1920- жылдар аяғында Рассел өз теориясын өңдеп, жұлдыздарда басқа да энергия көздерінің бар болуын қарастырды. 1925 жылы Кэтрин Брюс медалімен марапатталды. 1947 - 1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында жұмыс істеді. Рассел құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған Рассел кіші планетасы және Айдың көзге көрінетін жағындағы кратер аталды. ==Әдебиет== Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) 4por8zrparjgvewbfb6sq5e004vkp6s 3630633 3630632 2026-07-16T15:34:31Z Sagzhan 29953 3630633 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = Henry Norris Russell.jpg | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = {{Кэтрин Брюс медалі}} {{Копли медалі}} {{Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі}} | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] hcpbyizy6c8xn45gszfolcqcb92peqr 3630634 3630633 2026-07-16T15:35:10Z Sagzhan 29953 3630634 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = {{Кэтрин Брюс медалі}} {{Копли медалі}} {{Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі}} | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] ck5ndl7gsot45ucnmexi4u3uwmwv9f6 3630635 3630634 2026-07-16T15:35:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630635 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі Копли медалі Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] chc1kn6j87kokv0cqpjturr1batz1rk 3630636 3630635 2026-07-16T15:37:00Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630636 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі Копли медалі Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == 1900 жылы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> 1912 жылдан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы даниялық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың физикалық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы астрономия саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] 3efsh036kg199vjaj0nga0hoqr8sdep 3630637 3630636 2026-07-16T15:39:24Z Sagzhan 29953 3630637 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі Копли медалі Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] tlbv6c1obmcfof8y6biycqfrj2083v9 3630638 3630637 2026-07-16T15:40:10Z Sagzhan 29953 /* Әдебиет */ 3630638 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, Нью-Джерси, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі Копли медалі Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == *Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) *David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] m3e0pjfc924nclrs9tnu1witgy882if 3630639 3630638 2026-07-16T15:40:41Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630639 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі Копли медалі Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == *Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) *David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] mshrl6lywgxs0tpqtxg9s2ygohmgbcs 3630641 3630639 2026-07-16T15:41:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630641 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі<br />Копли медалі<br />Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == *Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) *David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] 1yrytite8w41i5zaf20ba59zgbjor6o 3630642 3630641 2026-07-16T15:42:38Z Sagzhan 29953 3630642 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі<br />Копли медалі<br />Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғашқы теорияларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі химиялық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == *Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) *David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] hcm9dwk2y6n9837l80o83ugmf61uz1u 3630643 3630642 2026-07-16T15:43:39Z Sagzhan 29953 3630643 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Генри Норрис Расселл | Шынайы есімі = Henry Norris Russell | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = Генри Норрис Расселл | Туған күні = 25.10.1877 | Туған жері = Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ | Қайтыс болған күні = 18.02.1957 | Қайтыс болған жері = Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ғылыми аясы = [[Астрофизика]], [[астрономия]] | Жұмыс орны = Принстон университетінің обсерваториясы, Гарвард обсерваториясы | Альма-матер = Принстон университеті (1900) | Кім ретінде әйгілі = Герцшпрунг–Расселл диаграммасының авторы | Марапаттары = Кэтрин Брюс медалі<br />Копли медалі<br />Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Henry Norris Russell }} '''Генри Норрис Расселл''' ({{lang-en|Henry Norris Russell}}; [[25 қазан]] [[1877 жыл]], Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — [[18 ақпан]] [[1957 жыл]], Принстон, [[Нью-Джерси]], АҚШ) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] астрофизик, [[жұлдыз]]дар эволюциясының алғашқы [[теория]]ларын ғылымға енгізуші ғалым.<ref name="DeVorkinBook">DeVorkin D. H. Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers. — Princeton: Princeton University Press, 2000. — P. 45.</ref> Ол Күн атмосферасының химиялық құрамын дәл анықтап, Әлемдегі [[химия]]лық элементтердің жалпы мөлшеріне ғылыми баға берді.<ref name="RussellSun">Russell H. N. On the Composition of the Sun's Atmosphere // The Astrophysical Journal. — 1929. — Vol. 70, No. 1. — P. 11–82.</ref> Сонымен қатар жұлдыздардың спектрлік жіктелуі мен олардың абсолюттік жарықтылығы арасындағы өзара байланысты терең зерттеді.<ref name="DeVorkinBook"/> == Өмірбаяны == [[1900 жыл]]ы Принстон университетін үздік аяқтады.<ref name="AASBio">Henry Norris Russell (1877–1957) // American Astronomical Society. — 2011.</ref> 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында ғылыми тағылымдамадан өтті.<ref name="DeVorkinBook"/> 1905 жылы Принстонға қайта оралып, профессор Чарльз Янгтың ғылыми жолын жалғастырды.<ref name="AASBio"/> [[1912 жыл]]дан 1947 жылға дейін Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры лауазымын атқарды.<ref name="PrincetonArchive">Historical Records of Princeton University Observatory // Princeton University Library. — 2023.</ref> 1913 жылы [[дания]]лық астроном Эйнар Герцшпрунгқа тәуелсіз түрде, жұлдыздардың [[физика]]лық қасиеттерін байланыстыратын графикті (Герцшпрунг–Расселл диаграммасы) құрастырды.<ref name="HRDiag">Russell H. N. Relations Between the Spectra and the Absolute Magnitudes of the Stars // Popular Astronomy. — 1914. — Vol. 22. — P. 275–294.</ref> 1913–1914 жылдары [[жұлдыз]]дың басты энергия көзі оның өздігінен сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар [[эволюциясы]]ның алғашқы тұжырымдамасын ұсынды.<ref name="HRDiag"/> 1920-жылдардың аяғында Расселл өз теориясын қайта өңдеп, жұлдыз қойнауында термоядролық реакциялар сияқты басқа да қуатты энергия көздерінің бар болу мүмкіндігін қарастырды.<ref name="DeVorkinBook"/> 1925 жылы [[астрономия]] саласындағы жоғары марапат — Кэтрин Брюс алтын медалімен марапатталды.<ref name="BruceMedal">The Bruce Medalists: Henry Norris Russell // Astronomical Society of the Pacific. — 2021.</ref> 1947–1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында ғылыми зерттеулерін жалғастырды.<ref name="AASBio"/> Расселлдің ғылымға қосқан зор үлесінің құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған кіші планетаға (астероидқа) оның есімі берілді.<ref name="MinorPlanet">MPC 1762: Henry Norris Russell (Minor Planet 1762) // Minor Planet Center. — 1980.</ref> Сондай-ақ Айдың Жерге қараған көзге көрінетін жағындағы үлкен соққы кратері де Расселл есімімен аталады.<ref name="MoonCrater">Gazetteer of Planetary Nomenclature: Russell on Moon // International Astronomical Union (IAU) Working Group. — 2010.</ref> == Әдебиет == *Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде) *Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде) *David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1877 жылы туғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:Астрофизиктер]] i5ykzd6b9v8fz8yj7ym67nhzkdl83bb 0 602164 3630665 3120605 2026-07-16T16:17:06Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Tyl]] бетін [[Scratch]] бетіне жылжытты 3031634 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} '''Scratch''''' (оқылуы ''«скрэтч»'')- визуальды [[Объектілік-бағдарланған программалау|объектілі-бағдарлы]] программалау ортасы. <br> '''Scratch''' – бұл кодты жазу процесін жеңілдететін бағдарламалаудың визуальді тілі. Оны әралуан көңілді және қызықты бағдарламалар жазу үшін қолдануға болады. Scratch – бұл бағдарламалау бастамасының өте жақсы әдісі. <br> == Scratch – бұл қандай бағдарлама? == '''Scratch''' арқылы ең алғашқы [[Бағдарлама (машина)|бағдарлама]] жазу тәжірибесін жасай аламыз. <br> [[Цикл|«Циклдің»]] не екенін түсінуге оңай тапсырмалар бар, әртүрлі циклдік операторлар бар. <br> Солардың көмегімен интерактивті түрде үйрететін кішігірім бағдарлама жазуға болады. == Scratch тарихы == '''Scratch''' бағдарламалау ортасының атауы ерекше, осы бағдарламаның [[эмблема]]сы – кішкентай '''Scratch''' (орысша-''царапка'', қазақша- ''тырнауыш'') деп аталатын [[мысық]]тың баласы. <gallery> Скрин_спрайт.jpg|эмблемасы </gallery> Бағдарлама оны басып, жазып шығарудың орнына кодтың блоктарын біріктіру жолымен жасалады. Scratchті қолдану оңай және жеңіл, сонымен қатар басқа бағдарламалау тілдерінің қолданысқа қажетті негізгі идеяларын сізге үйретеді. Бұл көпплатформалы өнім, яғни оны Windows, Linux және тағы басқа да операциялық жүйелерде орната беруге болады. [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусет]] технологиялық институтының «Lifelong Kindergarten Group» зерттеушілер командасы Scratch программалау ортасын Лего конструкторы мен Лого тілі идеясының жалғасы ретінде [[2007]] жылы құрған болатын. <ref>2. Еремин Е.А. «Информатика» газеті. Среда Scratch – первое знакомство. – М.: Первое сентября, 2008 – №20 (573) – С. 16–28.</ref> '''Scratch''' -[[мультимедиа|мультимедия]]лық жүйе. Тілдің операторларының көп бөлігі [[анимация]]лық және бейне эффектілер құруға, [[дыбыс]] пен [[графика]]мен жұмыс жасауға бағытталған. Ол бас кезінде 8-16 жас аралығындағы оқушылар үшін ойластырылған болатын, бірақ қазіргі таңда программалау ортасы әртүрлі жас аралығындағы пайдаланушылар үшін қолжетімді әрі қызықты. Жобадағы кейіпкерлердің суретін салу, оны қозғалысқа келтіру, дыбыс қосу тіпті кішкентай бүлдіршіндер мен ата-аналардың өзін еліктірері сөзсіз. Көптеген жоғары оқу орындарының студенттері Scratch программалау ортасын компьютерлік сыныптарда қандай да бір объектінің моделін жасау барысында дәрісте қолдану үстінде. Бұл программалау ортасын http://info.scratch.mit.edu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718053939/http://info.scratch.mit.edu/ |date=2014-07-18 }} сайтынан жылдам әрі тегін жүктеп алуға мүмкіндік бар.<ref>1. Еремин Е.А. «Информатика» газеті. Среда Scratch – первое знакомство. – М.: Первое сентября, 2008 – №20 (573) – С. 17–24.</ref><gallery>скретч.png|</gallery> Миллиондаған пайдаланушылар '''Scratch''' жобаларды әртүрлі жағдайларда -үйде, офисте, мұражайлар мен кітапханаларда жасайды. Ол [[әлем]]нің 150 мемлекетінде қолданылып, 40 тілге аударылған. Программалау ортасы барлық деңгейде (бастауыш буыннан жоғары буын оқушылары) және кез келген оқу пәндерінде ([[математика]],[[информатика]], тілдер, қоғамдық т.б.) ұтымды пайдаланылуда. Пайдаланушылар мен мұғалімдер http://scratch.mit.edu сайтында бір-бірімен тығыз байланыс жасап, әртүрлі мысалдармен, ресурстармен және жобалармен алмаса алады. '''Скретч'''-анимацияланған [[ертегі]]лер, [[мультфильм]]дер, [[Ойын|ойындар]] мен [[модель]]дерді құрастыруға арналған жаңа программалау ортасы. Программада объектілермен бірнеше әрекеттер жасауға болады: ''жылжыту, түрін өзгерту, басқа объектілермен байланыстыру'' және т.б. Объектілі- бағдарлы программалау ортасына негізделген сценарий түрлі-түсті және әртүрлі пішіндегі [[блок]]тардан құралған [[команда]]лардан құрастырылады. Программаның жасалуын тереңірек ұғындыру үшін қазіргі өмірден мысал келтірген жөн. Оған айқын мысал ретінде әр түрлі кубиктерден фигуралар мен конструкциялар жиналатын Лего конструкторын алуға болады. Кубиктерді дұрыс қиюластырмаса қажетті фигура немесе конструкциямызды ала алмаймыз. Сол сияқты Scratch программалау ортасында да программаның алгоритмі дұрыс құралмаса қажетті анимациялық эффектіге қол жеткізе алмаймыз.Айта кететіні Лего конструкторын құру барысында фигуралар жоғары қарай көтеріліп өссе, ал Scratch-те скриптілер жинау арқылы төмен түседі. == Лего және Scratch ұқсастығы == <gallery> лего.jpg|ЛЕГО scratch.png|SCRATCH </gallery><br> == SCRATCH ортасының интерфейсімен танысу == '''Scraсth''' ортасын алғаш іске қосқанда экранда төмендегідей терезе [[интерфейс|интерфейсі]] пайда болады: <gallery> Интерфейс.png| </gallery> Бұл бағдарламалау ортасында өз кейіпкерлерімізді қозғалысқа келтіріп, сурет салып, түрлі дыбыстармен жұмыс жасап, өз ойынымызды да жасай аламыз.<br> '''Scratch''' терезесін визуальды түрде ''үш бөлік''ке бөлуге болады: <gallery> Үш_бөлік.png|'''Бөліктері''' </gallery> # - бөлік: '''Скриптілерді таңдау бөлігі,''' # - бөлік: '''Скриптілер облысы,''' # - бөлік: '''Негізгі жұмыс алаңы''' <br> Әр бөлік екі ұяшықтан : ''жоғарғы'' және ''төменгі'' бөлімдерден тұрады. Бірінші бағанның жоғарғы ұяшығы түрлі-түсті 8 ''скрипт'' таңдау батырмаларынан тұрады:движение, ''контроль,внешность, сенсоры, звук, операторы, переменные.'' <br> Бір батырманы белсенді еткенде, қалған батырмалары өшіріледі. Қосулы батырма сәйкес түске боялады. Осы кезде бағанның төменгі ұяшығында батырмаға байланысты [[команда]]лар көрінеді.<br> <gallery> Баған.png| </gallery><br> == Scratch бағдарламасының терезесі бірнеше блоктардан тұрады. == === Командалар блогы. === Терезенің тура ортасында орналасқан. Арнайы ұяшықтарда командалар бар. Командалар блогында әр команданың түсі әр түрлі. Мысалы <қозғалыс>(движение) команда батырмасының түсі көк, ол кезде командалар блогындағы операторлар көк түсте көрінеді. <br> === Бағдарлама блогы. === Бұл блокта бағдарламаның коды жазылады.Ол жиі қолданылады. === Іске қосу/ажырату блогы. === Дайын болған жобаны іске қосады немесе тоқтатады. === Іс-әрекет блогы немесе сахна. === Онда бағдарламада жазылған іс-әрекеттер көрінеді. === Атқарушылар блогы. === Онда кейіпкерлер орналасқан. Бағдарламада қатысатын қандай кейіпкерлер бар екенін көруге болады. === Спрайттар. === Спрайттар Scratch-тің негiзгi құраушылары болып табылады. Scratch бағдарламасы оларды басқаратын әрбір спрайттар мен скриптерден тұрады. ==== Спрайттар не істей алады? ==== Спрайттар – бұл сахнадағы бейнелер. Скриптер оларды бірнәрсені жасату мақсатымен жазылады. Басқа спрайттарға және бағдарламаны қолданушыға әсер ету туралы спрайттарға нұсқаулар беріледі.<br> Спрайттар: * ''сахнада қозғалады; * олар бірнәрсеге тиіп кеткен кезде әрекет етеді; * қолданушымен басқарылады; * келбетін өзгертеді; * мәтiндiк бұлттар арқылы сөйлейді; * дыбыстар шығарады және музыка ойнатып береді;''<br> Әрбір жобада бірнеше спрайттар бар және әрқайсысының өз скриптері болуы мүмкін. Скриптерді дұрыс спрайттармен біріктіру өте маңызды және оларды өзара ауыстырып жүктеудің тәртібін білу қажет ==== Спрайттарды құру және өзгерту ==== Оларда спрайттар көп болса, бір-біріне соғылып, жалтарып және сахнада бірін-бірі қуатын ойындар әлдеқайда қызықты болады. Спрайттарды құру, көшірмесін жасау және оны жою өте жеңіл. ==== Спрайтты құрастыру ==== Сіздің бағдарламаңызға спрайтты жүктеу немесе құрастыру үшін спрайттар тізімін пайдаланыңыз. ==== Спрайтты көшіру және жою ==== Спрайттың және оның скриптерінің көшірмесін алу үшін спрайттар тізіміне барып, тышқанның оң жақ батырмасын басып, «duplicate/түпнұсқаны қосарлау»-ды таңдаңыз ==== Спрайттың аталуы ==== Сіз Scratch-те жаңа бағдарламаны жаза бастағанда мысық-спрайттың аталымы “Спрайт1” болсын. Егер сіз өз спрайттарыңызға түсінікті аталым берсеңіз, бағдарламаларды жазу әлдеқайда жеңіл болады. Бұл сондай-ақ скриптерді түсінуді және басқаруды жеңілдетеді. ==== Спрайтты таңдау ==== Спрайттар тізімінен спрайтты таңдаңыз, сонан соң бұрыштағы “i” көгілдір батырманы басыңыз. ==== Аталуын өзгерту ==== Ақпараттық тақта ашылғанда мәтiндiк алаңға басыңыз және спрайттың аталымын өзгерту үшiн пернетақтаны пайдаланыңыз. ==== Спрайттың атын өзгерту ==== Ақпараттық тақтаны жабу үшін спрайттың сол жағындағы көгілдір батырманы басыңыз, спрайттың жаңа аталымын осында жазыңыз == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{Суретті мақала}} [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Компьютерлік техника]] {{Stub}} 0oj2xi3qszy05cttbevfgzmbzlue0dt 0 602730 3630645 3586403 2026-07-16T15:48:40Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630645 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Elon J. Farnsworth.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ([[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] - [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) - Американдық азаматтық соғыс кезінде федералдық армияның әскербасы. Ол Килпатрик шабуылы кезінде [[Геттисбург шайқасы]]нда өлтірілді. == Жастық шағы == Фансворт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин Оак]]та дүниеге келді. Кейінірек Джон Фрэнклин Фарнсуорт, ағартушы демократ, кейінірек азаматтық соғыстан республикалық және [[генерал]] болды. 1854 жылы Фарнсуорт отбасы [[Иллинойа]]ға көшті. Ол [[Мичиган Университеті]]не оқуға түсті және «Чи Пси» құпия студенттік қоғамының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай бір студенттің терезеден тастаған бір партияға қатысуынан шығарылды. Ол 1857-1858 тамыз айындағы соғыс кезінде Альберт Сидни Джонстонның штаб-пәтерінде қызмет еткен адам ретінде армияға қосылды. Ол Колорадо штатында буффало аулаушы болып жұмыс істеді. == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне лейтенант дәрежесімен жіберілді. Ағынға ағайынды Джон Фарнсуорт басшылық етті. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитанға көтеріліп, Төртінші корпустың бас ширек меңгерушісінің көмекшісі болды. 1863 жылдың басында Канцлервилл шайқасында және Геттисберг науқанының басында бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты қызметін атқарған. 29 маусым 1863, Геттисбург шайқасына екі күн қалғанда, Пласонсон оны ерікті қызметшілердің бригадиріне көтерді, бірақ оның көтерілуін Сенат ешқашан мақұлдаған жоқ. Фарнсуорт Салдың Потомак армиясының кавалериялық корпусындағы 1-ші бригаданың 3-ші бөлімінің командирі. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния Кавалерия руларынан құралған. == Өмірінің соңы == Геттисбург шайқасының үшінші күнінде, Пикетт шабуылынан кейін, генерал Джудсон Калпатрик қарсыластың шетіне шабуыл жасап, Фарнсуорттың бригадасына Ібілістің Берлигиясының оңтүстігіндегі қарсыластың шабуылына бұйырды. Фарнсуорт алдымен табысқа жету мүмкіндігінің болмауына байланысты бас тартты, бірақ Килпатрик оны қорқақ деп айыптаған кезде келіседі. Нәтижесінде Фарнсуорт Эвандер Лоудың басшылығымен Джон Худ бөлімшесінің бөліктеріне шабуыл жасады. Ол Мэри Уильям Уэллстің жанындағы 1-Вермонт полкінің 2-ші батальонымен бірге шабуылға барды. Шабуылда құрбандар өте көп болған, ал Фарнсворт кеудесіне бес оқ атады. Полковник Юнион Отс Фарнсвортты жаудың әскерлері қоршап алған және тұтқыннан аулақ болу үшін өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ бұл сертификат сенімді деп саналмайды. Кейіннен бұл шабуыл үшін Килпатрик жиі сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ресми санкциялар қолданылмады. Фарнсворт Иллинойстегі Роктон зиратында жерленген. [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 23llnh73l320z0m6rr1i52jqxwk1t8u 3630647 3630645 2026-07-16T15:49:26Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630647 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ([[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] - [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) - Американдық азаматтық соғыс кезінде федералдық армияның әскербасы. Ол Килпатрик шабуылы кезінде [[Геттисбург шайқасы]]нда өлтірілді. == Жастық шағы == Фансворт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин Оак]]та дүниеге келді. Кейінірек Джон Фрэнклин Фарнсуорт, ағартушы демократ, кейінірек азаматтық соғыстан республикалық және [[генерал]] болды. 1854 жылы Фарнсуорт отбасы [[Иллинойа]]ға көшті. Ол [[Мичиган Университеті]]не оқуға түсті және «Чи Пси» құпия студенттік қоғамының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай бір студенттің терезеден тастаған бір партияға қатысуынан шығарылды. Ол 1857-1858 тамыз айындағы соғыс кезінде Альберт Сидни Джонстонның штаб-пәтерінде қызмет еткен адам ретінде армияға қосылды. Ол Колорадо штатында буффало аулаушы болып жұмыс істеді. == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне лейтенант дәрежесімен жіберілді. Ағынға ағайынды Джон Фарнсуорт басшылық етті. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитанға көтеріліп, Төртінші корпустың бас ширек меңгерушісінің көмекшісі болды. 1863 жылдың басында Канцлервилл шайқасында және Геттисберг науқанының басында бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты қызметін атқарған. 29 маусым 1863, Геттисбург шайқасына екі күн қалғанда, Пласонсон оны ерікті қызметшілердің бригадиріне көтерді, бірақ оның көтерілуін Сенат ешқашан мақұлдаған жоқ. Фарнсуорт Салдың Потомак армиясының кавалериялық корпусындағы 1-ші бригаданың 3-ші бөлімінің командирі. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния Кавалерия руларынан құралған. == Өмірінің соңы == Геттисбург шайқасының үшінші күнінде, Пикетт шабуылынан кейін, генерал Джудсон Калпатрик қарсыластың шетіне шабуыл жасап, Фарнсуорттың бригадасына Ібілістің Берлигиясының оңтүстігіндегі қарсыластың шабуылына бұйырды. Фарнсуорт алдымен табысқа жету мүмкіндігінің болмауына байланысты бас тартты, бірақ Килпатрик оны қорқақ деп айыптаған кезде келіседі. Нәтижесінде Фарнсуорт Эвандер Лоудың басшылығымен Джон Худ бөлімшесінің бөліктеріне шабуыл жасады. Ол Мэри Уильям Уэллстің жанындағы 1-Вермонт полкінің 2-ші батальонымен бірге шабуылға барды. Шабуылда құрбандар өте көп болған, ал Фарнсворт кеудесіне бес оқ атады. Полковник Юнион Отс Фарнсвортты жаудың әскерлері қоршап алған және тұтқыннан аулақ болу үшін өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ бұл сертификат сенімді деп саналмайды. Кейіннен бұл шабуыл үшін Килпатрик жиі сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ресми санкциялар қолданылмады. Фарнсворт Иллинойстегі Роктон зиратында жерленген. [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 1n6ws4cdpl1455jjivfqshork7b2stj 3630648 3630647 2026-07-16T15:49:50Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630648 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ([[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] - [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) - Американдық азаматтық соғыс кезінде федералдық армияның әскербасы. Ол Килпатрик шабуылы кезінде [[Геттисбург шайқасы]]нда өлтірілді. == Жастық шағы == Фансворт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин Оак]]та дүниеге келді. Кейінірек Джон Фрэнклин Фарнсуорт, ағартушы демократ, кейінірек азаматтық соғыстан республикалық және [[генерал]] болды. 1854 жылы Фарнсуорт отбасы [[Иллинойа]]ға көшті. Ол [[Мичиган Университеті]]не оқуға түсті және «Чи Пси» құпия студенттік қоғамының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай бір студенттің терезеден тастаған бір партияға қатысуынан шығарылды. Ол 1857-1858 тамыз айындағы соғыс кезінде Альберт Сидни Джонстонның штаб-пәтерінде қызмет еткен адам ретінде армияға қосылды. Ол Колорадо штатында буффало аулаушы болып жұмыс істеді. == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне лейтенант дәрежесімен жіберілді. Ағынға ағайынды Джон Фарнсуорт басшылық етті. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитанға көтеріліп, Төртінші корпустың бас ширек меңгерушісінің көмекшісі болды. 1863 жылдың басында Канцлервилл шайқасында және Геттисберг науқанының басында бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты қызметін атқарған. 29 маусым 1863, Геттисбург шайқасына екі күн қалғанда, Пласонсон оны ерікті қызметшілердің бригадиріне көтерді, бірақ оның көтерілуін Сенат ешқашан мақұлдаған жоқ. Фарнсуорт Салдың Потомак армиясының кавалериялық корпусындағы 1-ші бригаданың 3-ші бөлімінің командирі. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния Кавалерия руларынан құралған. == Өмірінің соңы == Геттисбург шайқасының үшінші күнінде, Пикетт шабуылынан кейін, генерал Джудсон Калпатрик қарсыластың шетіне шабуыл жасап, Фарнсуорттың бригадасына Ібілістің Берлигиясының оңтүстігіндегі қарсыластың шабуылына бұйырды. Фарнсуорт алдымен табысқа жету мүмкіндігінің болмауына байланысты бас тартты, бірақ Килпатрик оны қорқақ деп айыптаған кезде келіседі. Нәтижесінде Фарнсуорт Эвандер Лоудың басшылығымен Джон Худ бөлімшесінің бөліктеріне шабуыл жасады. Ол Мэри Уильям Уэллстің жанындағы 1-Вермонт полкінің 2-ші батальонымен бірге шабуылға барды. Шабуылда құрбандар өте көп болған, ал Фарнсворт кеудесіне бес оқ атады. Полковник Юнион Отс Фарнсвортты жаудың әскерлері қоршап алған және тұтқыннан аулақ болу үшін өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ бұл сертификат сенімді деп саналмайды. Кейіннен бұл шабуыл үшін Килпатрик жиі сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ресми санкциялар қолданылмады. Фарнсворт Иллинойстегі Роктон зиратында жерленген. [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] nz3oioafu72nlyq871b5amdw4jlmw8k 3630649 3630648 2026-07-16T15:50:44Z Sagzhan 29953 3630649 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ([[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] - [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) - Американдық азаматтық соғыс кезінде федералдық армияның әскербасы. Ол Килпатрик шабуылы кезінде [[Геттисбург шайқасы]]нда өлтірілді. == Жастық шағы == Фансворт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин Оак]]та дүниеге келді. Кейінірек Джон Фрэнклин Фарнсуорт, ағартушы демократ, кейінірек азаматтық соғыстан республикалық және [[генерал]] болды. 1854 жылы Фарнсуорт отбасы [[Иллинойа]]ға көшті. Ол [[Мичиган Университеті]]не оқуға түсті және «Чи Пси» құпия студенттік қоғамының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай бір студенттің терезеден тастаған бір партияға қатысуынан шығарылды. Ол 1857-1858 тамыз айындағы соғыс кезінде Альберт Сидни Джонстонның штаб-пәтерінде қызмет еткен адам ретінде армияға қосылды. Ол Колорадо штатында буффало аулаушы болып жұмыс істеді. == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне лейтенант дәрежесімен жіберілді. Ағынға ағайынды Джон Фарнсуорт басшылық етті. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитанға көтеріліп, Төртінші корпустың бас ширек меңгерушісінің көмекшісі болды. 1863 жылдың басында Канцлервилл шайқасында және Геттисберг науқанының басында бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты қызметін атқарған. 29 маусым 1863, Геттисбург шайқасына екі күн қалғанда, Пласонсон оны ерікті қызметшілердің бригадиріне көтерді, бірақ оның көтерілуін Сенат ешқашан мақұлдаған жоқ. Фарнсуорт Салдың Потомак армиясының кавалериялық корпусындағы 1-ші бригаданың 3-ші бөлімінің командирі. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния Кавалерия руларынан құралған. == Өмірінің соңы == Геттисбург шайқасының үшінші күнінде, Пикетт шабуылынан кейін, генерал Джудсон Калпатрик қарсыластың шетіне шабуыл жасап, Фарнсуорттың бригадасына Ібілістің Берлигиясының оңтүстігіндегі қарсыластың шабуылына бұйырды. Фарнсуорт алдымен табысқа жету мүмкіндігінің болмауына байланысты бас тартты, бірақ Килпатрик оны қорқақ деп айыптаған кезде келіседі. Нәтижесінде Фарнсуорт Эвандер Лоудың басшылығымен Джон Худ бөлімшесінің бөліктеріне шабуыл жасады. Ол Мэри Уильям Уэллстің жанындағы 1-Вермонт полкінің 2-ші батальонымен бірге шабуылға барды. Шабуылда құрбандар өте көп болған, ал Фарнсворт кеудесіне бес оқ атады. Полковник Юнион Отс Фарнсвортты жаудың әскерлері қоршап алған және тұтқыннан аулақ болу үшін өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ бұл сертификат сенімді деп саналмайды. Кейіннен бұл шабуыл үшін Килпатрик жиі сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ресми санкциялар қолданылмады. Фарнсворт Иллинойстегі Роктон зиратында жерленген. [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 674974r9dblo3j7onhziqilqafa69ta 3630650 3630649 2026-07-16T16:04:12Z Sagzhan 29953 3630650 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — Америкадағы азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, [[Геттисберг шайқасы]]ның үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ([[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] - [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) - Американдық азаматтық соғыс кезінде федералдық армияның әскербасы. Ол Килпатрик шабуылы кезінде [[Геттисбург шайқасы]]нда өлтірілді. == Жастық шағы == Фансворт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин Оак]]та дүниеге келді. Кейінірек Джон Фрэнклин Фарнсуорт, ағартушы демократ, кейінірек азаматтық соғыстан республикалық және [[генерал]] болды. 1854 жылы Фарнсуорт отбасы [[Иллинойа]]ға көшті. Ол [[Мичиган Университеті]]не оқуға түсті және «Чи Пси» құпия студенттік қоғамының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай бір студенттің терезеден тастаған бір партияға қатысуынан шығарылды. Ол 1857-1858 тамыз айындағы соғыс кезінде Альберт Сидни Джонстонның штаб-пәтерінде қызмет еткен адам ретінде армияға қосылды. Ол Колорадо штатында буффало аулаушы болып жұмыс істеді. == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне лейтенант дәрежесімен жіберілді. Ағынға ағайынды Джон Фарнсуорт басшылық етті. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитанға көтеріліп, Төртінші корпустың бас ширек меңгерушісінің көмекшісі болды. 1863 жылдың басында Канцлервилл шайқасында және Геттисберг науқанының басында бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты қызметін атқарған. 29 маусым 1863, Геттисбург шайқасына екі күн қалғанда, Пласонсон оны ерікті қызметшілердің бригадиріне көтерді, бірақ оның көтерілуін Сенат ешқашан мақұлдаған жоқ. Фарнсуорт Салдың Потомак армиясының кавалериялық корпусындағы 1-ші бригаданың 3-ші бөлімінің командирі. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния Кавалерия руларынан құралған. == Өмірінің соңы == Геттисбург шайқасының үшінші күнінде, Пикетт шабуылынан кейін, генерал Джудсон Калпатрик қарсыластың шетіне шабуыл жасап, Фарнсуорттың бригадасына Ібілістің Берлигиясының оңтүстігіндегі қарсыластың шабуылына бұйырды. Фарнсуорт алдымен табысқа жету мүмкіндігінің болмауына байланысты бас тартты, бірақ Килпатрик оны қорқақ деп айыптаған кезде келіседі. Нәтижесінде Фарнсуорт Эвандер Лоудың басшылығымен Джон Худ бөлімшесінің бөліктеріне шабуыл жасады. Ол Мэри Уильям Уэллстің жанындағы 1-Вермонт полкінің 2-ші батальонымен бірге шабуылға барды. Шабуылда құрбандар өте көп болған, ал Фарнсворт кеудесіне бес оқ атады. Полковник Юнион Отс Фарнсвортты жаудың әскерлері қоршап алған және тұтқыннан аулақ болу үшін өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді, бірақ бұл сертификат сенімді деп саналмайды. Кейіннен бұл шабуыл үшін Килпатрик жиі сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ресми санкциялар қолданылмады. Фарнсворт Иллинойстегі Роктон зиратында жерленген. [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] csv33juaevs1sfo2jk4e5th6w722i2h 3630651 3630650 2026-07-16T16:04:56Z Sagzhan 29953 3630651 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — Америкадағы азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, [[Геттисберг шайқасы]]ның үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 032g1c6z1npi7wvv1guqewgbk7mkslx 3630652 3630651 2026-07-16T16:06:24Z Sagzhan 29953 3630652 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = [[Американың азаматтық соғысы]]: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — Америкадағы азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, [[Геттисберг шайқасы]]ның үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] fen80o8qgdkzn4outu8adnb3e1ox7id 3630653 3630652 2026-07-16T16:07:15Z Sagzhan 29953 3630653 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, [[Геттисберг шайқасы]]ның үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 851l36x34apna18zcfco1uauspzidh9 3630654 3630653 2026-07-16T16:07:56Z Sagzhan 29953 3630654 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган штаты]]ндағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 5ihg4rt5v6z7kvhw3mp2hcwyjv1vnga 3630655 3630654 2026-07-16T16:08:22Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3630655 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы [[Грин-Оук]] елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 4c8dxevnbyxntx7kkov2wxy67kxvge4 3630656 3630655 2026-07-16T16:08:41Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3630656 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол [[Мичиган университеті]]не оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 51khvu337uy557mcd7hoeeaftqr1lw9 3630657 3630656 2026-07-16T16:08:58Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3630657 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында Демократиялық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы Роктон қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның экспедициялық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] eumtq5siz0oy416v1x58dv91l9s1czk 3630658 3630657 2026-07-16T16:09:52Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3630658 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында [[Демократия]]лық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы [[Роктон]] қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның [[экспедиция]]лық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, дивизия қолбасшысы, генерал Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми санкциялар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] mf5um7gm9isd1wb0tpxew4oflmb3kbv 3630659 3630658 2026-07-16T16:11:03Z Sagzhan 29953 /* Өмірінің соңы */ 3630659 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында [[Демократия]]лық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы [[Роктон]] қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның [[экспедиция]]лық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, [[дивизия]] қолбасшысы, [[генерал]] Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми [[санкция]]лар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] 7zds52bp3x9obbimb93d41bl1om14xp 3630660 3630659 2026-07-16T16:11:31Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630660 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = [[Бригадалық генерал]] (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында [[Демократия]]лық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы [[Роктон]] қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның [[экспедиция]]лық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, [[дивизия]] қолбасшысы, [[генерал]] Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми [[санкция]]лар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] qic6cot8p5arz6aa74umrgjnsv1vdy2 3630661 3630660 2026-07-16T16:11:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630661 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = Бригадалық генерал (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында [[Демократия]]лық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы [[Роктон]] қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның [[экспедиция]]лық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. 1861 жылғы 25 желтоқсанда ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> 1863 жылдың 29 маусымында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші Нью-Йорк, 18-ші Пенсильвания, 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, [[дивизия]] қолбасшысы, [[генерал]] Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми [[санкция]]лар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] aegq84iwt382u2xi4z93lxq259fb8kf 3630662 3630661 2026-07-16T16:13:18Z Sagzhan 29953 /* Азамат соғысы */ 3630662 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Элон Джон Фарнсворт |шынайы есімі = {{lang-en|Elon John Farnsworth}} |суреті = Appletons' Farnsworth John Franklin - Elon John.jpg |сурет тақырыбы = Бригадалық генерал Элон Фарнсворт |туған күні = 30.7.1837 |туған жері = Грин-Оук, [[Мичиган]], {{USA}} |қайтыс болған күні = 3.7.1863 |қайтыс болған жері = [[Геттисберг шайқасы|Геттисберг]], [[Пенсильвания]], {{USA}} |лақап аты = «Бала генерал» (Boy General) |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USA}} |шыққан тегі = |діні = |әкесі = |анасы = |жұбайы = |балалары = |туыстары = Джон Ф. Фарнсворт (ағасы, конгрессмен әрі генерал) |қызмет еткен жылдары = 1861—1863 |атағы = Бригадалық генерал (уақытша/бревет) |білімі = Мичиган университеті |әскер түрі = Кавалерия (атты әскер) |басқарды = Потомак армиясы Кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясы, 1-ші бригадасы |әскери бөлімі = Иллинойс еріктілер атты әскерінің 8-ші полкі |шайқасы = Американың азаматтық соғысы: * Геттисберг шайқасы * Чанселлорсвилл шайқасы * Бренди-Стейшн шайқасы |марапаттары = |바이ланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = Elon J. Farnsworth }} '''Элон Джон Фарнсуорт''' ({{lang-en|Elon John Farnsworth}}; [[1837 жыл]]ғы [[30 шілде]] — [[1863 жыл]]ғы [[3 шілде]]) — [[Америка Құрама Штаттары|Америкадағы]] азамат соғысы кезіндегі федералдық армияның әскери қайраткері, кавалерия офицері. Ол Килпатрик шабуылы кезінде, Геттисберг шайқасының үшінші күнінде қаза тапты.<ref name="wp_bio">Elon John Farnsworth Biography and Civil War Service. National Park Service, Gettysburg National Military Park.</ref> == Жастық шағы == Фарнсуорт [[Мичиган]] штатындағы Грин-Оук елді мекенінде дүниеге келді. Оның ағасы Джон Фрэнклин Фарнсуорт алғашында [[Демократия]]лық партиядан шыққан заңгер, кейіннен Республикалық партия атынан конгрессмен және Азамат соғысы тұсында федералдық армияның [[генерал]]ы болған тұлға еді. 1854 жылы Фарнсуорттар отбасы [[Иллинойс]] штатындағы [[Роктон]] қаласына көшіп барды. Ол Мичиган университетіне оқуға түсіп, «Чи Пси» (Chi Psi) құпия студенттік бауырластық қоғамының мүшесі атанды.<ref name="mtu_edu">Brigadier General Elon J. Farnsworth – Military History of the Upper Great Lakes. Michigan Technological University, 2016.</ref> Алайда, кештердің бірінде студенттің терезеден (немесе шатырдан) құлап қайтыс болуына әкеп соққан шулы оқиғаға қатысы бар деген айыппен оқудан шығарылды.<ref name="mtu_edu"/> Осыдан кейін ол армияға қосылып, 1857–1858 жылдардағы Юта соғысы кезінде Альберт Сидни Джонстонның [[экспедиция]]лық күштерінің штаб-пәтерінде маркшейдер (көлік меңгерушісі) қызметін атқарды. Сондай-ақ, Колорадо аумағында буйвол (бизон) аулаушы болып жұмыс істеді.<ref name="warfare_history">The Death of Union "Boy General" Elon Farnsworth - Warfare History Network, 2014.</ref> == Азамат соғысы == Соғыс басталған кезде Фарнсуорт 8-ші Иллинойс кавалериялық полкіне бірінші лейтенант шенімен қызметке қабылданды. Бұл полкті оның ағасы Джон Фарнсуорт басқарған болатын. [[1861 жыл]]ғы [[25 желтоқсан]]да ол капитан дәрежесіне көтеріліп, Төртінші армия корпусының бас ширек меңгерушісінің (көлік қызметі) көмекшісі болып тағайындалды. 1863 жылдың басында Чанселлорсвилл шайқасында және Геттисберг науқанының басқы кезеңінде кавалерия корпусының қолбасшысы, бригадалық генерал Альфред Плезантонның адъютанты болып қызмет етті.<ref name="gdg_research">Brig. Gen. Elon J. Farnsworth Staff Service and Career. Gettysburg Discussion Group Research Report.</ref> [[1863 жыл]]дың [[29 маусым]]ында, Геттисберг шайқасына екі күн қалғанда, Плезантон оны еріктілер армиясының бригадалық генералы шеніне ұсынды, бірақ ол бұл лауазымды ресми иеленіп үлгермей қаза тапқандықтан, оның үміткерлігі АҚШ Сенаты тарапынан ешқашан мақұлданған жоқ. Фарнсуорт Потомак армиясы кавалериялық корпусының 3-ші дивизиясына қарасты 1-ші бригаданың қолбасшылығын қабылдады. Оның бригадасы 5-ші [[Нью-Йорк]], 18-ші [[Пенсильвания]], 1-ші Вермонт және 1-ші Батыс Вирджиния кавалериялық полктерінен құралды.<ref name="emerging_cw">Elon Farnsworth: A "What If?" of Gettysburg - Emerging Civil War, 2017.</ref> == Өмірінің соңы == Геттисберг шайқасының үшінші күнінде (3 шілде), Пикетт шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, [[дивизия]] қолбасшысы, [[генерал]] Джудсон Килпатрик қарсыластың оң қанатына атты әскермен соққы беруді ұйғарды. Ол Фарнсуорттың бригадасына Ібіліс ұясының (Devil's Den) оңтүстік беткейінде бекінген Конфедерация жаяу әскерінің шебіне шабуыл жасауды бұйырды. Фарнсуорт тас қорғандар мен орманды жерде атты әскермен жаяу әскерге қарсы тұрудың ешқандай табыс әкелмейтінін айтып, бұйрыққа қарсы шықты. Алайда, Килпатрик оны қорқақтық танытты деп айыптаған соң, намысқа тырысқан Фарнсуорт шабуылға шығуға келісті.<ref name="acw_scots">Elon John Farnsworth Biography & Kilpatrick Dispute. Association of Civil War Historians.</ref> Нәтижесінде Фарнсуорт бригадасы Эвандер Лоудың басшылығындағы Джон Худ дивизиясының бөлімшелеріне шабуыл жасады. Ол майдан даласына 1-ші Вермонт полкінің 2-ші батальонын бастап, майор Уильям Уэллстің қасында бірге шапты. Бұл шабуыл оңбай сәтсіздікке ұшырап, федералдық әскер арасында құрбандар өте көп болды. Шабуыл барысында Фарнсуорттың кеудесіне бес оқ тиіп, ол оқиға орнында мерт болды. Конфедерация полковнигі Уильям С. Оутс кейіннен өз естеліктерінде Фарнсуортты жау әскері қоршап алған кезде, ол тұтқынға түспеу үшін өзін-өзі атып өлтірді деп мәлімдеген, бірақ бұл деректі басқа куәгерлер теріске шығарып, тарихшылардың көбі оны негізсіз деп тапты. Осы қате әрі сәтсіз бұйрығы үшін Килпатрик соғыстан кейін қатты сынға ұшырады, бірақ оған қарсы ешқандай ресми [[санкция]]лар қолданылған жоқ. Фарнсуорттың денесі кейін туған өлкесіне жеткізіліп, Иллинойс штатындағы Роктон (Rockton Township Cemetery) зиратында жерленді.<ref name="wikitree">Elon John Farnsworth (1837-1863) Burial Records and Genealogy. WikiTree Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:30 шілдеде туғандар]] [[Санат:1837 жылы туғандар]] [[Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар]] [[Санат:1863 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Геттисбергте қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақ армиясы генаралдары]] [[Санат:АҚШ-тағы Азаматтық соғыста қайтыс болғандар]] hx5doetg35orxvhzb4ic3rrugvxqk32 0 602732 3630594 3630378 2026-07-16T14:52:36Z Sagzhan 29953 /* Ойлап тапқан құрылғылары */ 3630594 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pdbairn5192v4omlinrdokdt4xza0bn 3630596 3630594 2026-07-16T14:53:14Z Sagzhan 29953 3630596 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} m2893l6864dzer324kwwq8hjmkzswaz 3630597 3630596 2026-07-16T14:53:25Z Sagzhan 29953 3630597 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} c4fwvyw1tsobvjaf2hza8079jjbyhcs 3630598 3630597 2026-07-16T14:53:35Z Sagzhan 29953 3630598 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tgrnvwod79gwuct95ae6d3e1qvk260z 3630599 3630598 2026-07-16T14:53:46Z Sagzhan 29953 3630599 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cv1azq4qg4zk2bxbyi544l2dy3bcl53 3630600 3630599 2026-07-16T14:54:00Z Sagzhan 29953 3630600 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' — (1906 жылы 19 тамызда дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - 1971 жылғы 11 наурызда, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2olq9ox20onps56dig6fsi26xbiy8wf 3630601 3630600 2026-07-16T14:56:19Z Sagzhan 29953 3630601 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер (Юта)|Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnsuort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} lsgkhng5hrtxyfrqe98zfef487pk8ht 3630602 3630601 2026-07-16T14:57:10Z Sagzhan 29953 3630602 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnsuort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, Юта штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} q9eco9gcjfe1evln8dvlgidlxaiqevd 3630603 3630602 2026-07-16T14:57:38Z Sagzhan 29953 3630603 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnsuort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, [[Солт-Лейк-Сити]], [[Юта]] штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды теледидар жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. 1927 жылдың 7 қаңтарында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді.Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер спектакльдерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2czu3iq0ebo8fv8zt4v5ei0y2yqzh9y 3630604 3630603 2026-07-16T14:59:28Z Sagzhan 29953 /* Ойлап тапқан құрылғылары */ 3630604 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnsuort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, [[Солт-Лейк-Сити]], [[Юта]] штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 41evzokr1d7gyfzbmdf920toigej1pk 3630605 3630604 2026-07-16T15:00:21Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630605 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, [[Солт-Лейк-Сити]], [[Юта]] штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін Патенттік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға авторлық құқықты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір инвестиция салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт радарлармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық микроскопты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт зымырандық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} swuja7vftf1g2ei547oghfelccbcdw6 3630607 3630605 2026-07-16T15:01:54Z Sagzhan 29953 /* Ойлап тапқан құрылғылары */ 3630607 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, [[Солт-Лейк-Сити]], [[Юта]] штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gg7dc936eez50xl9clao9nzlnmam96t 3630608 3630607 2026-07-16T15:03:37Z Sagzhan 29953 /* Ойлап тапқан құрылғылары */ 3630608 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * Эмми сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, [[Солт-Лейк-Сити]], [[Юта]] штаты) — американдық өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[ракета|зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jtmyhr6w8b6mj1yp972wom0jp4kv1rf 3630610 3630608 2026-07-16T15:04:38Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630610 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * [[Эмми сыйлығы]] (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, [[Юта]] штаты) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] өнертапқыш, электронды теледидардың пионері. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[ракета|зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2yw8rxgpmem0wd9i4s7csn1io4v6u91 3630611 3630610 2026-07-16T15:05:40Z Sagzhan 29953 3630611 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * [[Эмми сыйлығы]] (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, [[Юта]] штаты) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] өнертапқыш, электронды теледидарды ең алғаш патенттеген адам. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[ракета|зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pzaypcxr99ec7mumab2qd7f21io48gi 3630612 3630611 2026-07-16T15:06:04Z Sagzhan 29953 3630612 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * [[Эмми сыйлығы]] (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, [[Юта]] штаты) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] өнертапқыш, электронды теледидарды ең алғаш патенттеген адам. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[ракета|зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nelujq4jsp6gzixrjaz24m0h7ibmhjj 3630613 3630612 2026-07-16T15:07:15Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630613 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фило Тейлор Фарнсуорт |Шынайы есімі = {{lang-en|Philo Taylor Farnsworth}} |Суреті = Philo T Farnsworth.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Фило Фарнсуорт 1939 жылы |Туған күні = 19.8.1906 |Туған жері = [[Бивер]], [[Юта]], {{USA}} |Қайтыс болған күні = 11.3.1971 |Қайтыс болған жері = [[Холладей (Юта)|Холладей]], [[Юта]], {{USA}} |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Эльма Гарднер Фарнсуорт |Балалары = Фило Тейлор III, Рассел, Кент |Ғылыми аясы = [[Электроника]], [[Радиотехника]], [[Ядролық физика]] |Жұмыс орны = Farnsworth Television and Radio Corporation, [[ITT Inc.|ITT]] |Ғылыми дәрежесі = Құрметті доктор (Бригам Янг университеті) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Бригам Янг университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Алғашқы толық электронды телевизия жүйесін және диссекторлық камера түтігін («диссектор») ойлап тапты |Марапаттары = * [[Эмми]] сыйлығы (Телевизиялық өнер және ғылым академиясының арнайы марапаты, 2002, қайтыс болғаннан кейін) * Ұлттық өнертапқыштардың даңқ залына енгізілген (1984) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Philo Farnsworth }} '''Фило Тэйлор Фарнсуорт''' ({{lang-en|Philo Taylor Farnswort}}; [[1906 жыл]]ы [[19 тамыз]]да дүниеге келген, Бивер, Юта штаты - [[1971 жыл]]ғы [[11 наурыз]]да, Солт-Лейк-Сити, [[Юта]] штаты) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] өнертапқыш, электронды теледидарды ең алғаш патенттеген адам. == Ойлап тапқан құрылғылары == Ең алдымен электронды [[теледидар]] жүйелерінің бірі - «диссектор» өнертабысы белгілі. [[1927 жыл]]дың [[7 қаңтар]]ында Фарнсуорт жасаған электрондық теледидар жүйесіне өтінім АҚШ патенттік қызметіне берілді.<ref name="Abramson">Abramson A. The History of Television, 1880 to 1941. — Jefferson: McFarland & Co, 1987. — P. 98.</ref> Өнертабыс субъектісі электр сигналдарына, суретті беретін, таратқыштың және қабылдағыштың жұмысын синхрондау принципі мен жарықтылықты реттеу тізбегіне айналдырылған таратқыш болды. Бұл күндері ондаған өтінімнің негізі болады.<ref name="Schwartz">Schwartz E. I. The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television. — New York: HarperPaperbacks, 2003. — P. 64.</ref> Осы уақытқа доін [[Патент]]тік қызмет В. Зворыкин шығарған таратушы телевизиялық құрылғыға [[авторлық құқық]]ты негіздейтін материалдарды берді. Бұл 1923 жылы көрсетілді, бірақ содан кейін бұл дұрыс әсер қалдырды. 1927 жылы Зворыкин бүкіл телевизиялық жүйенің жобасын әзірледі.<ref name="Magoun">Magoun A. B. Television: The Structure of Designation // David Sarnoff Research Center. — 2001.</ref> Дегенмен, оның құрылғысы суреттерді алудың күрделі механикалық әдісі болмаса да, Фарнсуорт үлкен күресті күтіп, бәсекелес ретінде жұмыс істеген RCA сияқты осындай алыпты жеңудің аз мүмкіндігі болған. Бірақ басымдықты анықтауға Джастин Толманның куәлігі көмектесті, ол 1922 жылы оның оқушысы Фило Фарнсворт телевизиялық жүйенің схемасын көрсетті, ол оның жұмыс принципін егжей-тегжейлі түсіндірді.<ref name="Fisher">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 110.</ref> Патент Фарнсуортпен 1930 жылғы 26 қыркүйекте қабылданды және Зворыкиннің өтінішін 1938 жылға дейін тану күтіп тұрды.<ref name="Barnouw">Barnouw E. Tube of Plenty: The Evolution of American Television. — Oxford: Oxford University Press, 1990. — P. 78.</ref> Алғашқы мәселелер қаралып жатқанда, Фило қажетті қаражатты алу қиынға соқса, таратушы және қабылдайтын түтіктерді жасап, демонстрацияларды өткізді. Бірінші көрермендер баспасөз қызметкерлері мен өкілдері болды. Бірақ инвесторлардың табысын дәлелдеу маңызды болды. Бір суретке қарап, олардың бірі: «Экранда доллардың сынағына кемінде бір [[инвестиция]] салынды ма?», - деп сұрады. Келесі жолы Фило заң жобасының айқын бейнесін көрсетті.<ref name="Godfrey">Godfrey D. G. Philo T. Farnsworth: The Father of Television. — Salt Lake City: University of Utah Press, 2001. — P. 89.</ref> Көрермендер [[спектакль]]дерден, спорттық жарыстардың үзінділерін көрді. Фило және оның қызметкерлері басқа мемлекеттерде телевизиялық таратқыштардың құрылысын ұйымдастырды. Аударымдар шетелде жүргізілді. 1931 жылы Фарнсуорт зертханасында Зворыкин барды. Олар екі таратушы түтіктердің жұмысын салыстырды.<ref name="Fisher2">Fisher D. E., Fisher M. J. Tube: The Invention of Television. — Washington, D.C.: Counterpoint, 1996. — P. 115.</ref> Фильо, кейбір көрсеткіштер бойынша, Зворыкиннің иконографы оның дизайнынан асып түсетінін мойындады. Өз кезегінде, қонақ Фарнсуорттың схемасында жазылған кейбір принциптерді қолдануға құқығы жоқ екеніне өкініш білдірді. Бірақ көп ұзамай, нашар кредиторлар Фарнсуортты өз өнертабысын бірқатар компанияларға, оның ішінде RCA-ға сатуға мәжбүрледі. Индиана штатындағы Форт Уэйндегі өз зауытында жабдықтарды өндіруді бастау әрекеттері соғысқа жол бермеді. АҚШ-тың зерттеушілері мен индустриясы әскери тапсырмаларды шешді. Фарнсуорт [[радар]]лармен жұмыс істеді, қарапайым электрондық [[микроскоп]]ты, ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын шамды жасады. Соғыстан кейін, теледидар қарқынды таратылған кезде Фарнсуорт патентінің жарамдылық мерзімі аяқталды. Тану үшін күреске алғашқы американдық толық электронды телевизиялық жүйенің құрушысы RCA-ға ұтылып, Владимир Зворкиннің иконостасымен бәсекелестікті тоқтата алмады. Кейінірек Фил Фарнсуорт [[ракета|зымыран]]дық басқару жүйелерін және ядролық синтезді бақылауды дамыту бойынша жұмыс жасады. Өмірінің соңында ол Fusor деп аталатын шағын термоядролық реакторды ойлап тапты. Оның құрметіне «Футурама» телехикаясының кейіпкері профессор Фарнсуорт есімі берілді. ==Сілтемелер== *https://web.archive.org/web/20020311141033/ *http://www.invent.org/hall_of_fame/1_1_6_detail.asp?vInventorID=56 *http://www.farnovision.com/ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8wkdecb493kqdewnkfh84pfhxjruth7 0 603059 3630590 3630364 2026-07-16T14:44:33Z Sagzhan 29953 «[[Санат:АҚШ Баскетболшылары|АҚШ Баскетболшылары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630590 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Джейсон Тейтум | шынайы есімі = Jayson Christopher Tatum | суреті = Celtics at Wizards 2024-12-044 (cropped 2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Бостон Селтикс]] | нөмірі = 0 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Тако Джей (Taco Jay), Джей-Ти (JT) | бойы = 203 см | салмағы = 95 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 3.3.1998 | туған жері = Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Шаминад қамқорлық мектебі (Крэв Коэр, Миссури) | колледжі = Дьюк университеті (2016–2017) | драфт = 3-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2017 | драфт командасы = [[Бостон Селтикс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = 2017—қазіргі уақыт: [[Бостон Селтикс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2024) * ҰБА Барлық жұлдыздар матчының MVP жүлдесі (2023) * ҰБА Шығыс конференциясы финалының MVP жүлдесі (2022) * 5× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2020–2024) * 3× ҰБА бірінші құрамасы (2022–2024) * ҰБА үшінші құрамасы (2020) * ҰБА Жаңадан келгендердің бірінші құрамасы (2018) '''Халықаралық медальдары:''' * {{Алтын медаль}} [[Токио 2020 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Токио 2020)]] * {{Алтын медаль}} [[Париж 2024 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Париж 2024)]] * {{Қола медаль}} Әлем чемпионаты U-19 (Грекия 2015) * {{Алтын медаль}} Әлем чемпионаты U-17 (Дубай 2014) | ортаққор = Jayson Tatum }} '''Джейсон Кристофер Тейтум''' ({{lang-en|Jayson Christopher Tatum}}; [[3 наурыз]] [[1998 жыл]], Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] профессионалды [[баскетбол]] спортының ойыншысы. [[Ұлттық баскетбол қауымдастығы|Ұлттық баскетбол қауымдастығының]] «Бостон Селтикс» тобының мүшесі. Жеңіл форвард позициясында ойнайды. Студенттік кезінде Дьюк университетінің құрама тобында ойнаған. 2017 жылдың ҰБҚ драфтының бірінші раундында 3-нөмірлі болып таңдалынады. == Мектептегі мансап == Джейсон Шаминад (Крив-Коеур, [[Миссури (штат)|Миссури]]) даярлық мектебінде білім алады<ref>[http://www.foxsports.com/midwest/story/it-s-not-hype-if-you-can-do-it-and-chaminade-s-jayson-tatum-can-011515 It's not hype if you can do it, and Chaminade's Jayson Tatum can]. Foxsports.com (2015-01-15). Retrieved on 2018-01-29.</ref><ref>[http://www.stltoday.com/sports/columns/benjamin-hochman/hochman-like-godfather-like-godson-jayson-tatum-is-on-track/article_9599b815-ebc5-5a6a-8743-1cd389e3b0a7.html Hochman: Like godfather, like godson — Jayson Tatum is on track for NBA]. Stltoday.com. Retrieved on 2018-01-29.</ref>. Бірінші сыныпта ол бір ойында 13,3 ұпай мен 6,4 доп қағу нәтижесін көрсетеді. Кейін екінші сыныпта бұл көрсеткіш 26 ұпай мен 11 доп қағуға дейін жақсарады. Үшінші сынып кезінде Тейтумның көрсеткіштері 25,9 ұпай, 11,7 доп қағу және 3,7 доп беруді құрайтын болады. 2015 жылдың жазында Джейсон АҚШ-тың әуесқойлар лигасында ойнайтын St Louis Eagles тобына қосылады. Мектепті бітірер жылдың алдында Тейтум кезінде өз әкесі оқыған Дьюк университетінің тобында ойнамақ мақсатын білдіреді. Сол кездегі оның соңғы мектептік сезондағы басты жетістіктері Монк Малик және оның Бентонвил мектеп командасына қарсы ойынында жеткізген 40 ұпай мен 17 доп қағуы, Хантингтон даярлық мектебіне қарсы ойынындағы 46 ұпайы және Маркелла Фульц пен оның католиктер мектебі ДеМат-қа қарсы ойынындағы 40 ұпайы болды. Жалпы алғанда, төртінші сыныпта оның орта көрсеткіштері 29,6 ұпай, 9,1 доп қағуды құрады. 2016 жылы Джейсон Gatorade жыл ойыншысы атанады. 2016 жылдың қаңтар айында ол McDonald's All-American ойындарына қатысып, дағдылар бойынща конкурста бас жүлдені иеленеді. Сонымен қатар ол негізгі ойынға қатысып, 18 ұпай мен 8 доп қағу көрсеткішін көрсетеді<ref>{{Cite news|url=http://www.usatodayhss.com/2016/mcdonalds-all-american-diary-jayson-tatum|title=Mcdonald's All-American diary: Jayson Tatum|last=Smith|first=Cam|date=March 28, 2016|work=Www.usatodayhss.com|access-date=}}</ref>. Сонымен қатар Тейтум Jordan Brand Classic және Nike Hoop Summit ойындарына да қатысады. == Колледждегі мансабы == Тейтум ҰБА (НБА) драфтының бес жұлдызды үміткері ретінде бағаланды және ESPN нұсқасы бойынша 2016 жылғы ең үздік ойыншылар тізімінде 3-ші орынға жайғасты.<ref>ESPN Recruiting Nation: Jayson Tatum Basketball Player Profile Rankings.</ref><ref>Scouting Report: Why Jayson Tatum is a top-3 prospect for the 2016 class.</ref><ref>Rivals.com: Five-star forward Jayson Tatum commits to Duke.</ref> 2016 жылы Джейсон Дьюк университетіне оқуға түсіп, «Дьюк Блю Девилз» командасы сапында өнер көрсетті.<ref>Duke Blue Devils Official Men's Basketball Roster: Jayson Tatum Profile.</ref><ref>Jayson Tatum's freshman season statistics and highlights at Duke University.</ref> Колледждегі алғашқы оқу жылы аяқталғаннан кейін, Тейтум 2017 жылғы ҰБА драфтына өз кандидатурасын ұсынатынын мәлімдеді. Сарапшылар оны бірінші раундта таңдалады деп болжады.<ref>Duke forward Jayson Tatum declares for the 2017 NBA Draft.</ref> == Кәсіби мансабы == === Бостон Селтикс (2017—қазіргі уақыт) === 2017 жылдың 22 маусымында Джейсон Тейтум ҰБА драфтында жалпы 3-ші нөмірмен «Бостон Селтикс» командасы тарапынан таңдалды.<ref>NBA Draft 2017: Boston Celtics select Jayson Tatum with No. 3 pick.</ref> 2017 жылдың 1 шілдесінде ол «Селтикспен» келісімшартқа отырды.<ref>Celtics Sign Rookie Forward Jayson Tatum to Multi-Year Contract.</ref> Ютада өткен ҰБА жазғы лигасы кезінде Тейтум әр ойында орташа есеппен 18,7 ұпай жинап, 9,7 рет доп қағып алды (подбор), сондай-ақ 2,3 рет допты тартып алып (перехват), 2 нәтижелі пас берді. Кейін Лас-Вегаста оның көрсеткіштері орташа есеппен 17,7 ұпайды, 8 рет доп қағып алуды, 1 пасты және 0,8 блок-шотты құрады. ҰБА-дағы дебюттік матчында «Кливленд Кавальерс» командасына қарсы ойнаған Тейтум бірден дабл-дабл (14 ұпай және 10 рет доп қағып алу) жасады.<ref>Jayson Tatum shines in NBA debut with double-double against Cavaliers.</ref> Ол өзінің мансабындағы рекордтық 24 ұпайын 2017 жылдың 24 қазанында «Нью-Йорк Никске» қарсы ойында орнатты.<ref>Tatum scores career-high 24 points as Celtics beat Knicks.</ref> 2017 жылдың желтоқсанында жас баскетболшы ҰБА Шығыс конференциясының айдың үздік жаңа ойыншысы (новичек) болып танылды. «Селтикс» тұрақты чемпионатты 55-27 нәтижесімен Шығыс конференциясында екінші орында аяқтады. «Милуоки Бакс» командасына қарсы плей-офф кезеңінің алғашқы ойынында Тейтум 19 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, тағы да дабл-дабл тіркеді.<ref>Celtics vs. Bucks Postgame Report: Tatum's double-double leads to Game 1 win.</ref> Төртінші ойында ол 21 ұпай, ал алтыншы ойында 22 ұпай еншіледі.<ref>NBA Playoffs: Jayson Tatum's consistent scoring keeps Celtics alive.</ref> Баскетболшының жетінші ойында жинаған 20 ұпайы Бостонды келесі раундқа алып шықты.<ref>Game 7 Recap: Celtics eliminate Bucks behind Tatum's clutch performance.</ref> Екінші раундтың алғашқы ойынында «Филадельфия Севенти Сиксерс» командасына қарсы белдесуде Тейтум плей-оффтағы жеке рекордын орнатып, 28 ұпай жинады және оның командасы жеңіске жетті.<ref>Tatum scores playoff career-high 28 points in Game 1 victory over 76ers.</ref> Джейсон Ларри Бёрдтен кейін плей-офф ойынында 25-тен астам ұпай жинаған Бостонның алғашқы жаңа ойыншысы атанды.<ref>Jayson Tatum matches Larry Bird's rookie playoff scoring record.</ref> 2020 жылғы маусымаралық үзілісте ойыншы «Селтикспен» келісімшартты қайта жаңартты. Жаңа келісім 5 жылға есептелген, ал Тейтум келісімшарттың барлық шарттары орындалған жағдайда 195 миллион АҚШ долларын ала алады.<ref>Jayson Tatum agrees to 5-year, $195 million max contract extension with Celtics.</ref> 2023 жылдың 19 ақпанында ҰБА-ның Барлық жұлдыздар матчында Тейтум 55 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, 6 нәтижелі пас берді. Осылайша ол Энтони Дэвистің (52 ұпай) алдыңғы рекордын жаңартып, матчтың ең құнды ойыншысы (MVP) марапатын иеленді.<ref>Jayson Tatum scores historic 55 points, wins All-Star Game MVP.</ref> Сондай-ақ, Тейтум ҰБА тарихында тұрақты маусымда, плей-оффта және Барлық жұлдыздар матчында кемінде 50 ұпай жинаған алғашқы ойыншы атанды.<ref>Jayson Tatum becomes first player with 50-point games in regular season, playoffs, and All-Star.</ref> 2023 жылдың 31 наурызында «Милуоки Баксқа» қарсы өткен матчта Тейтум «Селтикс» сапында 40 және одан да көп ұпай жинаған ойындар саны бойынша Пол Пирстің рекордын жаңартты.<ref>Tatum passes Paul Pierce for second-most 40-point games in Celtics history.</ref> 2022/23 жылғы маусымда Джейсон Тейтум тұрақты маусымның қорытындысы бойынша орташа есеппен 30 және одан да көп ұпай жинаған «Бостон» тарихындағы 1-ші ойыншы болды.<ref>Jayson Tatum finishes season averaging 30.1 PPG, making franchise history.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 Биография игрока в Дьюке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627011138/http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 |date=2016-06-27 }} * [https://www.usab.com/basketball/players/mens/t/tatum-jayson.aspx Профиль на сайте usab.com] == Ескертпелер == [[Санат:«Дьюк Блю Девилз» ойыншылары]] [[Санат:«Бостон Селтикс» ойыншылары]] cy5jdbodusdulw5cb1ft2z36buql2ec 3630591 3630590 2026-07-16T14:45:02Z Sagzhan 29953 /* Мектептегі мансап */ 3630591 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Джейсон Тейтум | шынайы есімі = Jayson Christopher Tatum | суреті = Celtics at Wizards 2024-12-044 (cropped 2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Бостон Селтикс]] | нөмірі = 0 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Тако Джей (Taco Jay), Джей-Ти (JT) | бойы = 203 см | салмағы = 95 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 3.3.1998 | туған жері = Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Шаминад қамқорлық мектебі (Крэв Коэр, Миссури) | колледжі = Дьюк университеті (2016–2017) | драфт = 3-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2017 | драфт командасы = [[Бостон Селтикс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = 2017—қазіргі уақыт: [[Бостон Селтикс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2024) * ҰБА Барлық жұлдыздар матчының MVP жүлдесі (2023) * ҰБА Шығыс конференциясы финалының MVP жүлдесі (2022) * 5× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2020–2024) * 3× ҰБА бірінші құрамасы (2022–2024) * ҰБА үшінші құрамасы (2020) * ҰБА Жаңадан келгендердің бірінші құрамасы (2018) '''Халықаралық медальдары:''' * {{Алтын медаль}} [[Токио 2020 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Токио 2020)]] * {{Алтын медаль}} [[Париж 2024 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Париж 2024)]] * {{Қола медаль}} Әлем чемпионаты U-19 (Грекия 2015) * {{Алтын медаль}} Әлем чемпионаты U-17 (Дубай 2014) | ортаққор = Jayson Tatum }} '''Джейсон Кристофер Тейтум''' ({{lang-en|Jayson Christopher Tatum}}; [[3 наурыз]] [[1998 жыл]], Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] профессионалды [[баскетбол]] спортының ойыншысы. [[Ұлттық баскетбол қауымдастығы|Ұлттық баскетбол қауымдастығының]] «Бостон Селтикс» тобының мүшесі. Жеңіл форвард позициясында ойнайды. Студенттік кезінде Дьюк университетінің құрама тобында ойнаған. 2017 жылдың ҰБҚ драфтының бірінші раундында 3-нөмірлі болып таңдалынады. == Мектептегі мансап == Джейсон Шаминад (Крив-Коеур, [[Миссури (штат)|Миссури]]) даярлық мектебінде білім алады.<ref>[http://www.foxsports.com/midwest/story/it-s-not-hype-if-you-can-do-it-and-chaminade-s-jayson-tatum-can-011515 It's not hype if you can do it, and Chaminade's Jayson Tatum can]. Foxsports.com (2015-01-15). Retrieved on 2018-01-29.</ref><ref>[http://www.stltoday.com/sports/columns/benjamin-hochman/hochman-like-godfather-like-godson-jayson-tatum-is-on-track/article_9599b815-ebc5-5a6a-8743-1cd389e3b0a7.html Hochman: Like godfather, like godson — Jayson Tatum is on track for NBA]. Stltoday.com. Retrieved on 2018-01-29.</ref> Бірінші сыныпта ол бір ойында 13,3 ұпай мен 6,4 доп қағу нәтижесін көрсетеді. Кейін екінші сыныпта бұл көрсеткіш 26 ұпай мен 11 доп қағуға дейін жақсарады. Үшінші сынып кезінде Тейтумның көрсеткіштері 25,9 ұпай, 11,7 доп қағу және 3,7 доп беруді құрайтын болады. 2015 жылдың жазында Джейсон АҚШ-тың әуесқойлар лигасында ойнайтын St Louis Eagles тобына қосылады. Мектепті бітірер жылдың алдында Тейтум кезінде өз әкесі оқыған Дьюк университетінің тобында ойнамақ мақсатын білдіреді. Сол кездегі оның соңғы мектептік сезондағы басты жетістіктері Монк Малик және оның Бентонвил мектеп командасына қарсы ойынында жеткізген 40 ұпай мен 17 доп қағуы, Хантингтон даярлық мектебіне қарсы ойынындағы 46 ұпайы және Маркелла Фульц пен оның католиктер мектебі ДеМат-қа қарсы ойынындағы 40 ұпайы болды. Жалпы алғанда, төртінші сыныпта оның орта көрсеткіштері 29,6 ұпай, 9,1 доп қағуды құрады. 2016 жылы Джейсон Gatorade жыл ойыншысы атанады. 2016 жылдың қаңтар айында ол McDonald's All-American ойындарына қатысып, дағдылар бойынща конкурста бас жүлдені иеленеді. Сонымен қатар ол негізгі ойынға қатысып, 18 ұпай мен 8 доп қағу көрсеткішін көрсетеді<ref>{{Cite news|url=http://www.usatodayhss.com/2016/mcdonalds-all-american-diary-jayson-tatum|title=Mcdonald's All-American diary: Jayson Tatum|last=Smith|first=Cam|date=March 28, 2016|work=Www.usatodayhss.com|access-date=}}</ref>. Сонымен қатар Тейтум Jordan Brand Classic және Nike Hoop Summit ойындарына да қатысады. == Колледждегі мансабы == Тейтум ҰБА (НБА) драфтының бес жұлдызды үміткері ретінде бағаланды және ESPN нұсқасы бойынша 2016 жылғы ең үздік ойыншылар тізімінде 3-ші орынға жайғасты.<ref>ESPN Recruiting Nation: Jayson Tatum Basketball Player Profile Rankings.</ref><ref>Scouting Report: Why Jayson Tatum is a top-3 prospect for the 2016 class.</ref><ref>Rivals.com: Five-star forward Jayson Tatum commits to Duke.</ref> 2016 жылы Джейсон Дьюк университетіне оқуға түсіп, «Дьюк Блю Девилз» командасы сапында өнер көрсетті.<ref>Duke Blue Devils Official Men's Basketball Roster: Jayson Tatum Profile.</ref><ref>Jayson Tatum's freshman season statistics and highlights at Duke University.</ref> Колледждегі алғашқы оқу жылы аяқталғаннан кейін, Тейтум 2017 жылғы ҰБА драфтына өз кандидатурасын ұсынатынын мәлімдеді. Сарапшылар оны бірінші раундта таңдалады деп болжады.<ref>Duke forward Jayson Tatum declares for the 2017 NBA Draft.</ref> == Кәсіби мансабы == === Бостон Селтикс (2017—қазіргі уақыт) === 2017 жылдың 22 маусымында Джейсон Тейтум ҰБА драфтында жалпы 3-ші нөмірмен «Бостон Селтикс» командасы тарапынан таңдалды.<ref>NBA Draft 2017: Boston Celtics select Jayson Tatum with No. 3 pick.</ref> 2017 жылдың 1 шілдесінде ол «Селтикспен» келісімшартқа отырды.<ref>Celtics Sign Rookie Forward Jayson Tatum to Multi-Year Contract.</ref> Ютада өткен ҰБА жазғы лигасы кезінде Тейтум әр ойында орташа есеппен 18,7 ұпай жинап, 9,7 рет доп қағып алды (подбор), сондай-ақ 2,3 рет допты тартып алып (перехват), 2 нәтижелі пас берді. Кейін Лас-Вегаста оның көрсеткіштері орташа есеппен 17,7 ұпайды, 8 рет доп қағып алуды, 1 пасты және 0,8 блок-шотты құрады. ҰБА-дағы дебюттік матчында «Кливленд Кавальерс» командасына қарсы ойнаған Тейтум бірден дабл-дабл (14 ұпай және 10 рет доп қағып алу) жасады.<ref>Jayson Tatum shines in NBA debut with double-double against Cavaliers.</ref> Ол өзінің мансабындағы рекордтық 24 ұпайын 2017 жылдың 24 қазанында «Нью-Йорк Никске» қарсы ойында орнатты.<ref>Tatum scores career-high 24 points as Celtics beat Knicks.</ref> 2017 жылдың желтоқсанында жас баскетболшы ҰБА Шығыс конференциясының айдың үздік жаңа ойыншысы (новичек) болып танылды. «Селтикс» тұрақты чемпионатты 55-27 нәтижесімен Шығыс конференциясында екінші орында аяқтады. «Милуоки Бакс» командасына қарсы плей-офф кезеңінің алғашқы ойынында Тейтум 19 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, тағы да дабл-дабл тіркеді.<ref>Celtics vs. Bucks Postgame Report: Tatum's double-double leads to Game 1 win.</ref> Төртінші ойында ол 21 ұпай, ал алтыншы ойында 22 ұпай еншіледі.<ref>NBA Playoffs: Jayson Tatum's consistent scoring keeps Celtics alive.</ref> Баскетболшының жетінші ойында жинаған 20 ұпайы Бостонды келесі раундқа алып шықты.<ref>Game 7 Recap: Celtics eliminate Bucks behind Tatum's clutch performance.</ref> Екінші раундтың алғашқы ойынында «Филадельфия Севенти Сиксерс» командасына қарсы белдесуде Тейтум плей-оффтағы жеке рекордын орнатып, 28 ұпай жинады және оның командасы жеңіске жетті.<ref>Tatum scores playoff career-high 28 points in Game 1 victory over 76ers.</ref> Джейсон Ларри Бёрдтен кейін плей-офф ойынында 25-тен астам ұпай жинаған Бостонның алғашқы жаңа ойыншысы атанды.<ref>Jayson Tatum matches Larry Bird's rookie playoff scoring record.</ref> 2020 жылғы маусымаралық үзілісте ойыншы «Селтикспен» келісімшартты қайта жаңартты. Жаңа келісім 5 жылға есептелген, ал Тейтум келісімшарттың барлық шарттары орындалған жағдайда 195 миллион АҚШ долларын ала алады.<ref>Jayson Tatum agrees to 5-year, $195 million max contract extension with Celtics.</ref> 2023 жылдың 19 ақпанында ҰБА-ның Барлық жұлдыздар матчында Тейтум 55 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, 6 нәтижелі пас берді. Осылайша ол Энтони Дэвистің (52 ұпай) алдыңғы рекордын жаңартып, матчтың ең құнды ойыншысы (MVP) марапатын иеленді.<ref>Jayson Tatum scores historic 55 points, wins All-Star Game MVP.</ref> Сондай-ақ, Тейтум ҰБА тарихында тұрақты маусымда, плей-оффта және Барлық жұлдыздар матчында кемінде 50 ұпай жинаған алғашқы ойыншы атанды.<ref>Jayson Tatum becomes first player with 50-point games in regular season, playoffs, and All-Star.</ref> 2023 жылдың 31 наурызында «Милуоки Баксқа» қарсы өткен матчта Тейтум «Селтикс» сапында 40 және одан да көп ұпай жинаған ойындар саны бойынша Пол Пирстің рекордын жаңартты.<ref>Tatum passes Paul Pierce for second-most 40-point games in Celtics history.</ref> 2022/23 жылғы маусымда Джейсон Тейтум тұрақты маусымның қорытындысы бойынша орташа есеппен 30 және одан да көп ұпай жинаған «Бостон» тарихындағы 1-ші ойыншы болды.<ref>Jayson Tatum finishes season averaging 30.1 PPG, making franchise history.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 Биография игрока в Дьюке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627011138/http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 |date=2016-06-27 }} * [https://www.usab.com/basketball/players/mens/t/tatum-jayson.aspx Профиль на сайте usab.com] == Ескертпелер == [[Санат:«Дьюк Блю Девилз» ойыншылары]] [[Санат:«Бостон Селтикс» ойыншылары]] r03vk6spmjvq35wefok62mvgv2gg86r 3630592 3630591 2026-07-16T14:45:38Z Sagzhan 29953 /* Колледждегі мансабы */ 3630592 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Джейсон Тейтум | шынайы есімі = Jayson Christopher Tatum | суреті = Celtics at Wizards 2024-12-044 (cropped 2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Бостон Селтикс]] | нөмірі = 0 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Тако Джей (Taco Jay), Джей-Ти (JT) | бойы = 203 см | салмағы = 95 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 3.3.1998 | туған жері = Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Шаминад қамқорлық мектебі (Крэв Коэр, Миссури) | колледжі = Дьюк университеті (2016–2017) | драфт = 3-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2017 | драфт командасы = [[Бостон Селтикс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = 2017—қазіргі уақыт: [[Бостон Селтикс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2024) * ҰБА Барлық жұлдыздар матчының MVP жүлдесі (2023) * ҰБА Шығыс конференциясы финалының MVP жүлдесі (2022) * 5× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2020–2024) * 3× ҰБА бірінші құрамасы (2022–2024) * ҰБА үшінші құрамасы (2020) * ҰБА Жаңадан келгендердің бірінші құрамасы (2018) '''Халықаралық медальдары:''' * {{Алтын медаль}} [[Токио 2020 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Токио 2020)]] * {{Алтын медаль}} [[Париж 2024 Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары (Париж 2024)]] * {{Қола медаль}} Әлем чемпионаты U-19 (Грекия 2015) * {{Алтын медаль}} Әлем чемпионаты U-17 (Дубай 2014) | ортаққор = Jayson Tatum }} '''Джейсон Кристофер Тейтум''' ({{lang-en|Jayson Christopher Tatum}}; [[3 наурыз]] [[1998 жыл]], Сент-Луис, [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] профессионалды [[баскетбол]] спортының ойыншысы. [[Ұлттық баскетбол қауымдастығы|Ұлттық баскетбол қауымдастығының]] «Бостон Селтикс» тобының мүшесі. Жеңіл форвард позициясында ойнайды. Студенттік кезінде Дьюк университетінің құрама тобында ойнаған. 2017 жылдың ҰБҚ драфтының бірінші раундында 3-нөмірлі болып таңдалынады. == Мектептегі мансап == Джейсон Шаминад (Крив-Коеур, [[Миссури (штат)|Миссури]]) даярлық мектебінде білім алады.<ref>[http://www.foxsports.com/midwest/story/it-s-not-hype-if-you-can-do-it-and-chaminade-s-jayson-tatum-can-011515 It's not hype if you can do it, and Chaminade's Jayson Tatum can]. Foxsports.com (2015-01-15). Retrieved on 2018-01-29.</ref><ref>[http://www.stltoday.com/sports/columns/benjamin-hochman/hochman-like-godfather-like-godson-jayson-tatum-is-on-track/article_9599b815-ebc5-5a6a-8743-1cd389e3b0a7.html Hochman: Like godfather, like godson — Jayson Tatum is on track for NBA]. Stltoday.com. Retrieved on 2018-01-29.</ref> Бірінші сыныпта ол бір ойында 13,3 ұпай мен 6,4 доп қағу нәтижесін көрсетеді. Кейін екінші сыныпта бұл көрсеткіш 26 ұпай мен 11 доп қағуға дейін жақсарады. Үшінші сынып кезінде Тейтумның көрсеткіштері 25,9 ұпай, 11,7 доп қағу және 3,7 доп беруді құрайтын болады. 2015 жылдың жазында Джейсон АҚШ-тың әуесқойлар лигасында ойнайтын St Louis Eagles тобына қосылады. Мектепті бітірер жылдың алдында Тейтум кезінде өз әкесі оқыған Дьюк университетінің тобында ойнамақ мақсатын білдіреді. Сол кездегі оның соңғы мектептік сезондағы басты жетістіктері Монк Малик және оның Бентонвил мектеп командасына қарсы ойынында жеткізген 40 ұпай мен 17 доп қағуы, Хантингтон даярлық мектебіне қарсы ойынындағы 46 ұпайы және Маркелла Фульц пен оның католиктер мектебі ДеМат-қа қарсы ойынындағы 40 ұпайы болды. Жалпы алғанда, төртінші сыныпта оның орта көрсеткіштері 29,6 ұпай, 9,1 доп қағуды құрады. 2016 жылы Джейсон Gatorade жыл ойыншысы атанады. 2016 жылдың қаңтар айында ол McDonald's All-American ойындарына қатысып, дағдылар бойынща конкурста бас жүлдені иеленеді. Сонымен қатар ол негізгі ойынға қатысып, 18 ұпай мен 8 доп қағу көрсеткішін көрсетеді<ref>{{Cite news|url=http://www.usatodayhss.com/2016/mcdonalds-all-american-diary-jayson-tatum|title=Mcdonald's All-American diary: Jayson Tatum|last=Smith|first=Cam|date=March 28, 2016|work=Www.usatodayhss.com|access-date=}}</ref>. Сонымен қатар Тейтум Jordan Brand Classic және Nike Hoop Summit ойындарына да қатысады. == Колледждегі мансабы == Тейтум ҰБА (НБА) драфтының бес жұлдызды үміткері ретінде бағаланды және [[ESPN]] нұсқасы бойынша 2016 жылғы ең үздік ойыншылар тізімінде 3-ші орынға жайғасты.<ref>ESPN Recruiting Nation: Jayson Tatum Basketball Player Profile Rankings.</ref><ref>Scouting Report: Why Jayson Tatum is a top-3 prospect for the 2016 class.</ref><ref>Rivals.com: Five-star forward Jayson Tatum commits to Duke.</ref> 2016 жылы Джейсон Дьюк университетіне оқуға түсіп, «Дьюк Блю Девилз» командасы сапында өнер көрсетті.<ref>Duke Blue Devils Official Men's Basketball Roster: Jayson Tatum Profile.</ref><ref>Jayson Tatum's freshman season statistics and highlights at Duke University.</ref> Колледждегі алғашқы оқу жылы аяқталғаннан кейін, Тейтум 2017 жылғы ҰБА драфтына өз кандидатурасын ұсынатынын мәлімдеді. Сарапшылар оны бірінші раундта таңдалады деп болжады.<ref>Duke forward Jayson Tatum declares for the 2017 NBA Draft.</ref> == Кәсіби мансабы == === Бостон Селтикс (2017—қазіргі уақыт) === 2017 жылдың 22 маусымында Джейсон Тейтум ҰБА драфтында жалпы 3-ші нөмірмен «Бостон Селтикс» командасы тарапынан таңдалды.<ref>NBA Draft 2017: Boston Celtics select Jayson Tatum with No. 3 pick.</ref> 2017 жылдың 1 шілдесінде ол «Селтикспен» келісімшартқа отырды.<ref>Celtics Sign Rookie Forward Jayson Tatum to Multi-Year Contract.</ref> Ютада өткен ҰБА жазғы лигасы кезінде Тейтум әр ойында орташа есеппен 18,7 ұпай жинап, 9,7 рет доп қағып алды (подбор), сондай-ақ 2,3 рет допты тартып алып (перехват), 2 нәтижелі пас берді. Кейін Лас-Вегаста оның көрсеткіштері орташа есеппен 17,7 ұпайды, 8 рет доп қағып алуды, 1 пасты және 0,8 блок-шотты құрады. ҰБА-дағы дебюттік матчында «Кливленд Кавальерс» командасына қарсы ойнаған Тейтум бірден дабл-дабл (14 ұпай және 10 рет доп қағып алу) жасады.<ref>Jayson Tatum shines in NBA debut with double-double against Cavaliers.</ref> Ол өзінің мансабындағы рекордтық 24 ұпайын 2017 жылдың 24 қазанында «Нью-Йорк Никске» қарсы ойында орнатты.<ref>Tatum scores career-high 24 points as Celtics beat Knicks.</ref> 2017 жылдың желтоқсанында жас баскетболшы ҰБА Шығыс конференциясының айдың үздік жаңа ойыншысы (новичек) болып танылды. «Селтикс» тұрақты чемпионатты 55-27 нәтижесімен Шығыс конференциясында екінші орында аяқтады. «Милуоки Бакс» командасына қарсы плей-офф кезеңінің алғашқы ойынында Тейтум 19 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, тағы да дабл-дабл тіркеді.<ref>Celtics vs. Bucks Postgame Report: Tatum's double-double leads to Game 1 win.</ref> Төртінші ойында ол 21 ұпай, ал алтыншы ойында 22 ұпай еншіледі.<ref>NBA Playoffs: Jayson Tatum's consistent scoring keeps Celtics alive.</ref> Баскетболшының жетінші ойында жинаған 20 ұпайы Бостонды келесі раундқа алып шықты.<ref>Game 7 Recap: Celtics eliminate Bucks behind Tatum's clutch performance.</ref> Екінші раундтың алғашқы ойынында «Филадельфия Севенти Сиксерс» командасына қарсы белдесуде Тейтум плей-оффтағы жеке рекордын орнатып, 28 ұпай жинады және оның командасы жеңіске жетті.<ref>Tatum scores playoff career-high 28 points in Game 1 victory over 76ers.</ref> Джейсон Ларри Бёрдтен кейін плей-офф ойынында 25-тен астам ұпай жинаған Бостонның алғашқы жаңа ойыншысы атанды.<ref>Jayson Tatum matches Larry Bird's rookie playoff scoring record.</ref> 2020 жылғы маусымаралық үзілісте ойыншы «Селтикспен» келісімшартты қайта жаңартты. Жаңа келісім 5 жылға есептелген, ал Тейтум келісімшарттың барлық шарттары орындалған жағдайда 195 миллион АҚШ долларын ала алады.<ref>Jayson Tatum agrees to 5-year, $195 million max contract extension with Celtics.</ref> 2023 жылдың 19 ақпанында ҰБА-ның Барлық жұлдыздар матчында Тейтум 55 ұпай жинап, 10 рет доп қағып алып, 6 нәтижелі пас берді. Осылайша ол Энтони Дэвистің (52 ұпай) алдыңғы рекордын жаңартып, матчтың ең құнды ойыншысы (MVP) марапатын иеленді.<ref>Jayson Tatum scores historic 55 points, wins All-Star Game MVP.</ref> Сондай-ақ, Тейтум ҰБА тарихында тұрақты маусымда, плей-оффта және Барлық жұлдыздар матчында кемінде 50 ұпай жинаған алғашқы ойыншы атанды.<ref>Jayson Tatum becomes first player with 50-point games in regular season, playoffs, and All-Star.</ref> 2023 жылдың 31 наурызында «Милуоки Баксқа» қарсы өткен матчта Тейтум «Селтикс» сапында 40 және одан да көп ұпай жинаған ойындар саны бойынша Пол Пирстің рекордын жаңартты.<ref>Tatum passes Paul Pierce for second-most 40-point games in Celtics history.</ref> 2022/23 жылғы маусымда Джейсон Тейтум тұрақты маусымның қорытындысы бойынша орташа есеппен 30 және одан да көп ұпай жинаған «Бостон» тарихындағы 1-ші ойыншы болды.<ref>Jayson Tatum finishes season averaging 30.1 PPG, making franchise history.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 Биография игрока в Дьюке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627011138/http://www.goduke.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=211021389&DB_OEM_ID=4200 |date=2016-06-27 }} * [https://www.usab.com/basketball/players/mens/t/tatum-jayson.aspx Профиль на сайте usab.com] == Ескертпелер == [[Санат:«Дьюк Блю Девилз» ойыншылары]] [[Санат:«Бостон Селтикс» ойыншылары]] m6i8kpkuy2f6qeg2y2s65xpgef7ddz0 0 609030 3630586 3629951 2026-07-16T14:40:44Z Nurken 111493 3630586 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | өткізу орыны = {{USA}}<br />{{CAN}}<br />{{MEX}} | қалалар = 16 | стадиондар = 16 | іріктеу мерзімі = | финал мерзімі = 11 маусым – 19 шілде 2026 | атауы = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі | tourney_name = FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football 2026<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | логотипі = 2026 FIFA World Cup.png | қатысушылар саны = 48 | финалдағы қатысушылар = | чемпион = | рет = | 2 орын = | 3 орын = | 4 орын = | финал өтетін орыны = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | ойналған мачтар саны = 102 | іріктеудегі ойындар = 899 | голдар саны = 297 | іріктеудегі голдар саны = 2527 | келушілер_саны = | бомбардир = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]<br>{{ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]] | бголдар = 8 | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]] | іголдар = 16 | үздік ойыншы = | үздік қақпашы = | үздік жас ойыншы = |алд = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]] |кел = 2030 }} '''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. 2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та). Чемпионаттың қазіргі бомбардирлері — әрбірі 8 гол салған аргентиналық [[Лионель Месси]] мен франциялық [[Килиан Мбаппе]]. == Өтетін жерді таңдау == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Елдер !Бірінші тур |- | align="left" |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}} |- | align="left" |{{MAR}} |65 |} === Өтінішін қайтарып алған елдер === * {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды. * {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады. * {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады.. * {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады. == Чемпионаттың ерекшеліктері == *Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді *Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады. *[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары). *Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады == Іріктеу турнирі == === Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі === {| class="wikitable" |+ !Континент (конфедерация) !Бөлінетін орын !Мүшелер саны |- |Азия (АФК) |'''8''' |46 |- |Африка (КАФ) |'''9''' |54 |- |Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ) |'''6''' |35 |- |Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ) |'''6''' |10 |- |Океания (ОФК) |'''1''' |11 |- |Еуропа (УЕФА) |'''16''' |55 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |- !Бары !48 !208+3 |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Ұлттық құрама !Біліктілік әдісі !Біліктілік берілген күні !Қатысуы !Қатарынан !Соңғы рет қатысқан !Ең жақсы нәтиже |- |АҚШ | rowspan="3" |Ұйымдастырушы | rowspan="3" |13 маусым 2018 жылы |12 | rowspan="2" |2 | rowspan="3" |2022 |3-ші орын (1930) |- |Канада |3 |Топтық кезең (1986, 2022) |- |Мексика |18 |9 |1/4 финалы (1970, 1986) |} == Қатысушылары== === Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет === {| class="wikitable mw-collapsible" |+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу |- ! width="90" |Континент (конфедерация) ! width="80" |Жалпы орын ! width="80" |ФИФА мүшелерінің жалпы саны ! width="80" |Бос орындар ! width="80" |Барлық тіркелген командалар ! width="80" |Финалға өтті ! width="80" |Шығу мүмкіндігі барлар ! width="80" |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты ! width="80" |Ұтылды немесе шығарылды ! width="115" |Іріктеу турнирінің басталуы ! width="115" |Іріктеу турнирінің аяқталуы |- |Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]) |'''8''' |47 |8 |0 |0 |0 |0 |0 |қазан 2023 |қараша 2025 |- |Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]]) |'''9''' |54 |9 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]]) |'''6''' |35 |3 |0 |3 |0 |0 |0 | | |- |Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]]) |'''6''' |10 |6 |0 |0 |0 |0 |0 |23 наурыз 2023 | |- |Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]]) |'''1''' |11 |1 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Еуропа ([[УЕФА]]) |'''16''' |55 |16 |0 |0 |0 |0 |0 |наурыз 2025 |наурыз 2026 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |2 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- !Барлығы !48 !209+3 !45 !0 !3 !0 !0 !0 ! ! |} [[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}</ref> == Қала мен стадиондары == : 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та): : A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) : A {{double-dagger}} — жабық стадион {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]<br>([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]<br>([[Даллас]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}} |[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]] |[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]] |[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}} |- |Сыйымдылығы: '''87 523''' |Сыйымдылығы: '''82 500''' |Сыйымдылығы: '''80 000''' |Сыйымдылығы: '''76 416''' |Сыйымдылығы: '''72 220''' |- |[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] |[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] |[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] |[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places= {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]<br>([[Лос Анжелес]])<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''83 000''' |Сыйымдылығы: '''70 240''' |- |[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]] |[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''69 796''' |Сыйымдылығы: '''72 000''' |- |[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]] |[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]<br>(Сан-Франциско шығанағындағы облыс)<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]<br>([[Бостон]])<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]] |[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''75 000''' |Сыйымдылығы: '''65 878''' |- |[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]<br>([[Майами]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}</ref> !{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]<br>([[Монтеррей]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]<br>([[Гвадалахара]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}</ref> |- |[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]] |[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}} |[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]] |[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]] |[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''67 518''' |Сыйымдылығы: '''54 500''' |Сыйымдылығы: '''53 500''' |Сыйымдылығы: '''49 850''' |Сыйымдылығы: '''45 500''' |- |[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] |[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] |[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]] |} == Топтар == === Топтар тізімі === {| class="wikitable" style="background:#DEF; border-width:0;" |- ! style="width:25%" | A тобы ! style="width:25%" | B тобы ! style="width:25%" | C тобы ! style="width:25%" | D тобы |- | {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}} |- | {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}} |- | {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}} |- | {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | E тобы ! style="width:25%" | F тобы ! style="width:25%" | G тобы ! style="width:25%" | H тобы |- | {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}} |- | {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}} |- | {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}} |- | {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | I тобы ! style="width:25%" | J тобы ! style="width:25%" | K тобы ! style="width:25%" | L тобы |- | {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}} |- | {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}} |- | {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}} |- | {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}} |- |} == Топтық турнир == {{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті<br>{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}} === A тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|67}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Чехия}} | голдар1 = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}} | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = 44 895 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Михал Садилек]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 442 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Луис Ромо]] {{гол|50}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 45 522 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Мексика}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}<br>[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}<br>[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|ОАР}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}} | голдар2 = | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} === B тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Йово Лукич]] {{гол|21}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 002 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Катар}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 67 966 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}<br>[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}<br>[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]]) | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 026 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 6:0 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}<br>[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}<br>[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}<br>[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}<br>[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}} | голдар2 = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}<br>[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} === C тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}} | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гаити}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Шотландия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}<br>[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Бразилия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}<br>[[Матеус Кунья]] {{гол|60}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Марокко}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}<br>[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}<br>[[Джасим Ясин]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} === D тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}<br>[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Түркия}} | голдар1 = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}<br>[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}} | голдар2 = | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|АҚШ}} | голдар1 = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}<br>[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}<br>[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}<br>[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === E тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 7:1 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}<br>[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}<br>[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}<br>[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}<br>[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}<br>[[Дениз Ундав]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 021 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|90}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 274 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}} | голдар2 = [[Франк Кессье]] {{гол|30}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 598 | төреші = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кюрасао}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = | голдар2 = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Германия}} | голдар1 = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}<br>[[Гонсало Плата]] {{гол|77}} | голдар2 = [[Лерой Сане]] {{гол|2}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} === F тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}<br>[[Даити Камада]] {{гол|88}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 285 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Швеция}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Тунис}} | голдар1 = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}<br>[[Александер Исак]] {{гол|30}}<br>[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}<br>[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Омар Рекик]] {{гол|43}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 50 987 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}<br>[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|59}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 0:4 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = | голдар2 = [[Даити Камада]] {{гол|4}}<br>[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}<br>[[Дзюня Ито]] {{гол|69}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Жапония}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|62}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 137 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Нидерланд}} | голдар1 = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}<br>[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 391 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]] }} === G тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 775 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иран}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жаңа Зеландия}} | голдар1 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}<br>[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 108 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 317<ref>{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}</ref> | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Финн Серман]] {{гол|15}} | голдар2 = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}<br>[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}<br>[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Мысыр}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}} | голдар2 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:5 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}<br>[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} === H тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 640 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Уругвай}} | голдар1 = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}} | голдар2 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 62 764 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 4:0 | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}<br>[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}<br>[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}<br>[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}} | голдар2 = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}<br>[[Элиу Варела]] {{гол|61}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 003 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кабо-Верде}} | есеп = 65-матч | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 66-матч | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === I тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|82}} | голдар2 = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 545 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Ирак}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}<br>[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}<br>[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 106 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}} | голдар2 = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = [[Тело Осгор]] {{гол|21}} | голдар2 = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}<br>[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сенегал}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}<br>[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}<br>[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} === J тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустрия}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Иордания}} | голдар1 = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}<br>[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Али Олуан]] {{гол|50}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 527 | төреші = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}} | голдар2 = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}<br>[[Амин Гуири]] {{гол|82}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 371 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Алжир}} | есеп = 3:3 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}<br>[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}} | голдар2 = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}<br>[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}<br>[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|80}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} === K тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Өзбекстан}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}} | голдар2 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}<br>[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}<br>[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}<br>[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}<br>[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 45 358 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Португалия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}<br>[[Фистон Майеле]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} === L тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}<br>[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}<br>[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}} | голдар2 = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}<br>[[Петар Муса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 389 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гана}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Панама}} | голдар1 = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 42 942 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 983 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Анте Будимир]] {{гол|54}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|67}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Хорватия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}<br>[[Никола Влашич]] {{гол|83}} | голдар2 = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} === 3-орын алғандар рейтингі === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}} {{ФутболКестеСоңы}} == Плей-офф == {{Турнир32 |29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)''' |30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0 |28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1''' |29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)''' |2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1 |2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0 |1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0 |1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2 |29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1 |30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0 |1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1 |3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2 |3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)''' |2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0 |3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0 |4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1''' |4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3''' |6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1''' |6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4''' |5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3''' |7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2 |7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3) |9 шілде – [[Фоксборо]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''2'''|{{футбол|Марокко}}|0 |10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''|{{футбол|Бельгия}}|1 |11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}|1|'''{{футбол|Англия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''2''' |11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|3|{{футбол|Швейцария}}|1 |14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Франция}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2''' |15 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}|1|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''2''' |19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аргентина}}| |18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Англия}}| }} === 32 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = | голдар2 = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 69 237 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Каземиро]] {{гол|56}}<br>[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}} | голдар2 = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 945 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 3:4 | ком1 = {{ublist |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}} |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}} |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}} |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}} |[[Надим Амири]] {{пенгол}} |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}} |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}} |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}} |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}} |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}} |[[Хосе Канале]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}} | голдар2 = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:3 | ком1 = {{ublist |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}} |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}} |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}} |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}} |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}} |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}} |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}} |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}} |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|74}} | голдар2 = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 665 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|53}} | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|31}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}} | голдар2 = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}<br>[[Малик Тилльман]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}} | голдар2 = [[Иван Перишич]] {{гол|53}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}<br>[[Дан Ндойе]] {{гол|46}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 244 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:4 | ком1 = {{ublist |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}} |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}} |[[Авер Мабил]] {{пенгол}} |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}} |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}} |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}} |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}<br>[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}<br>[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}<br>[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === 16 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = | голдар2 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:3 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|60}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}<br>[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|83}}<br>[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}} | голдар2 = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}<br>[[Мостафа Зико]] {{гол|67}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 4:3 | ком1 = {{ublist |[[Гранит Джака]] {{пенгол}} |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}} |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}} |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}} |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}} }} | ком2 = {{ublist |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}} |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}} |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}} |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}} |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}} }} | фон = }} === Ширек финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|60}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 811 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Фабиан Руис]] {{гол|30}}<br>[[Микель Мерино]] {{гол|88}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|41}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 2:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Андреас Шельдеруп]] {{гол|30}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|45+2}} {{гол|93}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Алексис Макаллистер]] {{гол|10}}<br />[[Хулиан Альварес]] {{гол|112}}<br />[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|120+1}} | голдар2 = [[Дан Ндойе]] {{гол|67}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} === Жартылай финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол|Франция}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|22|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|58}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 176 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол|Англия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Энтони Гордон]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Энцо Фернандес]] {{гол|85}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === 3-орын үшін матч === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 103-матч | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} === Финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 104-матч | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = | төреші = }} == Статистика == === Гол салғандар === Чемпионаттың 102 матчында 297 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,91 гол (2026 жылғы 16 шілде ақпаратынша; 19:30 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген. ;8 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]''' *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Килиан Мбаппе]]''' {{div col end}} ;7 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]] {{div col end}} ;6 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]''' *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]''' {{div col end}} ;5 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Усман Дембеле]]''' *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]''' {{div col end}} ;4 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]] {{div col end}} ;3 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]] *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лаутаро Мартинес]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Ромелу Лукаку]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Шарль де Кетеларе]] *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]] *{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]] *{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]] *{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]] {{div col end}} ;2 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]] *{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]] *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Энцо Фернандес]]''' *{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Юри Тилеманс]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]] *{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]] *{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]] *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Мерино]]''' *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Педро Порро]]''' *{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]] *{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Аззедин Унаи]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Суфьян Рахими]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Дан Ндойе]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]] *{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]] {{div col end}} ;1 автогол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы) *{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы) *{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы) *{{футбол-ту|Марокко}} [[Яссин Буну]] (Гаитиге қарсы) *{{футбол-ту|Өзбекстан}} [[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Парагвай}} [[Дамьян Бобадилья]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы) *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Миро Мухайм]] (Катарға қарсы) {{div col end}} ;2 автогол *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы) === Тәртіп === Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:<ref>{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}</ref> *Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін); *және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}</ref> {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:left" |+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар |- ! Ойыншы ! class=unsortable |Бұзақылығы ! Қуылды |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)<br>[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)<br>[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым) |- | {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] | {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]] | {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым) | [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым) |- | {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]] | {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]] | {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]] | {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым) |- | {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]] | {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]] | {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]] | {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде) |- | {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде) | ''Дисквалификация берілмей кетті'' |- | {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]] | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде) | [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде) |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Саафан эль-Сагир]] {{small|(қақпашы бапкері)}} | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (7 шілде) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]] | {{Қуылды|2}}; [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (11 шілде) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- |} == Марапаттары == === Сыйлық ақша === 2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады. {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center;" |+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша |- ! rowspan="2" | Орны ! rowspan="2" | Команда саны ! colspan="2" | Сыйлығы (миллиондарда) |- ! Әр командаға ! Жалпы |- | style="text-align:left;" | Чемпиондар | 1 | $50 | $50 |- | style="text-align:left;" | 2-орын | 1 | $33 | $33 |- | style="text-align:left;" | 3-орын | 1 | $29 | $29 |- | style="text-align:left;" | 4-орын | 1 | $27 | $27 |- | style="text-align:left;" | 5–8-орындар (ширек финал) | 4 | $19 | $76 |- | style="text-align:left;" | 9–16-орындар (16 команда кезеңі) | 8 | $15 | $120 |- | style="text-align:left;" | 17–32-орындар (32 команда кезеңі) | 16 | $11 | $176 |- | style="text-align:left;" | 33–48-орындар (топтық кезең) | 16 | $10 | $160 |- ! Жалпы ! 48 ! colspan="2" |$671 |} === Жеке ойыншы және құрама марапаттары === {{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}} Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше: *«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға. *«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге *«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде). *Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне. *«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға == Көрсетілімі == 2026 жылғы әлем біріншілігінің Қазақстандағы ресми хабар таратушысы — [[Qazsport]] телеарнасы. == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан әлем чемпионаттары}} [[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] [[Санат:2026 жылғы футбол]] me26t25y8t3wk80pilmuawdlp3d2rtu 3630588 3630586 2026-07-16T14:41:34Z Nurken 111493 3630588 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | өткізу орыны = {{USA}}<br />{{CAN}}<br />{{MEX}} | қалалар = 16 | стадиондар = 16 | іріктеу мерзімі = | финал мерзімі = 11 маусым – 19 шілде 2026 | атауы = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі | tourney_name = FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football 2026<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | логотипі = 2026 FIFA World Cup.png | қатысушылар саны = 48 | финалдағы қатысушылар = | чемпион = | рет = | 2 орын = | 3 орын = | 4 орын = | финал өтетін орыны = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | ойналған мачтар саны = 102 | іріктеудегі ойындар = 899 | голдар саны = 297 | іріктеудегі голдар саны = 2527 | келушілер_саны = | бомбардир = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]<br>{{ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]] | бголдар = 8 | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]] | іголдар = 16 | үздік ойыншы = | үздік қақпашы = | үздік жас ойыншы = |алд = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]] |кел = 2030 }} '''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. 2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та). Чемпионаттың қазіргі бомбардирлері — әрбірі 8 гол салған аргентиналық [[Лионель Месси]] мен франциялық [[Килиан Мбаппе]]. == Өтетін жерді таңдау == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Елдер !Бірінші тур |- | align="left" |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}} |- | align="left" |{{MAR}} |65 |} === Өтінішін қайтарып алған елдер === * {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды. * {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады. * {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады.. * {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады. == Чемпионаттың ерекшеліктері == *Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді *Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады. *[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары). *Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады == Іріктеу турнирі == === Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі === {| class="wikitable" |+ !Континент (конфедерация) !Бөлінетін орын !Мүшелер саны |- |Азия (АФК) |'''8''' |46 |- |Африка (КАФ) |'''9''' |54 |- |Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ) |'''6''' |35 |- |Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ) |'''6''' |10 |- |Океания (ОФК) |'''1''' |11 |- |Еуропа (УЕФА) |'''16''' |55 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |- !Бары !48 !208+3 |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Ұлттық құрама !Біліктілік әдісі !Біліктілік берілген күні !Қатысуы !Қатарынан !Соңғы рет қатысқан !Ең жақсы нәтиже |- |АҚШ | rowspan="3" |Ұйымдастырушы | rowspan="3" |13 маусым 2018 жылы |12 | rowspan="2" |2 | rowspan="3" |2022 |3-ші орын (1930) |- |Канада |3 |Топтық кезең (1986, 2022) |- |Мексика |18 |9 |1/4 финалы (1970, 1986) |} == Қатысушылары== === Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет === {| class="wikitable mw-collapsible" |+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу |- ! width="90" |Континент (конфедерация) ! width="80" |Жалпы орын ! width="80" |ФИФА мүшелерінің жалпы саны ! width="80" |Бос орындар ! width="80" |Барлық тіркелген командалар ! width="80" |Финалға өтті ! width="80" |Шығу мүмкіндігі барлар ! width="80" |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты ! width="80" |Ұтылды немесе шығарылды ! width="115" |Іріктеу турнирінің басталуы ! width="115" |Іріктеу турнирінің аяқталуы |- |Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]) |'''8''' |47 |8 |0 |0 |0 |0 |0 |қазан 2023 |қараша 2025 |- |Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]]) |'''9''' |54 |9 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]]) |'''6''' |35 |3 |0 |3 |0 |0 |0 | | |- |Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]]) |'''6''' |10 |6 |0 |0 |0 |0 |0 |23 наурыз 2023 | |- |Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]]) |'''1''' |11 |1 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Еуропа ([[УЕФА]]) |'''16''' |55 |16 |0 |0 |0 |0 |0 |наурыз 2025 |наурыз 2026 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |2 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- !Барлығы !48 !209+3 !45 !0 !3 !0 !0 !0 ! ! |} [[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}</ref> == Қала мен стадиондары == : 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та): : A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) : A {{double-dagger}} — жабық стадион {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]<br>([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]<br>([[Даллас]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}} |[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]] |[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]] |[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}} |- |Сыйымдылығы: '''87 523''' |Сыйымдылығы: '''82 500''' |Сыйымдылығы: '''80 000''' |Сыйымдылығы: '''76 416''' |Сыйымдылығы: '''72 220''' |- |[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] |[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] |[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] |[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places= {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]<br>([[Лос Анжелес]])<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''83 000''' |Сыйымдылығы: '''70 240''' |- |[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]] |[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''69 796''' |Сыйымдылығы: '''72 000''' |- |[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]] |[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]<br>(Сан-Франциско шығанағындағы облыс)<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]<br>([[Бостон]])<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]] |[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''75 000''' |Сыйымдылығы: '''65 878''' |- |[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]<br>([[Майами]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}</ref> !{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]<br>([[Монтеррей]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]<br>([[Гвадалахара]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}</ref> |- |[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]] |[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}} |[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]] |[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]] |[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''67 518''' |Сыйымдылығы: '''54 500''' |Сыйымдылығы: '''53 500''' |Сыйымдылығы: '''49 850''' |Сыйымдылығы: '''45 500''' |- |[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] |[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] |[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]] |} == Топтар == === Топтар тізімі === {| class="wikitable" style="background:#DEF; border-width:0;" |- ! style="width:25%" | A тобы ! style="width:25%" | B тобы ! style="width:25%" | C тобы ! style="width:25%" | D тобы |- | {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}} |- | {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}} |- | {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}} |- | {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | E тобы ! style="width:25%" | F тобы ! style="width:25%" | G тобы ! style="width:25%" | H тобы |- | {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}} |- | {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}} |- | {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}} |- | {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | I тобы ! style="width:25%" | J тобы ! style="width:25%" | K тобы ! style="width:25%" | L тобы |- | {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}} |- | {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}} |- | {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}} |- | {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}} |- |} == Топтық турнир == {{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті<br>{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}} === A тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|67}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Чехия}} | голдар1 = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}} | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = 44 895 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Михал Садилек]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 442 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Луис Ромо]] {{гол|50}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 45 522 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Мексика}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}<br>[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}<br>[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|ОАР}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}} | голдар2 = | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} === B тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Йово Лукич]] {{гол|21}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 002 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Катар}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 67 966 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}<br>[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}<br>[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]]) | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 026 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 6:0 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}<br>[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}<br>[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}<br>[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}<br>[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}} | голдар2 = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}<br>[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} === C тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}} | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гаити}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Шотландия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}<br>[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Бразилия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}<br>[[Матеус Кунья]] {{гол|60}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Марокко}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}<br>[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}<br>[[Джасим Ясин]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} === D тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}<br>[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Түркия}} | голдар1 = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}<br>[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}} | голдар2 = | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|АҚШ}} | голдар1 = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}<br>[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}<br>[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}<br>[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === E тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 7:1 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}<br>[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}<br>[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}<br>[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}<br>[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}<br>[[Дениз Ундав]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 021 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|90}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 274 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}} | голдар2 = [[Франк Кессье]] {{гол|30}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 598 | төреші = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кюрасао}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = | голдар2 = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Германия}} | голдар1 = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}<br>[[Гонсало Плата]] {{гол|77}} | голдар2 = [[Лерой Сане]] {{гол|2}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} === F тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}<br>[[Даити Камада]] {{гол|88}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 285 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Швеция}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Тунис}} | голдар1 = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}<br>[[Александер Исак]] {{гол|30}}<br>[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}<br>[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Омар Рекик]] {{гол|43}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 50 987 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}<br>[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|59}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 0:4 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = | голдар2 = [[Даити Камада]] {{гол|4}}<br>[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}<br>[[Дзюня Ито]] {{гол|69}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Жапония}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|62}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 137 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Нидерланд}} | голдар1 = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}<br>[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 391 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]] }} === G тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 775 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иран}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жаңа Зеландия}} | голдар1 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}<br>[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 108 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 317<ref>{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}</ref> | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Финн Серман]] {{гол|15}} | голдар2 = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}<br>[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}<br>[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Мысыр}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}} | голдар2 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:5 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}<br>[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} === H тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 640 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Уругвай}} | голдар1 = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}} | голдар2 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 62 764 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 4:0 | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}<br>[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}<br>[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}<br>[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}} | голдар2 = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}<br>[[Элиу Варела]] {{гол|61}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 003 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кабо-Верде}} | есеп = 65-матч | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 66-матч | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === I тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|82}} | голдар2 = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 545 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Ирак}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}<br>[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}<br>[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 106 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}} | голдар2 = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = [[Тело Осгор]] {{гол|21}} | голдар2 = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}<br>[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сенегал}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}<br>[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}<br>[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} === J тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустрия}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Иордания}} | голдар1 = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}<br>[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Али Олуан]] {{гол|50}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 527 | төреші = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}} | голдар2 = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}<br>[[Амин Гуири]] {{гол|82}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 371 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Алжир}} | есеп = 3:3 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}<br>[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}} | голдар2 = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}<br>[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}<br>[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|80}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} === K тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Өзбекстан}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}} | голдар2 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}<br>[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}<br>[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}<br>[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}<br>[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 45 358 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Португалия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}<br>[[Фистон Майеле]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} === L тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}<br>[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}<br>[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}} | голдар2 = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}<br>[[Петар Муса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 389 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гана}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Панама}} | голдар1 = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 42 942 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 983 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Анте Будимир]] {{гол|54}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|67}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Хорватия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}<br>[[Никола Влашич]] {{гол|83}} | голдар2 = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} === 3-орын алғандар рейтингі === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}} {{ФутболКестеСоңы}} == Плей-офф == {{Турнир32 |29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)''' |30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0 |28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1''' |29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)''' |2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1 |2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0 |1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0 |1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2 |29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1 |30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0 |1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1 |3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2 |3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)''' |2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0 |3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0 |4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1''' |4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3''' |6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1''' |6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4''' |5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3''' |7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2 |7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3) |9 шілде – [[Фоксборо]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''2'''|{{футбол|Марокко}}|0 |10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2'''|{{футбол|Бельгия}}|1 |11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}|1|'''{{футбол|Англия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''2''' |11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|3|{{футбол|Швейцария}}|1 |14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Франция}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''2''' |15 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}|1|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''2''' |19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аргентина}}| |18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Англия}}| }} === 32 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = | голдар2 = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 69 237 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Каземиро]] {{гол|56}}<br>[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}} | голдар2 = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 945 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 3:4 | ком1 = {{ublist |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}} |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}} |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}} |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}} |[[Надим Амири]] {{пенгол}} |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}} |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}} |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}} |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}} |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}} |[[Хосе Канале]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}} | голдар2 = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:3 | ком1 = {{ublist |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}} |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}} |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}} |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}} |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}} |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}} |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}} |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}} |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|74}} | голдар2 = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 665 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|53}} | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|31}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}} | голдар2 = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}<br>[[Малик Тилльман]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}} | голдар2 = [[Иван Перишич]] {{гол|53}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}<br>[[Дан Ндойе]] {{гол|46}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 244 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:4 | ком1 = {{ublist |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}} |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}} |[[Авер Мабил]] {{пенгол}} |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}} |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}} |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}} |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}<br>[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}<br>[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}<br>[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === 16 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = | голдар2 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:3 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|60}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}<br>[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|83}}<br>[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}} | голдар2 = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}<br>[[Мостафа Зико]] {{гол|67}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 4:3 | ком1 = {{ublist |[[Гранит Джака]] {{пенгол}} |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}} |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}} |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}} |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}} }} | ком2 = {{ublist |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}} |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}} |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}} |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}} |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}} }} | фон = }} === Ширек финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|60}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 811 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Фабиан Руис]] {{гол|30}}<br>[[Микель Мерино]] {{гол|88}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|41}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 2:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Андреас Шельдеруп]] {{гол|30}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|45+2}} {{гол|93}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Алексис Макаллистер]] {{гол|10}}<br />[[Хулиан Альварес]] {{гол|112}}<br />[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|120+1}} | голдар2 = [[Дан Ндойе]] {{гол|67}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} === Жартылай финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол|Франция}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|22|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|58}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 176 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол|Англия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Энтони Гордон]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Энцо Фернандес]] {{гол|85}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === 3-орын үшін матч === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 103-матч | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} === Финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 104-матч | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = | төреші = }} == Статистика == === Гол салғандар === Чемпионаттың 102 матчында 297 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,91 гол (2026 жылғы 16 шілде ақпаратынша; 19:30 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген. ;8 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]''' *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Килиан Мбаппе]]''' {{div col end}} ;7 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]] {{div col end}} ;6 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]''' *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]''' {{div col end}} ;5 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Усман Дембеле]]''' *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]''' {{div col end}} ;4 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]] {{div col end}} ;3 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]] *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лаутаро Мартинес]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Ромелу Лукаку]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Шарль де Кетеларе]] *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]] *{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]] *{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]] *{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]] {{div col end}} ;2 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]] *{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]] *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Энцо Фернандес]]''' *{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Юри Тилеманс]] *{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]] *{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]] *{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]] *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Мерино]]''' *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Педро Порро]]''' *{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]] *{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Аззедин Унаи]] *{{футбол-ту|Марокко}} [[Суфьян Рахими]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]] *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Дан Ндойе]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]] *{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]] {{div col end}} ;1 автогол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы) *{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы) *{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы) *{{футбол-ту|Марокко}} [[Яссин Буну]] (Гаитиге қарсы) *{{футбол-ту|Өзбекстан}} [[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Парагвай}} [[Дамьян Бобадилья]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы) *{{футбол-ту|Швейцария}} [[Миро Мухайм]] (Катарға қарсы) {{div col end}} ;2 автогол *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы) === Тәртіп === Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:<ref>{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}</ref> *Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін); *және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}</ref> {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:left" |+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар |- ! Ойыншы ! class=unsortable |Бұзақылығы ! Қуылды |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)<br>[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)<br>[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым) |- | {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] | {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]] | {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым) | [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым) |- | {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]] | {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]] | {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]] | {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым) |- | {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]] | {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]] | {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]] | {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде) |- | {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде) | ''Дисквалификация берілмей кетті'' |- | {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]] | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде) | [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде) |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Саафан эль-Сагир]] {{small|(қақпашы бапкері)}} | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (7 шілде) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Швейцария}} [[Брель Эмболо]] | {{Қуылды|2}}; [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]]ға қарсы матч (11 шілде) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- |} == Марапаттары == === Сыйлық ақша === 2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады. {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center;" |+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша |- ! rowspan="2" | Орны ! rowspan="2" | Команда саны ! colspan="2" | Сыйлығы (миллиондарда) |- ! Әр командаға ! Жалпы |- | style="text-align:left;" | Чемпиондар | 1 | $50 | $50 |- | style="text-align:left;" | 2-орын | 1 | $33 | $33 |- | style="text-align:left;" | 3-орын | 1 | $29 | $29 |- | style="text-align:left;" | 4-орын | 1 | $27 | $27 |- | style="text-align:left;" | 5–8-орындар (ширек финал) | 4 | $19 | $76 |- | style="text-align:left;" | 9–16-орындар (16 команда кезеңі) | 8 | $15 | $120 |- | style="text-align:left;" | 17–32-орындар (32 команда кезеңі) | 16 | $11 | $176 |- | style="text-align:left;" | 33–48-орындар (топтық кезең) | 16 | $10 | $160 |- ! Жалпы ! 48 ! colspan="2" |$671 |} === Жеке ойыншы және құрама марапаттары === {{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}} Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше: *«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға. *«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге *«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде). *Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне. *«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға == Көрсетілімі == 2026 жылғы әлем біріншілігінің Қазақстандағы ресми хабар таратушысы — [[Qazsport]] телеарнасы. == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан әлем чемпионаттары}} [[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] [[Санат:2026 жылғы футбол]] 34ob5lnm2fv4txzoydrczrf8jy48t2b 0 620328 3630734 3493895 2026-07-16T19:33:20Z Nurken 111493 3630734 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Владимир Александрович Зеленский | Шынайы есімі = {{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}} | Суреті = President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy on 20 April 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Зеленский, 2025 жыл | Титулы =[[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = [[20 мамыр]] [[2019 жыл]]дан бері | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]] | Ізбасары = | Президент = | Премьер = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]]<br>[[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]]<br>[[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]]<br>[[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]<br>[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.1.1978 | Туған жері = [[Кривой Рог]], {{туғанжері|Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысында}}, [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Александр Семёнович Зеленский|Александр Зеленский]] | Анасы = Римма Зеленска | Білімі = Кривий-Рих экономика институты | Жұбайы = [[Елена Владимировна Зеленская|Елена Зеленская]] | Партиясы = [[партиясыз]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp003pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-05-05}}</ref> | Балалары = Александра, Кирилл | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Autograph-VolodymyrZelensky.png | Сайты = {{URL|president.gov.ua}} | Commons = Volodymyr Zelensky | Марапаттары = }} '''Владимир Александрович Зеленский'''<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/zelenskii-kiev-tabigi-resurstar-turaly-kelisimge-qol-qoyuga-daiyn-emes/33325465.html|title=Зеленский: Киев табиғи ресурстар туралы келісімге қол қоюға дайын емес|author=|date=2025-02-24|work=|publisher=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-02-08|lang=kk}}</ref> ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}; [[25 қаңтар]] [[1978 жыл]], [[Кривой Рог]], [[Днепропетровск облысы]]) — [[украина]]лық мемлекеттік және саяси қайраткер, сценарист, [[актер]], [[продюсер]]. 2019 жылы сайланған [[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/political/584841.html|title=Зеленский сейчас имеет статус "новоизбранный президент Украины", а официально вступит в должность президента уже после инаугурации|author=|website=|quote=|date=|publisher=interfax.com.ua — Т. Слипачук, председатель ЦИК Украины|accessdate=2019-05-02}}</ref> Саяси мансабын бастамас бұрын заң мамандығы бойынша оқып, фильм, мультфильм және телекомедия түсіретін «Квартал 95» өндіріс компаниясын құрған.<ref name="bbc-21apr2019">{{cite news |title = Ukraine election: Comedian Zelensky 'wins presidency by landslide' |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |accessdate=21 April 2019 |publisher=[[BBC News]] |date=21 April 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190421173305/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |archive-date=21 April 2019 |dead-url=no }}</ref> Квартал 95 компаниясы 2015 және 2019 жылдар аралығында Зеленский Украина президентінің рөлін сомдайтын «{{Iw|Халық қызметшісі|Халық қызметшісі|en|Servant of the People (TV series)}}<nowiki/>» атты телесериал түсірген. Дәл осы атаумен компания 2018 жылдың наурыз айында саяси партия құрды.<ref name="SPppno31217bb"> [https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html Lawyer Zelensky has registered a new political party "Servant of the people"], [[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]] (3 December 2017)</ref><ref name="up7196270Z"> [https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election], [[Ukrayinska Pravda]] (25 October 2018)</ref> Зеленский сайлауға түсетіндігін 1+1 телеарнасында 2018 жылғы 31 желтоқсан лауазымдағы Украина президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның жаңа жылдық құттықтау сөзінің алдында жариялады.<ref name="ReutersScrutiny">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |title=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race |accessdate=2019-04-23 |publisher=[[Reuters]] |date=2019-04-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |date=2019-04-12}}</ref> Владимир Зеленский сайлауда дауыстың 73,22 % жинап, лауазым иеленушісі Пётр Порошенконы жеңіп шықты.<ref name="CVKResults2ndRound">(in Ukrainian) {{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (run-off)|last=|first=|date=|website=www.cvk.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424061802/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archive-date=24 April 2019|dead-url=|accessdate=25 April 2019}}</ref> == Өмірбаяны == [[Сурет:Зеленский.jpg|thumb|right|Прагадағы Зеленский, 2009 жыл]] Владимир Александрович Зеленский 1978 жылғы 25 қаңтарда [[Кривой Рог]] қаласында, жүйіт отбасында дүниеге келген. Орыс, украин және ағылшын тілдерін меңгерген. Әкесі Александр Семёнович Зеленский ([[1947 жыл]]ғы [[23 желтоқсан]]да туған) — математик, программист, техника ғылымдарының докторы, профессор, Владимир оқыған ЖОО-да информатика кафедрасының меңгерушісі, оқытушы. Әкесі 20 жыл [[Моңғолия]]да тұрып, Эодэнэт қаласында кен-байыту комбинатында жұмыс істеген. Анасы Римма Владимировна Зеленская (1950 жылғы 16 қыркүйекте туған) — зейнеткер, 40 жыл инженер болып жұмыс істеген. Балашағында ата-анасымен 4 жыл [[Моңғолия]]да тұрған. Сол жерде бірінші сынып аяқтаған. Кейін Владимир анасымен Кривой Рогқа қайтады. Ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын қалалық № 95 мектепте оқиды. Мектеп кезінде грек-рим күресімен, ауыр атлетикамен, бал биімен, марка жинаумен айналысқан, пианинода ойнайды, баскетбол мен волейболда ойнаған. Мектеп ішілік шараларға белсене қатысып, ансамбльде гитарист болған. 16 жасында Израильде тегін оқу грантын иеленеді, алайда әкесі қарсы болып, бармай қалады. [[Сурет:Putin, Macron, Merkel, Zelensky (2019-12-10) 01.jpg|thumb|right|200px|Францияның [[Париж]] қаласындағы Зеленский, [[Ангела Меркель|Меркель]], Макрон және Путин, 2019 жылғы 9 желтоқсан]] 1995 жылы оқуын аяқтаған. Мектеп кезінде дипломат болғысы келген, тіпті Киев халықаралық қатынастар институты жаңа әрі танымал болмағандықтан, Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтына түсуге дайындалған, алайда Киев ұлттық экономика университетінің Кривой Рогтағы экономика институтына түседі. Екі айлық тәлімдемені есептемегенде мамандығы бойынша жұмыс істемеген. ===Италияда меншікті жасыру=== [[Сурет:Official visit to Germany.jpg|thumb|right|200px|[[Берлин]]дегі Федералдық канцлер кешеніндегі Зеленский [[Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]], 2019 жылғы маусым]] [[Сурет:Lukashenko and Zelenskyi (Oct 2019).jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] Житомирде, 2019 жылғы қазан]] [[Сурет:Pence and US delegation meets with Zelensky in Warsaw.jpg|thumb|right|200px|[[АҚШ вице-президенті]] [[Майк Пенс]]тің Зеленскиймен [[Варшава]]дағы 2019 жылғы 1 қыркүйектегі кездесуі]] [[Сурет:Візит Зеленського до інституцій ЄС і НАТО у Брюсселі, 2019, 21.jpg|thumb|right|200px|Зеленский және Еуропалық Комиссияның төрағасы [[Жан-Клод Юнкер]], 2019]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 35.jpg|thumb|right|200px|Елена мен Владимир Зеленскийлердің [[Даля Грибаускайте]]мен 2019 жылғы мамырда амандасуы]] 2019 жылы наурызда Зеленскийдің Италияның [[Форте-дей-Марми]] қаласында жарияланбаған 15 бөлмелі вилласы бар екені белгілі болды. Дәл осы бағытта ресейлік кәсіпкерлер [[Роман Аркадійович Абрамович |Роман Абрамович]], [[Олег Владимирович Дерипаска|Олег Дерипаска]] және [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] отбасы мүшелері демалады, бұл аймақ «Мәскеу губерниясы» деп аталады. Үй теңізден 600 метр қашықтықта орналасқан - жағажайға сегіз минуттық жерде. Оның құны - 3,8 миллион еуро. Үйдің иесі - Зеленский жариялаған итальяндық San Tommaso S.R.L фирмасы.<ref>{{Cite web |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |title=Зеленський приховав італійський маєток на «курорті російських олігархів» — ЗМІ |accessdate=29 березня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329122836/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |archivedate=29 березня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Зеленського знайшли віллу в Італії: його сусіди - російські олігархи|url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|website=РБК-Украина|accessdate=2019-03-29|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329192147/https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|archivedate=2019-03-29|deadurl=no}}</ref> ==Шығармашылық мансабы== ===КТК=== 11-сыныпта ол түлектер тобын ұйымдастырды және КТК-де мұғалімдер командасымен ойнады, оқушылар жеңіске жетті. Мектептен кейін ол «Жас Кривий Рих» [[Күлкілі және тапқырлар клубы|КТК]] командасында ойнады, содан кейін би нөмірлерін қою үшін «Запорожье - Кривой Рог - Транзит» КВН командасына шақырылды; Командадағы Зеленскийдің рөлі біртіндеп кеңейіп, ол сандарға қатыса бастады. «Запорожье - Кривой Рих - Транзит» фильмінде Зеленский сияқты «квартал-95» студиясының болашақ әртістері келді: Денис Манжосов, Юрий Крапов, [[Александр Викторович Пикалов|Александр Пикалов]]. Дәл сол кезде Запорожье-Кривий Рих-Транзит чемпион атанған 1997 маусымынан кейін «95-тоқсан» деп аталатын жаңа команда құрды. Владимир Зеленский онда актер және капитан ғана емес, сонымен қатар жетекші авторлардың бірі болды. 1998 жылдан 2003 жылға дейін «95-ширек» КТК Премьер-лигасында ойнады, команда мүшелері іс жүзінде [[Мәскеу]]де тұрып, үнемі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] қалаларын аралап жүрді. «95-квартал» аясында Зеленский 2002 жылы КВН Жоғары лигасының жартылай финалына өтті және екі рет (2000 және 2001 ж.ж.) «КиВиНа в светлом» - КТК-нің «Дауыс беретін киви» фестивалінің екінші сыйлығының иегері болды. ===Студия «Тоқсан-95»=== {{main|Студия Тоқсан 95}} [[2003 жыл]]дың соңында [[1+1 (телеарна)|1+1]] украиналық телеарнасы 95-тоқсанда топтың ең жақсы нөмірлерінен тұратын концерттер сериясын жасауды ұсынды. [[Сурет:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|нобай|солға|270px|Кешкі тоқсан, 2018 жыл]] 2004 жылы команда жоба дайындауды бастады, сонымен қатар түрлі теледидар бағдарламаларында ай сәулесін түсірді. Владимир «Мистер Кук» аспаздық шоуын жүргізді. Барлық кіріс жалпы жобаға жұмсалды, ал 2005 жылы «Интер» телеарнасы «Кешкі квартал» телешоуын бастады, оның идеологы, авторы, режиссері және жетекші актері Владимир Зеленский. Шоу тез танымал болды және көп ұзамай Украиналық көрермендер рейтингінде КТК мен «[[Comedy Club]]» жеңіп алды. Сыншылар кешкі кварталды саяси каберетке жатқызады. Сонымен қатар, 95-квартал тобы Владимир Зеленский, Борис және Сергей Шефира, [[Андрій Володимирович Яковлєв|Андрій Яковлевке]] тиесілі Квартал-95 студиясында өсті.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/about/ |title=Квартал 95. О компании|author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Тоқсан-95]] |accessdate=2019-04-23 }}</ref> Студия бірнеше теледидарлық жобаларды шығарды («Кешкі квартал», «Күрес клубы», «Украина, тұр»), теледидарлық бағдарламаларға сценарийлер жазды («Жыл әні», «Жарты ай»), мюзикл («Екі қоянға», «Үш мушкетер», «Жаңа жылдық фильм немесе музейдегі түн»), фильмдер, корпоративті кештер. 2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы тамызға дейін және 2011 жылғы қарашадан 2012 жылғы қыркүйекке дейінгі аралықта Владимир Зеленский Интер арнасының бас продюсері болды, осы топта бірқатар жетекші лауазымдар болды. Қаржыландыру негізінен Квартал-95 студиясының жобаларын жасауға бағытталды.<ref>{{cite web|url=https://inter.ua/ru/news/2011/11/22/4674|title=Генеральным продюсером телеканала "Интер" стал Владимир Зеленский|date=2011-11-29 |publisher=Интер}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tv.ua/news/879892-zelenskijj-priznalsya-pochemu-ushel-iz-intera-k-ego-konkurentam|title=Зеленский признался, почему ушел из Интера к его конкурентам|date=2012-10-17 |publisher=Теленеделя-Украина}}</ref> 2012 жылы украиналық «1+1» арнасында эфирге шыққан «[[Кешкі Киев]]» телешоуы аясында ол «Ресейдің ертегілері» анимациялық сериясына автордың мәтінін салып, оқиды.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/projects/vecherniy-kiev/ |title=Шоу «Вечерний Киев» на сайте студии «Квартал-95» |author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Квартал-95]] |accessdate=2019-04-23}}</ref> ===Тележобалары=== * 2004 — «Мистер Кук» (жүргізуші) * 2005—2019 — «[[Кешкі тоқсан]]» (актёр, автор) * «Жауынгерлер клубы» (жүргізуші) * «Украинадағы жыл әні» (жүргізуші) * 2006 және 2018 — «Жұлдыздармен билеу» қатысушысы [[Олена Вікторівна Шоптенко|Олена Шоптенко]] мен жұптасып, 2006 жылы жеңімпаз болды, 2018 жылы соңғы эфирдің қазылар алқасының мүшесі * 2008 — «Кеңсе романтикасы» (жүргізуші) * 2010 — «Украинада әкелінді» (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерием Жидков]] пен) * «Чисто NEWS» (жүргізуші) * 2011 — «Миллионер - ыстық орындық» (жүргізуші) * 2011—2018 — «Күлкіші» - украиндық нұсқа (қазылар алқасының мүшесі [[Євген Вікторович Кошовий|Євген Кошовий]], [[Михаил Сергеевич Галустян|Михаил Галустян]] мен бірге) * Ялтадағы «Crimea Music Fes» халықаралық музыкалық фестивалі ([[Марія Олександрівна Єфросиніна|Марія Єфросиніна]] мен [[Максим Александрович Галкин|Максим Галкин]] өткізеді) * 2011—2013 — «[[Тоқсанмен бірге жексенбі]]» (идея авторы және продюсер) * 2012—2017 — [[Кешкі Киев (телешоу)|Кешкі Киев]] (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерий Жидков]] пен) * 2012 — «[[Қызыл немесе қара]]» (жүргізуші) * 2013 — «Маған V ВИА Гра керек«» қалаймын ([[Вера Брежнева|Вера Брежнева]] мен бірге) * 2014 — «Меладзені қалаймын» (идея авторы) * 2015 — «Қорапты тап» (идея авторы) * 2015—2018 «[[Күлкі лигасы]]» (жүргізуші) ===Ресейдегі теледидарлық жобалар=== * 2006, 2010—2012 — «Кешкі квартетті» теледидарлық концерттері (ТВ Центр, [[СТС]], «Ресей-1») * 31.07.2010 — «[[Жаңа толқын 2010]]. Премьер-күн» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Фактор А. 1 маусым» («Ресей-1») - [[Филипп Бедросович Киркоров|Филип Киркоров]] пен бірге жүргізуші.<ref>{{cite web|url=https://sobesednik.ru/showbiz/lera-kudryavtseva-smenila-familiyu|title=Лера Кудрявцева сменила фамилию|publisher=[[Собеседник]]|date=2011-12-19 |author=Ольга Сабурова |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 27.07.2011 — «[[Жаңа толқын 2011]]. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Сиқырлы» («Россия-1») - [[Татьяна Юрьевна Лазарева|Татьяна Лазарева]] мен бірге жүргізуші (үш эпизод 2019 жылғы мамырда [[НТВ]]-де эфирге шықты, Юрій бірге «1 + 1» телехикаясының 2012 жылғы 9 шілдеде түсірілген алғашқы эпизодының бұрын редакцияланған нұсқасы).<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5cc5c3d89a79472cd36a8495|title=Телеканал НТВ анонсировал показ шоу с ведущим Владимиром Зеленским|publisher=[[РБК]]|date=2019-04-28}}</ref> [[Юрій Миколайович Горбунов|Юрій Горбунов]]<ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/novosti/17497/Pljusy_tozhe_poverili_v_magiju|title=Плюсы тоже поверили в магию|publisher=Медианяня|date=2011-12-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/raznoe/19646/yandex/novosti/19581/Pljusy_budut_zhech_i_protykat_shpagami_televedushhih|title=Седокову 20 раз проткнули шпагой... Хоть бы хны!|publisher=Медианяня|date=2012-07-09}}</ref>) * 31.12.2011 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2012» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші * 2012 — «Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы»(« Россия-1 ») - қазылар алқасы Максим Галкин мен. 2014 жылғы ақпанда кастингтер орыс тіліндегі нұсқасын Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы »(« Россия-1 ») - СТС арнасында қайта бастауды жоспарлады, бірақ кейіннен олар жойылды.<ref>{{cite web|url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|title=Максим Галкин: «Мой смех вполне может разорить!»|author=[[Садков, Павел Петрович|Павел Садков]]|date=2012-05-02|publisher=[[Комсомольская правда|Комсомольская правд»]] |accessdate=2012-04-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69NXdVnuo?url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|archivedate=2012-07-23 }}</ref> * 25.07.2012 — «[[Жаңа толқын 2012]]. Дүниежүзілік хит күні» («[[Ресей-1]]») - жетекшілердің бірі * 31.12.2012 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2013» («Ресей-1»)<ref>{{cite web|url=http://www.ctc-kazan.ru/news/1004.html|title=Кастинг на юмористическое шоу «Рассмеши комика» на СТС|publisher=[[СТС]] |author=|date=2014-02-25 |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 2013, 2014 — «Бірінші / екінші Жаңа жылдық кеш» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші<ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ Первый Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211922/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ Второй Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128210410/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457 Первый Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211914/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ Второй Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211925/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ |date=2020-01-28 }}</ref> * 24.07.2013 — «Жаңа толқын 2013. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 31.12.2013 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі 2014» («Ресей-1») ===Кино=== [[Сурет:Евгений Кошевой, Владимир Зеленский.jpg|thumb|270px|«Мен, сен, ол, ол» фильмінің тұсаукесері, желтоқсан 2018]] 2008 жылы ол «квартал-95» студиясының сценарийі бойынша түсірілген «Үлкен қаладағы махаббат» толық метражды фильмінде Игорьдің тіс дәрігерінің рөлін сомдады. 2010 жылы «Үлкен қаладағы махаббат 2» деген тақырыппен сериал шықты. 25 қаңтарда «Ржевский Наполеонға қарсы» фильмінің премьерасы болды, онда Зеленский басты рөлдердің бірін - [[Наполеон Бонапарт|Наполеон Бонапартты]] ойнады. 2011 жылғы 17 наурызда «[[Қызметтік роман. Біздің уақыт]]», онда Анатолий Новосельцев ойнады. 2012 жылғы 8 наурызда басты рөлді сомдаған «[[8 алғашқы күндер|Алғашқы 8 күн]]» фильмі жарық көрді. 2014 жылғы 1 қаңтарда «Үлкен қаладағы махаббат 3» комедиясы кинотеатрлар экранында жарық көрді, онда Владимир қайтадан Игорьдің тіс дәрігері рөлін ойнады. 2015 жылғы 1 қаңтарда басты рөлде «8 жаңа даталар» фильмі де жарық көрді. 2019 жылғы 24 сәуірде Украинаның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының директоры Артем Сытник УСЖҚІ Киноквартал компаниясын, оның құрылтайшысы Владимир Зеленскийді қоғамдық қаражатты ысырап етуде деп күдіктеді деп мәлімдеді. Компанияға қатысты тергеу басталды. Ситник сәуірде УСЖҚІ-қа «Еріктілер одағы» ұйымынан өтініш түскенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Украинаның Госкино «Киноквартал» шығарған «[[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен ол, ол]]» фильмі бюджетінің 49% -ын қаржыландырған. Компания фильмді толығымен украин немесе қырым татар тілінде жасауға уәде берді, бірақ бұл шартты орындамады, дейді «Еріктілер одағы».<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3954678 Антикоррупционное бюро Украины начало расследование против компании Зеленского // Коммерсантъ, 24.04.2019]</ref> ===Фильмографиясы=== ====Актёр==== # [[2004 жыл|2004]] — Казанова еріксіз # [[2004 жыл|2004]] — [[Үш мушкетер (фильм, 2004)|Үш мушкетер]] — ''[[д’Артаньян]]'' # [[2006 жыл|2006]] — Полиция академиясы — ''Минаев'' # [[2007 жыл|2007]] — Жаңа жылдық фильм немесе Музей түні — ''Вася Васильков'' # [[2009 жыл|2009]] — [[Үлкен қаладағы махаббат]] — ''Игорь'' # [[2009 жыл|2009]] — Казактар сияқты… — ''Остап / Фандорин'' # [[2010 жыл|2010]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 2]] — ''Игорь'' # [[2011 жыл|2011]] — [[Қызметтік роман. Біздің уақыт]] — ''Анатолий Ефремович Новосельцев'' # [[2012 жыл|2012]] — [[Ржевский мен Наполеон]] — ''[[Наполеон Бонапарт|Наполеон]]'' # [[2012 жыл|2012]] — [[8 алғашқы күндер]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2013 жыл|2013]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 3]] — ''Игорь'' # [[2014 жыл|2014]] — 8 жаңа күндер — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2015 жыл|2015]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2016 жыл|2016]] — [[8 ең жақсы күн]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2016 жыл|2016]] — [[Халықтың қызметшісі 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2017 жыл|2017]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]], кандидат на пост президента Украины'' # [[2018 жыл|2018]] — [[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен, ол, ол]] — ''Максим'' # [[2019 жыл|2019]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]]'' ===Украин тіліне дубляж жасау=== * 2008 — [[Хортон (мультфильм)|Хортон]] — Хтовска мэрі * 2014 — [[Пэддингтонның оқиғалары]] — ''Паддингтон'' ===Өнер наградалар мен сыйлықтар=== [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], 2019 жыл]] Шығармашылық активте 10 көркем фильм бар. Украинаның «Телетриумф» Ұлттық телевизиялық сыйлығының 30-дан астам сыйлығының лауреаты. Ол сонымен қатар көптеген халықаралық кинофильмдердің, теледидар фестивальдерінің және медиа форумдардың жеңімпазы және жеңімпазы. ===Юрмала музыкалық фестиваліндегі жанжалды мәлімдемелер=== Фестиваль барысында Зеленскийдің [[Латвия]]дағы Юрмалада сөйлеген сөзі қазіргі [[Ресей президенті]] Петро Порошенконың, экс-президент [[Віктор Федорович Янукович|Віктор Януковичтің]] және Киев мэрі Виталий Кличконың пародиясымен Ресейдің басым көпшілігі алдында Украинада сынға алынды. Онда ол Украинаны «қайыршы» деп атады, сонымен қатар «неміс ересектер фильмінің актрисасы», «кез келген жағынан кез келген соманы қабылдауға дайын», «Украина не және ол неге ақша салуға тұрарлық», бұл тұтастай ел туралы емес, билік туралы.<ref name="umoloda_2016_09_14">[http://www.umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ По праву хама: Володимир Зеленський відмовився від участі в пітчингу Держкіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917071156/http://umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ |date=17 вересня 2016}} // Україна молода.&nbsp;— 2016.&nbsp;— №&nbsp;115 (5108) (14 вер.).&nbsp;— с. 1., 4.</ref><ref>Квартал червоних ліхтарів // Високий замок.&nbsp;— 2016. №&nbsp;104 (5504) (15—21 вер.).&nbsp;— с. 5. (Резонанс)</ref> [[Віталій Едуардович Портников|Виталий Портников]] «Зеленский — қазіргі заманғы отандық« әзіл-оспақ »өнімі, төмен дәмі бар, дәмі жоқ, буржуазиялық және шектеулі» деген пікір білдірді. Бұған дейін студия өзінің жобаларын қолдау үшін Мемлекеттік комитетке applied 50 миллион көлемінде жүгінген, оның 15 миллионы «Халықтың қызметшісі» телесериалының негізінде түсірілген [[Көркем фильм|фильм үшін]].<ref>[http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ Одеський привоз і гуманітарна катастрофа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914162224/http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ |date=14 вересня 2016}}&nbsp;— Україна молода, 12.09.2016</ref> Жанжалдан кейін Владимир Зеленский өзінің бас тартқанын мәлімдеді.<ref name="Заявка">{{cite web|url=http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|title=Зеленський просить у "бідної" держави 50 млн грн на кіно|date=12 вересня 2016|publisher=Газета по-українськи|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018231159/http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|archivedate=18 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref><ref name="Гал-Інфо">{{cite web|url=http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|title=Студія «Квартал 95» зняла свої проекти із Дев’ятого конкурсного відбору Держкіно|date=|publisher=[[Гал-Інфо]]|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019010033/http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|archivedate=19 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref> ==Саяси мансап== ===Қоғамдық-саяси қызмет=== [[Сурет:Volodymyr Zelensky, 31 March 2019.jpg|thumb|right|200px|Владимир Зеленский, 31 наурыз 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|thumb|Украина Президенті Владимир Зеленский мен [[АҚШ президенті|Америка Құрама Штаттарының Президенті]] [[Дональд Трамп]], [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек, 2019 жыл]] [[Еуромайдан]]ды қолдады.<ref>{{cite web |url=https://delo.ua/econonomyandpoliticsinukraine/kak-zvezdy-shou-biznesa-otnosjatsja-k-evromajdanu-222304/ |title=Как звезды шоу-бизнеса относятся к Евромайдану |publisher=delo.ua |lang=ru |accessdate=2018-12-25}}</ref> Украинадағы қақтығыстың ушығуы кезінде Зеленский украин армиясы мен ерікті батальондарының іс-әрекеттерін қолдады, [[Донбастағы соғыс|Донбастағы]] ұрыстарға қатысқан украиндық әскерлерге концерттер берді, «95-тоқсанның» басқа қатысушыларымен бірге еріктілер батальондарының мұқтаждықтары үшін миллион гривен берді.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26267.7/3144907/ |title=Украинский шоумен Владимир Зеленский о «бегстве» с родины: «Сейчас я нахожусь в Киеве, снимаю новые проекты» |author=Юлия Хожателева |date=2014-08-09 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Өз сөздерінде ол ресейлік саясаткерлер мен Ресей тұрғындарын,<ref>{{cite web |url=https://russian.rt.com/article/304252-sk-rf-proveryaet-dannyeo-finansirovanii-ukrainskim-aktyorom |title=СК РФ проверяет данные о финансировании украинским актёром Зеленским операции в Донбассе |publisher=RT на русском |accessdate=2019-02-09}}</ref> өзін-өзі жариялаған республикалар: [[Донецк Халық Республикасы|ДХР]] және [[Луганск Халық Республикасы|ЛХР]]-ді мазақ ете бастады. Сонымен бірге Зеленский Ресейде қиындықтарға тап болды. Атап айтқанда,<ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/26284.4/3161539/ |title=Батальон «Донбасс» поблагодарил актёра Владимира Зеленского за финансовую помощь |author=Дарья ИВАШКИНА |date=2014-09-18 |publisher=[[Комсомольская правда]] |lang=ru |accessdate=2019-02-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20160302/1382984893.html |title=В ГД просят определить степень поддержки Зеленским операции в Донбассе |date=20160302T1430+0300Z |publisher=РИА Новости |accessdate=2019-02-09}}</ref> кешкі блок-шоу ресейлік теледидарда тоқтатылды,<ref>{{cite web |url=http://www.rbc.ua/rus/digests/vladimir-zelenskiy-otpravil-million-griven-na-ato-20082014161900 |title=Владимир Зеленский отправил миллион гривен на АТО |author= |date=2014-08-20 |work= |publisher=[[РБК-Украина]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> ал 2015 жылғы ақпанда [[Ресей Федерациясының тергеу комитеті|Ресей Федерациясының Тергеу комитеті]] Якиманканың [[Мәскеу]] муниципалды округінің депутаты Дмитрий Захаровтың өтініші бойынша Украинаның қауіпсіздік лауазымды тұлғаларының Зеленский және басқа украин мәдени қайраткерлерінің іс-әрекеттерін қаржыландыруы туралы ақпаратты тексеруді бастады.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |title=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию |author=Юлия Хожателева |date=2015-02-05 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> Танымал және коммерциялық сәтті шыққан орыс-украиналық «[[Сваты]]» телехикаясының жетінші маусымындағы жұмыс та қатып қалды; кейбір ақпарат құралдары бұған себеп Зеленский мен ресейлік актерлер арасындағы саяси келіспеушілік болды деп хабарлады.<ref>{{cite web |url=http://kp.ua/culture/512058-rossyiskye-zvezdy-seryala-svaty-otkazaly-zelenskomu-yz-za-voiny-na-donbasse |title=Российские звезды сериала «Сваты» отказали Зеленскому из-за войны на Донбассе |author=Елена Юрченко |date=2015-09-10 |work= |publisher=[[Комсомольская правда в Украине]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Сонымен бірге, Зеленский Ресейдің мәдени қайраткерлерінің Украинаға кіруіне тыйым салуға қарсы болды және Украинада «Матчшылар»<ref>{{cite web |url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |title=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины |author= |date=2014-08-09 |work= |publisher= |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> сериясына тыйым салу туралы жағымсыз пікір айтты.<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/world/20171124/1509516953.html |title=Актёр Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала «Сваты» |author= |date=2017-11-24 |work= |publisher=[[РИА Новости]] |accessdate=2018-06-01 |lang=ru}}</ref> ===Президенттік науқан 2019=== {{main|Украинадағы президент сайлауы (2019)}} 2018 жылғы желтоқсанда украиналық журналист [[Дмитрий Ильич Гордон|Дмитрий Гордонға]] берген сұхбатында Владимир Зеленский өзінің «[[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]]» партиясының болашақ [[Украинадағы парламент сайлау (2019)|парламенттік сайлауға қатысуға ниеті]] туралы хабарлады.<ref>{{cite web|author=Гала Скляревская|title=О чем не спросил Гордон у Зеленского-кандидата|url=https://detector.media/kritika/article/143688/2018-12-28-o-chem-ne-sprosil-gordon-u-zelenskogo-kandidata/|website=Детектор медиа|date=2018-12-28|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref> 2018 жылғы [[31 желтоқсан]]да, Жаңа жылға бірнеше минут қалғанда, Владимир Зеленский 1 + 1 телеарнасында украиндықтарға үндеу жіберді, онда Украинадағы президент сайлауына қатысатынын мәлімдеді және осы мақсатта Украина Президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның дәстүрлі құттықтауы ауыстырылды Техникалық қателік туралы Зеленскийдің келесі мәлімдемесін оқиғаны арнаның қасақана қадамы деп көрсеткен 1 + 1 баспасөз қызметі теріске шығарды).<ref name="УП2019">{{cite web|author=Роман Кравец, Эльдар Сарахман.|title=Владимир Зеленский: 1 апреля – офигенный день для победы клоуна|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2019/01/21/7204341/|website=[[Украинская правда]]|date=2019-01-21|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=«1+1» спростував припущення Зеленського про «технічну помилку» з новорічним привітанням президента|url=https://detector.media/infospace/article/144253/2019-01-23-11-sprostuvav-pripushchennya-zelenskogo-pro-tekhnichnu-pomilku-z-novorichnim-privitannyam-prezidenta/|website=Детектор медиа|date=2019-01-23|accessdate=2019-01-23|lang=uk}}</ref> 2019 жылғы [[21 қаңтар]]да «Халықтың қызметшісі» партиясы Владимир Зеленскийді Украина президенттігіне кандидат ретінде ұсынды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/29722529.html Шоумен Зеленский президенттікке кандидат ретінде ұсынылды 21.01.2019]</ref> Қаңтардың аяғында Зеленский сайлау алдындағы учаскелерде бірінші болып шықты.<ref>{{cite web|url=https://glavred.info/elections2019/10045976-zelenskiy-vpervye-vyshel-na-pervoe-mesto-v-predvybornyh-predpochteniyah-opros.html|title=Зеленский впервые вышел на первое место в предвыборных предпочтениях - опрос|publisher=glavred.info|lang=ru|accessdate=2019-04-21}}</ref> Ақпан айына қарай Зеленскийдің рейтингі 25-30% -ға дейін,<ref>[http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html Зеленский уходит в отрыв. О чём говорят последние рейтинги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190520095306/http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html |date=2019-05-20 }}, 13 февраля 2019</ref><ref>[https://inforesist.org/svezhij-sotsopros-zelenskij-s-bolshim-otryvom-operezhaet-poroshenko-i-timoshenko/ Свежий соцопрос Зеленский с большим отрывом опережает Порошенко и Тимошенко — Новости Украины]</ref><ref>[https://ukraina.ru/exclusive/20190213/1022680749.html Выборы на Украине. Зеленський побеждает, Порошенко богатеет, а Вилкул и Кива пиарятся], 13 февраля 2019</ref> ал наурыздың ортасында 34% -ға дейін көтерілді.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6231263|title=Опрос: Зеленский стал абсолютным лидером президентской гонки на Украине|publisher=ТАСС|accessdate=2019-04-21}}</ref> [[31 наурыз]]да президент сайлауының бірінші туры өтті, онда ең көп дауысты (30,24%) Владимир Зеленский жеңіп алды - қазіргі президент [[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]] мен салыстырғанда екі есе көп.<ref>[https://sputniknews.kz/world/20190422/9905878/ukraina-prezident-sailauy-2019-zelenskiy.html 21 сәуір, 2019 дауыс беру нәтижелері 21.04.2019]</ref> Украинаның [[Украина Орталық сайлау комиссиясы|УОСК қорытынды]] нәтижелері бойынша Зеленский Петро Порошенко мен бірге өткен сайлаудың екінші турында 73,22% дауыс жинады (13,5 млн дауыс).<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422182839/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archivedate=2019-04-22|deadlink=yes}}</ref> 3 мамырда президент сайлауы жеңімпазы туралы ақпарат «[[Украина дауысы]]» газетінің Верховна Рада газетінде және Украина Министрлер Кабинетінің үкіметтік курьерлік газетінде жарияланды.<ref>[https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm Результаты выборов президента опубликованы в газете Верховной Рады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503202146/https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm |date=2019-05-03 }} // 03.05.2019</ref> ==Президенттігі== {{Main|Владимир Зеленскийдің президенттігі|IX шақырылымдағы Верховна Рада|Гончарук үкіметі}} [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 04.jpg|thumb|190px|Инаугурациясындағы Владимир Зеленский, [[Киев]], 20 мамыр 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky visits frontline 27-05-2019 (05).jpg|thumb|190px|Майдандағы [[Украина президенті]] Владимир Зеленский, 2019 жыл]] Владимир Зеленскийдің ұлықтау рәсімі 2019 жылғы [[20 мамыр]]да өтті. Ол елдің шығысындағы атысты тоқтату және ''«Украинаның Қырым мен Донбассқа оралуын»'' өз тобының басымдықтары деп атады. Өзінің кіріспе сөзінде Зеленский Верховна Рада таратылғанын жариялады және үкімет мүшелерін «келесі сайлаулар туралы емес, кейінгі ұрпақ туралы ойлайтындар үшін орындарынан босатуға» шақырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ru/news/volodimir-zelenskij-nashe-najpershe-zavdannya-pripinennya-vo-55485|title=Владимир Зеленский: Наша первая задача – прекращение огня на Донбассе|publisher=Официальное интернет-представительство Президента Украины|lang=ru|accessdate=2019-05-20}}</ref> [[Сурет:Debates of Petro Poroshenko and Vladimir Zelensky (2019-04-19) 02.jpg|thumb|250px|[[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]]мен пікірсайыс, [[Киев]], [[Олимпиада стадионы (Киев)|Олимпиада стадионы]], 19 сәуір, 2019 жыл]] [[2019 жыл]]ы [[21 мамыр]]да Президент Зеленский [[Верховна Рада]]ны таратып, [[VIII шақырылымдағы Украина Верховна Радасы|мерзімінен]] бұрын парламенттік сайлау өткізуді жоспарлады. Зеленский парламенттік фракциялар жетекшілерімен кездесуде айтқандай, ''«Верховна Раданың таратылуына басты дәлел Украина азаматтарының бұл ұйымға деген сенімі өте төмен - 4%»''.<ref>[https://qazaqtimes.com/article/65884 Жоғары Рада сайлауында Зеленский партиясы алда | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/65884 сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз.]</ref> 21 шілдеде мерзімінен [[Украинадағы парламент сайлауы (2019)|бұрын парламенттік сайлау өтті]]. Президенттік «Халықтың қызметшісі» партиясы 43,16% дауыс жинап, 124 орынға ие болды. Сонымен қатар, осы партия қолдайтын кандидаттар 130 бір мандатты округтерде жеңіске жетті. Осының арқасында партия парламенттегі көпшілікті алып, бір партиялы үкіметтік коалиция құрды. 29 тамызда IX шақырылған Украинаның Верховна Радасы премьер-министр лауазымына [[Олексій Валерійович Гончарук|Алексей Гончарук]]тың кандидатурасын мақұлдап, [[Гончарук үкіметі|үкіметтің жаңа құрамын]] бекітті. Сонымен қатар парламент Владимир Зеленскийдың ұсынысы бойынша сыртқы істер министрі [[Вадим Володимирович Пристайко|Вадим Пристайко]], қорғаныс министрі Андрей Загороднюк, бас прокурор [[Руслан Георгійович Рябошапка|Руслан Рябошапку]] және Украина қауіпсіздік қызметінің басшысы [[Іван Геннадійович Баканов|Иван Баканов]]ты мақұлдады. [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мен [[Үшінші Рейх|фашистік Германияны]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] басында және [[Холокост]]та кінәлі деп санайды.<ref>[https://echo.msk.ru/blog/day_video/2578128-echo/ Владимир Зеленский обвинил СССР в развязывании Второй мировой войны / Эхо Москвы, 28 января 2020]</ref><ref>[https://ren.tv/news/v-mire/655249-gorbachev-osudil-zelenskogo-za-lzhivye-slova-o-vtoroi-mirovoi-voine Горбачев осудил Зеленского за лживые слова о Второй мировой войне / ren.tv, 31 января 2020]</ref><ref>[https://iz.ru/970440/igor-karmazin/vliapalis-v-istoriiu-chto-ne-tak-s-poezdkoi-zelenskogo-v-polshu Вляпались в историю: что не так с поездкой Зеленского в Польшу / iz.ru, 1 февраля 2020]</ref> ==Мүлік және кіріс== Владимир Зеленский [[2018 жыл]]ы 9,7 миллион гривен (24 миллион рубль), оның әйелі - 4,9 миллион гривен (12 миллион рубль) мөлшерінде кірістерін жариялады. Табыс туралы декларация Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі ұлттық агенттіктің сайтында орналастырылған. Зеленский отбасында шоттар мен ақшалардағы жинақ 950 мың доллардан асады (65 миллион рубль).<ref name="зел18">[https://www.kommersant.ru/doc/3975402?from=hotnews#id1748942 Зеленский задекларировал доходы и имущество // Коммерсантъ, 20.05.2019]</ref> Владимир Зеленскийдың үйі (353 ш.м.), пәтер (131 ш.м.), жер телімі (1200 ш.м.), Киевтегі екі тұрақ бар. Сонымен қатар оның үш пәтері бар (132 шаршы метр, 255 м² және 200 шаршы метр), [[Италия]]дағы үй (413 шаршы метр) және [[Ұлыбритания]]дағы пәтер (92 шаршы метр), Ялтадағы пәтер (пәтер). 130 шаршы метр), сонымен қатар Грузиядағы он қонақ үй бөлмелері. Бағалы зат ретінде Зеленский Rolex, Breguet, Bovet, Piaget, Tag Heuer сағаттарын, ал оның әйелі - Breguet сағатын, сырғаларын және Граф Гауһар сақинасын жариялады. Зеленский отбасында [[Range Rover]] (2016) және [[Mercedes-Benz]] S500 4 Matic (2014) бар. Декларацияға сәйкес Зеленский келесі компаниялардың түпкілікті пайда алушылары болып табылады: «Киноквартал» ЖШҚ, «Квартал-95 Студио» ЖШҚ, «Зелари Фиш» ЖШҚ, «Алдоранте Лимитед» ([[Кипр]]), Vilhar Holdings Limited, «Film Heritage inc» (Белиз), Сан-Томмасо SRL (Италия). Сонымен қатар, Владимир Зеленскийдың серіктестіктері бар: «Күлкі лигасы» продюсерлік орталығы »ЖШС,« Анимация Студио 95 »ЖШС,« Квартал ТВ »ЖШС,« Балық үйі »ЖШС,« Гауди Студио »ЖШС концерт ». [[Коммерсантъ]] газетінің жазуынша, президенттік кезеңде Владимир Зеленский бизнестің негізгі бөлігін ағалары Сергей мен Борис Шефирамға өткізіп, барлық активтерден арылды.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4060616 Бизнес Владимира Зеленского ушел в дружеские руки. От каких активов избавился президент Украины и сможет ли их вернуть // «Коммерсантъ FM» от 14.08.2019]</ref> == Отбасы == [[Сурет:Відкриття табору Міжнародної антинаркотичної асоціації, 4 (cropped).jpg|thumb|right|Владимир Зеленский мен әйелі]] Зайыбы (2003 жылғы 6 қыркүйектен) — Елена Владимировна Зеленская (тумасында Кияшко, [[1978 жыл]]ғы [[6 ақпан]]да туған) — білімі бойынша құрылысшы, Кривой Рог техника университетін қызыл дипломға аяқтаған, сценарист, «Квартал-95» Студиясының авторы, мектеп кезінен таныс, көрші сыныпта оқыған, құрбысы әрі кіндік шешесі – Елена Кравец. Қызы — Александра ([[2004 жыл]]ғы [[15 маусым]]да туған), кіндік әкесі – Сергей Кравец, Елена Кравецтің жұбайы, 2014 жылы «8 нових зустрічей» атты фильмде бас кейіпкердің қызы Сашаның рөлін сомдаған; 2016 жылы «Розсміши коміка. Діти» шоуына қатысып, 50 000 гривен ұтып алға. Ұлы — Кирилл ([[2013 жыл]]ғы [[21 қаңтар]]да туған). ==Баспасөз марафоны== Украиналық БАҚ-тың бірнеше сұраныстарына жауап ретінде, 2019 жылғы 10-11 қазанында [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский 14 сағаттан астам уақытқа созылған әлемдегі ең ұзаққа созылған баспасөз [[Пресс-конференция|мәслихатын өткізді]]: сағат 10: 03-тен 12: 00-ге дейін және жауап берді аккредиттелген 300-ге жуық Украинаның және басқа елдердің: АҚШ, [[Ұлыбритания]], [[Беларусь]], [[Италия]],<ref>[https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/rosiya-maye-povernuti-zahopleni-u-kerchenskoji-protoki-korabli-nayblizhchim-chasom-novini-ukrajini-50047345.html Розмовляв 14 годин. Як проходив перший прес-марафон президента Зеленського&nbsp;— хроніка]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |title=Відео прес-марафону Володимира Зеленського |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160449/https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |title=Пресмарафон Зеленського: всі головні тези, текстова трансляція порталу дотримання обіцянок «Слово і діло» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160108/https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> Испания, Нидерланд, Ресей, Түркия, Жапония және т.б. елдердің 200-ден астам журналистерінен 500-ден астам сұрақ. Украинаның рекордтар кітабының өкілдері Владимир Зеленскийға украиндық жетістік ретінде рекордтар туралы куәлік табыс етілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |title=Книга рекордів України вручила Зеленському нагороду за «найтривалішу у світі пресконференцію» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012153932/https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |title=НАЇДКИ, СВІТОВИЙ РЕКОРД І СОТНІ ЗАПИТАНЬ: ЯК ВІДБУВСЯ ПРЕСМАРАФОН ЗЕЛЕНСЬКОГО |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012151906/https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |title=Президент України Володимир Зеленський провів 14-годинний прес-марафон |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012152153/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |title=Ukrainian President Zelensky's ‘press marathon’ tries to quell furor around Trump call |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012165601/https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Володимир Зеленскийдің президенттігі|Владимир Зеленскийдің президенттігі]] * [[Украина президенті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}} {{DEFAULTSORT:Зеленский, Владимир Александрович}} [[Санат:Украина актерлері]] [[Санат:Украина мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Украина президенттері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина әншілері]] [[Санат:Украина тұлғалары]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] plxi0h4cbv21m5st3qdeeunhiitkao0 3630757 3630734 2026-07-16T20:05:11Z Nurken 111493 «[[Санат:Халықтың қызметшісі мүшелері|Халықтың қызметшісі мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630757 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Владимир Александрович Зеленский | Шынайы есімі = {{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}} | Суреті = President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy on 20 April 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Зеленский, 2025 жыл | Титулы =[[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = [[20 мамыр]] [[2019 жыл]]дан бері | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]] | Ізбасары = | Президент = | Премьер = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]]<br>[[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]]<br>[[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]]<br>[[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]<br>[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.1.1978 | Туған жері = [[Кривой Рог]], {{туғанжері|Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысында}}, [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Александр Семёнович Зеленский|Александр Зеленский]] | Анасы = Римма Зеленска | Білімі = Кривий-Рих экономика институты | Жұбайы = [[Елена Владимировна Зеленская|Елена Зеленская]] | Партиясы = [[партиясыз]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp003pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-05-05}}</ref> | Балалары = Александра, Кирилл | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Autograph-VolodymyrZelensky.png | Сайты = {{URL|president.gov.ua}} | Commons = Volodymyr Zelensky | Марапаттары = }} '''Владимир Александрович Зеленский'''<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/zelenskii-kiev-tabigi-resurstar-turaly-kelisimge-qol-qoyuga-daiyn-emes/33325465.html|title=Зеленский: Киев табиғи ресурстар туралы келісімге қол қоюға дайын емес|author=|date=2025-02-24|work=|publisher=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-02-08|lang=kk}}</ref> ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}; [[25 қаңтар]] [[1978 жыл]], [[Кривой Рог]], [[Днепропетровск облысы]]) — [[украина]]лық мемлекеттік және саяси қайраткер, сценарист, [[актер]], [[продюсер]]. 2019 жылы сайланған [[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/political/584841.html|title=Зеленский сейчас имеет статус "новоизбранный президент Украины", а официально вступит в должность президента уже после инаугурации|author=|website=|quote=|date=|publisher=interfax.com.ua — Т. Слипачук, председатель ЦИК Украины|accessdate=2019-05-02}}</ref> Саяси мансабын бастамас бұрын заң мамандығы бойынша оқып, фильм, мультфильм және телекомедия түсіретін «Квартал 95» өндіріс компаниясын құрған.<ref name="bbc-21apr2019">{{cite news |title = Ukraine election: Comedian Zelensky 'wins presidency by landslide' |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |accessdate=21 April 2019 |publisher=[[BBC News]] |date=21 April 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190421173305/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |archive-date=21 April 2019 |dead-url=no }}</ref> Квартал 95 компаниясы 2015 және 2019 жылдар аралығында Зеленский Украина президентінің рөлін сомдайтын «{{Iw|Халық қызметшісі|Халық қызметшісі|en|Servant of the People (TV series)}}<nowiki/>» атты телесериал түсірген. Дәл осы атаумен компания 2018 жылдың наурыз айында саяси партия құрды.<ref name="SPppno31217bb"> [https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html Lawyer Zelensky has registered a new political party "Servant of the people"], [[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]] (3 December 2017)</ref><ref name="up7196270Z"> [https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election], [[Ukrayinska Pravda]] (25 October 2018)</ref> Зеленский сайлауға түсетіндігін 1+1 телеарнасында 2018 жылғы 31 желтоқсан лауазымдағы Украина президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның жаңа жылдық құттықтау сөзінің алдында жариялады.<ref name="ReutersScrutiny">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |title=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race |accessdate=2019-04-23 |publisher=[[Reuters]] |date=2019-04-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |date=2019-04-12}}</ref> Владимир Зеленский сайлауда дауыстың 73,22 % жинап, лауазым иеленушісі Пётр Порошенконы жеңіп шықты.<ref name="CVKResults2ndRound">(in Ukrainian) {{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (run-off)|last=|first=|date=|website=www.cvk.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424061802/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archive-date=24 April 2019|dead-url=|accessdate=25 April 2019}}</ref> == Өмірбаяны == [[Сурет:Зеленский.jpg|thumb|right|Прагадағы Зеленский, 2009 жыл]] Владимир Александрович Зеленский 1978 жылғы 25 қаңтарда [[Кривой Рог]] қаласында, жүйіт отбасында дүниеге келген. Орыс, украин және ағылшын тілдерін меңгерген. Әкесі Александр Семёнович Зеленский ([[1947 жыл]]ғы [[23 желтоқсан]]да туған) — математик, программист, техника ғылымдарының докторы, профессор, Владимир оқыған ЖОО-да информатика кафедрасының меңгерушісі, оқытушы. Әкесі 20 жыл [[Моңғолия]]да тұрып, Эодэнэт қаласында кен-байыту комбинатында жұмыс істеген. Анасы Римма Владимировна Зеленская (1950 жылғы 16 қыркүйекте туған) — зейнеткер, 40 жыл инженер болып жұмыс істеген. Балашағында ата-анасымен 4 жыл [[Моңғолия]]да тұрған. Сол жерде бірінші сынып аяқтаған. Кейін Владимир анасымен Кривой Рогқа қайтады. Ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын қалалық № 95 мектепте оқиды. Мектеп кезінде грек-рим күресімен, ауыр атлетикамен, бал биімен, марка жинаумен айналысқан, пианинода ойнайды, баскетбол мен волейболда ойнаған. Мектеп ішілік шараларға белсене қатысып, ансамбльде гитарист болған. 16 жасында Израильде тегін оқу грантын иеленеді, алайда әкесі қарсы болып, бармай қалады. [[Сурет:Putin, Macron, Merkel, Zelensky (2019-12-10) 01.jpg|thumb|right|200px|Францияның [[Париж]] қаласындағы Зеленский, [[Ангела Меркель|Меркель]], Макрон және Путин, 2019 жылғы 9 желтоқсан]] 1995 жылы оқуын аяқтаған. Мектеп кезінде дипломат болғысы келген, тіпті Киев халықаралық қатынастар институты жаңа әрі танымал болмағандықтан, Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтына түсуге дайындалған, алайда Киев ұлттық экономика университетінің Кривой Рогтағы экономика институтына түседі. Екі айлық тәлімдемені есептемегенде мамандығы бойынша жұмыс істемеген. ===Италияда меншікті жасыру=== [[Сурет:Official visit to Germany.jpg|thumb|right|200px|[[Берлин]]дегі Федералдық канцлер кешеніндегі Зеленский [[Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]], 2019 жылғы маусым]] [[Сурет:Lukashenko and Zelenskyi (Oct 2019).jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] Житомирде, 2019 жылғы қазан]] [[Сурет:Pence and US delegation meets with Zelensky in Warsaw.jpg|thumb|right|200px|[[АҚШ вице-президенті]] [[Майк Пенс]]тің Зеленскиймен [[Варшава]]дағы 2019 жылғы 1 қыркүйектегі кездесуі]] [[Сурет:Візит Зеленського до інституцій ЄС і НАТО у Брюсселі, 2019, 21.jpg|thumb|right|200px|Зеленский және Еуропалық Комиссияның төрағасы [[Жан-Клод Юнкер]], 2019]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 35.jpg|thumb|right|200px|Елена мен Владимир Зеленскийлердің [[Даля Грибаускайте]]мен 2019 жылғы мамырда амандасуы]] 2019 жылы наурызда Зеленскийдің Италияның [[Форте-дей-Марми]] қаласында жарияланбаған 15 бөлмелі вилласы бар екені белгілі болды. Дәл осы бағытта ресейлік кәсіпкерлер [[Роман Аркадійович Абрамович |Роман Абрамович]], [[Олег Владимирович Дерипаска|Олег Дерипаска]] және [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] отбасы мүшелері демалады, бұл аймақ «Мәскеу губерниясы» деп аталады. Үй теңізден 600 метр қашықтықта орналасқан - жағажайға сегіз минуттық жерде. Оның құны - 3,8 миллион еуро. Үйдің иесі - Зеленский жариялаған итальяндық San Tommaso S.R.L фирмасы.<ref>{{Cite web |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |title=Зеленський приховав італійський маєток на «курорті російських олігархів» — ЗМІ |accessdate=29 березня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329122836/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |archivedate=29 березня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Зеленського знайшли віллу в Італії: його сусіди - російські олігархи|url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|website=РБК-Украина|accessdate=2019-03-29|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329192147/https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|archivedate=2019-03-29|deadurl=no}}</ref> ==Шығармашылық мансабы== ===КТК=== 11-сыныпта ол түлектер тобын ұйымдастырды және КТК-де мұғалімдер командасымен ойнады, оқушылар жеңіске жетті. Мектептен кейін ол «Жас Кривий Рих» [[Күлкілі және тапқырлар клубы|КТК]] командасында ойнады, содан кейін би нөмірлерін қою үшін «Запорожье - Кривой Рог - Транзит» КВН командасына шақырылды; Командадағы Зеленскийдің рөлі біртіндеп кеңейіп, ол сандарға қатыса бастады. «Запорожье - Кривой Рих - Транзит» фильмінде Зеленский сияқты «квартал-95» студиясының болашақ әртістері келді: Денис Манжосов, Юрий Крапов, [[Александр Викторович Пикалов|Александр Пикалов]]. Дәл сол кезде Запорожье-Кривий Рих-Транзит чемпион атанған 1997 маусымынан кейін «95-тоқсан» деп аталатын жаңа команда құрды. Владимир Зеленский онда актер және капитан ғана емес, сонымен қатар жетекші авторлардың бірі болды. 1998 жылдан 2003 жылға дейін «95-ширек» КТК Премьер-лигасында ойнады, команда мүшелері іс жүзінде [[Мәскеу]]де тұрып, үнемі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] қалаларын аралап жүрді. «95-квартал» аясында Зеленский 2002 жылы КВН Жоғары лигасының жартылай финалына өтті және екі рет (2000 және 2001 ж.ж.) «КиВиНа в светлом» - КТК-нің «Дауыс беретін киви» фестивалінің екінші сыйлығының иегері болды. ===Студия «Тоқсан-95»=== {{main|Студия Тоқсан 95}} [[2003 жыл]]дың соңында [[1+1 (телеарна)|1+1]] украиналық телеарнасы 95-тоқсанда топтың ең жақсы нөмірлерінен тұратын концерттер сериясын жасауды ұсынды. [[Сурет:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|нобай|солға|270px|Кешкі тоқсан, 2018 жыл]] 2004 жылы команда жоба дайындауды бастады, сонымен қатар түрлі теледидар бағдарламаларында ай сәулесін түсірді. Владимир «Мистер Кук» аспаздық шоуын жүргізді. Барлық кіріс жалпы жобаға жұмсалды, ал 2005 жылы «Интер» телеарнасы «Кешкі квартал» телешоуын бастады, оның идеологы, авторы, режиссері және жетекші актері Владимир Зеленский. Шоу тез танымал болды және көп ұзамай Украиналық көрермендер рейтингінде КТК мен «[[Comedy Club]]» жеңіп алды. Сыншылар кешкі кварталды саяси каберетке жатқызады. Сонымен қатар, 95-квартал тобы Владимир Зеленский, Борис және Сергей Шефира, [[Андрій Володимирович Яковлєв|Андрій Яковлевке]] тиесілі Квартал-95 студиясында өсті.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/about/ |title=Квартал 95. О компании|author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Тоқсан-95]] |accessdate=2019-04-23 }}</ref> Студия бірнеше теледидарлық жобаларды шығарды («Кешкі квартал», «Күрес клубы», «Украина, тұр»), теледидарлық бағдарламаларға сценарийлер жазды («Жыл әні», «Жарты ай»), мюзикл («Екі қоянға», «Үш мушкетер», «Жаңа жылдық фильм немесе музейдегі түн»), фильмдер, корпоративті кештер. 2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы тамызға дейін және 2011 жылғы қарашадан 2012 жылғы қыркүйекке дейінгі аралықта Владимир Зеленский Интер арнасының бас продюсері болды, осы топта бірқатар жетекші лауазымдар болды. Қаржыландыру негізінен Квартал-95 студиясының жобаларын жасауға бағытталды.<ref>{{cite web|url=https://inter.ua/ru/news/2011/11/22/4674|title=Генеральным продюсером телеканала "Интер" стал Владимир Зеленский|date=2011-11-29 |publisher=Интер}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tv.ua/news/879892-zelenskijj-priznalsya-pochemu-ushel-iz-intera-k-ego-konkurentam|title=Зеленский признался, почему ушел из Интера к его конкурентам|date=2012-10-17 |publisher=Теленеделя-Украина}}</ref> 2012 жылы украиналық «1+1» арнасында эфирге шыққан «[[Кешкі Киев]]» телешоуы аясында ол «Ресейдің ертегілері» анимациялық сериясына автордың мәтінін салып, оқиды.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/projects/vecherniy-kiev/ |title=Шоу «Вечерний Киев» на сайте студии «Квартал-95» |author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Квартал-95]] |accessdate=2019-04-23}}</ref> ===Тележобалары=== * 2004 — «Мистер Кук» (жүргізуші) * 2005—2019 — «[[Кешкі тоқсан]]» (актёр, автор) * «Жауынгерлер клубы» (жүргізуші) * «Украинадағы жыл әні» (жүргізуші) * 2006 және 2018 — «Жұлдыздармен билеу» қатысушысы [[Олена Вікторівна Шоптенко|Олена Шоптенко]] мен жұптасып, 2006 жылы жеңімпаз болды, 2018 жылы соңғы эфирдің қазылар алқасының мүшесі * 2008 — «Кеңсе романтикасы» (жүргізуші) * 2010 — «Украинада әкелінді» (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерием Жидков]] пен) * «Чисто NEWS» (жүргізуші) * 2011 — «Миллионер - ыстық орындық» (жүргізуші) * 2011—2018 — «Күлкіші» - украиндық нұсқа (қазылар алқасының мүшесі [[Євген Вікторович Кошовий|Євген Кошовий]], [[Михаил Сергеевич Галустян|Михаил Галустян]] мен бірге) * Ялтадағы «Crimea Music Fes» халықаралық музыкалық фестивалі ([[Марія Олександрівна Єфросиніна|Марія Єфросиніна]] мен [[Максим Александрович Галкин|Максим Галкин]] өткізеді) * 2011—2013 — «[[Тоқсанмен бірге жексенбі]]» (идея авторы және продюсер) * 2012—2017 — [[Кешкі Киев (телешоу)|Кешкі Киев]] (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерий Жидков]] пен) * 2012 — «[[Қызыл немесе қара]]» (жүргізуші) * 2013 — «Маған V ВИА Гра керек«» қалаймын ([[Вера Брежнева|Вера Брежнева]] мен бірге) * 2014 — «Меладзені қалаймын» (идея авторы) * 2015 — «Қорапты тап» (идея авторы) * 2015—2018 «[[Күлкі лигасы]]» (жүргізуші) ===Ресейдегі теледидарлық жобалар=== * 2006, 2010—2012 — «Кешкі квартетті» теледидарлық концерттері (ТВ Центр, [[СТС]], «Ресей-1») * 31.07.2010 — «[[Жаңа толқын 2010]]. Премьер-күн» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Фактор А. 1 маусым» («Ресей-1») - [[Филипп Бедросович Киркоров|Филип Киркоров]] пен бірге жүргізуші.<ref>{{cite web|url=https://sobesednik.ru/showbiz/lera-kudryavtseva-smenila-familiyu|title=Лера Кудрявцева сменила фамилию|publisher=[[Собеседник]]|date=2011-12-19 |author=Ольга Сабурова |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 27.07.2011 — «[[Жаңа толқын 2011]]. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Сиқырлы» («Россия-1») - [[Татьяна Юрьевна Лазарева|Татьяна Лазарева]] мен бірге жүргізуші (үш эпизод 2019 жылғы мамырда [[НТВ]]-де эфирге шықты, Юрій бірге «1 + 1» телехикаясының 2012 жылғы 9 шілдеде түсірілген алғашқы эпизодының бұрын редакцияланған нұсқасы).<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5cc5c3d89a79472cd36a8495|title=Телеканал НТВ анонсировал показ шоу с ведущим Владимиром Зеленским|publisher=[[РБК]]|date=2019-04-28}}</ref> [[Юрій Миколайович Горбунов|Юрій Горбунов]]<ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/novosti/17497/Pljusy_tozhe_poverili_v_magiju|title=Плюсы тоже поверили в магию|publisher=Медианяня|date=2011-12-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/raznoe/19646/yandex/novosti/19581/Pljusy_budut_zhech_i_protykat_shpagami_televedushhih|title=Седокову 20 раз проткнули шпагой... Хоть бы хны!|publisher=Медианяня|date=2012-07-09}}</ref>) * 31.12.2011 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2012» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші * 2012 — «Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы»(« Россия-1 ») - қазылар алқасы Максим Галкин мен. 2014 жылғы ақпанда кастингтер орыс тіліндегі нұсқасын Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы »(« Россия-1 ») - СТС арнасында қайта бастауды жоспарлады, бірақ кейіннен олар жойылды.<ref>{{cite web|url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|title=Максим Галкин: «Мой смех вполне может разорить!»|author=[[Садков, Павел Петрович|Павел Садков]]|date=2012-05-02|publisher=[[Комсомольская правда|Комсомольская правд»]] |accessdate=2012-04-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69NXdVnuo?url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|archivedate=2012-07-23 }}</ref> * 25.07.2012 — «[[Жаңа толқын 2012]]. Дүниежүзілік хит күні» («[[Ресей-1]]») - жетекшілердің бірі * 31.12.2012 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2013» («Ресей-1»)<ref>{{cite web|url=http://www.ctc-kazan.ru/news/1004.html|title=Кастинг на юмористическое шоу «Рассмеши комика» на СТС|publisher=[[СТС]] |author=|date=2014-02-25 |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 2013, 2014 — «Бірінші / екінші Жаңа жылдық кеш» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші<ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ Первый Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211922/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ Второй Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128210410/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457 Первый Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211914/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ Второй Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211925/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ |date=2020-01-28 }}</ref> * 24.07.2013 — «Жаңа толқын 2013. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 31.12.2013 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі 2014» («Ресей-1») ===Кино=== [[Сурет:Евгений Кошевой, Владимир Зеленский.jpg|thumb|270px|«Мен, сен, ол, ол» фильмінің тұсаукесері, желтоқсан 2018]] 2008 жылы ол «квартал-95» студиясының сценарийі бойынша түсірілген «Үлкен қаладағы махаббат» толық метражды фильмінде Игорьдің тіс дәрігерінің рөлін сомдады. 2010 жылы «Үлкен қаладағы махаббат 2» деген тақырыппен сериал шықты. 25 қаңтарда «Ржевский Наполеонға қарсы» фильмінің премьерасы болды, онда Зеленский басты рөлдердің бірін - [[Наполеон Бонапарт|Наполеон Бонапартты]] ойнады. 2011 жылғы 17 наурызда «[[Қызметтік роман. Біздің уақыт]]», онда Анатолий Новосельцев ойнады. 2012 жылғы 8 наурызда басты рөлді сомдаған «[[8 алғашқы күндер|Алғашқы 8 күн]]» фильмі жарық көрді. 2014 жылғы 1 қаңтарда «Үлкен қаладағы махаббат 3» комедиясы кинотеатрлар экранында жарық көрді, онда Владимир қайтадан Игорьдің тіс дәрігері рөлін ойнады. 2015 жылғы 1 қаңтарда басты рөлде «8 жаңа даталар» фильмі де жарық көрді. 2019 жылғы 24 сәуірде Украинаның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының директоры Артем Сытник УСЖҚІ Киноквартал компаниясын, оның құрылтайшысы Владимир Зеленскийді қоғамдық қаражатты ысырап етуде деп күдіктеді деп мәлімдеді. Компанияға қатысты тергеу басталды. Ситник сәуірде УСЖҚІ-қа «Еріктілер одағы» ұйымынан өтініш түскенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Украинаның Госкино «Киноквартал» шығарған «[[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен ол, ол]]» фильмі бюджетінің 49% -ын қаржыландырған. Компания фильмді толығымен украин немесе қырым татар тілінде жасауға уәде берді, бірақ бұл шартты орындамады, дейді «Еріктілер одағы».<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3954678 Антикоррупционное бюро Украины начало расследование против компании Зеленского // Коммерсантъ, 24.04.2019]</ref> ===Фильмографиясы=== ====Актёр==== # [[2004 жыл|2004]] — Казанова еріксіз # [[2004 жыл|2004]] — [[Үш мушкетер (фильм, 2004)|Үш мушкетер]] — ''[[д’Артаньян]]'' # [[2006 жыл|2006]] — Полиция академиясы — ''Минаев'' # [[2007 жыл|2007]] — Жаңа жылдық фильм немесе Музей түні — ''Вася Васильков'' # [[2009 жыл|2009]] — [[Үлкен қаладағы махаббат]] — ''Игорь'' # [[2009 жыл|2009]] — Казактар сияқты… — ''Остап / Фандорин'' # [[2010 жыл|2010]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 2]] — ''Игорь'' # [[2011 жыл|2011]] — [[Қызметтік роман. Біздің уақыт]] — ''Анатолий Ефремович Новосельцев'' # [[2012 жыл|2012]] — [[Ржевский мен Наполеон]] — ''[[Наполеон Бонапарт|Наполеон]]'' # [[2012 жыл|2012]] — [[8 алғашқы күндер]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2013 жыл|2013]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 3]] — ''Игорь'' # [[2014 жыл|2014]] — 8 жаңа күндер — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2015 жыл|2015]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2016 жыл|2016]] — [[8 ең жақсы күн]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2016 жыл|2016]] — [[Халықтың қызметшісі 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2017 жыл|2017]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]], кандидат на пост президента Украины'' # [[2018 жыл|2018]] — [[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен, ол, ол]] — ''Максим'' # [[2019 жыл|2019]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]]'' ===Украин тіліне дубляж жасау=== * 2008 — [[Хортон (мультфильм)|Хортон]] — Хтовска мэрі * 2014 — [[Пэддингтонның оқиғалары]] — ''Паддингтон'' ===Өнер наградалар мен сыйлықтар=== [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], 2019 жыл]] Шығармашылық активте 10 көркем фильм бар. Украинаның «Телетриумф» Ұлттық телевизиялық сыйлығының 30-дан астам сыйлығының лауреаты. Ол сонымен қатар көптеген халықаралық кинофильмдердің, теледидар фестивальдерінің және медиа форумдардың жеңімпазы және жеңімпазы. ===Юрмала музыкалық фестиваліндегі жанжалды мәлімдемелер=== Фестиваль барысында Зеленскийдің [[Латвия]]дағы Юрмалада сөйлеген сөзі қазіргі [[Ресей президенті]] Петро Порошенконың, экс-президент [[Віктор Федорович Янукович|Віктор Януковичтің]] және Киев мэрі Виталий Кличконың пародиясымен Ресейдің басым көпшілігі алдында Украинада сынға алынды. Онда ол Украинаны «қайыршы» деп атады, сонымен қатар «неміс ересектер фильмінің актрисасы», «кез келген жағынан кез келген соманы қабылдауға дайын», «Украина не және ол неге ақша салуға тұрарлық», бұл тұтастай ел туралы емес, билік туралы.<ref name="umoloda_2016_09_14">[http://www.umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ По праву хама: Володимир Зеленський відмовився від участі в пітчингу Держкіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917071156/http://umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ |date=17 вересня 2016}} // Україна молода.&nbsp;— 2016.&nbsp;— №&nbsp;115 (5108) (14 вер.).&nbsp;— с. 1., 4.</ref><ref>Квартал червоних ліхтарів // Високий замок.&nbsp;— 2016. №&nbsp;104 (5504) (15—21 вер.).&nbsp;— с. 5. (Резонанс)</ref> [[Віталій Едуардович Портников|Виталий Портников]] «Зеленский — қазіргі заманғы отандық« әзіл-оспақ »өнімі, төмен дәмі бар, дәмі жоқ, буржуазиялық және шектеулі» деген пікір білдірді. Бұған дейін студия өзінің жобаларын қолдау үшін Мемлекеттік комитетке applied 50 миллион көлемінде жүгінген, оның 15 миллионы «Халықтың қызметшісі» телесериалының негізінде түсірілген [[Көркем фильм|фильм үшін]].<ref>[http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ Одеський привоз і гуманітарна катастрофа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914162224/http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ |date=14 вересня 2016}}&nbsp;— Україна молода, 12.09.2016</ref> Жанжалдан кейін Владимир Зеленский өзінің бас тартқанын мәлімдеді.<ref name="Заявка">{{cite web|url=http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|title=Зеленський просить у "бідної" держави 50 млн грн на кіно|date=12 вересня 2016|publisher=Газета по-українськи|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018231159/http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|archivedate=18 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref><ref name="Гал-Інфо">{{cite web|url=http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|title=Студія «Квартал 95» зняла свої проекти із Дев’ятого конкурсного відбору Держкіно|date=|publisher=[[Гал-Інфо]]|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019010033/http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|archivedate=19 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref> ==Саяси мансап== ===Қоғамдық-саяси қызмет=== [[Сурет:Volodymyr Zelensky, 31 March 2019.jpg|thumb|right|200px|Владимир Зеленский, 31 наурыз 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|thumb|Украина Президенті Владимир Зеленский мен [[АҚШ президенті|Америка Құрама Штаттарының Президенті]] [[Дональд Трамп]], [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек, 2019 жыл]] [[Еуромайдан]]ды қолдады.<ref>{{cite web |url=https://delo.ua/econonomyandpoliticsinukraine/kak-zvezdy-shou-biznesa-otnosjatsja-k-evromajdanu-222304/ |title=Как звезды шоу-бизнеса относятся к Евромайдану |publisher=delo.ua |lang=ru |accessdate=2018-12-25}}</ref> Украинадағы қақтығыстың ушығуы кезінде Зеленский украин армиясы мен ерікті батальондарының іс-әрекеттерін қолдады, [[Донбастағы соғыс|Донбастағы]] ұрыстарға қатысқан украиндық әскерлерге концерттер берді, «95-тоқсанның» басқа қатысушыларымен бірге еріктілер батальондарының мұқтаждықтары үшін миллион гривен берді.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26267.7/3144907/ |title=Украинский шоумен Владимир Зеленский о «бегстве» с родины: «Сейчас я нахожусь в Киеве, снимаю новые проекты» |author=Юлия Хожателева |date=2014-08-09 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Өз сөздерінде ол ресейлік саясаткерлер мен Ресей тұрғындарын,<ref>{{cite web |url=https://russian.rt.com/article/304252-sk-rf-proveryaet-dannyeo-finansirovanii-ukrainskim-aktyorom |title=СК РФ проверяет данные о финансировании украинским актёром Зеленским операции в Донбассе |publisher=RT на русском |accessdate=2019-02-09}}</ref> өзін-өзі жариялаған республикалар: [[Донецк Халық Республикасы|ДХР]] және [[Луганск Халық Республикасы|ЛХР]]-ді мазақ ете бастады. Сонымен бірге Зеленский Ресейде қиындықтарға тап болды. Атап айтқанда,<ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/26284.4/3161539/ |title=Батальон «Донбасс» поблагодарил актёра Владимира Зеленского за финансовую помощь |author=Дарья ИВАШКИНА |date=2014-09-18 |publisher=[[Комсомольская правда]] |lang=ru |accessdate=2019-02-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20160302/1382984893.html |title=В ГД просят определить степень поддержки Зеленским операции в Донбассе |date=20160302T1430+0300Z |publisher=РИА Новости |accessdate=2019-02-09}}</ref> кешкі блок-шоу ресейлік теледидарда тоқтатылды,<ref>{{cite web |url=http://www.rbc.ua/rus/digests/vladimir-zelenskiy-otpravil-million-griven-na-ato-20082014161900 |title=Владимир Зеленский отправил миллион гривен на АТО |author= |date=2014-08-20 |work= |publisher=[[РБК-Украина]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> ал 2015 жылғы ақпанда [[Ресей Федерациясының тергеу комитеті|Ресей Федерациясының Тергеу комитеті]] Якиманканың [[Мәскеу]] муниципалды округінің депутаты Дмитрий Захаровтың өтініші бойынша Украинаның қауіпсіздік лауазымды тұлғаларының Зеленский және басқа украин мәдени қайраткерлерінің іс-әрекеттерін қаржыландыруы туралы ақпаратты тексеруді бастады.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |title=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию |author=Юлия Хожателева |date=2015-02-05 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> Танымал және коммерциялық сәтті шыққан орыс-украиналық «[[Сваты]]» телехикаясының жетінші маусымындағы жұмыс та қатып қалды; кейбір ақпарат құралдары бұған себеп Зеленский мен ресейлік актерлер арасындағы саяси келіспеушілік болды деп хабарлады.<ref>{{cite web |url=http://kp.ua/culture/512058-rossyiskye-zvezdy-seryala-svaty-otkazaly-zelenskomu-yz-za-voiny-na-donbasse |title=Российские звезды сериала «Сваты» отказали Зеленскому из-за войны на Донбассе |author=Елена Юрченко |date=2015-09-10 |work= |publisher=[[Комсомольская правда в Украине]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Сонымен бірге, Зеленский Ресейдің мәдени қайраткерлерінің Украинаға кіруіне тыйым салуға қарсы болды және Украинада «Матчшылар»<ref>{{cite web |url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |title=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины |author= |date=2014-08-09 |work= |publisher= |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> сериясына тыйым салу туралы жағымсыз пікір айтты.<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/world/20171124/1509516953.html |title=Актёр Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала «Сваты» |author= |date=2017-11-24 |work= |publisher=[[РИА Новости]] |accessdate=2018-06-01 |lang=ru}}</ref> ===Президенттік науқан 2019=== {{main|Украинадағы президент сайлауы (2019)}} 2018 жылғы желтоқсанда украиналық журналист [[Дмитрий Ильич Гордон|Дмитрий Гордонға]] берген сұхбатында Владимир Зеленский өзінің «[[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]]» партиясының болашақ [[Украинадағы парламент сайлау (2019)|парламенттік сайлауға қатысуға ниеті]] туралы хабарлады.<ref>{{cite web|author=Гала Скляревская|title=О чем не спросил Гордон у Зеленского-кандидата|url=https://detector.media/kritika/article/143688/2018-12-28-o-chem-ne-sprosil-gordon-u-zelenskogo-kandidata/|website=Детектор медиа|date=2018-12-28|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref> 2018 жылғы [[31 желтоқсан]]да, Жаңа жылға бірнеше минут қалғанда, Владимир Зеленский 1 + 1 телеарнасында украиндықтарға үндеу жіберді, онда Украинадағы президент сайлауына қатысатынын мәлімдеді және осы мақсатта Украина Президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның дәстүрлі құттықтауы ауыстырылды Техникалық қателік туралы Зеленскийдің келесі мәлімдемесін оқиғаны арнаның қасақана қадамы деп көрсеткен 1 + 1 баспасөз қызметі теріске шығарды).<ref name="УП2019">{{cite web|author=Роман Кравец, Эльдар Сарахман.|title=Владимир Зеленский: 1 апреля – офигенный день для победы клоуна|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2019/01/21/7204341/|website=[[Украинская правда]]|date=2019-01-21|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=«1+1» спростував припущення Зеленського про «технічну помилку» з новорічним привітанням президента|url=https://detector.media/infospace/article/144253/2019-01-23-11-sprostuvav-pripushchennya-zelenskogo-pro-tekhnichnu-pomilku-z-novorichnim-privitannyam-prezidenta/|website=Детектор медиа|date=2019-01-23|accessdate=2019-01-23|lang=uk}}</ref> 2019 жылғы [[21 қаңтар]]да «Халықтың қызметшісі» партиясы Владимир Зеленскийді Украина президенттігіне кандидат ретінде ұсынды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/29722529.html Шоумен Зеленский президенттікке кандидат ретінде ұсынылды 21.01.2019]</ref> Қаңтардың аяғында Зеленский сайлау алдындағы учаскелерде бірінші болып шықты.<ref>{{cite web|url=https://glavred.info/elections2019/10045976-zelenskiy-vpervye-vyshel-na-pervoe-mesto-v-predvybornyh-predpochteniyah-opros.html|title=Зеленский впервые вышел на первое место в предвыборных предпочтениях - опрос|publisher=glavred.info|lang=ru|accessdate=2019-04-21}}</ref> Ақпан айына қарай Зеленскийдің рейтингі 25-30% -ға дейін,<ref>[http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html Зеленский уходит в отрыв. О чём говорят последние рейтинги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190520095306/http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html |date=2019-05-20 }}, 13 февраля 2019</ref><ref>[https://inforesist.org/svezhij-sotsopros-zelenskij-s-bolshim-otryvom-operezhaet-poroshenko-i-timoshenko/ Свежий соцопрос Зеленский с большим отрывом опережает Порошенко и Тимошенко — Новости Украины]</ref><ref>[https://ukraina.ru/exclusive/20190213/1022680749.html Выборы на Украине. Зеленський побеждает, Порошенко богатеет, а Вилкул и Кива пиарятся], 13 февраля 2019</ref> ал наурыздың ортасында 34% -ға дейін көтерілді.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6231263|title=Опрос: Зеленский стал абсолютным лидером президентской гонки на Украине|publisher=ТАСС|accessdate=2019-04-21}}</ref> [[31 наурыз]]да президент сайлауының бірінші туры өтті, онда ең көп дауысты (30,24%) Владимир Зеленский жеңіп алды - қазіргі президент [[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]] мен салыстырғанда екі есе көп.<ref>[https://sputniknews.kz/world/20190422/9905878/ukraina-prezident-sailauy-2019-zelenskiy.html 21 сәуір, 2019 дауыс беру нәтижелері 21.04.2019]</ref> Украинаның [[Украина Орталық сайлау комиссиясы|УОСК қорытынды]] нәтижелері бойынша Зеленский Петро Порошенко мен бірге өткен сайлаудың екінші турында 73,22% дауыс жинады (13,5 млн дауыс).<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422182839/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archivedate=2019-04-22|deadlink=yes}}</ref> 3 мамырда президент сайлауы жеңімпазы туралы ақпарат «[[Украина дауысы]]» газетінің Верховна Рада газетінде және Украина Министрлер Кабинетінің үкіметтік курьерлік газетінде жарияланды.<ref>[https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm Результаты выборов президента опубликованы в газете Верховной Рады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503202146/https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm |date=2019-05-03 }} // 03.05.2019</ref> ==Президенттігі== {{Main|Владимир Зеленскийдің президенттігі|IX шақырылымдағы Верховна Рада|Гончарук үкіметі}} [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 04.jpg|thumb|190px|Инаугурациясындағы Владимир Зеленский, [[Киев]], 20 мамыр 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky visits frontline 27-05-2019 (05).jpg|thumb|190px|Майдандағы [[Украина президенті]] Владимир Зеленский, 2019 жыл]] Владимир Зеленскийдің ұлықтау рәсімі 2019 жылғы [[20 мамыр]]да өтті. Ол елдің шығысындағы атысты тоқтату және ''«Украинаның Қырым мен Донбассқа оралуын»'' өз тобының басымдықтары деп атады. Өзінің кіріспе сөзінде Зеленский Верховна Рада таратылғанын жариялады және үкімет мүшелерін «келесі сайлаулар туралы емес, кейінгі ұрпақ туралы ойлайтындар үшін орындарынан босатуға» шақырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ru/news/volodimir-zelenskij-nashe-najpershe-zavdannya-pripinennya-vo-55485|title=Владимир Зеленский: Наша первая задача – прекращение огня на Донбассе|publisher=Официальное интернет-представительство Президента Украины|lang=ru|accessdate=2019-05-20}}</ref> [[Сурет:Debates of Petro Poroshenko and Vladimir Zelensky (2019-04-19) 02.jpg|thumb|250px|[[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]]мен пікірсайыс, [[Киев]], [[Олимпиада стадионы (Киев)|Олимпиада стадионы]], 19 сәуір, 2019 жыл]] [[2019 жыл]]ы [[21 мамыр]]да Президент Зеленский [[Верховна Рада]]ны таратып, [[VIII шақырылымдағы Украина Верховна Радасы|мерзімінен]] бұрын парламенттік сайлау өткізуді жоспарлады. Зеленский парламенттік фракциялар жетекшілерімен кездесуде айтқандай, ''«Верховна Раданың таратылуына басты дәлел Украина азаматтарының бұл ұйымға деген сенімі өте төмен - 4%»''.<ref>[https://qazaqtimes.com/article/65884 Жоғары Рада сайлауында Зеленский партиясы алда | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/65884 сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз.]</ref> 21 шілдеде мерзімінен [[Украинадағы парламент сайлауы (2019)|бұрын парламенттік сайлау өтті]]. Президенттік «Халықтың қызметшісі» партиясы 43,16% дауыс жинап, 124 орынға ие болды. Сонымен қатар, осы партия қолдайтын кандидаттар 130 бір мандатты округтерде жеңіске жетті. Осының арқасында партия парламенттегі көпшілікті алып, бір партиялы үкіметтік коалиция құрды. 29 тамызда IX шақырылған Украинаның Верховна Радасы премьер-министр лауазымына [[Олексій Валерійович Гончарук|Алексей Гончарук]]тың кандидатурасын мақұлдап, [[Гончарук үкіметі|үкіметтің жаңа құрамын]] бекітті. Сонымен қатар парламент Владимир Зеленскийдың ұсынысы бойынша сыртқы істер министрі [[Вадим Володимирович Пристайко|Вадим Пристайко]], қорғаныс министрі Андрей Загороднюк, бас прокурор [[Руслан Георгійович Рябошапка|Руслан Рябошапку]] және Украина қауіпсіздік қызметінің басшысы [[Іван Геннадійович Баканов|Иван Баканов]]ты мақұлдады. [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мен [[Үшінші Рейх|фашистік Германияны]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] басында және [[Холокост]]та кінәлі деп санайды.<ref>[https://echo.msk.ru/blog/day_video/2578128-echo/ Владимир Зеленский обвинил СССР в развязывании Второй мировой войны / Эхо Москвы, 28 января 2020]</ref><ref>[https://ren.tv/news/v-mire/655249-gorbachev-osudil-zelenskogo-za-lzhivye-slova-o-vtoroi-mirovoi-voine Горбачев осудил Зеленского за лживые слова о Второй мировой войне / ren.tv, 31 января 2020]</ref><ref>[https://iz.ru/970440/igor-karmazin/vliapalis-v-istoriiu-chto-ne-tak-s-poezdkoi-zelenskogo-v-polshu Вляпались в историю: что не так с поездкой Зеленского в Польшу / iz.ru, 1 февраля 2020]</ref> ==Мүлік және кіріс== Владимир Зеленский [[2018 жыл]]ы 9,7 миллион гривен (24 миллион рубль), оның әйелі - 4,9 миллион гривен (12 миллион рубль) мөлшерінде кірістерін жариялады. Табыс туралы декларация Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі ұлттық агенттіктің сайтында орналастырылған. Зеленский отбасында шоттар мен ақшалардағы жинақ 950 мың доллардан асады (65 миллион рубль).<ref name="зел18">[https://www.kommersant.ru/doc/3975402?from=hotnews#id1748942 Зеленский задекларировал доходы и имущество // Коммерсантъ, 20.05.2019]</ref> Владимир Зеленскийдың үйі (353 ш.м.), пәтер (131 ш.м.), жер телімі (1200 ш.м.), Киевтегі екі тұрақ бар. Сонымен қатар оның үш пәтері бар (132 шаршы метр, 255 м² және 200 шаршы метр), [[Италия]]дағы үй (413 шаршы метр) және [[Ұлыбритания]]дағы пәтер (92 шаршы метр), Ялтадағы пәтер (пәтер). 130 шаршы метр), сонымен қатар Грузиядағы он қонақ үй бөлмелері. Бағалы зат ретінде Зеленский Rolex, Breguet, Bovet, Piaget, Tag Heuer сағаттарын, ал оның әйелі - Breguet сағатын, сырғаларын және Граф Гауһар сақинасын жариялады. Зеленский отбасында [[Range Rover]] (2016) және [[Mercedes-Benz]] S500 4 Matic (2014) бар. Декларацияға сәйкес Зеленский келесі компаниялардың түпкілікті пайда алушылары болып табылады: «Киноквартал» ЖШҚ, «Квартал-95 Студио» ЖШҚ, «Зелари Фиш» ЖШҚ, «Алдоранте Лимитед» ([[Кипр]]), Vilhar Holdings Limited, «Film Heritage inc» (Белиз), Сан-Томмасо SRL (Италия). Сонымен қатар, Владимир Зеленскийдың серіктестіктері бар: «Күлкі лигасы» продюсерлік орталығы »ЖШС,« Анимация Студио 95 »ЖШС,« Квартал ТВ »ЖШС,« Балық үйі »ЖШС,« Гауди Студио »ЖШС концерт ». [[Коммерсантъ]] газетінің жазуынша, президенттік кезеңде Владимир Зеленский бизнестің негізгі бөлігін ағалары Сергей мен Борис Шефирамға өткізіп, барлық активтерден арылды.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4060616 Бизнес Владимира Зеленского ушел в дружеские руки. От каких активов избавился президент Украины и сможет ли их вернуть // «Коммерсантъ FM» от 14.08.2019]</ref> == Отбасы == [[Сурет:Відкриття табору Міжнародної антинаркотичної асоціації, 4 (cropped).jpg|thumb|right|Владимир Зеленский мен әйелі]] Зайыбы (2003 жылғы 6 қыркүйектен) — Елена Владимировна Зеленская (тумасында Кияшко, [[1978 жыл]]ғы [[6 ақпан]]да туған) — білімі бойынша құрылысшы, Кривой Рог техника университетін қызыл дипломға аяқтаған, сценарист, «Квартал-95» Студиясының авторы, мектеп кезінен таныс, көрші сыныпта оқыған, құрбысы әрі кіндік шешесі – Елена Кравец. Қызы — Александра ([[2004 жыл]]ғы [[15 маусым]]да туған), кіндік әкесі – Сергей Кравец, Елена Кравецтің жұбайы, 2014 жылы «8 нових зустрічей» атты фильмде бас кейіпкердің қызы Сашаның рөлін сомдаған; 2016 жылы «Розсміши коміка. Діти» шоуына қатысып, 50 000 гривен ұтып алға. Ұлы — Кирилл ([[2013 жыл]]ғы [[21 қаңтар]]да туған). ==Баспасөз марафоны== Украиналық БАҚ-тың бірнеше сұраныстарына жауап ретінде, 2019 жылғы 10-11 қазанында [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский 14 сағаттан астам уақытқа созылған әлемдегі ең ұзаққа созылған баспасөз [[Пресс-конференция|мәслихатын өткізді]]: сағат 10: 03-тен 12: 00-ге дейін және жауап берді аккредиттелген 300-ге жуық Украинаның және басқа елдердің: АҚШ, [[Ұлыбритания]], [[Беларусь]], [[Италия]],<ref>[https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/rosiya-maye-povernuti-zahopleni-u-kerchenskoji-protoki-korabli-nayblizhchim-chasom-novini-ukrajini-50047345.html Розмовляв 14 годин. Як проходив перший прес-марафон президента Зеленського&nbsp;— хроніка]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |title=Відео прес-марафону Володимира Зеленського |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160449/https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |title=Пресмарафон Зеленського: всі головні тези, текстова трансляція порталу дотримання обіцянок «Слово і діло» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160108/https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> Испания, Нидерланд, Ресей, Түркия, Жапония және т.б. елдердің 200-ден астам журналистерінен 500-ден астам сұрақ. Украинаның рекордтар кітабының өкілдері Владимир Зеленскийға украиндық жетістік ретінде рекордтар туралы куәлік табыс етілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |title=Книга рекордів України вручила Зеленському нагороду за «найтривалішу у світі пресконференцію» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012153932/https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |title=НАЇДКИ, СВІТОВИЙ РЕКОРД І СОТНІ ЗАПИТАНЬ: ЯК ВІДБУВСЯ ПРЕСМАРАФОН ЗЕЛЕНСЬКОГО |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012151906/https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |title=Президент України Володимир Зеленський провів 14-годинний прес-марафон |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012152153/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |title=Ukrainian President Zelensky's ‘press marathon’ tries to quell furor around Trump call |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012165601/https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Володимир Зеленскийдің президенттігі|Владимир Зеленскийдің президенттігі]] * [[Украина президенті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}} {{DEFAULTSORT:Зеленский, Владимир Александрович}} [[Санат:Украина актерлері]] [[Санат:Украина мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Украина президенттері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина әншілері]] [[Санат:Украина тұлғалары]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Халықтың қызметшісі мүшелері]] rj6eur6acawq104kxth74gdzw88kncm 0 621203 3631007 3595232 2026-07-17T11:00:49Z Қарақия ауданы 183547 3631007 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Деймос''' (''грекше Δείμος «қасірет»'') — Марстың екінші серігі (біріншісі фобос). Ол 1877 жылы американдық [[астроном]] Асаф Холмен табылған және ежелгі грек құдайы Димос деп аталатын соғыс құдайының ардагерінің құрметіне Арес деп аталды. Деймос Қызыл планетаның, яғни Марстың радиусының 6,96 радисуының орта қашықтығын (шамамен 23,500 шақырым, Фобосқа қарағанда алыс) 30 сағ. 17 мин 55 кезеңімен айналды. Деймос, Ай сияқты, орбитада қозғалыстың бұрыштық жылдамдығы өз айналу бұрыштық жылдамдығына тең. Сондықтан оның тек бір ғана жағы әрқашан Марсқа қарап айналды. Димос пен Фобос арасындағы астероид түрлерінің бірімен ұқсастығы олардың бұрынғы астероиды болып табылатындығы туралы гипотезаны туғызды. Олардың орбиталары Марс маңында өтіп, оны басып алғандай етіп, Юпитердің гравитациялық өрісі арқылы бұрмаланған. Фобос пен Димостың шығу тегі туралы тағы бір болжам Марс жер серігішінің екі бөлікке ыдырауы болып табылады. Ескі гипотезаға сәйкес, Димос сияқты Фобос астероиды болып табылады. Шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған негізгі астероидтық белдеуде, оның сыртқы бөлігінен күнге қарай жылжып, кейіннен Марс серігі болды. Марстың екі астероиды бірден басып алғаны екіталай көрінеді. Сондықтан Фобос пен Димос планетаның басып алған үлкен, біртекті астероидтарының қалдықтары болып табылады. Дегенмен, Фобос және Димос планетаның экваториальді жазықтықта дөңгелек орбиталарда айналады және олардың тығыздығы астероидтарға тән емес, соншалықты кішкентай. Бұл астероидты түсіру гипотезасын жоққа шығарады. Есептеулер Деймостың Марстан бірте-бірте алыстап бара жатқанын және ақырында планетаның орбитасынан шығатынын көрсетеді<ref>https://starwalk.space/en/news/mars-moons-phobos-deimos#phobos-mars-i</ref>. 1894 жылы А. Брельпольский, ал 1896 жылы С.Костинский Даймостың ең алғашқы бейнесін алды. 1909 жылы ұлы қарсылас кезінде С. Костинский Фобос және Димостың нақты суреттерін салды. 1911 жылы Марс пен оның серіктер қозғалысының алғашқы теориясын ұсынды. {| class="wikitable" |- !Деймостың физикалық қасиеттері |- | Көлемі 15 × 12,2 × 10,4 км |- | Масса 1,48⋅1015 кг |- | Тығыздығы 1,471 г/см³ |- | Температурасы ~233 К |} 410t20i3194i5u3skd84wxokixvixou 3631010 3631007 2026-07-17T11:01:59Z Қарақия ауданы 183547 3631010 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Деймос''' (''грекше Δείμος «қасірет»'') — Марстың екінші серігі (біріншісі фобос). Ол 1877 жылы американдық [[астроном]] Асаф Холмен табылған және ежелгі грек құдайы Димос деп аталатын соғыс құдайының ардагерінің құрметіне Арес деп аталды. Деймос Қызыл планетаның, яғни Марстың радиусының 6,96 радисуының орта қашықтығын (шамамен 23,500 шақырым, Фобосқа қарағанда алыс) 30 сағ. 17 мин 55 кезеңімен айналды. Деймос, Ай сияқты, [[орбита]]да қозғалыстың бұрыштық жылдамдығы өз айналу бұрыштық жылдамдығына тең. Сондықтан оның тек бір ғана жағы әрқашан Марсқа қарап айналды. Димос пен Фобос арасындағы астероид түрлерінің бірімен ұқсастығы олардың бұрынғы астероиды болып табылатындығы туралы гипотезаны туғызды. Олардың орбиталары Марс маңында өтіп, оны басып алғандай етіп, Юпитердің гравитациялық өрісі арқылы бұрмаланған. Фобос пен Димостың шығу тегі туралы тағы бір болжам Марс жер серігішінің екі бөлікке ыдырауы болып табылады. Ескі гипотезаға сәйкес, Димос сияқты Фобос астероиды болып табылады. Шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған негізгі астероидтық белдеуде, оның сыртқы бөлігінен күнге қарай жылжып, кейіннен Марс серігі болды. Марстың екі астероиды бірден басып алғаны екіталай көрінеді. Сондықтан Фобос пен Димос планетаның басып алған үлкен, біртекті астероидтарының қалдықтары болып табылады. Дегенмен, Фобос және Димос планетаның экваториальді жазықтықта дөңгелек орбиталарда айналады және олардың тығыздығы астероидтарға тән емес, соншалықты кішкентай. Бұл астероидты түсіру гипотезасын жоққа шығарады. Есептеулер Деймостың Марстан бірте-бірте алыстап бара жатқанын және ақырында планетаның орбитасынан шығатынын көрсетеді<ref>https://starwalk.space/en/news/mars-moons-phobos-deimos#phobos-mars-i</ref>. 1894 жылы А. Брельпольский, ал 1896 жылы С.Костинский Даймостың ең алғашқы бейнесін алды. 1909 жылы ұлы қарсылас кезінде С. Костинский Фобос және Димостың нақты суреттерін салды. 1911 жылы Марс пен оның серіктер қозғалысының алғашқы теориясын ұсынды. {| class="wikitable" |- !Деймостың физикалық қасиеттері |- | Көлемі 15 × 12,2 × 10,4 км |- | Масса 1,48⋅1015 кг |- | Тығыздығы 1,471 г/см³ |- | Температурасы ~233 К |} ptmetqv71ltfgndwgxkuyfjtwawgn4v 0 621503 3630968 3583033 2026-07-17T10:18:13Z ~2026-40197-37 183558 3630968 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса да жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы Ерементау ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ h549xpj1qk1cwy2oedsy78eazguutxj 3630969 3630968 2026-07-17T10:20:44Z ~2026-40197-37 183558 3630969 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса да жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы Ерементау ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ eqqsp09wea1ijbtvpl3x7ru5sgki65r 3630970 3630969 2026-07-17T10:22:02Z ~2026-40197-37 183558 3630970 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, [[«Есентай» атты пьеса]] жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы Ерементау ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ c9270ndudyfgg613zhht6ab81d5xcqd 3630974 3630970 2026-07-17T10:23:49Z ~2026-40197-37 183558 3630974 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, [[«Есентай» атты пьеса]] жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы [[Ерементау ауданында]] алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ kuotq7gmktwf4x74bm1kqxc69p9kqke 3630977 3630974 2026-07-17T10:28:34Z ~2026-40197-37 183558 3630977 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, [[«Есентай» атты пьеса]] жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы [[Ерементау ауданында]] алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, [[«тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай»]] әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ ossbd42qfxlpbe2xw9s0mkcg3tasoge 3630978 3630977 2026-07-17T10:30:50Z 1nter pares 146705 3630978 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы [[Ерементау ауданында]] алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ ifndekv9mqdmy95hlluwm9kjh2asgfl 3630981 3630978 2026-07-17T10:32:48Z ~2026-40197-37 183558 3630981 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі Ақмола облысы [[Ерейментау]] ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ 7o2mwkpz2edaw4u721ct6qpj1783w6n 3630983 3630981 2026-07-17T10:34:10Z ~2026-40197-37 183558 3630983 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} ''' Байбатыр Ержанұлы''' — ХХ ғасырдың басында «Тұр, қазақ», «Оқуға, махаббат» атты кітаптарды жарыққа шығарған жазба әдебиет өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Байбатыр Ержанұлы 1895 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] облысының [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] дүниеге келген. Ол тек өлеңдер ғана емес, «Есентай» атты пьеса жазған. Байбатыр Ержанұлы қазіргі [[Ақмола облысы]] [[Ерейментау]] ауданында алтын кенінде директордың орынбасары болып жұмыс істеген. Семей қаласында тау-кен техникумында мұғалім қызметін атқарған. == Шығармашылық == «Тұр, қазақ» кітабының шымылдығы «Сөз бастармен» ашылып, келесі тұста «Ояну...» деген өлең жолдарымен тізбектелген. Халықтың табиғатына жақын мақсатты туынды жазу керек екенін жете түсінген қаламгер жазылған дүниесінен ғибрат алуға жарамайтын болса, қазақтар оған көз қиығымен де қарамайтының ұғады. Сондықтан болар, әр сөзіне мән беруге тырысқандығы байқалады. Ол, әу басына бұл еңбекті жазудағы мақсатын-елінің пайдасын ойлап, «тұмсығымен бір тамшы су әкелген қарлығаштай» әйтеуір бір септігі тиеді ме екен, деген ниеттен туындағанын өзі айтып өтеді. Сонымен қатар, негізгі міндет- жастардың білімге деген құштарлығын оятып, қараңғылықтан құтылып, білім алуға, сол арқылы өзгелерге де тәлім беру қажеттілігін көрсету. Ол бар жүрегімен елінің сол кездегі бар ауыртпалық жағдайын ұғына отырып, іші оттай жанатынын айтқан. == Сілтемелер == * https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/top-10-samyih-populyarnyih-pisateley-kazahstana-357046/ 192zi24zu0ak6u2d1b8b1m7ci3qqs71 0 624489 3630975 3612941 2026-07-17T10:26:46Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630975 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Калашникова Наталья Павловна''' (1959 жылдың 26 қазанында Талды-Қорған облысының (қазір – [[Алматы облысы]]) Кировский елді мекенінде туылған) — Қазақстанның белгілі қоғам қайраткері, саяси ғылым докторы, доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2011 ж.), 300-ден астам ғылыми еңбектер мен публицистикалық мақалалардың авторы<ref>Калашникова Наталья Павловна: Ғылыми еңбектердің, баяндамалар мен сұхбаттардың биобиблиографиялық жинағы / Жауапты ред.: Н.Ж. Шаймерденова, М.Ə. Бөрібаева / Құраст.: С.О. Станбаева, Ж.А. Искакова, Х.Б. Маслов. – Нұр-Сұлтан, 2019. – 184 с.</ref> <ref>https://library.enu.kz/MegaPro/Web/SearchResult/ToPage/1</ref>, Қазақстан халқы Ассамблея кафедрасының меңгерушісі. [[Сурет:Калашникова Наталья Павловна Библиотека Елбасы.jpg|нобай]] == Өмірбаяны == === Білімі === 1980 жылы Ілияс Жансүгіров атындағы [[Талдықорған|Талды-Қорған]] педагогикалық институтының «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша филология факультетін бітірген, ал 2000 жылы – Мәскеу мемлекеттік кәсіби дайындық академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2003 жылы «Қазақстандағы балалардың құқығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат» (орыс тілінде - «Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане») тақырыбанда саяси ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғаған<ref>Калашникова Н.П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане: дис. ... к.полит.н. - Алматы, 2003: http://www.nauka.kz/page.php/upload/images/images/uppod.swf?page_id=107&lang=1&month_to=12&year_to=2016&page=947 </ref>, 2008 жылы “23.00.02 – Саяси институттар, этносаяси конфликтология, ұлттық және саяси үдерістер мен технологиялар ” мамандығы бойынша саяси ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Қазақстан Республикасының азаматтық қоғамы: жастар құрамдас бөлігінің саясаттану талдауы» (орыс тілінде - "Гражданское общество Республики Казахстан: политологический анализ молодежной составляющей") тақырыбында диссертация қорғаған. === Еңбек жолдары === Еңбек жолын І.Жансүгіров атындағы Талды-Қорған педагогикалық институтында бастаған. Бұл жерде 1980-1984 жылдары лаборант, ассистент, педагогика кафедрасының оқытушысы лауазымын институттың оқытушылары мен қызметкерлері комсомол Комитетінің хатшысы қоғамдық жұмысымен бірге атқарған. 1984 - 1987 жж. - Кеңестік бейбітшілік қорының Облыстық бөлімшесінің хатшысы, одан кейін төрағаның орынбасары. 1987 - 1988 жж. - Облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1988 – 1992 жж. – Облыстық атқару комитетінің бас жоспарлау-экономикалық басқармасының жетекші маманы, кеңесшісі, Талды-Қорған облыстық атқару комитетінің әлеуметтік мәселелер бойынша аға референті. 1992 – 1995 жж. – «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының әкімшілік басқарушысы (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1998 жж. – Қалалық Мәслихаттың депутаты болып сайланып, Мәслихаттың ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1997 жж. – Талды-Қорған облыстық әкімшілігінің ұйымдастыру және кадрлық жұмыс бөлімінің жауапты ұйымдастырушысы, әкімшілік басшысының кеңесшісі. 1997 ж. – Облыстық еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау басқармасы басшысының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1998 – 2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі аппаратында қызмет етеді (жалпы бөлімнің кеңесшісі, Акпараттық-сараптау бөлімінің сектор меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасы Секретариатының сектор меңгерушісі, сонымен қатар [[Л.Н. Гумилев]] атындағы Еуразия ұлттық университетінде, Д.А. Қонаев атындағы Университетте ғылыми және оқытушылық қызметінде атқарған). 2005 – 2008 жж. – [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің]] Қазақстан филиалы директорының орынбасары (Астана қ.). 2008 – 2012 жж. – Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Секретариатының кеңесшісі, инспекторы. 2012 – 2014 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінде «Мемлекеттік саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі; саяси басқару, мемлекеттік және жастар саясаты, этникааралық қатынастар мәселелері бойынша, оның ішінде «А» корпусының тыңдаушыларына арналған тренингтер мен кейстердің оқыту модульдік бағдарламалардың әзірлеушісі. 2014 – 2016 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен ҚР Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» Республикалық мемлекеттік мекеменің<ref>РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте РК / Сайт Ассамблеи народа Казахстана: https://assembly.kz/ru/struktury-ank/rgu-o-amdy-kelisim-pri-prezidente-rk/</ref> директоры саяси қызметке тағайындалды<ref>Распоряжением Главы государства Калашникова Наталья Павловна назначена директором республиканского государственного учреждения «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан/Официальный сайт Президента Республики Казахстан: http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/bylaws/rasporyazheniem-glavy-gosudarstva-kalashnikova-natalya-pavlovna-naznachena-direktorom-respublikanskogo-gosudarstvennogo-uchrezhdeniya-kogamd </ref><ref>Директором РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте назначена Наталья Калашникова: https://forbes.kz/news/2014/12/12/newsid_74950</ref>. 2017 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының маркетинг және менеджмент қызметінің басшысы (Астана), сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалында әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті саясаттану кафедрасының профессоры лауазымында жұмыс істейді. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Еуразиялық интеграция институты директорының орынбасары болып тағайындалды<ref>Заместитель директора Института Евразийской интеграции Калашникова Наталья Павловна провела встречу в Центре социального обслуживания по разъяснению Послания Президента от 10 января 2018 года социальным работникам / Институт Евразийской интеграции: http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802001101/http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam |date=2019-08-02 }}</ref>, осы қызметті 2018 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] Журналистика және саясаттану факультеті саясаттану кафедрасының профессоры, сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының профессоры<ref>Преподаватели кафедры социально-гуманитарных дисциплин Казахстанского филиала МГУ имени М.В. Ломоносова: http://www.msu.kz/information/person/person.php?ELEMENT_ID=4926</ref>. 2020 жылдан бастап осы күнге дейін Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ҚХА кафедрасының меңгерушісі. == Марапаттары == * 2008 — «Қазақстан Республикасы білім беру саласының құрметті қызметкері» төсбелгісі; * 2009 — Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; * 2011 — «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; М.В. Ломоносов атындағы ММУ «Ломоносов» мерейтойлық медалімен берілген Құрмет грамотасы; * 2012 — Сайлауды ұйымдастыруға белсенді қатысқаны үшін берілген ҚР Президентінің Алғыс хаты; * 2013 — Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * 2014 — [[«Құрмет» ордені]]; * 2018 — «Астана-20 жыл» мерейтойлық медалі; шетелдік марапат – «Ресей халықтары Ассамблеясына 20 жыл» алтын мерейтойлық медаль. * 2019 – Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін ҚХА-ның «Мейірім» төсбелгісі. * 2020 – «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының (ХАА) ХАА ғылымы мен жобаларын дамытуға қосқан үлесі үшін Алтын медалі. * 2021 – II дәрежелі «Достық» ордені. * 2021 – «ҚР Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалі. * 2023 – Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алғыс» төсбелгісі. * 2023 – ҚР ғылым саласындағы жетістіктері үшін «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі. Бұдан басқа келесі мерейтойлық медальдармен марапатталған: «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл»; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (ҚР Президентінің жарлықтарына сәйкес); «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл»; «Қазақ хандығына 550 жыл» және т.б. ведомстволық марапаттары бар. == Ғылыми қызметі == Студенттерге, магистранттар мен докторанттарға арналған келесі оқу курстарының әзірлеушісі: «Саяси үдерістерді талдау мен болжамдаудың заманауи технологиялары», «Қазіргі әлемдегі этносаяси үдерістер» «Саяси маркетинг», «Жобаларды басқару», «Таңдамалы технологиялар» және т.б. Магистрлық және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік жүргізеді. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалында мынадай авторлық курстарды жүргізді: «Қазақстан Республикасындағы модернизациялау негіздері», «Ұлттық сананы модернизациялау контексіндегі рухани жаңғыру». 2004–2008 жылдары – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жанындағы Д14.20.03 Диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы. 300-ден астам еңбектің авторы, оның ішінде монографиялары (жеке авторлық және бірлескен авторлармен бірге), оқу құралдары мен халықаралық журналдарда, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар жинағында жарияланған мақалалары бар. «Қазақ диаспорасы ортасындағы Алаш орда философиясының қазіргі түсіндірілуі: жағдайы, бағалауы, сабақтары (әлеуметтік-тарихи талдау) халықаралық жобасының тең авторы (2010 г. тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). «Сөнбесін от алауы» ғылыми документалды ой-толғау фильмінің ғылыми кеңесшісі (2012 ж., жоба материалдары бойынша, тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). 2010 жылдан бері өткізілетін «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық жобасының бастамашыларының бірі (2010–2024). Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналған «Алаш философиясы – қазіргі жағдайы: толеранттылық, отансүйгіштік және азаматтық» ғылыми-гуманитарлық жобаның автор-құрастыру шысы (профессор, философия ғылымдарының докторы Т. Бурбаевпен бірге, 2015 ж.). «Жібек жолындағы сұқбаттар» халықаралық мәдениеттану жобасының тең авторы, «Жібек жолындағы жоба әңгімелерінің тарихы» деректі фильмінің ғылыми кеңесшісі (Алматы, 2017 ж., тең авторлар: М.М. Әуезов, Э.А. Цой). Мультимедиялық қосымшасы бар «Қазақстан халқы» интерактивті ғылыми-тарихи картасы» жобасын іске асыру синопсисінің автор-әзірлеушісі, сонымен қатар осы жобаның ғылыми кеңесшісі (2017 ж. тең автор: Б. Аяған). 2018–2020 зерттеулерді жылдарға арналған ғылыми гранттық қаржыландыру аясында «Н. Назарбаевтың қоғамдық келісім мен бірліктің қазақстандық моделі» ғылыми-зерттеу жобасының ғылыми қызметкері (ҚР Білім және ғылым министрлігінің А.А. Башмаков). Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің ҮЕҰ үшін сыйлықтар беру конкурсына (жоба жетекшісі) қатысқан. 2021 жылдың қорытындысы бойынша «Шаңырақ» ҚХА кафедралары қауымдастығы» РҚБ қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудағы белсенді қызметі үшін сыйлық алды. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің бес ғылыми-зерттеу жобасына қатысады. == Елеулі еңбектері == * Политическое измерение гражданского общества независимого Казахстана / Республика Казахстан: политическая модернизация (колл. монография). – Астана, 2008. - С.90-107. * Ассамблея народа Казахстана и межкультурный диалог / Отв.ред. Е.Тугжанов, Е. Пивовар / Редколлегия: А. Власов, А. Ревский, И. Агакишиев, Н. Калашникова. - Москва: ОО «Ол Би Принт», 2009. * Казахстанская модель межэтнической толерантности и общественного согласия Н.Назарбаева: электронная и печатная презентация (систематизированная и аналитическая версия) на 3-х языках. - Астана, 2009. (соавтор - Е.Л. Тугжанов). * ОБСЕ – Казахстан: опыт межэтнического взаимодействия в странах-участниках. - Астана, 2010. - 143 с. (соавторы - Е.Л. Тугжанов, С.К. Калмыков) /для участников Саммита ОБСЕ в Астане/. * Государственная этнополитика Казахстана: новые тренды: Метод. пособие на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова. – Астана: Академия государственного управления при Президенте РК, 2011. - 204 с. (соавтор-составитель - Ж.Х. Джунусова) ISBN 978-601-287-061-9. * Нұсұлтан Назарбаев: бейбітшілік және қоғамдық келісім идеясы: Кол. моногр. на каз., рус., анг. яз. / Соавторы: Е.Л. Тугжанов, А.А. Абдакимов, Н.П.Калашникова, С.В.Селиверстов, Н.Ж. Шаймерденова. - Астана: «Акарман-медиа», 2010. - 258 б. ISBN 978-601-7185-11-4. * Қазақстанның мемлекеттік этносаясаты: жаңа үрдістер: Әдістемелік құралы / Жалпы ред. басқарған Е.Л. Тоғжанов. - Астана: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, 2011. - 200 б. ISBN 978-601-287-061-9. * Казахстанская Магнитка: Время. Люди. Судьбы. Статьи, очерки, интервью, воспоминания, документы / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова / Авторы проекта - Л.Шашкова, Н.Калашникова. – Алматы: ИД «Жибек жолы», 2012. – 336 с.ISBN 978-601-294-089-3. * Императивы государственной политики Республики Казахстан. Аналитические материалы и методические рекомендации для государственных органов / Отв. ред. Н.П.Калашникова. – Астана, 2012. – 516 с. (на каз. и рус. яз.). ISBN 978-601-06-2064-3. * Из истории депортаций. Казахстан 1930-1935 гг.: Сборник документов / Ред. коллегия: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н. Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А.Капаева, В.Осипов, В. Шепель. - Алматы: «LEM», 2012. - 772 с. * Депортация народов в Казахстан в 1930-1950 гг.: общность истории (интервью с пострадавшими от депортаций в 1930-1950 годы в Казахстан) / Под общ. ред. Б.Ракишевой. - Астана, 2013. - 683 с. ISBN 978-601-280-461-4. * Астана – новый тренд образовательной интеграции в сфере государственной службы //Научный журнал «Евразия: аналитика и прогнозы». Тематический выпуск «Казахстанский опыт межэтнической и межконфессиональной толерантности для стран постсоветского пространства». - Москва. - 2013. - №4. – С.23-27. * Компетентностный подход в подготовке госслужащих корпуса «А»: международный опыт и перспективы внедрения новых форм // Государственное управление и государственная служба. Тема номера: «Стратегия «Казахстан-2050» - новый политический курс». - Астана: АГУ при Президенте РК. - 2013. - №1. – С.51-60. * Из истории депортаций. Казахстан 1935-1939 гг..: Сб-к док-в / Ред. кол.: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н.Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А. Капаева, Е.А. Кузнецов, Осипов, В. Шепель (отв.). - Алматы: «LEM», 2014. - 740 с. ISBN 978-601-239-341-5. * Ассамблея народа Казахстана: летопись двух десятилетий: Моногр. на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л.Тугжанова / Авторский коллектив: Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, В.С. Коробов, Н.У. Шаяхметов. - Астана, 2015. - 326 с. ISBN 978-601-7419-00-4. * Дружба народов в годы Великой отечественной войны: По страницам фронтовых газет: Сб. материалов на каз. и рус. яз. / Рук. проекта Е.Л. Тугжанов / Сост. Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, Ж.К. Симтиков, М.К. Сембинов. - Алматы, 2015. - 308 с. ISBN 978-601-7540-25-8. * Этносаяси сөздік / Этнополитический словарь/ Термины и понятия казахстанской политики и практики в сфере общественного согласия и межэтнической толерантности / Гл. ред. Е.Л.Тугжанов / Авторский коллектив: Е.Л.Тугжанов, Н.П.Калашникова, Г.К.Калмыков, В.А.Малиновский, Б.И.Ракишева, А.К.Садвокасова, Э.Д.Сулейменова, Ж.А.Жакупов, Н.Ж.Шаймерденова, Б.С.Капалбек, Г.Т.Тулегул. - Астана: Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2015. - 400 с. * Национальный аналитический обзор, посвященный казахстанской модели общественного согласия и единства. По итогам 25-летия Независимости Республики Казахстан / Под ред. Е.Л. Тугжанова. - Астана: ТОО "Kerulen KZ", 2016. - 128 с. ISBN 978-601-287-202-6. * Народ Казахстана: Энциклопедия: на каз. и рус. яз. / Гл.ред. Ж.Н. Тойбаева. - Алматы: «Казак энциклопедиясы», 2016. – 480 с. /в составе редакционной коллегии/ ISBN 978-601-7472-90-0. * Народ Казахстана: история и современность: Сборник текстовых приложений к Интерактивной научной исторической карте «Народ Казахстана» / Рук. проекта: З.Е.Кабульдинов, научные консультанты: Б.Г. Аяган, Н.П. Калашникова. – Алматы: Атамұра, 2017. – 300 с. ISBN 978-601-282-024-9. * Модернизация общественного сознания и ценностных ориентиров социума: Гл. 5 - Стр.199-242 (в составе авторского коллектива) / Коллективная монография: «Социальная модернизация Казахстана" / Г.С. Ныгыметов, М.М. Шибутов, Р.К. Кадыржанов и др. / Под общ. ред. Е.Ж. Бабакумарова. - Астана: Институт Евразийской интеграции, 2017. – 368 с. ISBN 978-9965-31-911-2. * Великие столицы – умные города: Сборник материалов межд. научной конф., посв. 20-летию Астаны – столицы Великой степи (27-28 июня 2018 года) / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. – Астана: Институт Евразийской интеграции, 2018. - 238 с. ISBN 978601-332-157-8. * Тезаурус основных политических понятий, терминов и понятий современной практики: Учебно-метод. мат-лы по политологии для вузов / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. - Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2018. - 92 с. ISBN 978-601-337-085-9. * Казахстанская модель общественного согласия и общенационального единства Н.А. Назарбаева: история и перспективы модернизации / Сборник научных трудов «круглого стола»: «Институт президентства как основа государственности Республики Казахстан" / Под общ. ред. А.М. Рахимжанова. – Астана: Библиотека Первого Президента Республики Казахстан – Елбасы, 2018. – 138 с. * Из истории депортаций. Казахстан. 1939-1945 гг.: Сборник документов / Под общ. редакцией Д.Ю. Абдукадыровой / Ред. коллегия: К.М. Абжанов, К.Ш. Алимгазинов (отв), Б.Г. Аяган, Б.О. Жангуттин, З.Е. Кабульдинов, Н.П.Калашникова, Г.В. Кан. - Алматы: Lem, 2019. - 708 с. ISBN 978-601-239-548-8. * Евразийская экономическая интеграция: энциклопедический справочник. К 25-летию Евразийского проекта 1994-2019 / Коллектив составителей. - Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, 2019. - 375 с. ISBN 978-601-337-126-6. * Пленарный доклад "Роль этноволонтерства в сохранении национального кода» / Межд. научно-практ. конф. «Модернизация общественного сознания и сохранение национального кода в контексте «Мәңгілік Ел», организованная научно-исследовательской группой в рамках проекта грантового финансирования Комитета науки Министерства образования и науки РК на тему «Казахстанская модель общенационального согласия и единства Н.Назарбаева в контексте модернизации общественного сознания» (Астана, ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 12 декабря 2018 года). - Астана, 2018. - С. 31-39. * "Рухани жаңғыру" : перспективные тренды // Научный журнал Казахстан - Спектр. - 2018. - №1(83). – С.18-36. ISSN 6318 (издание, рекомендованное ККСОН МОН РК). * Большая Евразия: новые тренды гуманитарного сотрудничества / Сб. материалов Межд. научно-практ. конф. «От идеи — к реальности: к 25-летию евразийской инициативы Нурсултана Назарбаева (Нур-Султан, 11 апреля 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. - С. 100-106. ISBN 978-601-7804-67-1. * Доклад на тему «Этнополитика и политология: от дискурса к практике» / Конгресс политологов Казахстана, со-модератор секции «Региональные политические процессы в Казахстане», руководитель редакционной группы по выработке рекомендаций Конгресса политологов (Нур-Султан, 28-29 мая 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. * Чингиз Айтматов  как символ духовного сближения и сотрудничества / "Чингиз Айтматов и современный мир": Сборник материалов Международной конференции / Мос. гос. ун-т имени М.В. Ломоносова,  Ин-т  стран Азии и Африки / Отв. ред. д-р ист. наук, проф. Ж.С. Сыздыкова. - М.: ООО «4 Принт», 2019. – .184-189. ISBN 978-5-6042126-2-2. * Family Policy in the Context of the Transition to Sustainable Development: A Comparative Analysis of Russia and Kazakhstan // International Journal of Criminology and Sociology. – 2020. – №9. – Р. 391-399. ISSN (online): 1929-4409. Индексируется в: Scopus (co-author: Z. Iskakova). * Консолидирующие проекты Ассамблеи народа Казахстана: общность истории и памяти // Вестник РГГУ. Серия Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения. – 2020. – №3. – С. 115−129 (индексируется в РИНЦ, ВАК РФ). ISSN 2686-7648.10.28995/2686-7648-2020-3-115-129. * Family Policy as a Power of Political Stability: Experience of Kazakhstan // Social Politics. – 2021. Volume Advance Article. – Feb 26. (co-authors: Z. Iskakova, M. Onychko, R. Salikzhanov, B. Smagambet, E. Otar, Z. Abetova). (co-author: Z. Iskakova) * Новые тренды взаимодействия государства и гражданского общества в контексте «Слышащего государства» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Журналистика. – 2021. – №2(135). – C.12-20. (соавтор: Д.Р. Айтмагамбетов). * История женских лагерей ХХ века и реабилитация. / Сборник материалов межд. научно-практ. Конф. «Вопросы реабилитации жертв массовых политических репрессий в Казахстане в 20-50-х гг. ХХ века: отечественный опыт и международная практика». – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 2021. – 220 с. * «Концепция «слышащего государства» К.К. Токаева: от идеи к реальному воплощению» /Материалы Всероссийского конгресса политологов «Россия и политический порядок в меняющемся мире: ценности, институты, перспективы: Москва, 16-18 декабря 2021 г. / Под общ. ред. О.В. Гаман Голутвиновой и др. – М.: Издат «Аспект Пресс», 2021 г. – 608 с. <nowiki>ISBN 978-5-7567-1170-7</nowiki> * Приграничное сотрудничество и народная дипломатия в укреплении межэтнических отношений: кейсы из практики /Мат-лы межд. научно-практ. конф. «Межэтническое согласие на современном этапе: опыт и задачи на будущее». – Тараз: ИП «Бейсенбекова», 2021. – 129 с. * Традиции Шелкового пути: современные этно- и социокультурные особенности (на примере Южного региона) // «Qazaqtany». – 2022. – №3(15). –С. 64-72 (совторы: А. Жусупова, М. Бурибаева) (индексируется в РИНЦ) * Брачность в Казахстане: ретроспективный анализ и тенденции // Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология. – 2022. – №4(141) (соавторы: Ж.А. Искакова, Э. Кауменова). * Политика исторической памяти в научно образовательных контекстах / «История. Память. Люди»: межд. научн. истор. конф. – Алматы, 2022. – С. 210-217 (соавтор: А.Ю. Тимощенко). * Казахстанские контексты этнополитики / «Политические вызовы и политический диалог в условиях глобальной турбулентности»: мат-лы Всероссийской конференции РАПН / Под ред. О.В. Гаман-Голутвиной, Л.В. Сморгунова, Л.Н. Тимофеевой. — М.: Аспект Пресс, 2022. — 536 с. (соавтор: Самат Нурбол). * Один пояс, один путь: новый тренд сближения цивилизаций // Казахстан–Спектор. – 2023. – №4. – Т. 108. Политика и общество (соавтор: Ван Лулу), журнал КОКСНВО. * Методология исследования националисти- ческого дискурса в полиэтнической среде // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(1). – С. 166-177. (соавторы: А.С. Жусупова), ВАК, РФ. * Нациестроительство в Казахстане: этно- конфессиональные контексты // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(3). – С. 159-167 (соавтор: К.А. Байтуреева), журнал ВАК, РФ. * Особенности брачно-семейного поведения в Южном регионе Казахстана // Вестник РГГУ. Серия «Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения». – 2023. – №3. – С. 10-24 (соавтор: Ж.А. Искакова) , журнал ВАК, РФ. * АЛЖИР: детские судьбы политических репрессий (фрагменты архивных материалов и устных историй) // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304-9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ю.Р. Арсланова) * Фактор этничности в репродуктивном поведении граждан Казахстана // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304 9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ж.А.Искакова ) * Казахстанский мартиролог:современные подходы освещения данных о политических репрессиях // «QAZAQTANÝ». – 2023. – 3 (19) 09. – С. 35-46.ISSN 2708-0897 РИНЦ / <nowiki>https://doi.org|</nowiki> 0009-008-2853-3446 (соавтор: Арсланова) * Aibek Kumysbekov, Natalya Kalashnikova, Alexandr Danilov, Assel Ayaganova, Preconditions and causes of inter-ethnic conflicts in Central Asia in RIVISTA DI STUDI SULLA SOSTENIBILITA 1/2024, pp 45-64, DOI: 10.3280/RISS2024-001004 Индексируется в: Scopus (co-author: Aibek KumysbekovAibek Kumysbekov). * Ethno-political contexts in the programs of political parties of Kazakhstan and China // Slovak international scientific journal. – 2024. – №85 Political Sciences. – P. 88-99 (co-author: Wang Lulu). * Особенности партийной системы в Китае Казахстане. Государственное управление и государственная служба, (1 (88), (2024). С.75-89. <nowiki>https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1193</nowiki> (соавтор: Ван, Л.), журнал КОКСНВО. * Влияние межэтнических отношений в Южном регионе Казахстана на общественную стабильность и национальное единство по результатам экспертного опроса». Научный журнал КОКСНВО РК «Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология 2024 г., №3, С. 124-14. (соавторы: Жусупова А.С, Ван Лулу). <nowiki>https://doi.org/10.32523/2616-6887/2024-148-3-124-141</nowiki>. * Динамика развития семьи в Казахстане. Казахстан-Спектр, 111(3). серия «Политика и общество. <nowiki>https://journal-ks.kisi.kz/index.php/ks/</nowiki> article/view/319.(2024). (соавторы: Ж., Алдангаркызы А., Гайнутдинова), журнал КОКСНВО == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі * Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі<ref>Справочник Научно-экспертного совета Ассамблеи народа Казахстана. Сайт Академии государственного управления при Президенте РК: https://www.apa.kz/download/ciiscr/NES-portfolio2018.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия мүшесі<ref>Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия туралы: https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801051605/https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 |date=2019-08-01 }}</ref> * «Астана-Байтерек» Әйелдер клубы» қоғамдық ұйымның мүшесі. == Отбасы == ''Әкесі'' - Неруш Павел Павлович (1917 жылы туылған) – Халхин-Гол шайқасының қатысушысы<ref>Халхин гол шайқасы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B</ref>, Ұлы Отан соғысының II топтағы ардагері<ref>Ұлы отан соғысы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B</ref>. [[File:Комсомольская юность.jpg|thumb|Неруш Виктор Павловичтің өмірбаяны мен қызметі туралы "Комсомольская юность, никогда ты не знала покоя" жинағында..."]] Соғыста алған жарақаттан кейін 1942 жылдан бастап 1981 жылға дейін - 39 жыл бойы - С.М. Киров атындағы Талды-Қорған қант зауытының жабдықтау бөлімінің бастығы, директордың орынбарасы лаузымында қызмет етті. Партиялық комитеттің мүшесі болған. Еңбек ерлері [[Нұрмолда Алдабергенов]]<nowiki/>пен, Злиха Тамшибаевамен және т.б. жақын дос болған. ''Анасы'' - Саколова Софья Яковлевна (1920 жылы туылған) балаларының тәрбиесімен айналысып соғыстағы жарақаттарымен өмір сүрген жолдасына қамқорлық жасаған. ''Ағалары'' - Неруш Виктор Павлович (1944 жылы туылған), Неруш Валерий Павлович (1946 жылы туылған), Неруш Сергей Павлович (1952 жылы туылған) – Қазақстанның дамуына үлкен үлес қосқан белгілі қоғам қайраткерлері: - Неруш Виктор Павлович он үш жылдан астам комсомолдық, партиялық, әкімшілік жұмыста қызмет еткен – ЛКЖО Гвардейск орталық комитетінің 1-ші хатшысы; Қазақстанның ЛКЖО ОК насихаттау бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Комсомолдың Талды-Қорған облыстық комитетінің 2-ші хатшысы; ҚР Қаржы министрлігі борышкерлермен жұмыс істеу комитетінің облыстық басқаруы басшысының орынбасары; «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының бас директоры болып аймаққа көптеген инвестияцияларды тартуға үлес қосқан. «Құрмет белгісі» орденінің және басқа мемлекеттік марапаттардың иегері. Оның өмірлік ұстанымы ретінде «Комсомол бізге беруді үйретті. Әлсізге – күшіңді, сүрінгенге – иығыңды, адасқанға – сенімділік пен сананың көңілділігін» деген түсінік болды; - Неруш Валерий Павлович аймақтық және республикалық деңгейдегі комсомолдық, партиялық жұмыста отыз жыл бойы қызмет атқарған; өмірінің көп жылдарын Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің дамуына арнаған (аймақтық және республикалық деңгейде, Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің Ұйымдастыру–бақылау басқармасының меңгерушісі (Алматы)); - Неруш Сергей Павлович Қазақстан Республикасы ішкі істер бөлімдерінде жедел жұмыста 20 жылдан астам қызмет еткен. ҚР ІІБ ұйымдасқан қылмыспен күресу басқармасының бастығы болған, Көкшетау облысының ІІБ бастығының орынбасары және т.б. лауазымды қызметтерде істеген. Жүзден астам аса қауыпты қылмыстардың ашылуына тікелей қатысқан, қылмыстық тергеудің үздік қызметкері болып танылған. «Милиция үздігі», «ІІМ мінсіз қызметі үшін» медальдарының және т.б. марапаттардың иесі. Қазақстанда «Жан сақшылар Қауымдастығын» құрудың бастауында тұрып оны халықаралық деңгейге жеткізді. Халықаралық жан сақшылар қауымдастығының күміс белгісінің иегері (1998 жылдан бері). 2013 жылы (дүниеден өтер алдында) оның ұлы - Неруш Вячеслав Сергеевич әкесінің «Неруш Сергей. Из жизни опера» атты кітабын шығарып, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ІІМ мұражайларына тапсырған. Бұл кітап қазіргі таңда полиция қызметкерлерін дайындауда үлкен қолданысқа ие. ''Қызы:'' Калашникова Анастасия Николаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, емдеу диетологиясы саласындағы сертификатталған маман. ''Ұлы:'' Калашников Никита Николаевич – құқықтану магистрі, он бес жылдан астам Қазақстанның кеден органдарында қызмет етіп келеді. Бес немересі бар: Софья, Эльхан, Даниил, Елизавета, Виктория. == Дереккөздер == o17z3p0aiz7dpk81f0y33cveym6fo98 3630976 3630975 2026-07-17T10:28:17Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630976 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Калашникова Наталья Павловна''' (1959 жылдың 26 қазанында Талды-Қорған облысының (қазір – [[Алматы облысы]]) Кировский елді мекенінде туылған) — Қазақстанның белгілі қоғам қайраткері, саяси ғылым докторы, доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2011 ж.), 300-ден астам ғылыми еңбектер мен публицистикалық мақалалардың авторы<ref>Калашникова Наталья Павловна: Ғылыми еңбектердің, баяндамалар мен сұхбаттардың биобиблиографиялық жинағы / Жауапты ред.: Н.Ж. Шаймерденова, М.Ə. Бөрібаева / Құраст.: С.О. Станбаева, Ж.А. Искакова, Х.Б. Маслов. – Нұр-Сұлтан, 2019. – 184 с.</ref> <ref>https://library.enu.kz/MegaPro/Web/SearchResult/ToPage/1</ref>, Қазақстан халқы Ассамблея кафедрасының меңгерушісі. [[Сурет:Калашникова Наталья Павловна Библиотека Елбасы.jpg|нобай]] == Өмірбаяны == === Білімі === 1980 жылы Ілияс Жансүгіров атындағы [[Талдықорған|Талды-Қорған]] педагогикалық институтының «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша филология факультетін бітірген, ал 2000 жылы – Мәскеу мемлекеттік кәсіби дайындық академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2003 жылы «Қазақстандағы балалардың құқығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат» (орыс тілінде - «Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане») тақырыбанда саяси ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғаған<ref>Калашникова Н.П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане: дис. ... к.полит.н. - Алматы, 2003: http://www.nauka.kz/page.php/upload/images/images/uppod.swf?page_id=107&lang=1&month_to=12&year_to=2016&page=947 </ref>, 2008 жылы “23.00.02 – Саяси институттар, этносаяси конфликтология, ұлттық және саяси үдерістер мен технологиялар ” мамандығы бойынша саяси ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Қазақстан Республикасының азаматтық қоғамы: жастар құрамдас бөлігінің саясаттану талдауы» (орыс тілінде - "Гражданское общество Республики Казахстан: политологический анализ молодежной составляющей") тақырыбында диссертация қорғаған. === Еңбек жолдары === Еңбек жолын І.Жансүгіров атындағы Талды-Қорған педагогикалық институтында бастаған. Бұл жерде 1980-1984 жылдары лаборант, ассистент, педагогика кафедрасының оқытушысы лауазымын институттың оқытушылары мен қызметкерлері комсомол Комитетінің хатшысы қоғамдық жұмысымен бірге атқарған. 1984 - 1987 жж. - Кеңестік бейбітшілік қорының Облыстық бөлімшесінің хатшысы, одан кейін төрағаның орынбасары. 1987 - 1988 жж. - Облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1988 – 1992 жж. – Облыстық атқару комитетінің бас жоспарлау-экономикалық басқармасының жетекші маманы, кеңесшісі, Талды-Қорған облыстық атқару комитетінің әлеуметтік мәселелер бойынша аға референті. 1992 – 1995 жж. – «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының әкімшілік басқарушысы (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1998 жж. – Қалалық Мәслихаттың депутаты болып сайланып, Мәслихаттың ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1997 жж. – Талды-Қорған облыстық әкімшілігінің ұйымдастыру және кадрлық жұмыс бөлімінің жауапты ұйымдастырушысы, әкімшілік басшысының кеңесшісі. 1997 ж. – Облыстық еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау басқармасы басшысының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1998 – 2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі аппаратында қызмет етеді (жалпы бөлімнің кеңесшісі, Акпараттық-сараптау бөлімінің сектор меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасы Секретариатының сектор меңгерушісі, сонымен қатар [[Лев Николаевич Гумилев]] атындағы Еуразия ұлттық университетінде, Д.А. Қонаев атындағы Университетте ғылыми және оқытушылық қызметінде атқарған). 2005 – 2008 жж. – [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің]] Қазақстан филиалы директорының орынбасары (Астана қ.). 2008 – 2012 жж. – Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Секретариатының кеңесшісі, инспекторы. 2012 – 2014 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінде «Мемлекеттік саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі; саяси басқару, мемлекеттік және жастар саясаты, этникааралық қатынастар мәселелері бойынша, оның ішінде «А» корпусының тыңдаушыларына арналған тренингтер мен кейстердің оқыту модульдік бағдарламалардың әзірлеушісі. 2014 – 2016 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен ҚР Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» Республикалық мемлекеттік мекеменің<ref>РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте РК / Сайт Ассамблеи народа Казахстана: https://assembly.kz/ru/struktury-ank/rgu-o-amdy-kelisim-pri-prezidente-rk/</ref> директоры саяси қызметке тағайындалды<ref>Распоряжением Главы государства Калашникова Наталья Павловна назначена директором республиканского государственного учреждения «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан/Официальный сайт Президента Республики Казахстан: http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/bylaws/rasporyazheniem-glavy-gosudarstva-kalashnikova-natalya-pavlovna-naznachena-direktorom-respublikanskogo-gosudarstvennogo-uchrezhdeniya-kogamd </ref><ref>Директором РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте назначена Наталья Калашникова: https://forbes.kz/news/2014/12/12/newsid_74950</ref>. 2017 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының маркетинг және менеджмент қызметінің басшысы (Астана), сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалында әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті саясаттану кафедрасының профессоры лауазымында жұмыс істейді. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Еуразиялық интеграция институты директорының орынбасары болып тағайындалды<ref>Заместитель директора Института Евразийской интеграции Калашникова Наталья Павловна провела встречу в Центре социального обслуживания по разъяснению Послания Президента от 10 января 2018 года социальным работникам / Институт Евразийской интеграции: http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802001101/http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam |date=2019-08-02 }}</ref>, осы қызметті 2018 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] Журналистика және саясаттану факультеті саясаттану кафедрасының профессоры, сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының профессоры<ref>Преподаватели кафедры социально-гуманитарных дисциплин Казахстанского филиала МГУ имени М.В. Ломоносова: http://www.msu.kz/information/person/person.php?ELEMENT_ID=4926</ref>. 2020 жылдан бастап осы күнге дейін Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ҚХА кафедрасының меңгерушісі. == Марапаттары == * 2008 — «Қазақстан Республикасы білім беру саласының құрметті қызметкері» төсбелгісі; * 2009 — Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; * 2011 — «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; М.В. Ломоносов атындағы ММУ «Ломоносов» мерейтойлық медалімен берілген Құрмет грамотасы; * 2012 — Сайлауды ұйымдастыруға белсенді қатысқаны үшін берілген ҚР Президентінің Алғыс хаты; * 2013 — Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * 2014 — [[«Құрмет» ордені]]; * 2018 — «Астана-20 жыл» мерейтойлық медалі; шетелдік марапат – «Ресей халықтары Ассамблеясына 20 жыл» алтын мерейтойлық медаль. * 2019 – Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін ҚХА-ның «Мейірім» төсбелгісі. * 2020 – «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының (ХАА) ХАА ғылымы мен жобаларын дамытуға қосқан үлесі үшін Алтын медалі. * 2021 – II дәрежелі «Достық» ордені. * 2021 – «ҚР Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалі. * 2023 – Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алғыс» төсбелгісі. * 2023 – ҚР ғылым саласындағы жетістіктері үшін «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі. Бұдан басқа келесі мерейтойлық медальдармен марапатталған: «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл»; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (ҚР Президентінің жарлықтарына сәйкес); «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл»; «Қазақ хандығына 550 жыл» және т.б. ведомстволық марапаттары бар. == Ғылыми қызметі == Студенттерге, магистранттар мен докторанттарға арналған келесі оқу курстарының әзірлеушісі: «Саяси үдерістерді талдау мен болжамдаудың заманауи технологиялары», «Қазіргі әлемдегі этносаяси үдерістер» «Саяси маркетинг», «Жобаларды басқару», «Таңдамалы технологиялар» және т.б. Магистрлық және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік жүргізеді. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалында мынадай авторлық курстарды жүргізді: «Қазақстан Республикасындағы модернизациялау негіздері», «Ұлттық сананы модернизациялау контексіндегі рухани жаңғыру». 2004–2008 жылдары – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жанындағы Д14.20.03 Диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы. 300-ден астам еңбектің авторы, оның ішінде монографиялары (жеке авторлық және бірлескен авторлармен бірге), оқу құралдары мен халықаралық журналдарда, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар жинағында жарияланған мақалалары бар. «Қазақ диаспорасы ортасындағы Алаш орда философиясының қазіргі түсіндірілуі: жағдайы, бағалауы, сабақтары (әлеуметтік-тарихи талдау) халықаралық жобасының тең авторы (2010 г. тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). «Сөнбесін от алауы» ғылыми документалды ой-толғау фильмінің ғылыми кеңесшісі (2012 ж., жоба материалдары бойынша, тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). 2010 жылдан бері өткізілетін «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық жобасының бастамашыларының бірі (2010–2024). Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналған «Алаш философиясы – қазіргі жағдайы: толеранттылық, отансүйгіштік және азаматтық» ғылыми-гуманитарлық жобаның автор-құрастыру шысы (профессор, философия ғылымдарының докторы Т. Бурбаевпен бірге, 2015 ж.). «Жібек жолындағы сұқбаттар» халықаралық мәдениеттану жобасының тең авторы, «Жібек жолындағы жоба әңгімелерінің тарихы» деректі фильмінің ғылыми кеңесшісі (Алматы, 2017 ж., тең авторлар: М.М. Әуезов, Э.А. Цой). Мультимедиялық қосымшасы бар «Қазақстан халқы» интерактивті ғылыми-тарихи картасы» жобасын іске асыру синопсисінің автор-әзірлеушісі, сонымен қатар осы жобаның ғылыми кеңесшісі (2017 ж. тең автор: Б. Аяған). 2018–2020 зерттеулерді жылдарға арналған ғылыми гранттық қаржыландыру аясында «Н. Назарбаевтың қоғамдық келісім мен бірліктің қазақстандық моделі» ғылыми-зерттеу жобасының ғылыми қызметкері (ҚР Білім және ғылым министрлігінің А.А. Башмаков). Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің ҮЕҰ үшін сыйлықтар беру конкурсына (жоба жетекшісі) қатысқан. 2021 жылдың қорытындысы бойынша «Шаңырақ» ҚХА кафедралары қауымдастығы» РҚБ қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудағы белсенді қызметі үшін сыйлық алды. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің бес ғылыми-зерттеу жобасына қатысады. == Елеулі еңбектері == * Политическое измерение гражданского общества независимого Казахстана / Республика Казахстан: политическая модернизация (колл. монография). – Астана, 2008. - С.90-107. * Ассамблея народа Казахстана и межкультурный диалог / Отв.ред. Е.Тугжанов, Е. Пивовар / Редколлегия: А. Власов, А. Ревский, И. Агакишиев, Н. Калашникова. - Москва: ОО «Ол Би Принт», 2009. * Казахстанская модель межэтнической толерантности и общественного согласия Н.Назарбаева: электронная и печатная презентация (систематизированная и аналитическая версия) на 3-х языках. - Астана, 2009. (соавтор - Е.Л. Тугжанов). * ОБСЕ – Казахстан: опыт межэтнического взаимодействия в странах-участниках. - Астана, 2010. - 143 с. (соавторы - Е.Л. Тугжанов, С.К. Калмыков) /для участников Саммита ОБСЕ в Астане/. * Государственная этнополитика Казахстана: новые тренды: Метод. пособие на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова. – Астана: Академия государственного управления при Президенте РК, 2011. - 204 с. (соавтор-составитель - Ж.Х. Джунусова) ISBN 978-601-287-061-9. * Нұсұлтан Назарбаев: бейбітшілік және қоғамдық келісім идеясы: Кол. моногр. на каз., рус., анг. яз. / Соавторы: Е.Л. Тугжанов, А.А. Абдакимов, Н.П.Калашникова, С.В.Селиверстов, Н.Ж. Шаймерденова. - Астана: «Акарман-медиа», 2010. - 258 б. ISBN 978-601-7185-11-4. * Қазақстанның мемлекеттік этносаясаты: жаңа үрдістер: Әдістемелік құралы / Жалпы ред. басқарған Е.Л. Тоғжанов. - Астана: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, 2011. - 200 б. ISBN 978-601-287-061-9. * Казахстанская Магнитка: Время. Люди. Судьбы. Статьи, очерки, интервью, воспоминания, документы / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова / Авторы проекта - Л.Шашкова, Н.Калашникова. – Алматы: ИД «Жибек жолы», 2012. – 336 с.ISBN 978-601-294-089-3. * Императивы государственной политики Республики Казахстан. Аналитические материалы и методические рекомендации для государственных органов / Отв. ред. Н.П.Калашникова. – Астана, 2012. – 516 с. (на каз. и рус. яз.). ISBN 978-601-06-2064-3. * Из истории депортаций. Казахстан 1930-1935 гг.: Сборник документов / Ред. коллегия: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н. Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А.Капаева, В.Осипов, В. Шепель. - Алматы: «LEM», 2012. - 772 с. * Депортация народов в Казахстан в 1930-1950 гг.: общность истории (интервью с пострадавшими от депортаций в 1930-1950 годы в Казахстан) / Под общ. ред. Б.Ракишевой. - Астана, 2013. - 683 с. ISBN 978-601-280-461-4. * Астана – новый тренд образовательной интеграции в сфере государственной службы //Научный журнал «Евразия: аналитика и прогнозы». Тематический выпуск «Казахстанский опыт межэтнической и межконфессиональной толерантности для стран постсоветского пространства». - Москва. - 2013. - №4. – С.23-27. * Компетентностный подход в подготовке госслужащих корпуса «А»: международный опыт и перспективы внедрения новых форм // Государственное управление и государственная служба. Тема номера: «Стратегия «Казахстан-2050» - новый политический курс». - Астана: АГУ при Президенте РК. - 2013. - №1. – С.51-60. * Из истории депортаций. Казахстан 1935-1939 гг..: Сб-к док-в / Ред. кол.: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н.Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А. Капаева, Е.А. Кузнецов, Осипов, В. Шепель (отв.). - Алматы: «LEM», 2014. - 740 с. ISBN 978-601-239-341-5. * Ассамблея народа Казахстана: летопись двух десятилетий: Моногр. на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л.Тугжанова / Авторский коллектив: Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, В.С. Коробов, Н.У. Шаяхметов. - Астана, 2015. - 326 с. ISBN 978-601-7419-00-4. * Дружба народов в годы Великой отечественной войны: По страницам фронтовых газет: Сб. материалов на каз. и рус. яз. / Рук. проекта Е.Л. Тугжанов / Сост. Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, Ж.К. Симтиков, М.К. Сембинов. - Алматы, 2015. - 308 с. ISBN 978-601-7540-25-8. * Этносаяси сөздік / Этнополитический словарь/ Термины и понятия казахстанской политики и практики в сфере общественного согласия и межэтнической толерантности / Гл. ред. Е.Л.Тугжанов / Авторский коллектив: Е.Л.Тугжанов, Н.П.Калашникова, Г.К.Калмыков, В.А.Малиновский, Б.И.Ракишева, А.К.Садвокасова, Э.Д.Сулейменова, Ж.А.Жакупов, Н.Ж.Шаймерденова, Б.С.Капалбек, Г.Т.Тулегул. - Астана: Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2015. - 400 с. * Национальный аналитический обзор, посвященный казахстанской модели общественного согласия и единства. По итогам 25-летия Независимости Республики Казахстан / Под ред. Е.Л. Тугжанова. - Астана: ТОО "Kerulen KZ", 2016. - 128 с. ISBN 978-601-287-202-6. * Народ Казахстана: Энциклопедия: на каз. и рус. яз. / Гл.ред. Ж.Н. Тойбаева. - Алматы: «Казак энциклопедиясы», 2016. – 480 с. /в составе редакционной коллегии/ ISBN 978-601-7472-90-0. * Народ Казахстана: история и современность: Сборник текстовых приложений к Интерактивной научной исторической карте «Народ Казахстана» / Рук. проекта: З.Е.Кабульдинов, научные консультанты: Б.Г. Аяган, Н.П. Калашникова. – Алматы: Атамұра, 2017. – 300 с. ISBN 978-601-282-024-9. * Модернизация общественного сознания и ценностных ориентиров социума: Гл. 5 - Стр.199-242 (в составе авторского коллектива) / Коллективная монография: «Социальная модернизация Казахстана" / Г.С. Ныгыметов, М.М. Шибутов, Р.К. Кадыржанов и др. / Под общ. ред. Е.Ж. Бабакумарова. - Астана: Институт Евразийской интеграции, 2017. – 368 с. ISBN 978-9965-31-911-2. * Великие столицы – умные города: Сборник материалов межд. научной конф., посв. 20-летию Астаны – столицы Великой степи (27-28 июня 2018 года) / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. – Астана: Институт Евразийской интеграции, 2018. - 238 с. ISBN 978601-332-157-8. * Тезаурус основных политических понятий, терминов и понятий современной практики: Учебно-метод. мат-лы по политологии для вузов / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. - Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2018. - 92 с. ISBN 978-601-337-085-9. * Казахстанская модель общественного согласия и общенационального единства Н.А. Назарбаева: история и перспективы модернизации / Сборник научных трудов «круглого стола»: «Институт президентства как основа государственности Республики Казахстан" / Под общ. ред. А.М. Рахимжанова. – Астана: Библиотека Первого Президента Республики Казахстан – Елбасы, 2018. – 138 с. * Из истории депортаций. Казахстан. 1939-1945 гг.: Сборник документов / Под общ. редакцией Д.Ю. Абдукадыровой / Ред. коллегия: К.М. Абжанов, К.Ш. Алимгазинов (отв), Б.Г. Аяган, Б.О. Жангуттин, З.Е. Кабульдинов, Н.П.Калашникова, Г.В. Кан. - Алматы: Lem, 2019. - 708 с. ISBN 978-601-239-548-8. * Евразийская экономическая интеграция: энциклопедический справочник. К 25-летию Евразийского проекта 1994-2019 / Коллектив составителей. - Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, 2019. - 375 с. ISBN 978-601-337-126-6. * Пленарный доклад "Роль этноволонтерства в сохранении национального кода» / Межд. научно-практ. конф. «Модернизация общественного сознания и сохранение национального кода в контексте «Мәңгілік Ел», организованная научно-исследовательской группой в рамках проекта грантового финансирования Комитета науки Министерства образования и науки РК на тему «Казахстанская модель общенационального согласия и единства Н.Назарбаева в контексте модернизации общественного сознания» (Астана, ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 12 декабря 2018 года). - Астана, 2018. - С. 31-39. * "Рухани жаңғыру" : перспективные тренды // Научный журнал Казахстан - Спектр. - 2018. - №1(83). – С.18-36. ISSN 6318 (издание, рекомендованное ККСОН МОН РК). * Большая Евразия: новые тренды гуманитарного сотрудничества / Сб. материалов Межд. научно-практ. конф. «От идеи — к реальности: к 25-летию евразийской инициативы Нурсултана Назарбаева (Нур-Султан, 11 апреля 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. - С. 100-106. ISBN 978-601-7804-67-1. * Доклад на тему «Этнополитика и политология: от дискурса к практике» / Конгресс политологов Казахстана, со-модератор секции «Региональные политические процессы в Казахстане», руководитель редакционной группы по выработке рекомендаций Конгресса политологов (Нур-Султан, 28-29 мая 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. * Чингиз Айтматов  как символ духовного сближения и сотрудничества / "Чингиз Айтматов и современный мир": Сборник материалов Международной конференции / Мос. гос. ун-т имени М.В. Ломоносова,  Ин-т  стран Азии и Африки / Отв. ред. д-р ист. наук, проф. Ж.С. Сыздыкова. - М.: ООО «4 Принт», 2019. – .184-189. ISBN 978-5-6042126-2-2. * Family Policy in the Context of the Transition to Sustainable Development: A Comparative Analysis of Russia and Kazakhstan // International Journal of Criminology and Sociology. – 2020. – №9. – Р. 391-399. ISSN (online): 1929-4409. Индексируется в: Scopus (co-author: Z. Iskakova). * Консолидирующие проекты Ассамблеи народа Казахстана: общность истории и памяти // Вестник РГГУ. Серия Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения. – 2020. – №3. – С. 115−129 (индексируется в РИНЦ, ВАК РФ). ISSN 2686-7648.10.28995/2686-7648-2020-3-115-129. * Family Policy as a Power of Political Stability: Experience of Kazakhstan // Social Politics. – 2021. Volume Advance Article. – Feb 26. (co-authors: Z. Iskakova, M. Onychko, R. Salikzhanov, B. Smagambet, E. Otar, Z. Abetova). (co-author: Z. Iskakova) * Новые тренды взаимодействия государства и гражданского общества в контексте «Слышащего государства» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Журналистика. – 2021. – №2(135). – C.12-20. (соавтор: Д.Р. Айтмагамбетов). * История женских лагерей ХХ века и реабилитация. / Сборник материалов межд. научно-практ. Конф. «Вопросы реабилитации жертв массовых политических репрессий в Казахстане в 20-50-х гг. ХХ века: отечественный опыт и международная практика». – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 2021. – 220 с. * «Концепция «слышащего государства» К.К. Токаева: от идеи к реальному воплощению» /Материалы Всероссийского конгресса политологов «Россия и политический порядок в меняющемся мире: ценности, институты, перспективы: Москва, 16-18 декабря 2021 г. / Под общ. ред. О.В. Гаман Голутвиновой и др. – М.: Издат «Аспект Пресс», 2021 г. – 608 с. <nowiki>ISBN 978-5-7567-1170-7</nowiki> * Приграничное сотрудничество и народная дипломатия в укреплении межэтнических отношений: кейсы из практики /Мат-лы межд. научно-практ. конф. «Межэтническое согласие на современном этапе: опыт и задачи на будущее». – Тараз: ИП «Бейсенбекова», 2021. – 129 с. * Традиции Шелкового пути: современные этно- и социокультурные особенности (на примере Южного региона) // «Qazaqtany». – 2022. – №3(15). –С. 64-72 (совторы: А. Жусупова, М. Бурибаева) (индексируется в РИНЦ) * Брачность в Казахстане: ретроспективный анализ и тенденции // Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология. – 2022. – №4(141) (соавторы: Ж.А. Искакова, Э. Кауменова). * Политика исторической памяти в научно образовательных контекстах / «История. Память. Люди»: межд. научн. истор. конф. – Алматы, 2022. – С. 210-217 (соавтор: А.Ю. Тимощенко). * Казахстанские контексты этнополитики / «Политические вызовы и политический диалог в условиях глобальной турбулентности»: мат-лы Всероссийской конференции РАПН / Под ред. О.В. Гаман-Голутвиной, Л.В. Сморгунова, Л.Н. Тимофеевой. — М.: Аспект Пресс, 2022. — 536 с. (соавтор: Самат Нурбол). * Один пояс, один путь: новый тренд сближения цивилизаций // Казахстан–Спектор. – 2023. – №4. – Т. 108. Политика и общество (соавтор: Ван Лулу), журнал КОКСНВО. * Методология исследования националисти- ческого дискурса в полиэтнической среде // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(1). – С. 166-177. (соавторы: А.С. Жусупова), ВАК, РФ. * Нациестроительство в Казахстане: этно- конфессиональные контексты // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(3). – С. 159-167 (соавтор: К.А. Байтуреева), журнал ВАК, РФ. * Особенности брачно-семейного поведения в Южном регионе Казахстана // Вестник РГГУ. Серия «Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения». – 2023. – №3. – С. 10-24 (соавтор: Ж.А. Искакова) , журнал ВАК, РФ. * АЛЖИР: детские судьбы политических репрессий (фрагменты архивных материалов и устных историй) // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304-9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ю.Р. Арсланова) * Фактор этничности в репродуктивном поведении граждан Казахстана // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304 9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ж.А.Искакова ) * Казахстанский мартиролог:современные подходы освещения данных о политических репрессиях // «QAZAQTANÝ». – 2023. – 3 (19) 09. – С. 35-46.ISSN 2708-0897 РИНЦ / <nowiki>https://doi.org|</nowiki> 0009-008-2853-3446 (соавтор: Арсланова) * Aibek Kumysbekov, Natalya Kalashnikova, Alexandr Danilov, Assel Ayaganova, Preconditions and causes of inter-ethnic conflicts in Central Asia in RIVISTA DI STUDI SULLA SOSTENIBILITA 1/2024, pp 45-64, DOI: 10.3280/RISS2024-001004 Индексируется в: Scopus (co-author: Aibek KumysbekovAibek Kumysbekov). * Ethno-political contexts in the programs of political parties of Kazakhstan and China // Slovak international scientific journal. – 2024. – №85 Political Sciences. – P. 88-99 (co-author: Wang Lulu). * Особенности партийной системы в Китае Казахстане. Государственное управление и государственная служба, (1 (88), (2024). С.75-89. <nowiki>https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1193</nowiki> (соавтор: Ван, Л.), журнал КОКСНВО. * Влияние межэтнических отношений в Южном регионе Казахстана на общественную стабильность и национальное единство по результатам экспертного опроса». Научный журнал КОКСНВО РК «Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология 2024 г., №3, С. 124-14. (соавторы: Жусупова А.С, Ван Лулу). <nowiki>https://doi.org/10.32523/2616-6887/2024-148-3-124-141</nowiki>. * Динамика развития семьи в Казахстане. Казахстан-Спектр, 111(3). серия «Политика и общество. <nowiki>https://journal-ks.kisi.kz/index.php/ks/</nowiki> article/view/319.(2024). (соавторы: Ж., Алдангаркызы А., Гайнутдинова), журнал КОКСНВО == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі * Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі<ref>Справочник Научно-экспертного совета Ассамблеи народа Казахстана. Сайт Академии государственного управления при Президенте РК: https://www.apa.kz/download/ciiscr/NES-portfolio2018.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия мүшесі<ref>Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия туралы: https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801051605/https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 |date=2019-08-01 }}</ref> * «Астана-Байтерек» Әйелдер клубы» қоғамдық ұйымның мүшесі. == Отбасы == ''Әкесі'' - Неруш Павел Павлович (1917 жылы туылған) – Халхин-Гол шайқасының қатысушысы<ref>Халхин гол шайқасы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B</ref>, Ұлы Отан соғысының II топтағы ардагері<ref>Ұлы отан соғысы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B</ref>. [[File:Комсомольская юность.jpg|thumb|Неруш Виктор Павловичтің өмірбаяны мен қызметі туралы "Комсомольская юность, никогда ты не знала покоя" жинағында..."]] Соғыста алған жарақаттан кейін 1942 жылдан бастап 1981 жылға дейін - 39 жыл бойы - С.М. Киров атындағы Талды-Қорған қант зауытының жабдықтау бөлімінің бастығы, директордың орынбарасы лаузымында қызмет етті. Партиялық комитеттің мүшесі болған. Еңбек ерлері [[Нұрмолда Алдабергенов]]<nowiki/>пен, Злиха Тамшибаевамен және т.б. жақын дос болған. ''Анасы'' - Саколова Софья Яковлевна (1920 жылы туылған) балаларының тәрбиесімен айналысып соғыстағы жарақаттарымен өмір сүрген жолдасына қамқорлық жасаған. ''Ағалары'' - Неруш Виктор Павлович (1944 жылы туылған), Неруш Валерий Павлович (1946 жылы туылған), Неруш Сергей Павлович (1952 жылы туылған) – Қазақстанның дамуына үлкен үлес қосқан белгілі қоғам қайраткерлері: - Неруш Виктор Павлович он үш жылдан астам комсомолдық, партиялық, әкімшілік жұмыста қызмет еткен – ЛКЖО Гвардейск орталық комитетінің 1-ші хатшысы; Қазақстанның ЛКЖО ОК насихаттау бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Комсомолдың Талды-Қорған облыстық комитетінің 2-ші хатшысы; ҚР Қаржы министрлігі борышкерлермен жұмыс істеу комитетінің облыстық басқаруы басшысының орынбасары; «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының бас директоры болып аймаққа көптеген инвестияцияларды тартуға үлес қосқан. «Құрмет белгісі» орденінің және басқа мемлекеттік марапаттардың иегері. Оның өмірлік ұстанымы ретінде «Комсомол бізге беруді үйретті. Әлсізге – күшіңді, сүрінгенге – иығыңды, адасқанға – сенімділік пен сананың көңілділігін» деген түсінік болды; - Неруш Валерий Павлович аймақтық және республикалық деңгейдегі комсомолдық, партиялық жұмыста отыз жыл бойы қызмет атқарған; өмірінің көп жылдарын Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің дамуына арнаған (аймақтық және республикалық деңгейде, Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің Ұйымдастыру–бақылау басқармасының меңгерушісі (Алматы)); - Неруш Сергей Павлович Қазақстан Республикасы ішкі істер бөлімдерінде жедел жұмыста 20 жылдан астам қызмет еткен. ҚР ІІБ ұйымдасқан қылмыспен күресу басқармасының бастығы болған, Көкшетау облысының ІІБ бастығының орынбасары және т.б. лауазымды қызметтерде істеген. Жүзден астам аса қауыпты қылмыстардың ашылуына тікелей қатысқан, қылмыстық тергеудің үздік қызметкері болып танылған. «Милиция үздігі», «ІІМ мінсіз қызметі үшін» медальдарының және т.б. марапаттардың иесі. Қазақстанда «Жан сақшылар Қауымдастығын» құрудың бастауында тұрып оны халықаралық деңгейге жеткізді. Халықаралық жан сақшылар қауымдастығының күміс белгісінің иегері (1998 жылдан бері). 2013 жылы (дүниеден өтер алдында) оның ұлы - Неруш Вячеслав Сергеевич әкесінің «Неруш Сергей. Из жизни опера» атты кітабын шығарып, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ІІМ мұражайларына тапсырған. Бұл кітап қазіргі таңда полиция қызметкерлерін дайындауда үлкен қолданысқа ие. ''Қызы:'' Калашникова Анастасия Николаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, емдеу диетологиясы саласындағы сертификатталған маман. ''Ұлы:'' Калашников Никита Николаевич – құқықтану магистрі, он бес жылдан астам Қазақстанның кеден органдарында қызмет етіп келеді. Бес немересі бар: Софья, Эльхан, Даниил, Елизавета, Виктория. == Дереккөздер == 22xwnxh4omf890m63ftorn8m8myp09c 0 642887 3630985 3624252 2026-07-17T10:35:01Z Орын Толғанай 183532 3630985 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Атырауда үш облыстық''' — [[Атырау (газет)|«Атырау»]], «[[Прикаспийская коммуна]]», «[[Ар-Честь]]», бір қалалық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), «Қызылқоға» (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады. == Тарихы == Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келіп, олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері. 20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды. Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді. == Тәуелсіздік жылдары == Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стильдің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|thumb|оңға|600px|Атырау ақпарат]]тақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды. Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «[[Қазақстанкаспийшельф]]» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға [[аудандық газеттер]]і және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік [[баспахана]]сында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де, өз баспаханалары бар.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> <ref>Т. Жауыров. Аудан ақиқаты және жұмысшы-село тілшілері.-А,. 1977</ref> == Аудан газеттері == '''[[Кең Жылой|«Кең Жылыой»]]''' - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов. [[Мақат тынысы (газет)|'''«Мақат тынысы»''']] - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ. Берікқұлақов болды. [[Серпер (газет)|'''«Серпер»''']] - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. '''«[[Жайық шұғыласы]]»''' - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. '''[[Дендер (газет)|«Дендер»]]''' - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. [[Қызылқоға (газет)|'''«Қызылқоға»''']] - Қызылқоға аудандық газеті. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиев. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиевтен соң Теңдік Жауыров, Төлеубай Ысқақов, Ізни Нұрқасымов, Жолдығали Бақытов, Нұрлан Қабылов, Лес Жолдиевтер редакторлық қызметті жалғастырды. Олардың барлығы да аудан басылымын жоғары деңгейге көтерді деуге толық негіз бар. Айталық, жас кадрларды тәрбиелеп, шыңдады. Бүгінгі «Қызылқоға» газеті талай дарынды қаламгерлерді қанаттандырып, қияға ұшырды. Мереке Құлкенов, Мақсот Ізімов, Шолпан Ұғыбаева, Төлеген Жаңабаев, Әнуарбек Қосанов, Серік Жанғалиев, Қайрош Қабдешов, Әбілхан Төлеуішов, Мақат Хайруллин, Серік Қаражановтар «Қызылқоға» газетінен түлеп ұшқан түлектер. '''«[[Нарын таңы]]»''' - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. == Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары<ref>https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714191933/https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html |date=2020-07-14 }} Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары 2017 жылдың ақпан айы жағдайымен</ref> |- ! №!! атауы !! Меншік иесі !! Мерзімділігі |- | 1||«Атырау» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 2||«Прикаспийская коммуна» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 3||«Кең Жылой» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 4||"Нарын таңы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |5||"Жайық шұғыласы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 6|| "Серпер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |7 || "Дендер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |8 || "Қызылқоға" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |9 || "Мақат тынысы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |10|| "Атырау өңірінің энергетигі" газеті|| "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры|| аптасына 1 рет |- |11 || "Сахара" газеті || "Ар-честь" мекемесі || аптасына 1 рет |- |12 || "Мұнайлы Астана" газеті || "Издательский дом "Батыс" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 13|| "Алтын сақа" газеті || «Дәу бол» ЖШС || айына 1 рет |- | 14|| "Ақ Жайық" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 15|| "Городской парк" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 16|| «Жайық самалы» газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 17|| "Алтын ғасыр" газеті || «Демократияны қолдау Атырау орталығы» мемлекеттік емес мекемесі || аптасына 1 рет |- |18 || "Қайсар" газеті || Атырау облысының Прокуратурасы || айына 1 рет |- |19 || "Новатор" газеті || "АМӨЗ" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 20|| "Университет" газеті || Х.Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 2 айда 1 рет |- | 21|| "Студенттік өмір-студенческая жизнь" газеті || Атырау мұнай және газ университеті || айына 1 рет |- |22 || "ТШО жаңалықтары" газеті || "Теңізшевройл" ЖШС || айына 1 рет |- |23 || "Бизнес инфо Атырау + Актобе, Актау, Уральск" газеті || "Барыс" жарнама агентігі || аптасына 1 рет |- | 24|| "Квартал" газеті || "Квартал" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 25|| "Құлсары" газеті ||"Әбдіхалық Жәңкейұлы Сисенбердиев" ЖК || аптасына 1 рет |- |26 || "Мегаполис Атырау" газеті || "Нсангалиева" ЖК || аптасына 1 рет |- | 27|| "Жылой жарнамасы" газеті || "Білім" толық серіктестігі || аптасына 1 рет |- | 28|| "Алтын аймақ" газеті || "Қайрат" аймақтық қайырымдылық қоры" || аптасына 1 рет |- | 29|| "Мұнайлы Қазақстан" газеті || "Мұнайлы Қазақстан-Нефтяной Казахстан газеті" ЖШС || айына 1 рет |- | 30|| "Өркенді өңір" газеті || "СТУДИЯ ДИЛЬНАЗ" ЖК || аптасына 1 рет |- | 31||"Руханият әлемі" газеті|| Атырау облысы Дін істері басқармасының "Ақпараттық талдау орталығы" КММ||айына 2 рет |- |32 || «Ұстаздық еңбек» газеті || «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағының Атырау облыстық ұйымы» ҚБ (Атырау қаласы) || айына 2 рет |- |33 || "Мерейлі мекен" журналы || "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры || 3 айда 1 рет |- |34 || "Х.Досмұхамедов атындағы АМУ жаршысы" ғылыми журналы || Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 3 айда 1 рет |- |35 || "Вестник Атырауского института нефти и газа" журналы || Атырау мұнай және газ университеті|| 3 айда 1 рет |- |36 || Хабаршы-Вестник "Өрлеу" журналы || «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы «Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты» || 2 айда 1 рет |- |37 ||«Brandroom» журналы || «AISA» ЖШС || тоқсан сайын |- |38 || «Marco ECO DISCOUNTER» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |39 || «BAIZAAR» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |40 || "Молодежный портал города Атырау" ақпараттық агенттігі || "Инфо Центр" ҚБ || - |- | 41|| "NefteGaz.kz" ақпараттық агенттігі || "Инженерная компания "Нобель" ЖШС || - |- |42 || Аймақтық ақпараттық ресурс "ATPress" || "Атырау-Ақпарат" ЖШС || күн сайын |- | 43|| "www. deputatyrau.kz" ақпарат агенттігі || "Асыл өлке" қоғамдық бірлестігі || тәулік бойы |- | 44|| «Аймақтық ақпараттық ресурс atyrau-akparat» ақпарат агенттігі || «Атырау-Ақпарат» ЖШС|| тәулік бойы |- | 45|| "Тулепова" кабельдік операторы || "Мустахимус" ЖШС || тәулік бойы |- | 46|| "Токтар Бонус Системс" кабельдік операторы || "Токтар Бонус Системс" ЖШС || тәулік бойы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] [[Санат:Баспа сөз]] [[Санат:Журнал]] [[Санат:Редактор]] k3i8dhg2pqq2k78rgoxw4a40vmxbqmc 3630987 3630985 2026-07-17T10:41:40Z Орын Толғанай 183532 3630987 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Атырауда үш облыстық''' — [[Атырау (газет)|«Атырау»]], «[[Прикаспийская коммуна]]», «[[Ар-Честь]]», бір қалалық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), «Қызылқоға» (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады. == Тарихы == Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келіп, олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері. 20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды. Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді. == Тәуелсіздік жылдары == Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стильдің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|thumb|оңға|600px|Атырау ақпарат]]тақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды. Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «[[Қазақстанкаспийшельф]]» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға [[аудандық газеттер]]і және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік [[баспахана]]сында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де, өз баспаханалары бар.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> <ref>Т. Жауыров. Аудан ақиқаты және жұмысшы-село тілшілері.-А,. 1977</ref> == Аудан газеттері == '''[[Кең Жылой|«Кең Жылыой»]]''' - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов. [[Мақат тынысы (газет)|'''«Мақат тынысы»''']] - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ. Берікқұлақов болды. [[Серпер (газет)|'''«Серпер»''']] - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. '''«[[Жайық шұғыласы]]»''' - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. '''[[Дендер (газет)|«Дендер»]]''' - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. [[Қызылқоға (газет)|'''«Қызылқоға»''']] - Қызылқоға аудандық газеті. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиев. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиевтен соң Теңдік Жауыров, Төлеубай Ысқақов, Ізни Нұрқасымов, Жолдығали Бақытов, Нұрлан Қабылов, Лес Жолдиевтер редакторлық қызметті жалғастырды. Олардың барлығы да аудан басылымын жоғары деңгейге көтерді деуге толық негіз бар. Айталық, жас кадрларды тәрбиелеп, шыңдады. Бүгінгі «Қызылқоға» газеті талай дарынды қаламгерлерді қанаттандырып, қияға ұшырды. Мереке Құлкенов, Мақсот Ізімов, Шолпан Ұғыбаева, Төлеген Жаңабаев, Әнуарбек Қосанов, Серік Жанғалиев, Қайрош Қабдешов, Әбілхан Төлеуішов, Мақат Хайруллин, Серік Қаражановтар «Қызылқоға» газетінен түлеп ұшқан түлектер. <ref>{{cite web|urlhttps://qyzylqoga.kz/biz-turaly.html/=|title= «Қызылқоға» газетінің қысқаша тарихы|author=|date=|website=https://qyzylqoga.kz/biz-turaly.html|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> '''«[[Нарын таңы]]»''' - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. == Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары<ref>https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714191933/https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html |date=2020-07-14 }} Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары 2017 жылдың ақпан айы жағдайымен</ref> |- ! №!! атауы !! Меншік иесі !! Мерзімділігі |- | 1||«Атырау» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 2||«Прикаспийская коммуна» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 3||«Кең Жылой» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 4||"Нарын таңы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |5||"Жайық шұғыласы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 6|| "Серпер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |7 || "Дендер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |8 || "Қызылқоға" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |9 || "Мақат тынысы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |10|| "Атырау өңірінің энергетигі" газеті|| "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры|| аптасына 1 рет |- |11 || "Сахара" газеті || "Ар-честь" мекемесі || аптасына 1 рет |- |12 || "Мұнайлы Астана" газеті || "Издательский дом "Батыс" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 13|| "Алтын сақа" газеті || «Дәу бол» ЖШС || айына 1 рет |- | 14|| "Ақ Жайық" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 15|| "Городской парк" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 16|| «Жайық самалы» газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 17|| "Алтын ғасыр" газеті || «Демократияны қолдау Атырау орталығы» мемлекеттік емес мекемесі || аптасына 1 рет |- |18 || "Қайсар" газеті || Атырау облысының Прокуратурасы || айына 1 рет |- |19 || "Новатор" газеті || "АМӨЗ" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 20|| "Университет" газеті || Х.Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 2 айда 1 рет |- | 21|| "Студенттік өмір-студенческая жизнь" газеті || Атырау мұнай және газ университеті || айына 1 рет |- |22 || "ТШО жаңалықтары" газеті || "Теңізшевройл" ЖШС || айына 1 рет |- |23 || "Бизнес инфо Атырау + Актобе, Актау, Уральск" газеті || "Барыс" жарнама агентігі || аптасына 1 рет |- | 24|| "Квартал" газеті || "Квартал" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 25|| "Құлсары" газеті ||"Әбдіхалық Жәңкейұлы Сисенбердиев" ЖК || аптасына 1 рет |- |26 || "Мегаполис Атырау" газеті || "Нсангалиева" ЖК || аптасына 1 рет |- | 27|| "Жылой жарнамасы" газеті || "Білім" толық серіктестігі || аптасына 1 рет |- | 28|| "Алтын аймақ" газеті || "Қайрат" аймақтық қайырымдылық қоры" || аптасына 1 рет |- | 29|| "Мұнайлы Қазақстан" газеті || "Мұнайлы Қазақстан-Нефтяной Казахстан газеті" ЖШС || айына 1 рет |- | 30|| "Өркенді өңір" газеті || "СТУДИЯ ДИЛЬНАЗ" ЖК || аптасына 1 рет |- | 31||"Руханият әлемі" газеті|| Атырау облысы Дін істері басқармасының "Ақпараттық талдау орталығы" КММ||айына 2 рет |- |32 || «Ұстаздық еңбек» газеті || «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағының Атырау облыстық ұйымы» ҚБ (Атырау қаласы) || айына 2 рет |- |33 || "Мерейлі мекен" журналы || "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры || 3 айда 1 рет |- |34 || "Х.Досмұхамедов атындағы АМУ жаршысы" ғылыми журналы || Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 3 айда 1 рет |- |35 || "Вестник Атырауского института нефти и газа" журналы || Атырау мұнай және газ университеті|| 3 айда 1 рет |- |36 || Хабаршы-Вестник "Өрлеу" журналы || «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы «Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты» || 2 айда 1 рет |- |37 ||«Brandroom» журналы || «AISA» ЖШС || тоқсан сайын |- |38 || «Marco ECO DISCOUNTER» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |39 || «BAIZAAR» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |40 || "Молодежный портал города Атырау" ақпараттық агенттігі || "Инфо Центр" ҚБ || - |- | 41|| "NefteGaz.kz" ақпараттық агенттігі || "Инженерная компания "Нобель" ЖШС || - |- |42 || Аймақтық ақпараттық ресурс "ATPress" || "Атырау-Ақпарат" ЖШС || күн сайын |- | 43|| "www. deputatyrau.kz" ақпарат агенттігі || "Асыл өлке" қоғамдық бірлестігі || тәулік бойы |- | 44|| «Аймақтық ақпараттық ресурс atyrau-akparat» ақпарат агенттігі || «Атырау-Ақпарат» ЖШС|| тәулік бойы |- | 45|| "Тулепова" кабельдік операторы || "Мустахимус" ЖШС || тәулік бойы |- | 46|| "Токтар Бонус Системс" кабельдік операторы || "Токтар Бонус Системс" ЖШС || тәулік бойы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] [[Санат:Баспа сөз]] [[Санат:Журнал]] [[Санат:Редактор]] m8g79qurdln6stxov69ydytw9dcy5sj 3630993 3630987 2026-07-17T10:47:11Z Орын Толғанай 183532 3630993 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Атырауда үш облыстық''' — [[Атырау (газет)|«Атырау»]], «[[Прикаспийская коммуна]]», «[[Ар-Честь]]», бір қалалық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), «Қызылқоға» (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады. == Тарихы == Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келіп, олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері. 20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды. Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді. == Тәуелсіздік жылдары == Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стильдің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|thumb|оңға|600px|Атырау ақпарат]]тақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды. Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «[[Қазақстанкаспийшельф]]» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға [[аудандық газеттер]]і және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік [[баспахана]]сында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де, өз баспаханалары бар.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> <ref>Т. Жауыров. Аудан ақиқаты және жұмысшы-село тілшілері.-А,. 1977</ref> == Аудан газеттері == '''[[Кең Жылой|«Кең Жылыой»]]''' - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов. [[Мақат тынысы (газет)|'''«Мақат тынысы»''']] - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ. Берікқұлақов болды. [[Серпер (газет)|'''«Серпер»''']] - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. '''«[[Жайық шұғыласы]]»''' - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. '''[[Дендер (газет)|«Дендер»]]''' - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. [[Қызылқоға (газет)|'''«Қызылқоға»''']] - Қызылқоға аудандық газеті. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиев. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиевтен соң Теңдік Жауыров, Төлеубай Ысқақов, Ізни Нұрқасымов, Жолдығали Бақытов, Нұрлан Қабылов, Лес Жолдиевтер редакторлық қызметті жалғастырды. Олардың барлығы да аудан басылымын жоғары деңгейге көтерді деуге толық негіз бар. Айталық, жас кадрларды тәрбиелеп, шыңдады. Бүгінгі «Қызылқоға» газеті талай дарынды қаламгерлерді қанаттандырып, қияға ұшырды. Мереке Құлкенов, Мақсот Ізімов, Шолпан Ұғыбаева, Төлеген Жаңабаев, Әнуарбек Қосанов, Серік Жанғалиев, Қайрош Қабдешов, Әбілхан Төлеуішов, Мақат Хайруллин, Серік Қаражановтар «Қызылқоға» газетінен түлеп ұшқан түлектер. '''«[[Нарын таңы]]»''' - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. == Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары<ref>https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714191933/https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html |date=2020-07-14 }} Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары 2017 жылдың ақпан айы жағдайымен</ref> |- ! №!! атауы !! Меншік иесі !! Мерзімділігі |- | 1||«Атырау» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 2||«Прикаспийская коммуна» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 3||«Кең Жылой» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 4||"Нарын таңы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |5||"Жайық шұғыласы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 6|| "Серпер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |7 || "Дендер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |8 || "Қызылқоға" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |9 || "Мақат тынысы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |10|| "Атырау өңірінің энергетигі" газеті|| "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры|| аптасына 1 рет |- |11 || "Сахара" газеті || "Ар-честь" мекемесі || аптасына 1 рет |- |12 || "Мұнайлы Астана" газеті || "Издательский дом "Батыс" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 13|| "Алтын сақа" газеті || «Дәу бол» ЖШС || айына 1 рет |- | 14|| "Ақ Жайық" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 15|| "Городской парк" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 16|| «Жайық самалы» газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 17|| "Алтын ғасыр" газеті || «Демократияны қолдау Атырау орталығы» мемлекеттік емес мекемесі || аптасына 1 рет |- |18 || "Қайсар" газеті || Атырау облысының Прокуратурасы || айына 1 рет |- |19 || "Новатор" газеті || "АМӨЗ" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 20|| "Университет" газеті || Х.Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 2 айда 1 рет |- | 21|| "Студенттік өмір-студенческая жизнь" газеті || Атырау мұнай және газ университеті || айына 1 рет |- |22 || "ТШО жаңалықтары" газеті || "Теңізшевройл" ЖШС || айына 1 рет |- |23 || "Бизнес инфо Атырау + Актобе, Актау, Уральск" газеті || "Барыс" жарнама агентігі || аптасына 1 рет |- | 24|| "Квартал" газеті || "Квартал" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 25|| "Құлсары" газеті ||"Әбдіхалық Жәңкейұлы Сисенбердиев" ЖК || аптасына 1 рет |- |26 || "Мегаполис Атырау" газеті || "Нсангалиева" ЖК || аптасына 1 рет |- | 27|| "Жылой жарнамасы" газеті || "Білім" толық серіктестігі || аптасына 1 рет |- | 28|| "Алтын аймақ" газеті || "Қайрат" аймақтық қайырымдылық қоры" || аптасына 1 рет |- | 29|| "Мұнайлы Қазақстан" газеті || "Мұнайлы Қазақстан-Нефтяной Казахстан газеті" ЖШС || айына 1 рет |- | 30|| "Өркенді өңір" газеті || "СТУДИЯ ДИЛЬНАЗ" ЖК || аптасына 1 рет |- | 31||"Руханият әлемі" газеті|| Атырау облысы Дін істері басқармасының "Ақпараттық талдау орталығы" КММ||айына 2 рет |- |32 || «Ұстаздық еңбек» газеті || «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағының Атырау облыстық ұйымы» ҚБ (Атырау қаласы) || айына 2 рет |- |33 || "Мерейлі мекен" журналы || "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры || 3 айда 1 рет |- |34 || "Х.Досмұхамедов атындағы АМУ жаршысы" ғылыми журналы || Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 3 айда 1 рет |- |35 || "Вестник Атырауского института нефти и газа" журналы || Атырау мұнай және газ университеті|| 3 айда 1 рет |- |36 || Хабаршы-Вестник "Өрлеу" журналы || «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы «Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты» || 2 айда 1 рет |- |37 ||«Brandroom» журналы || «AISA» ЖШС || тоқсан сайын |- |38 || «Marco ECO DISCOUNTER» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |39 || «BAIZAAR» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |40 || "Молодежный портал города Атырау" ақпараттық агенттігі || "Инфо Центр" ҚБ || - |- | 41|| "NefteGaz.kz" ақпараттық агенттігі || "Инженерная компания "Нобель" ЖШС || - |- |42 || Аймақтық ақпараттық ресурс "ATPress" || "Атырау-Ақпарат" ЖШС || күн сайын |- | 43|| "www. deputatyrau.kz" ақпарат агенттігі || "Асыл өлке" қоғамдық бірлестігі || тәулік бойы |- | 44|| «Аймақтық ақпараттық ресурс atyrau-akparat» ақпарат агенттігі || «Атырау-Ақпарат» ЖШС|| тәулік бойы |- | 45|| "Тулепова" кабельдік операторы || "Мустахимус" ЖШС || тәулік бойы |- | 46|| "Токтар Бонус Системс" кабельдік операторы || "Токтар Бонус Системс" ЖШС || тәулік бойы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] [[Санат:Баспа сөз]] [[Санат:Журнал]] [[Санат:Редактор]] 0zfpze7kr7p5x0iv6z8qm8hjzyplnnh 3630997 3630993 2026-07-17T10:49:51Z Орын Толғанай 183532 3630997 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Атырауда үш облыстық''' — [[Атырау (газет)|«Атырау»]], «[[Прикаспийская коммуна]]», «[[Ар-Честь]]», бір қалалық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), «Қызылқоға» (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады. == Тарихы == Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келіп, олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері. 20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды. Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді. == Тәуелсіздік жылдары == Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стильдің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|thumb|оңға|600px|Атырау ақпарат]]тақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды. Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «[[Қазақстанкаспийшельф]]» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға [[аудандық газеттер]]і және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік [[баспахана]]сында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де, өз баспаханалары бар.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> <ref>Т. Жауыров. Аудан ақиқаты және жұмысшы-село тілшілері.-А,. 1977</ref> == Аудан газеттері == '''[[Кең Жылой|«Кең Жылыой»]]''' - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов. [[Мақат тынысы (газет)|'''«Мақат тынысы»''']] - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ. Берікқұлақов болды. [[Серпер (газет)|'''«Серпер»''']] - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. '''«[[Жайық шұғыласы]]»''' - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. '''[[Дендер (газет)|«Дендер»]]''' - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. [[Қызылқоға (газет)|'''«Қызылқоға»''']] - Қызылқоға аудандық газеті. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиев. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиевтен соң Теңдік Жауыров, Төлеубай Ысқақов, Ізни Нұрқасымов, Жолдығали Бақытов, Нұрлан Қабылов, Лес Жолдиевтер редакторлық қызметті жалғастырды. Олардың барлығы да аудан басылымын жоғары деңгейге көтерді деуге толық негіз бар. Айталық, жас кадрларды тәрбиелеп, шыңдады. Бүгінгі «Қызылқоға» газеті талай дарынды қаламгерлерді қанаттандырып, қияға ұшырды. Мереке Құлкенов, Мақсот Ізімов, Шолпан Ұғыбаева, Төлеген Жаңабаев, Әнуарбек Қосанов, Серік Жанғалиев, Қайрош Қабдешов, Әбілхан Төлеуішов, Мақат Хайруллин, Серік Қаражановтар «Қызылқоға» газетінен түлеп ұшқан түлектер.<ref>{{cite web|url=https://qyzylqoga.kz/biz-turaly.html|title=«Қызылқоға» газетінің қысқаша тарихы|author=|date=|website=qyzylqoga.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> '''«[[Нарын таңы]]»''' - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. == Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары<ref>https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714191933/https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html |date=2020-07-14 }} Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары 2017 жылдың ақпан айы жағдайымен</ref> |- ! №!! атауы !! Меншік иесі !! Мерзімділігі |- | 1||«Атырау» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 2||«Прикаспийская коммуна» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 3||«Кең Жылой» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 4||"Нарын таңы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |5||"Жайық шұғыласы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 6|| "Серпер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |7 || "Дендер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |8 || "Қызылқоға" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |9 || "Мақат тынысы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |10|| "Атырау өңірінің энергетигі" газеті|| "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры|| аптасына 1 рет |- |11 || "Сахара" газеті || "Ар-честь" мекемесі || аптасына 1 рет |- |12 || "Мұнайлы Астана" газеті || "Издательский дом "Батыс" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 13|| "Алтын сақа" газеті || «Дәу бол» ЖШС || айына 1 рет |- | 14|| "Ақ Жайық" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 15|| "Городской парк" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 16|| «Жайық самалы» газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 17|| "Алтын ғасыр" газеті || «Демократияны қолдау Атырау орталығы» мемлекеттік емес мекемесі || аптасына 1 рет |- |18 || "Қайсар" газеті || Атырау облысының Прокуратурасы || айына 1 рет |- |19 || "Новатор" газеті || "АМӨЗ" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 20|| "Университет" газеті || Х.Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 2 айда 1 рет |- | 21|| "Студенттік өмір-студенческая жизнь" газеті || Атырау мұнай және газ университеті || айына 1 рет |- |22 || "ТШО жаңалықтары" газеті || "Теңізшевройл" ЖШС || айына 1 рет |- |23 || "Бизнес инфо Атырау + Актобе, Актау, Уральск" газеті || "Барыс" жарнама агентігі || аптасына 1 рет |- | 24|| "Квартал" газеті || "Квартал" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 25|| "Құлсары" газеті ||"Әбдіхалық Жәңкейұлы Сисенбердиев" ЖК || аптасына 1 рет |- |26 || "Мегаполис Атырау" газеті || "Нсангалиева" ЖК || аптасына 1 рет |- | 27|| "Жылой жарнамасы" газеті || "Білім" толық серіктестігі || аптасына 1 рет |- | 28|| "Алтын аймақ" газеті || "Қайрат" аймақтық қайырымдылық қоры" || аптасына 1 рет |- | 29|| "Мұнайлы Қазақстан" газеті || "Мұнайлы Қазақстан-Нефтяной Казахстан газеті" ЖШС || айына 1 рет |- | 30|| "Өркенді өңір" газеті || "СТУДИЯ ДИЛЬНАЗ" ЖК || аптасына 1 рет |- | 31||"Руханият әлемі" газеті|| Атырау облысы Дін істері басқармасының "Ақпараттық талдау орталығы" КММ||айына 2 рет |- |32 || «Ұстаздық еңбек» газеті || «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағының Атырау облыстық ұйымы» ҚБ (Атырау қаласы) || айына 2 рет |- |33 || "Мерейлі мекен" журналы || "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры || 3 айда 1 рет |- |34 || "Х.Досмұхамедов атындағы АМУ жаршысы" ғылыми журналы || Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 3 айда 1 рет |- |35 || "Вестник Атырауского института нефти и газа" журналы || Атырау мұнай және газ университеті|| 3 айда 1 рет |- |36 || Хабаршы-Вестник "Өрлеу" журналы || «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы «Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты» || 2 айда 1 рет |- |37 ||«Brandroom» журналы || «AISA» ЖШС || тоқсан сайын |- |38 || «Marco ECO DISCOUNTER» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |39 || «BAIZAAR» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |40 || "Молодежный портал города Атырау" ақпараттық агенттігі || "Инфо Центр" ҚБ || - |- | 41|| "NefteGaz.kz" ақпараттық агенттігі || "Инженерная компания "Нобель" ЖШС || - |- |42 || Аймақтық ақпараттық ресурс "ATPress" || "Атырау-Ақпарат" ЖШС || күн сайын |- | 43|| "www. deputatyrau.kz" ақпарат агенттігі || "Асыл өлке" қоғамдық бірлестігі || тәулік бойы |- | 44|| «Аймақтық ақпараттық ресурс atyrau-akparat» ақпарат агенттігі || «Атырау-Ақпарат» ЖШС|| тәулік бойы |- | 45|| "Тулепова" кабельдік операторы || "Мустахимус" ЖШС || тәулік бойы |- | 46|| "Токтар Бонус Системс" кабельдік операторы || "Токтар Бонус Системс" ЖШС || тәулік бойы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] [[Санат:Баспа сөз]] [[Санат:Журнал]] [[Санат:Редактор]] ng6uyuepg2jzwudnwai8jn6egeckpto 0 644399 3630834 3418703 2026-07-17T05:27:40Z Шешен Исмаил 156114 /* */ 3630834 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Лаутаро Мартинес |туған күні = 22.08.1997 |сурет = Lautaro Martínez (cropped).jpg |сурет ені = 230px |бойы = 174 см<ref> https://www.inter.it/en/squadra/G1012/lautaro-martinez</ref> |азаматтығы = {{байрақ|Аргентина}} |позиция = [[шабуылшы]] |қазіргі клуб = {{ту|Италия}} [[Интернационале]] |номері = 10 |клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2018|{{ту|Аргентина}} [[Расинг (футбол клубы, Авельянеда)|Расинг (Авельянеда)]]|48 (22) |2018—|{{ту|Италия}} [[Интернационале]]|221 (109) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2016—2017|{{ту|Аргентина}} Аргентина U20|11 (7) |2018—|{{футбол|Аргентина}}|70 (32)}} |медальдары = {{турнир|[[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем Чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]}} {{турнир|[[Финалиссима]]}} {{медаль|Алтын|[[Финалиссима 2022|Лондон 2022]]}} {{турнир|[[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогы]]}} {{медаль|Қола|[[Футболдан Америка кубогы 2019|Бразилия 2019]]}} {{медаль|Алтын|[[Футболдан Америка кубогы 2021|Бразилия 2021]]}} }} '''Лаутаро Хавьер Мартинес''' ({{lang-es|Lautaro Javier Martínez}}; [[1997 жыл]]ы [[22 тамыз]]да туған<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/406625</ref>, [[Баия-Бланка]], [[Аргентина]]) — аргентиналық футболшы, "[[Интернационале]]" клубы мен [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина құрамасының]] шабуылшысы. Үш дүркін Италия чемпионы,екі дүркін әлем чемпионы. == Карьерасы == === Клубтық === 2015 жылы "[[Расинг (футбол клубы, Авельянеда)|Расинг Авальянеда]]" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Футболшының нәтижелілігі өте жоғары болды да (екі маусымда Аргентина чемпионатында 48 кездесуде 22 гол соқты) еуропалық клубтардың оған деген қызығушылығы пайда болды. 2018 жылы жазда "[[Интернационале|Интернационалеге]]" ауысты. Трансфер құны 25 млн. еуроға бағаланды. 2019 жылы отандасы [[Мауро Икарди]] футбол төңірегіндегі жанжалға байланысты клубтан кетті де, Лаутаро негізгі құрам ойыншысы атанды. Ал команда бапкері боп [[Антонио Конте]] келген соң негізгі құрамға біржола орнықты. === Ұлттық құрама === 2017 жылы жастар арасындағы Америка кубогына қатысып, алты кездесуде алаңға шықты. 2018 жылы 27 наурызда [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испанияға]] қарсы жолдастық ойында [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрама]] сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. [[Футболдан Америка кубогы 2019|2019 жылғы Америка кубогына]] қатысып, төрт кездесуде екі доп соқты. == Жетістіктері == === Командалық === * УЕФА Еуропа лигасының финалисі: 2019/20 * Әлем чемпионаты: 2022 * Америка кубогы: 2021, 2024 === Жеке === * Жастар арасындағы Америка чемпионатының үздік мергені: 2017 (5 гол) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/406625 Профилі] {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Аргентина футболшылары]] [[Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Расинг Авельянеда ФК ойыншылары]] [[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] 2ophrfwnue6lquyqk7g8f8zwpkj5dj2 3630835 3630834 2026-07-17T05:28:04Z Шешен Исмаил 156114 /* */ 3630835 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Лаутаро Мартинес |туған күні = 22.08.1997 |сурет = Lautaro Martínez (cropped).jpg |сурет ені = 230px |бойы = 174 см<ref> https://www.inter.it/en/squadra/G1012/lautaro-martinez</ref> |азаматтығы = {{байрақ|Аргентина}} |позиция = [[шабуылшы]] |қазіргі клуб = {{ту|Италия}} [[Интернационале]] |номері = 10 |клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2018|{{ту|Аргентина}} [[Расинг (футбол клубы, Авельянеда)|Расинг (Авельянеда)]]|48 (22) |2018—|{{ту|Италия}} [[Интернационале]]|221 (109) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2016—2017|{{ту|Аргентина}} Аргентина U20|11 (7) |2018—|{{футбол|Аргентина}}|70 (32)}} |медальдары = {{турнир|[[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем Чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]}} {{турнир|[[Финалиссима]]}} {{медаль|Алтын|[[Финалиссима 2022|Лондон 2022]]}} {{турнир|[[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогы]]}} {{медаль|Қола|[[Футболдан Америка кубогы 2019|Бразилия 2019]]}} {{медаль|Алтын|[[Футболдан Америка кубогы 2021|Бразилия 2021]]}} }} '''Лаутаро Хавьер Мартинес''' ({{lang-es|Lautaro Javier Martínez}}; [[1997 жыл]]ы [[22 тамыз]]да туған<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/406625</ref>, [[Баия-Бланка]], [[Аргентина]]) — аргентиналық футболшы, "[[Интернационале]]" клубы мен [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина құрамасының]] шабуылшысы. Үш дүркін Италия чемпионы, екі дүркін әлем чемпионы. == Карьерасы == === Клубтық === 2015 жылы "[[Расинг (футбол клубы, Авельянеда)|Расинг Авальянеда]]" клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Футболшының нәтижелілігі өте жоғары болды да (екі маусымда Аргентина чемпионатында 48 кездесуде 22 гол соқты) еуропалық клубтардың оған деген қызығушылығы пайда болды. 2018 жылы жазда "[[Интернационале|Интернационалеге]]" ауысты. Трансфер құны 25 млн. еуроға бағаланды. 2019 жылы отандасы [[Мауро Икарди]] футбол төңірегіндегі жанжалға байланысты клубтан кетті де, Лаутаро негізгі құрам ойыншысы атанды. Ал команда бапкері боп [[Антонио Конте]] келген соң негізгі құрамға біржола орнықты. === Ұлттық құрама === 2017 жылы жастар арасындағы Америка кубогына қатысып, алты кездесуде алаңға шықты. 2018 жылы 27 наурызда [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испанияға]] қарсы жолдастық ойында [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрама]] сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. [[Футболдан Америка кубогы 2019|2019 жылғы Америка кубогына]] қатысып, төрт кездесуде екі доп соқты. == Жетістіктері == === Командалық === * УЕФА Еуропа лигасының финалисі: 2019/20 * Әлем чемпионаты: 2022 * Америка кубогы: 2021, 2024 === Жеке === * Жастар арасындағы Америка чемпионатының үздік мергені: 2017 (5 гол) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/406625 Профилі] {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Аргентина футболшылары]] [[Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Расинг Авельянеда ФК ойыншылары]] [[Санат:Интернационале ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары]] [[Санат:Футболдан әлем чемпиондары]] mduafen4gn4u9xi5cjw7c442x1ydivm 0 652584 3631000 3595028 2026-07-17T10:51:52Z Қарақия ауданы 183547 3631000 wikitext text/x-wiki [[]]{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қараменде би |Шынайы есімі = Қараменде Мұратұлы |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туылған күні = |Туылған жері = [[Жаркент]] өңірі |Мансабы = [[би (тұлға)|би]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мұрат |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Нияз, Тыныбек, Бекұлы, Жақсыбай, Сады |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қараменде Мұратұлы''' (шамамен 17 ғасырдың соңы – 18 ғасырдың басы) — қазақтың [[Суан]] руынан шыққан тұңғыш биі. Ол үш жүздің басын қосқан жиындарда төбе би болған, хандармен терезесі тең қоғам қайраткері болып есептелген. Өз заманындағы соғыс өнерін игерген ірі әскер қолбасшысы, әйгілі батыр.<br><br>Әкесі Мұрат, [[Тоқарыстан]]<nowiki/>ның 4 баласының бірі болған. Өз кезегінде Мұраттың 6 баласы болған. Оның Байтөгей дегенінен басқа Нияз, Тыныбек, Бекқұлы, Жақсыбай, Сады есімді балаларын ел аузында “Бес Мұрат” деп атаған.<br><br>[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] ханның тұсында Қараменде мемлекет басқару ісіне араласқан, дипломатиялық қызмет атқарған ойшыл дана. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] құрған "[[Билер кеңесі|Билер кеңесінің]]" беделді мүшесі, атақты шешен.<br><br>Қараменде бидің қоғамдық-саяси, халықаралық деңгейдегі дипломатиялық қызметі қазақ-қалмақ қатынасының күрделенген тұсында көзге түседі. Халық арасында дағдарыс кездерінде бір билікке бағындырып, басшылық қасиеттерін көрсетеді.<ref>Өскенбай Ә.Р. "Қараменде шежіресі" - Алматы: "Асыл кітап", 2018 жыл. ISBN 978-601-7962-22-7 </ref><br><br>Төбе бидің атымен [[Жаркент]] өңірінде ''"Қараменденің белі"'', ''"Қараменденің сайы"'' деп аталатын жер аттары бар. ==Аңыздар== Қараменде Суан руының биі болып жүргенде Солтанғұл-Хангелдіні үйлендірмекші болып, Найман жеріне ертіп барады. Онда бір байдың ақылды қызы бар екенін естіп, үйінен барады. Байдың қызы қыз айттырушыларға ұнайды. Бірақ бай:<br> - Қайда, кімге тұрмысқа шығатынын өз қалауы біледі, - деп келісімін бермейді. Қыздың өзімен тілдесіп, анық жауабын алып қайтпақшы болған Қараменде мен Хангелді байдың үйінен түстенеді. Шайды қыз өз қолымен құяды. Қонақтардың қандай бұйымтаймен келгенінен хабардар болған қыз шай құйып отырғанда байқатпай шашын сипайды. Қараменде астына төсеп отырған аю терісін аяғынан басына дейін сипап қояды. Екінші кесеге шай құйған қыз қолындағы кесені биге ұсынбақ болып тұрып, қайтадан кесені еселеп, қайта беріпті. Кеседегі шайын ішіп біткен Қараменде қолындағы кесесін төңкеріп, үй иесі байға:<br> - Болды, біз келістік, енді бізді жолға сал, - дейді. Ауылдан ұзаған соң, Хангелді:<br> - Биеке, мен ештеңе ұқпадым. Сіз ешкіммен тілдеспей-ақ, "келістік, кетемін" дегеніӊіз қалай? - дейді. Сонда Қараменде:<br> - Сен байқамаған екенсің ғой. Біз жаңа қыз екеуміз шай үстінде келістік қой.<br> - Мен ешкімнің жақ ашып, сөйлескенін көргенім де, естігенім де жоқ қой?<br> - Біз ыммен сөйлестік.<br> - Қалайша?<br> - Шай құйып отырған қыз шашын сипады. Онысы: "Маған құда түсу үшін менің шашымдай қалың мал төлейсіңдер", - дегені еді. Мен астымдағы теріні сипап: "Аюдың жүнінде мал береміз", - дедім. Қыздың қолындағы шай құйылған кесені маған ұсынбақ болып тұрып қайта алып, еселеп, маған бергені - "келіспейін деп едім, келістім" дегені, - депті. <br> {{Center|♦♦♦}}<br> ... Жігіт жүрмекші болған соң Жидебайдың айтқаны: "Бес ауыз бір сөзім бар, алты ауыз бір сөзім бар". Осыларды бірімен - бірін шатастырмай ұғып ал", - деп таныстырады. Жидебайдың айтқан сөзін жігіт жаттап алады. <br> Бес ауыз бір сөзім:<br> Төрт нәрседен үміт бар,<br> Бір нәрседен үміт жоқ, - <br> Осыны айт. Алты ауыз бір сөзім:<br> Мұсылман жаудың қолында қалдым,<br> Бес атаның малын іздеп әуре болдым.<br> Алпыс ат үйір бермеді,<br> Жетпіс торғай шырылдайды,<br> Сексен балапан ұя басып жатыр.<br> Тоқсан жұмыртқаның қашан жарылары белгісіз.<br> Жаздың күні жайлауға қонған қалың елді аралай бірнеше күн жол жүріп, бағанағы жігіт Қарамендені іздеп табады.<br> Біраз күн жатып тынығып, ел жайлы, ер амандығына қаныққан жігіт қайтпақшы болады. Сонда Қараменде: "Жидекем тірі болса, маған басқа сәлем айтпады ма?" - деп сұрапты. Сонда жігіт батырдың сәлемін айтыпты. Қараменде шартта жүгініп отырып, көп ойланып-толғанады. Біраздан кейін:<br> - "Төрт нәрседен үміт бар" дегені, адам баласы төрт нәрседен үмітпен жүріп өтеді екен-ау:<br> Жас өсемін деп үмітті.<br> Жалғыз көбейемін деп үмітті,<br> Жарлы байимын деп үмітті,<br> Ауру жазыламын деп үмітті.<br> "Бір нәрседе үміт жоқ" дегені шіркін, көктемі мен жазы өтіп жапырағы қураған ағаштай, ұрты солып, жағы суалған кәріліктен ғана үміт жоқ екен, - дейді.<br> "Мұсылман жаудың қолында қалдым" дегені бірге жасасып, өмір сүрген, бір-біріне иістері сіңіскен жастық шақтың жолдасы - жұбайы қайтып, жесір болып, келін баласының қолына қарап қалған екен ғой. Екі елі аузына төрт елі қақпақ қойсын, балаға сонда ғана сыйымды болады, - депті.<br> "Бес атаның малын іздеп әуре болдым" дегені: Қайран батыр қартайып, көзі көр болған екен ғой. Жастан серік болған бес жолдасы: "Мәсуік, тәспік, орамал, бөкі, қамшы - болар. Осылардың басын құрап жинау үшін жан-жағын сипалап іздеп тапқанша, түске дейінгі уақыты өтеді екен ғой. Жанына жанқалта, төсіне төсқалта салдырып алсын депті. Ол уақыттағы қазақтың киімдеріне қалта салынбайды екен. "Алпыс ат үйір бермейді" дегені: алпыс жас ағайынды жауға беріспейтін қайрат-күштің қайтпайтын күші екен ғой. "Жетпіс торғай шырылдайды" дегені - жетпісте торғайдай ғана қуатым қалды дегені екен ғой. "Сексен балапан ұя басып жатыр" дегені - сексенде ұяда жатқан балапандай төсек тартып жаттым дегені екен ғой. "Тоқсан жұмыртқа қашан жарыларын білмеймін" дегені - тоқсаннан асқан жасым бар, бір аяғыммен қабірде, ажал қашан жетеді деп күтуде дегені екен ғой, - депті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ би-шешендері]] qt5flccqukxefzbuzemaxhpif7p4qnh 3631002 3631000 2026-07-17T10:53:13Z Қарақия ауданы 183547 3631002 wikitext text/x-wiki [[]]{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қараменде би |Шынайы есімі = Қараменде Мұратұлы |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туылған күні = |Туылған жері = [[Жаркент]] өңірі |Мансабы = [[би (тұлға)|би]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мұрат |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Нияз, Тыныбек, Бекұлы, Жақсыбай, Сады |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қараменде Мұратұлы''' (шамамен 17 ғасырдың соңы – 18 ғасырдың басы) — қазақтың [[Суан]] руынан шыққан тұңғыш биі. Ол үш жүздің басын қосқан жиындарда төбе би болған, хандармен терезесі тең қоғам қайраткері болып есептелген. Өз заманындағы соғыс өнерін игерген ірі әскер қолбасшысы, әйгілі батыр.<br><br>Әкесі Мұрат, [[Тоқарыстан]]<nowiki/>ның 4 баласының бірі болған. Өз кезегінде Мұраттың 6 баласы болған. Оның Байтөгей дегенінен басқа Нияз, Тыныбек, Бекқұлы, Жақсыбай, Сады есімді балаларын ел аузында “Бес Мұрат” деп атаған.<br><br>[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] ханның тұсында Қараменде мемлекет басқару ісіне араласқан, дипломатиялық қызмет атқарған ойшыл дана. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] құрған "[[Билер кеңесі|Билер кеңесінің]]" беделді мүшесі, атақты шешен.<br><br>[[Қараменде]] бидің қоғамдық-саяси, халықаралық деңгейдегі дипломатиялық қызметі қазақ-қалмақ қатынасының күрделенген тұсында көзге түседі. Халық арасында дағдарыс кездерінде бір билікке бағындырып, басшылық қасиеттерін көрсетеді.<ref>Өскенбай Ә.Р. "Қараменде шежіресі" - Алматы: "Асыл кітап", 2018 жыл. ISBN 978-601-7962-22-7 </ref><br><br>Төбе бидің атымен [[Жаркент]] өңірінде ''"Қараменденің белі"'', ''"Қараменденің сайы"'' деп аталатын жер аттары бар. ==Аңыздар== Қараменде Суан руының биі болып жүргенде Солтанғұл-Хангелдіні үйлендірмекші болып, Найман жеріне ертіп барады. Онда бір байдың ақылды қызы бар екенін естіп, үйінен барады. Байдың қызы қыз айттырушыларға ұнайды. Бірақ бай:<br> - Қайда, кімге тұрмысқа шығатынын өз қалауы біледі, - деп келісімін бермейді. Қыздың өзімен тілдесіп, анық жауабын алып қайтпақшы болған Қараменде мен Хангелді байдың үйінен түстенеді. Шайды қыз өз қолымен құяды. Қонақтардың қандай бұйымтаймен келгенінен хабардар болған қыз шай құйып отырғанда байқатпай шашын сипайды. Қараменде астына төсеп отырған аю терісін аяғынан басына дейін сипап қояды. Екінші кесеге шай құйған қыз қолындағы кесені биге ұсынбақ болып тұрып, қайтадан кесені еселеп, қайта беріпті. Кеседегі шайын ішіп біткен Қараменде қолындағы кесесін төңкеріп, үй иесі байға:<br> - Болды, біз келістік, енді бізді жолға сал, - дейді. Ауылдан ұзаған соң, Хангелді:<br> - Биеке, мен ештеңе ұқпадым. Сіз ешкіммен тілдеспей-ақ, "келістік, кетемін" дегеніӊіз қалай? - дейді. Сонда Қараменде:<br> - Сен байқамаған екенсің ғой. Біз жаңа қыз екеуміз шай үстінде келістік қой.<br> - Мен ешкімнің жақ ашып, сөйлескенін көргенім де, естігенім де жоқ қой?<br> - Біз ыммен сөйлестік.<br> - Қалайша?<br> - Шай құйып отырған қыз шашын сипады. Онысы: "Маған құда түсу үшін менің шашымдай қалың мал төлейсіңдер", - дегені еді. Мен астымдағы теріні сипап: "Аюдың жүнінде мал береміз", - дедім. Қыздың қолындағы шай құйылған кесені маған ұсынбақ болып тұрып қайта алып, еселеп, маған бергені - "келіспейін деп едім, келістім" дегені, - депті. <br> {{Center|♦♦♦}}<br> ... Жігіт жүрмекші болған соң Жидебайдың айтқаны: "Бес ауыз бір сөзім бар, алты ауыз бір сөзім бар". Осыларды бірімен - бірін шатастырмай ұғып ал", - деп таныстырады. Жидебайдың айтқан сөзін жігіт жаттап алады. <br> Бес ауыз бір сөзім:<br> Төрт нәрседен үміт бар,<br> Бір нәрседен үміт жоқ, - <br> Осыны айт. Алты ауыз бір сөзім:<br> Мұсылман жаудың қолында қалдым,<br> Бес атаның малын іздеп әуре болдым.<br> Алпыс ат үйір бермеді,<br> Жетпіс торғай шырылдайды,<br> Сексен балапан ұя басып жатыр.<br> Тоқсан жұмыртқаның қашан жарылары белгісіз.<br> Жаздың күні жайлауға қонған қалың елді аралай бірнеше күн жол жүріп, бағанағы жігіт Қарамендені іздеп табады.<br> Біраз күн жатып тынығып, ел жайлы, ер амандығына қаныққан жігіт қайтпақшы болады. Сонда Қараменде: "Жидекем тірі болса, маған басқа сәлем айтпады ма?" - деп сұрапты. Сонда жігіт батырдың сәлемін айтыпты. Қараменде шартта жүгініп отырып, көп ойланып-толғанады. Біраздан кейін:<br> - "Төрт нәрседен үміт бар" дегені, адам баласы төрт нәрседен үмітпен жүріп өтеді екен-ау:<br> Жас өсемін деп үмітті.<br> Жалғыз көбейемін деп үмітті,<br> Жарлы байимын деп үмітті,<br> Ауру жазыламын деп үмітті.<br> "Бір нәрседе үміт жоқ" дегені шіркін, көктемі мен жазы өтіп жапырағы қураған ағаштай, ұрты солып, жағы суалған кәріліктен ғана үміт жоқ екен, - дейді.<br> "Мұсылман жаудың қолында қалдым" дегені бірге жасасып, өмір сүрген, бір-біріне иістері сіңіскен жастық шақтың жолдасы - жұбайы қайтып, жесір болып, келін баласының қолына қарап қалған екен ғой. Екі елі аузына төрт елі қақпақ қойсын, балаға сонда ғана сыйымды болады, - депті.<br> "Бес атаның малын іздеп әуре болдым" дегені: Қайран батыр қартайып, көзі көр болған екен ғой. Жастан серік болған бес жолдасы: "Мәсуік, тәспік, орамал, бөкі, қамшы - болар. Осылардың басын құрап жинау үшін жан-жағын сипалап іздеп тапқанша, түске дейінгі уақыты өтеді екен ғой. Жанына жанқалта, төсіне төсқалта салдырып алсын депті. Ол уақыттағы қазақтың киімдеріне қалта салынбайды екен. "Алпыс ат үйір бермейді" дегені: алпыс жас ағайынды жауға беріспейтін қайрат-күштің қайтпайтын күші екен ғой. "Жетпіс торғай шырылдайды" дегені - жетпісте торғайдай ғана қуатым қалды дегені екен ғой. "Сексен балапан ұя басып жатыр" дегені - сексенде ұяда жатқан балапандай төсек тартып жаттым дегені екен ғой. "Тоқсан жұмыртқа қашан жарыларын білмеймін" дегені - тоқсаннан асқан жасым бар, бір аяғыммен қабірде, ажал қашан жетеді деп күтуде дегені екен ғой, - депті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ би-шешендері]] 1ks5a9tjjwblf5gta6wp027uy9zd6os 0 653066 3630995 3617683 2026-07-17T10:48:55Z Қарақия ауданы 183547 3630995 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық[[Еуропа]] мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] b9nzgm1vtzosruj5sa1vj3b0ab1bpid 3630996 3630995 2026-07-17T10:49:24Z Қарақия ауданы 183547 3630996 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. [[Еуропа]]лық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] 3rlhecsp2wil3we1uoattj6p68b5dt3 0 659971 3630961 3603605 2026-07-17T10:10:08Z Орын Толғанай 183532 3630961 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''[[Африка]] үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары Батыс Еуропа мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} a9sj0zvrhb5ag257w6as5mmbzwwzond 3630962 3630961 2026-07-17T10:11:02Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Орын Толғанай|Орын Толғанай]] ([[User talk:Орын Толғанай|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3582323 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''Африка үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары Батыс Еуропа мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eye0nkl8r737jq7ycoj4nhsogelzb0m 3630963 3630962 2026-07-17T10:12:31Z Орын Толғанай 183532 3630963 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''Африка үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары [[Батыс Еуропа]] мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t1efrsd5qykrzykhsxlx0t1co6o7iah 3630964 3630963 2026-07-17T10:13:59Z Орын Толғанай 183532 3630964 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''[[Африка]] үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары [[Батыс Еуропа]] мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l6jp6qfudrvxaxnkbujlc5akt6778yb 3630966 3630964 2026-07-17T10:15:19Z Орын Толғанай 183532 3630966 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''[[Африка]] үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар [[Африка]] жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары [[Батыс Еуропа]] мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kyfiihkywvqg4cjlpgrx6mhnk7fbx9z 3630967 3630966 2026-07-17T10:15:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Орын Толғанай|Орын Толғанай]] ([[User talk:Орын Толғанай|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3582323 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:ColonialAfrica.png|thumb|Еуропалық отаршыл державалар бақылайтын Африканың аймақтары (Бельгия, [[Британ империясы|Британия]], Француз, Германия, Италия, Португалия және Испания империялары)]] '''Африканың бөлінуі''', сондай-ақ '''Африка үшін жарыс''' немесе '''Африка үшін күрес''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] Scramble for Africa, [[француз тілі|фр.]] Partage de l'Afrique, [[португал тілі|порт.]] Partilha de África) — Африканың бөлінуі, сонымен қатар Африка үшін жарыс немесе Африка үшін күрес - бұл XIX ғасырдың ортасынан бастап [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына дейін [[Еуропа]]дағы империалистік державалардың [[Африка]]да зерттеу және әскери операциялар жүргізу үшін қарқынды бәсекелестік кезеңі, сайып келгенде, отаршылдық аумақтарды басып алуға бағытталған. Еуропалық отарлаушылардың көптеген себептері болды. Соның ішінде бүкіл континентте қол жетімді құнды ресурстарға ұмтылу, ұлттық билікті нығайту, еуропалық державалар арасындағы шиеленіс, діни миссионерлік құлшыныс және Африка елдерінің ішкі саясаты. ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Африканы бөлу кезінде еуропалық империялар арасындағы саяси және экономикалық бәсекелестік. Еуропалықтарға оған байланысты тікелей соғыстардан аулақ болуға мүмкіндік берді<ref>R. Robinson, J. Gallagher and A. Denny, Africa and the Victorians, London, 1965, p. 175.</ref>. XIX ғасырдың кейінгі жылдарында әскери ықпал мен экономикалық үстемдік арқылы" бейресми империализмнен " отаршылдық империализмге алып келген тікелей басқаруға көшу болды<ref>Kevin Shillington, History of Africa. Revised second edition (New York: Macmillan Publishers Limited, 2005), 301.</ref>. == Тарихы == 1840 жылға қарай еуропалық державалар Африка жағалауында шағын сауда бекеттерін құрды, бірақ олар теңіз жағасында болуды жөн көріп, құрлықты саудаға сирек пайдаланды<ref>Thomas Pakenham, The Scramble for Africa: White Man’s Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912 (1991) ch 1</ref>. XIX ғасырдың ортасында еуропалық зерттеушілер Шығыс және Орталық Африканың аудандарын картаға түсірді. 1870 жылдары Батыс Еуропа мемлекеттері Африка континентінің он пайызын ғана бақылап отырды. Олардың барлық территориялары жағалауға жақын орналасқан. Ең маңызды иеліктер Португалияға тиесілі [[Ангола]] мен [[Мозамбик]] болды. [[Ұлыбритания]]ға тиесілі [[Кап колониясы]]. [[Франция]] ұстаған [[Алжир]] болды.. Технологиялық жетістіктер еуропалықтардың сыртқы экспансиясына ықпал етті. Индустрияландыру көлік және байланыс саласында, әсіресе пароходтар, теміржолдар және телеграфтар түрінде қарқынды прогреске әкелді. Медициналық жетістіктер, әсіресе тропикалық ауруларға қарсы дәрі-дәрмектер де маңызды рөл атқарды. [[Хинин]]нің дамуы — [[безгек]]тің тиімді емі — еуропалықтар үшін тропиктің кең кеңістігін қол жетімді етті. 1872 жылы Ұлыбритания Португалияға тиесілі [[Делагоа]] шығанағының оңтүстік жартысына және 1823 жылы британдық капитан Оуэн мен [[кафр]] басшыларының бірі арасында жасалған келісімге сүйене отырып, іргелес аралдарға наразылық білдірді. Бірақ [[арбитраж]] судьяларға сайланған [[Мак-Магон]] 1875 жылы делагоаны португалдықтар үшін мойындады. Ұлыбритания Португалия үкіметін 1880 жылы [[Мапуту|Лоренс-Маркиш]]тегі келісім бойынша Делагоадан бас тартуға көндіре алды; бірақ Португалиядағы осы келісімнен туындаған тәртіпсіздіктер үкіметті одан бас тартуға мәжбүр етті<ref>https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Делагоа_или_Далагоа // https://ru.wikipedia.org/wiki Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. 1884 жылы [[Германдық империя]] Африканы бөлу үшін күреске кірісті. Ол Оранж өзенінен Португалия Анголасымен (Германияның Оңтүстік-Батыс Африка) шекарасына дейінгі территорияны [[протекторат]] деп жариялады. 1884 жылдың шілдесінде Германия Испания Гвинеясының солтүстік шекарасынан Калабарға дейінгі жағалауға протекторат жариялады және өзінің иеліктерін кеңейте бастады. Неміс Камерунын құрды, сонымен қатар Тогоға протекторат құрды. 1884-1885 жылдары Германияның Шығыс Африка компаниясы жергілікті тайпалармен келісім жасасып, Тана өзенінің сағасынан Гвардафуй мүйісіне дейінгі 1800 шақырымдық жағалаудың үстінен, оның ішінде Тананың төменгі ағысындағы Виту Сұлтанатының үстінен протекторатын жариялады. Ұлыбританияның бастамасымен осы территорияларды талап еткен тәуелді Занзибар сұлтаны наразылық білдірді, бірақ ол қабылданбады. Осыдан кейін Шығыс Африканың жағалауларының бөліктерін асығыс басып ала бастаған Императорлық британдық шығыс Африка компаниясы құрылды. Африканы отарлау ертерек болғанына қарамастан, ең күшті бәсекелестік жаңа империализм кезеңінде, әсіресе 1885 жылы Берлин конференциясының Бас заңы қабылданғаннан кейін дамыды. [[Оңтүстік Африка]]да 1880 жылдардың аяғынан бастап [[Сесил Родс|С.Родстың]] Британдық Оңтүстік Африка компаниясы [[Капа]]дан [[Каир]]ге теміржол салу идеясын алға тартқан кеңейтуді жүзеге асырды. 1888-1893 жылдары бұл рота [[Оңтүстік Родезия]] колониясын құра отырып, машона мен матабеле жерлерін жаулап алды; 1889 жылы [[Замбези өзені]]нің солтүстігі жаулап алынды, ол [[Солтүстік Родезия]] деп аталды. [[Португалия]]да [[Ангола]] мен [[Мозамбик]]ті біртұтас отарлық империяға біріктіру үшін Африка континентінің континентальды аймақтары арқылы үздіксіз отарлық иеліктердің «көпірін» құру жоспары болған, бірақ 1890 жылғы Британдық ультиматум Португалияны осы жобаны жүзеге асырудың келесі жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті. 1890 жылы Германия мен Ұлыбритания арасында осы екі державаның Африкадағы отарлық мүдделерін реттейтін Занзибар шарты жасалды. Британия-Бельгия келісім шартына сәйкес 1894 жылы 12 мамырда «Конго еркін мемлекеті» [[Ніл]]дің сол жағалауын [[Альберт көлі]]нен Фашодаға дейін алды, бірақ Франция мен Германияның қысымымен Франциямен 14 тамызда келісімге отырып, 1894 жылы солтүстікке қарай [[Убанги]]-[[Мбому]] сызығымен шектелуге тура келді. 1890 жылы 5 тамызда Батыс Африкада британдық-француздық келісімнен айыру туралы келісім жасалды, бұл британдықтардың [[Нигерия]]дан солтүстікке қарай кеңеюіне шек қойды. [[Того]] шекарасы 1886 жылы 28 шілдеде және 1899 жылы 14 қарашада ағылшын-герман келісімдері және 1898 жылы 27 шілдеде француз-герман келісімімен белгіленді. Германияның Камеруннан шығысқа қарай ілгерілеуі 1893 жылы 15 қарашада ағылшын-неміс шартымен және 1894 жылы 4 ақпанда француз-герман келісімімен тоқтатылды. «Африка үшін күрестің» шарықтау шегі болып 1898 жылы Ұлыбритания мен Францияны соғыс қарсаңына алып келген Фашода оқиғасы саналады. ХІХ ғасырдың аяғында «қара құрлықты» ресурстар көзі деп санайтын жас Италия мемлекеті Африканың бөлінуіне қосылды. Ол әсіресе әлсіреп жатқан [[Осман империясы]]ның африкалық иеліктері мен әлсіз мұсылман сұлтандықтары орналасқан [[Сомали түбегі|Африка Мүйізі]]нің территориясын қызықтырды (қараңыз: [[Итальяндық Сомали]] мен [[Италияндық Ливия]]). 1902 жылға қарай еуропалық державалар Африканың 90% бақылауында болды. Сахараның оңтүстігінде Африкадан тәуелсіздігін итальяндықтардан қорғаған [[Либерия]] ([[АҚШ]] қамқорлығымен) және [[Эфиопия]] ғана тәуелсіздігін сақтап қалды. 1910 жылы Бельгия королі [[Леопольд II]] 1908 жылы [[Конго еркін мемлекеті]]н Бельгия мемлекетіне сатқаннан кейін, [[Ладо анклавы]] [[Англия-Египет Суданы]]на өтті. Африканың отарлық бөлінуі [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған жылы [[Англия]] [[Египет]]ті ресми түрде қосып алған кезде аяқталды. Екі жыл бұрын [[Марокко]] [[Фес келісімі]] бойынша бөлініп, ал Италия [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде [[Ливия]]ны бақылауға алды. 1914 жылға қарай бүкіл континентте [[Эфиопия]] мен [[Либерия]] ғана еуропалықтардың бақылауынан тәуелсіз болды. == Карталар == [[File:Colonial Africa 1800 map.png|thumb|Африка 1800 ж.]] [[File:Colonial Africa 1870 map.png|thumb|Африка 1870 ж.]] [[File:Colonial Africa 1900 map.png|thumb|Африка 1900 ж.]] [[File:Colonial Africa 1914 map.png|thumb|Африка 1914 ж.]] [[File:Colonial Africa 1923 map.png|thumb|Африка 1923 ж.]] [[File:Scramble-for-Africa-1880-1913.png|thumb|1880 және 1913 жылдардағы Африканы салыстыру]] == Метрополиядағы Африка колониялары (1900 жылғы жағдай бойынша) == <big>'''Бельгия'''</big> [[Еркін Конго мемлекеті]] (1908 жылдан бастап [[Бельгиялық Конго]], қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) <big>'''Франция'''</big> [[Алжир]] [[Тунис]] [[Марокко]] '''Француздық Батыс Африка''' [[Мавритания]] [[Сенегал]] [[Француз Суданы]] (қазіргі [[Мали]]) [[Гвинея]] [[Кот-д'Ивуар]] [[Нигер]] [[Жоғарғы Вольта]] (қазіргі [[Буркина-Фасо]]) [[Дагомея]] (қазіргі [[Бенин]]) '''Француз Экваторлық Африка''' [[Габон]] Орта [[Конго]] (қазіргі [[Конго Республикасы]]) [[Убанги-Шари]] (қазіргі [[Орталық Африка Республикасы]]) [[Чад]] Француз [[Сомали]]і (қазіргі [[Джибути]]) [[Мадагаскар]] [[Комор аралдары]] <big>'''Германия (1919 жылға дейін)'''</big> '''Германдық Шығыс Африка''' [[Руанда-Урунди]] (1919 жылдан бастап [[Бельгия]] мандаты, қазіргі [[Бурунди]] және [[Руанда]]) [[Танганьика]] (1919 жылдан бастап [[Британия]] мандаты, қазір [[Танзания]] бөлігі) '''Германияның Оңтүстік-Батыс Африка''' (1919 жылдан бастап [[Оңтүстік Африка Одағы]]ның мандаты, қазіргі [[Намибия]]) '''Германияның Батыс Африка''' Неміс [[Камерун]]ы (1919 жылдан бастап [[Франция]] мандаты, қазіргі [[Камерун]]) [[Тоголенд]] (1919 ж. [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] арасындағы бөліну, қазіргі [[Того]]) <big>'''Италия'''</big> '''Итальяндық Солтүстік Африка''' (1934 жылдан бастап Ливия) [[Триполитания]] [[Киренаика]] [[Феццан]] [[Эритрея]] Итальяндық [[Сомали]] (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) <big>'''Португалия'''</big> [[Ангола]] [[Португалиялық Конго]] ([[Кабинда]]) - қазір [[Ангола]]ның [[эксклав]]ы [[Португалдық Шығыс Африка]] (қазіргі [[Мозамбик]]) [[Португал Гвинеясы]] (қазіргі [[Гвинея-Бисау]]) [[Кабо-Верде]] аралдары (қазіргі [[Кабо-Верде]]) [[Сан-Томе және Принсипи]] <big>'''Испания'''</big> Испан [[Сахара]]сы (қазіргі [[Батыс Сахара]] - [[БҰҰ]] шешімдеріне қайшы, [[Марокко]]ның бөлігі) [[Рио-де-Оро]] [[Сегиет эль-Хамра]] Испандық [[Марокко]] [[Сеута]] [[Мелилла]] Испандық Оңтүстік Марокко ([[Тарфая секторы]]) [[Ифни]] [[Рио-Муни]] (қазіргі [[Экваторлық Гвинея]] материгі) [[Фернандо-По]] (қазіргі [[Биоко]], [[Экваторлық Гвинея]]ның оқшауланған бөлігі) <big>'''Ұлыбритания'''</big> [[Англо-Египет Суданы]] '''Британдық Шығыс Африка''' [[Кения]] [[Уганда]] [[Занзибар]] (қазір [[Танзания]]ның бөлігі) Британдық Сомали (қазір ресми түрде [[Сомали]]ге кіреді) [[Оңтүстік Родезия]] (қазіргі [[Зимбабве]]) [[Солтүстік Родезия]] (қазіргі [[Замбия]]) [[Ньясаленд]] (қазіргі [[Малави]]) '''Британдық Оңтүстік Африка''' [[Кейп колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Наталь колониясы]] (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Қызғылт Сары Еркін Мемлекет]] (қазір [[Оңтүстік Африка]]ның бөлігі) [[Трансвааль]] колониясы (қазір Оңтүстік Африканың бөлігі) [[Бечуаналенд]] (қазіргі [[Ботсвана]]) [[Басутоленд]] (қазіргі [[Лесото]]) [[Свазиленд]] [[Гамбия]] [[Сейшел аралдары]] [[Сьерра-Леоне]] [[Маврикий]] [[Нигерия]] [[Алтын жағалау]] (қазіргі [[Гана]]) Египет <big>'''Тәуелсіз мемлекеттер'''</big> [[Либерия]] [[Абиссиния]] ([[Эфиопия]]) <big>'''Халықаралық аймақ (1923-1956)'''</big> [[Танжер]], Ұлыбритания, Франция, [[Германия]] және (1928 жылдан) Италия (қазіргі Марокконың бөлігі) бірлесіп басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eye0nkl8r737jq7ycoj4nhsogelzb0m 0 663395 3630989 3612253 2026-07-17T10:44:25Z Қарақия ауданы 183547 3630989 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сауда соғысы''' ({{lang-en|'''trade war'''}}), '''Сауда дауы<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Торговые обычаи}}</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Коммерческие суды}}</ref>''' ({{lang-de|'''Handelsstreit'''}}) — шетелдік нарықтарды жаулап алу(шабуылдық) немесе ұлттық экономиканы басып алудан сақтау(қорғаныс) мақсатында екі немесе одан да көп елдер арасында өткізілетін сауда бәсекелестігі. == Ерекшеліктер == Сауда соғыстарын өткізудің себептері мен әдістерін зерттеу әртүрлі ғылымдардың дәргейін, соның ішінде геоэкономика мен әлемдік экономиканы құрайды. Сауда соғысы ауқымды “әскери әрекеттер" аясында да өткізіле алады, ол экономикалық соғыс деп аталады. Шабуылдық сауда соғысын жүргізудің негізгі әдістері: * [[экспорт]]тық баж тарифтерінің төмендеуі, * экспорттық квоталардың жоғарылауы, * [[Демпинг|депингтік]] бағалардың қолданылуы, * айрықша жағдайларда экономикалық блокада мен [[эмбарго|эмбаргоның]] қолданылуы, * бәсекелестердің өнімдерін тұтынушыларға немесе экологияға зиянды екендігін жариялау. Қорғаныстық сауда соғысының тәсілдеріне сауда барьерлерінің тұрғызылуы жатады: * импорттық[[Импорт]] баж салықтарының артуы, * импорттық квоталардың төмендеуі, * импорттық тауарлардың ұлттық стандарттарға сай келуіне байланысты қиындықтардың пайда болуын көздейтін техникалық барьерлердің енгізілуі.<ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |title=Восемь стран НАТО поддержали Гренландию после заявления Трампа о тарифах. |archive-date=2026-01-18 |access-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118152421/https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |url-status=live }}</ref> == Мысалдар== * Қытай мен АҚШ арасындағы сауда соғысы (2018).<ref>[https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604093627/https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy |date=2021-06-04 }}</ref> ==Дереккөздер== c2oyii3t8okwasaj8spjravp205tgas 3630991 3630989 2026-07-17T10:45:29Z Қарақия ауданы 183547 3630991 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сауда соғысы''' ({{lang-en|'''trade war'''}}), '''Сауда дауы<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Торговые обычаи}}</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Коммерческие суды}}</ref>''' ({{lang-de|'''Handelsstreit'''}}) — шетелдік нарықтарды жаулап алу(шабуылдық) немесе ұлттық экономиканы басып алудан сақтау(қорғаныс) мақсатында екі немесе одан да көп елдер арасында өткізілетін сауда бәсекелестігі. == Ерекшеліктер == Сауда соғыстарын өткізудің себептері мен әдістерін зерттеу әртүрлі ғылымдардың дәргейін, соның ішінде геоэкономика мен әлемдік экономиканы құрайды. Сауда соғысы ауқымды “әскери әрекеттер" аясында да өткізіле алады, ол экономикалық соғыс деп аталады. Шабуылдық сауда соғысын жүргізудің негізгі әдістері: * [[экспорт]]тық баж тарифтерінің төмендеуі, * экспорттық квоталардың жоғарылауы, * [[Демпинг|депингтік]] бағалардың қолданылуы, * айрықша жағдайларда экономикалық блокада мен [[эмбарго|эмбаргоның]] қолданылуы, * бәсекелестердің өнімдерін тұтынушыларға немесе экологияға зиянды екендігін жариялау. Қорғаныстық сауда соғысының тәсілдеріне сауда барьерлерінің тұрғызылуы жатады: * [[импорт]]ық баж салықтарының артуы, * импорттық квоталардың төмендеуі, * импорттық тауарлардың ұлттық стандарттарға сай келуіне байланысты қиындықтардың пайда болуын көздейтін техникалық барьерлердің енгізілуі.<ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |title=Восемь стран НАТО поддержали Гренландию после заявления Трампа о тарифах. |archive-date=2026-01-18 |access-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118152421/https://news.mail.ru/politics/69466143/?from=swap&swap=3 |url-status=live }}</ref> == Мысалдар== * Қытай мен АҚШ арасындағы сауда соғысы (2018).<ref>[https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604093627/https://old.elorda.info/kk/analytics/view/kytay-men-aksh-arasyndagy-sauda-sogysy |date=2021-06-04 }}</ref> ==Дереккөздер== 9knqaug923kujik5bnartf98rhfkzud 4 675070 3630871 3630426 2026-07-17T07:01:16Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3630871 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88015||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96332||76646||11058||229||3386||234||110||5821||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||85260||80118||893||635||37||388||0||2885||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55562||30518||3588||368||5769||944||2238||4786||5201 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48794||40073||1763||102||628||17||11||4479||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38488||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|1nter pares}}||30813||28728||213||7||642||70||0||1427||146 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23962||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22671||21365||786||39||137||4||0||121||11 |- |14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13874||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |15||12||{{u|Sagzhan}}||21043||19705||430||43||226||11||0||328||87 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19423||10045||1353||41||6949||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17232||12260||224||7||135||162||8||2486||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11321||6853||508||0||102||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10144||7973||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8185||5756||27||5||1867||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7950||5420||978||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4429||3886||4||0||11||7||0||418||5 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||48||{{u|Makenzis}}||3715||3658||5||0||0||0||0||46||5 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||68||{{u|ShadZ01}}||3221||2557||350||110||105||0||0||4||0 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2901||1870||316||0||91||55||0||438||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2295||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||90||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||88||{{u|RaiymbekZh}}||2105||1789||8||0||20||0||0||81||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1609||1339||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1539||1347||0||0||7||0||0||123||9 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1532||1526||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||144||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||118||{{u|Ziv}}||1173||1100||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||139||{{u|Wikuiser}}||1079||782||142||0||63||0||43||18||4 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||143||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||140||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||142||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||145||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||872||755||15||0||9||0||0||4||0 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||141||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||726||752||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||676||667||0||1||0||0||0||6||1 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||173||{{u|Tuttiorchestra687}}||588||586||0||0||0||0||0||5||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] gws99onbzuajbbw48vioje5f6nirju0 4 675089 3631008 3630521 2026-07-17T11:00:54Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3631008 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515623||380100||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131248||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132492||127398||737||15||62||17||10||2859||1369 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119563||112797||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113634||1||0||0||0||0||0||113633||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105851||88195||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||88324||88324||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79299||79284||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50446||50153||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26601||22823||42||0||3648||2||0||64||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14589||13607||432||1||0||83||0||387||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7976||5420||978||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] gaux85xlx4sxp6t5wrnordjjmtefgyx 4 675116 3630573 3630203 2026-07-16T13:07:15Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3630573 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2638||42||0||60||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2326||102||13||200||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Орел Карл}}||1337||314||1||313||91||24||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|1nter pares}}||561||307||0||10||479||3||0||0||4 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||532||186||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||505||486||3||640||4708||32||15||3||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|Sagzhan}}||488||85||2||21||166||30||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |114||{{u|ShadZ01}}||201||23||0||34||81||59||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |246||{{u|MuratbekErkebulan}}||86||21||0||68||83||0||11||0||0 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|RaiymbekZh}}||77||43||5||1||11||0||0||0||1 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||40||0||1||1||9||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |400||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |401||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |403||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |404||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |405||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |410||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |411||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||37||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |420||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |422||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |433||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |461||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |463||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |466||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |468||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |476||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |484||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |487||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |493||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |529||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |530||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |542||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |545||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |546||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |547||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |552||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |559||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |562||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |565||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |573||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |575||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |579||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |580||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |587||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |589||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |597||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |603||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |605||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |609||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |629||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |634||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |661||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |665||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |666||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Gaukhar1980}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayazhan10}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |842||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |846||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |851||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |854||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |855||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |861||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |879||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |884||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |902||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |934||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |937||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |938||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |939||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |949||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |957||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |958||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |988||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |997||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1000||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1012||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1020||{{u|Kvazimodo}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1028||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1042||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1049||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1057||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1061||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1084||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1098||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1099||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1102||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1131||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1137||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1169||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1177||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1179||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1193||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1197||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1204||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1256||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1285||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1295||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1425||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1427||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1428||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1440||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1441||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1457||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1460||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1485||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1515||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1532||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1550||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1551||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1558||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Алмас Нурмаш}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Садықова Ақгүл}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1677||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1682||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1696||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1702||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1707||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||277||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] mjy34wnx4386up7dcxsr44g1iiv2bak 0 683391 3631035 3590893 2026-07-17T11:56:45Z Casserium 68287 /* */ 3631035 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Ұлытау облысы |елтаңба = Coat of arms of Ulytau Region.svg |карта = Ulytau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = KZ |облыс орталығы = [[Жезқазған]] |құрылған уақыты = [[8 маусым]] [[2022 жыл]] |аудандар саны = 2 |ауылдық округтер саны = 33 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 72 |тұрғыны = 220 886 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =17 |тығыздығы =1,17 |тығыздығы бойынша орны =17 |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (76,16%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (14,29%)}}, {{nobr| [[украиндар]] (2,96%)}}, {{nobr| [[немістер]] (1,25%)}}, {{nobr| [[татарлар]] (1,21%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (0,59%)}}, {{nobr| [[корейлер]] (0,48%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (3,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 188,9 мың |жер аумағы бойынша орны = 5- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = |ресми тілі = |әкімі = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, №1 |ISO 3166-2 коды = |телефон коды = |пошта индекстері = |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau?lang=kk Ұлытау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = }} '''Ұлытау облысы''' — 2022 жылғы 8 маусымда құрылған [[Орталық Қазақстан|Қазақстанның орталығындағы]] [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]].<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1973095-toqaevtyn-us-zana-oblystyn-quru-turaly-zarlygy-kusine-endi/ |title= Қазақстанда ресми түрде үш жаңа облыс құрылды |lang= kk}}</ref> Әкімшілік орталығы — [[Жезқазған]] қаласы. Ұлытау облысы оңтүстігінде [[Түркістан облысы|Түркістан]], оңтүстік-батысында [[Қызылорда облысы|Қызылорда]], оңтүстік-шығысында [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], батысында [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], солтүстік-батысында [[Қостанай облысы|Қостанай]], солтүстігінде және шығысында [[Қарағанды облысы|Қарағанды]] облыстарымен шектеседі. == Тарихы == 2022 жылғы 16 наурызда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламент палаталарының бірлескен отырысындағы Қазақстан халқына жолдауында [[Қарағанды облысы]]ның бөлігінен Ұлытау облысының құрылатынын айтты. {{дәйексөз|Бұрынғы Жезқазған облысының аумағында Ұлытау облысын құру қажет. Жезқазған қаласы қайтадан облыс орталығы болады. Бұл аймақта дербес облыс құру – экономикалық қана емес, рухани жағынан да маңызды шешім.|Қасым-Жомарт Тоқаев}} Облыс Қазақстан президентінің жарлығына сәйкес 2022 жылғы 8 маусымда құрылды. Айта кетерлігі, оның аумағы бұрынғы Жезқазған облысының аумағынан кішірек (1997 жылға дейін Шет, Ақтоғай аудандары, Балқаш және Приозерск қалалары да енген). == Әкімшілік-аумақтық құрылысы == [[File:Улытауская область.png|400px|thumb|Облыстың әкімшілік бөлінісі (2022 жыл)]] Облыс 2 аудан мен 3 облыстық маңызы бар қаладан тұрады: {| class="wikitable" ! № !! Әкімшілік бірлік !! Аумағы<br>км²<br>(1 қараша 2019)<ref>[https://saryarqanews.kz/sites/default/files/inline-images/B7AE9480-E725-4122-96B7-EF5DE5C917C8.jpeg Ұлытау облысының картасы]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Халық<br>саны<br>(1 қаңтар 2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru 2022 жылдың басына қарай Қарағанды облысының халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220504170749/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru |date=2022-05-04 }}</ref> !! Халық<br>тығыздығы<br>адам/км² |- | 1 || [[Жаңаарқа ауданы]] || 62 347,81 || 34 758 || 0,56 |- | 2 || [[Ұлытау ауданы]] || 122 931,05 || 12 351 || 0,10 |- | 3 || [[Жезқазған]] қаласы || 1 760,97 || 91 619 || 52,03 |- | 4 || [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы || 792,43 || 18 699 || 23,60 |- | 5 || [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы || 1 104,35 || 69 571 || 63,00 |- | || '''Барлығы''' || '''188 936,61''' || '''226 998''' || '''1,20''' |} 2024 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 221,3 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 175,5 мың адам (79,3%), ауылдықтар –45,8 мың адам (20,7%).<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанға 1916 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 2199 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2024 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 3488 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 6,7% аз), қайтыс болғандар саны 1572 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 2,1% көп). Теріс көші-қонның айырмасы қалыптасты және -2138 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда – 2020адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда– 8 адам (-134), ішкі көші-қонда – 2130 адам (-1886). 2025 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 219,5 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 174,4 мың адам (79,5%), ауылдықтар – 45,1 мың адам (20,5%).<ref name=":0" /> Халықтың табиғи өсімі 2025 жылғы қаңтар-қазанға 1495 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 1916 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2025 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 2996 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 14,1% аз), қайтыс болғандар саны 1501 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 4,5% аз).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Көші-қонның теріс айырмасы қалыптасты және -3330 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанда – -2138 адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда – -30 адам (-8), ішкі көші-қонда – -3300 адам (-2130). <ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> {{ПозКарта+|Қазақстан Ұлытау облысы|width=400|float=right|caption=Ұлытау облысының елді мекендері бір картада |places= {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезқазған]] |lat_deg = 47 |lat_min = 47 |lon_deg = 67 |lon_min = 42 |width = 490 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lon_deg = 67 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қаражал (қала)|Қаражал]] |lat_deg = 48 |lat_min = 02 |lon_deg = 70 |lon_min = 47 |width = 400 |float = left |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ұлытау (ауыл)|Ұлытау]] |lat_deg = 48 |lat_min = 39 |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |width = 300 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезді (кент)|Жезді]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 67 |lon_min = 19 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қарсақпай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 49 |lon_deg = 66 |lon_min = 13 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жаңаарқа]] |lat_deg = 48 |lat_min = 41 |lon_deg = 71 |lon_min = 38 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ералиев ауылы|Ералиев]] |lat_deg = 48 |lat_min = 38 |lon_deg = 70 |lon_min = 22 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кирово (Ұлытау облысы)|Кирово]] |lat_deg = 48 |lat_min = 51 |lon_deg = 71 |lon_min = 59 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қылыш (ауыл)|Қылыш]] |lat_deg = 47 |lat_min = 58 |lon_deg = 71 |lon_min = 03 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Байғұл (ауыл)|Байғұл]] |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lon_deg = 70 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Айшырақ]] |lat_deg = 47 |lat_min = 43 |lon_deg = 71 |lon_min = 36 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Үңгірлі (ауыл)|Үңгірлі]] |lat_deg = 49 |lat_min = 21 |lon_deg = 67 |lon_min = 01 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Талдықұдық (Ұлытау облысы)|Талдықұдық]] |lat_deg = 48 |lat_min = 26 |lon_deg = 65 |lon_min = 40 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Нарөлген (ауыл)|Нарөлген]] |lat_deg = 47 |lat_min = 24 |lon_deg = 64 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Құлжанбай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 30 |lon_deg = 64 |lon_min = 09 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қызылүй (Жангелдин ауылдық округі)|Қызылүй]] |lat_deg = 48 |lat_min = 07 |lon_deg = 65 |lon_min = 20 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Малшыбай]] |lat_deg = 48 |lat_min = 23 |lon_deg = 67 |lon_min = 51 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Теректі (Ұлытау облысы)|Теректі]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 68 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Түйемойнақ (Жезқазған қалалық әкімдігі)|Түйемойнақ]] |lat_deg = 48 |lat_min = 10 |lon_deg = 69 |lon_min = 06 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ақкеңсе]] |lat_deg = 46 |lat_min = 48 |lon_deg = 68 |lon_min = 18 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кенжебайсамай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 55 |lon_deg = 69 |lon_min = 52 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} }} == Еңбек және табыс == 2024 жылғы IІI тоқсанда жұмыссыздар саны 4088 адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшіне қарағанда 4,1% құрады. 2024 жылдың 1 қарашаға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 2211 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы IІI тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 515 543 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы IІI тоқсанға 9,4% құрады. 2024 жылғы IІI тоқсанда нақты жалақы индексі 102,7% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда облыс халқының  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 283 878 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 14,8%-ға жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 6,8%. == Экономика == 2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 798 910,2 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,1% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 68%, қызметтер көрсету – 25,3% құрады. Тұтыну бағасының индексі 2024 жылдың қарашасында 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 106,6% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 3,1%, азық-түлік емес тауарлардың бағасы – 7,6%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 11,3% өсті. 2023 жылдың желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылдың қарашасында өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 1,9% арзандады. 2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 100 565,7 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5%-ға көп. 2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 110 875,2 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3%құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 50,8 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 32,7% азайды, оның ішінде экспорт – 14,3 млн. АҚШ долларын (54,5% аз), импорт – 36,5 млн. АҚШ долларын құрады (17,2% азайды).    == Әкімдерінің тізімі == # [[Берік Әбдіғалиұлы]] (11 маусым 2022 – 9 қазан 2024) # [[Дастан Адайұлы Рыспеков]] (9 қазан 2024 жылдан бастап) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Ұлытау облысы}} [[Санат:Ұлытау облысы]] nty9r5qataa5ckftugo7o103w9mbrwo 3631036 3631035 2026-07-17T11:57:47Z Casserium 68287 /* */ 3631036 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Ұлытау облысы |елтаңба = Coat of arms of Ulytau Region.svg |карта = Ulytau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = KZ |облыс орталығы = [[Жезқазған]] |құрылған уақыты = [[8 маусым]] [[2022 жыл]] |аудандар саны = 2 |ауылдық округтер саны = 33 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 72 |тұрғыны = 220 886 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =17 |тығыздығы =1,17 |тығыздығы бойынша орны =17 |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (76,16%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (14,29%)}}, {{nobr| [[украиндар]] (2,96%)}}, {{nobr| [[немістер]] (1,25%)}}, {{nobr| [[татарлар]] (1,21%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (0,59%)}}, {{nobr| [[корейлер]] (0,48%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (3,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 188,9 мың |жер аумағы бойынша орны = 5- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = |ресми тілі = |әкімі = [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, №1 |ISO 3166-2 коды = |телефон коды = |пошта индекстері = |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau?lang=kk Ұлытау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = }} '''Ұлытау облысы''' — 2022 жылғы 8 маусымда құрылған [[Орталық Қазақстан|Қазақстанның орталығындағы]] [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]].<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1973095-toqaevtyn-us-zana-oblystyn-quru-turaly-zarlygy-kusine-endi/ |title= Қазақстанда ресми түрде үш жаңа облыс құрылды |lang= kk}}</ref> Әкімшілік орталығы — [[Жезқазған]] қаласы. Ұлытау облысы оңтүстігінде [[Түркістан облысы|Түркістан]], оңтүстік-батысында [[Қызылорда облысы|Қызылорда]], оңтүстік-шығысында [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], батысында [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], солтүстік-батысында [[Қостанай облысы|Қостанай]], солтүстігінде және шығысында [[Қарағанды облысы|Қарағанды]] облыстарымен шектеседі. == Тарихы == 2022 жылғы 16 наурызда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламент палаталарының бірлескен отырысындағы Қазақстан халқына жолдауында [[Қарағанды облысы]]ның бөлігінен Ұлытау облысының құрылатынын айтты. {{дәйексөз|Бұрынғы Жезқазған облысының аумағында Ұлытау облысын құру қажет. Жезқазған қаласы қайтадан облыс орталығы болады. Бұл аймақта дербес облыс құру – экономикалық қана емес, рухани жағынан да маңызды шешім.|Қасым-Жомарт Тоқаев}} Облыс Қазақстан президентінің жарлығына сәйкес 2022 жылғы 8 маусымда құрылды. Айта кетерлігі, оның аумағы бұрынғы Жезқазған облысының аумағынан кішірек (1997 жылға дейін Шет, Ақтоғай аудандары, Балқаш және Приозерск қалалары да енген). == Әкімшілік-аумақтық құрылысы == [[File:Улытауская область.png|400px|thumb|Облыстың әкімшілік бөлінісі (2022 жыл)]] Облыс 2 аудан мен 3 облыстық маңызы бар қаладан тұрады: {| class="wikitable" ! № !! Әкімшілік бірлік !! Аумағы<br>км²<br>(1 қараша 2019)<ref>[https://saryarqanews.kz/sites/default/files/inline-images/B7AE9480-E725-4122-96B7-EF5DE5C917C8.jpeg Ұлытау облысының картасы]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Халық<br>саны<br>(1 қаңтар 2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru 2022 жылдың басына қарай Қарағанды облысының халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220504170749/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru |date=2022-05-04 }}</ref> !! Халық<br>тығыздығы<br>адам/км² |- | 1 || [[Жаңаарқа ауданы]] || 62 347,81 || 34 758 || 0,56 |- | 2 || [[Ұлытау ауданы]] || 122 931,05 || 12 351 || 0,10 |- | 3 || [[Жезқазған]] қаласы || 1 760,97 || 91 619 || 52,03 |- | 4 || [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы || 792,43 || 18 699 || 23,60 |- | 5 || [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы || 1 104,35 || 69 571 || 63,00 |- | || '''Барлығы''' || '''188 936,61''' || '''226 998''' || '''1,20''' |} 2024 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 221,3 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 175,5 мың адам (79,3%), ауылдықтар –45,8 мың адам (20,7%).<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанға 1916 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 2199 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2024 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 3488 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 6,7% аз), қайтыс болғандар саны 1572 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 2,1% көп). Теріс көші-қонның айырмасы қалыптасты және -2138 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда – 2020адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда– 8 адам (-134), ішкі көші-қонда – 2130 адам (-1886). 2025 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 219,5 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 174,4 мың адам (79,5%), ауылдықтар – 45,1 мың адам (20,5%).<ref name=":0" /> Халықтың табиғи өсімі 2025 жылғы қаңтар-қазанға 1495 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 1916 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2025 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 2996 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 14,1% аз), қайтыс болғандар саны 1501 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 4,5% аз).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Көші-қонның теріс айырмасы қалыптасты және -3330 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанда – -2138 адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда – -30 адам (-8), ішкі көші-қонда – -3300 адам (-2130). <ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> {{ПозКарта+|Қазақстан Ұлытау облысы|width=400|float=right|caption=Ұлытау облысының елді мекендері бір картада |places= {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезқазған]] |lat_deg = 47 |lat_min = 47 |lon_deg = 67 |lon_min = 42 |width = 490 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lon_deg = 67 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қаражал (қала)|Қаражал]] |lat_deg = 48 |lat_min = 02 |lon_deg = 70 |lon_min = 47 |width = 400 |float = left |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ұлытау (ауыл)|Ұлытау]] |lat_deg = 48 |lat_min = 39 |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |width = 300 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезді (кент)|Жезді]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 67 |lon_min = 19 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қарсақпай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 49 |lon_deg = 66 |lon_min = 13 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жаңаарқа]] |lat_deg = 48 |lat_min = 41 |lon_deg = 71 |lon_min = 38 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ералиев ауылы|Ералиев]] |lat_deg = 48 |lat_min = 38 |lon_deg = 70 |lon_min = 22 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кирово (Ұлытау облысы)|Кирово]] |lat_deg = 48 |lat_min = 51 |lon_deg = 71 |lon_min = 59 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қылыш (ауыл)|Қылыш]] |lat_deg = 47 |lat_min = 58 |lon_deg = 71 |lon_min = 03 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Байғұл (ауыл)|Байғұл]] |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lon_deg = 70 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Айшырақ]] |lat_deg = 47 |lat_min = 43 |lon_deg = 71 |lon_min = 36 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Үңгірлі (ауыл)|Үңгірлі]] |lat_deg = 49 |lat_min = 21 |lon_deg = 67 |lon_min = 01 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Талдықұдық (Ұлытау облысы)|Талдықұдық]] |lat_deg = 48 |lat_min = 26 |lon_deg = 65 |lon_min = 40 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Нарөлген (ауыл)|Нарөлген]] |lat_deg = 47 |lat_min = 24 |lon_deg = 64 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Құлжанбай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 30 |lon_deg = 64 |lon_min = 09 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қызылүй (Жангелдин ауылдық округі)|Қызылүй]] |lat_deg = 48 |lat_min = 07 |lon_deg = 65 |lon_min = 20 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Малшыбай]] |lat_deg = 48 |lat_min = 23 |lon_deg = 67 |lon_min = 51 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Теректі (Ұлытау облысы)|Теректі]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 68 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Түйемойнақ (Жезқазған қалалық әкімдігі)|Түйемойнақ]] |lat_deg = 48 |lat_min = 10 |lon_deg = 69 |lon_min = 06 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ақкеңсе]] |lat_deg = 46 |lat_min = 48 |lon_deg = 68 |lon_min = 18 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кенжебайсамай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 55 |lon_deg = 69 |lon_min = 52 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} }} == Еңбек және табыс == 2024 жылғы IІI тоқсанда жұмыссыздар саны 4088 адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшіне қарағанда 4,1% құрады. 2024 жылдың 1 қарашаға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 2211 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы IІI тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 515 543 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы IІI тоқсанға 9,4% құрады. 2024 жылғы IІI тоқсанда нақты жалақы индексі 102,7% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда облыс халқының  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 283 878 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 14,8%-ға жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 6,8%. == Экономика == 2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 798 910,2 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,1% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 68%, қызметтер көрсету – 25,3% құрады. Тұтыну бағасының индексі 2024 жылдың қарашасында 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 106,6% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 3,1%, азық-түлік емес тауарлардың бағасы – 7,6%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 11,3% өсті. 2023 жылдың желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылдың қарашасында өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 1,9% арзандады. 2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 100 565,7 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5%-ға көп. 2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 110 875,2 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3%құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 50,8 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 32,7% азайды, оның ішінде экспорт – 14,3 млн. АҚШ долларын (54,5% аз), импорт – 36,5 млн. АҚШ долларын құрады (17,2% азайды).    == Әкімдерінің тізімі == # [[Берік Әбдіғалиұлы]] (11 маусым 2022 – 9 қазан 2024) # [[Дастан Адайұлы Рыспеков]] (9 қазан 2024 жылдан бастап) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Ұлытау облысы}} [[Санат:Ұлытау облысы]] 1a3vv8z8ljuo9oy0n21ktut0lrm1oel 3631037 3631036 2026-07-17T11:58:27Z Casserium 68287 /* Әкімдерінің тізімі */ 3631037 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Ұлытау облысы |елтаңба = Coat of arms of Ulytau Region.svg |карта = Ulytau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = KZ |облыс орталығы = [[Жезқазған]] |құрылған уақыты = [[8 маусым]] [[2022 жыл]] |аудандар саны = 2 |ауылдық округтер саны = 33 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 72 |тұрғыны = 220 886 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =17 |тығыздығы =1,17 |тығыздығы бойынша орны =17 |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (76,16%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (14,29%)}}, {{nobr| [[украиндар]] (2,96%)}}, {{nobr| [[немістер]] (1,25%)}}, {{nobr| [[татарлар]] (1,21%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (0,59%)}}, {{nobr| [[корейлер]] (0,48%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (3,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 188,9 мың |жер аумағы бойынша орны = 5- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = |ресми тілі = |әкімі = [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, №1 |ISO 3166-2 коды = |телефон коды = |пошта индекстері = |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau?lang=kk Ұлытау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = }} '''Ұлытау облысы''' — 2022 жылғы 8 маусымда құрылған [[Орталық Қазақстан|Қазақстанның орталығындағы]] [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]].<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1973095-toqaevtyn-us-zana-oblystyn-quru-turaly-zarlygy-kusine-endi/ |title= Қазақстанда ресми түрде үш жаңа облыс құрылды |lang= kk}}</ref> Әкімшілік орталығы — [[Жезқазған]] қаласы. Ұлытау облысы оңтүстігінде [[Түркістан облысы|Түркістан]], оңтүстік-батысында [[Қызылорда облысы|Қызылорда]], оңтүстік-шығысында [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], батысында [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], солтүстік-батысында [[Қостанай облысы|Қостанай]], солтүстігінде және шығысында [[Қарағанды облысы|Қарағанды]] облыстарымен шектеседі. == Тарихы == 2022 жылғы 16 наурызда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламент палаталарының бірлескен отырысындағы Қазақстан халқына жолдауында [[Қарағанды облысы]]ның бөлігінен Ұлытау облысының құрылатынын айтты. {{дәйексөз|Бұрынғы Жезқазған облысының аумағында Ұлытау облысын құру қажет. Жезқазған қаласы қайтадан облыс орталығы болады. Бұл аймақта дербес облыс құру – экономикалық қана емес, рухани жағынан да маңызды шешім.|Қасым-Жомарт Тоқаев}} Облыс Қазақстан президентінің жарлығына сәйкес 2022 жылғы 8 маусымда құрылды. Айта кетерлігі, оның аумағы бұрынғы Жезқазған облысының аумағынан кішірек (1997 жылға дейін Шет, Ақтоғай аудандары, Балқаш және Приозерск қалалары да енген). == Әкімшілік-аумақтық құрылысы == [[File:Улытауская область.png|400px|thumb|Облыстың әкімшілік бөлінісі (2022 жыл)]] Облыс 2 аудан мен 3 облыстық маңызы бар қаладан тұрады: {| class="wikitable" ! № !! Әкімшілік бірлік !! Аумағы<br>км²<br>(1 қараша 2019)<ref>[https://saryarqanews.kz/sites/default/files/inline-images/B7AE9480-E725-4122-96B7-EF5DE5C917C8.jpeg Ұлытау облысының картасы]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Халық<br>саны<br>(1 қаңтар 2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru 2022 жылдың басына қарай Қарағанды облысының халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220504170749/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452449&lang=ru |date=2022-05-04 }}</ref> !! Халық<br>тығыздығы<br>адам/км² |- | 1 || [[Жаңаарқа ауданы]] || 62 347,81 || 34 758 || 0,56 |- | 2 || [[Ұлытау ауданы]] || 122 931,05 || 12 351 || 0,10 |- | 3 || [[Жезқазған]] қаласы || 1 760,97 || 91 619 || 52,03 |- | 4 || [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы || 792,43 || 18 699 || 23,60 |- | 5 || [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы || 1 104,35 || 69 571 || 63,00 |- | || '''Барлығы''' || '''188 936,61''' || '''226 998''' || '''1,20''' |} 2024 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 221,3 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 175,5 мың адам (79,3%), ауылдықтар –45,8 мың адам (20,7%).<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанға 1916 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 2199 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2024 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 3488 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 6,7% аз), қайтыс болғандар саны 1572 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда 2,1% көп). Теріс көші-қонның айырмасы қалыптасты және -2138 адамды құрады (2023 жылғы қаңтар-қазанда – 2020адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда– 8 адам (-134), ішкі көші-қонда – 2130 адам (-1886). 2025 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 219,5 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 174,4 мың адам (79,5%), ауылдықтар – 45,1 мың адам (20,5%).<ref name=":0" /> Халықтың табиғи өсімі 2025 жылғы қаңтар-қазанға 1495 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 1916 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> 2025 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 2996 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 14,1% аз), қайтыс болғандар саны 1501 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазаннан 4,5% аз).<ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> Көші-қонның теріс айырмасы қалыптасты және -3330 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанда – -2138 адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда – -30 адам (-8), ішкі көші-қонда – -3300 адам (-2130). <ref>https://stat.gov.kz/region/ulytau/</ref> {{ПозКарта+|Қазақстан Ұлытау облысы|width=400|float=right|caption=Ұлытау облысының елді мекендері бір картада |places= {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезқазған]] |lat_deg = 47 |lat_min = 47 |lon_deg = 67 |lon_min = 42 |width = 490 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lon_deg = 67 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қаражал (қала)|Қаражал]] |lat_deg = 48 |lat_min = 02 |lon_deg = 70 |lon_min = 47 |width = 400 |float = left |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ұлытау (ауыл)|Ұлытау]] |lat_deg = 48 |lat_min = 39 |lon_deg = 67 |lon_min = 0 |width = 300 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жезді (кент)|Жезді]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 67 |lon_min = 19 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қарсақпай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 49 |lon_deg = 66 |lon_min = 13 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Жаңаарқа]] |lat_deg = 48 |lat_min = 41 |lon_deg = 71 |lon_min = 38 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ералиев ауылы|Ералиев]] |lat_deg = 48 |lat_min = 38 |lon_deg = 70 |lon_min = 22 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кирово (Ұлытау облысы)|Кирово]] |lat_deg = 48 |lat_min = 51 |lon_deg = 71 |lon_min = 59 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қылыш (ауыл)|Қылыш]] |lat_deg = 47 |lat_min = 58 |lon_deg = 71 |lon_min = 03 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Байғұл (ауыл)|Байғұл]] |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lon_deg = 70 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Айшырақ]] |lat_deg = 47 |lat_min = 43 |lon_deg = 71 |lon_min = 36 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Үңгірлі (ауыл)|Үңгірлі]] |lat_deg = 49 |lat_min = 21 |lon_deg = 67 |lon_min = 01 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Талдықұдық (Ұлытау облысы)|Талдықұдық]] |lat_deg = 48 |lat_min = 26 |lon_deg = 65 |lon_min = 40 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Нарөлген (ауыл)|Нарөлген]] |lat_deg = 47 |lat_min = 24 |lon_deg = 64 |lon_min = 55 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Құлжанбай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 30 |lon_deg = 64 |lon_min = 09 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Қызылүй (Жангелдин ауылдық округі)|Қызылүй]] |lat_deg = 48 |lat_min = 07 |lon_deg = 65 |lon_min = 20 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Малшыбай]] |lat_deg = 48 |lat_min = 23 |lon_deg = 67 |lon_min = 51 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Теректі (Ұлытау облысы)|Теректі]] |lat_deg = 48 |lat_min = 03 |lon_deg = 68 |lon_min = 32 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Түйемойнақ (Жезқазған қалалық әкімдігі)|Түйемойнақ]] |lat_deg = 48 |lat_min = 10 |lon_deg = 69 |lon_min = 06 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Ақкеңсе]] |lat_deg = 46 |lat_min = 48 |lon_deg = 68 |lon_min = 18 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} {{ПозКарта~|Қазақстан Ұлытау облысы |label = [[Кенжебайсамай]] |lat_deg = 47 |lat_min = 55 |lon_deg = 69 |lon_min = 52 |width = 400 |float = right |mark = Red pog.svg |mark size = 27 }} }} == Еңбек және табыс == 2024 жылғы IІI тоқсанда жұмыссыздар саны 4088 адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшіне қарағанда 4,1% құрады. 2024 жылдың 1 қарашаға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 2211 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы IІI тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 515 543 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы IІI тоқсанға 9,4% құрады. 2024 жылғы IІI тоқсанда нақты жалақы индексі 102,7% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда облыс халқының  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 283 878 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 14,8%-ға жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 6,8%. == Экономика == 2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 798 910,2 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,1% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 68%, қызметтер көрсету – 25,3% құрады. Тұтыну бағасының индексі 2024 жылдың қарашасында 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 106,6% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 3,1%, азық-түлік емес тауарлардың бағасы – 7,6%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 11,3% өсті. 2023 жылдың желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылдың қарашасында өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 1,9% арзандады. 2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 100 565,7 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5%-ға көп. 2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 110 875,2 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3%құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 50,8 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 32,7% азайды, оның ішінде экспорт – 14,3 млн. АҚШ долларын (54,5% аз), импорт – 36,5 млн. АҚШ долларын құрады (17,2% азайды).    == Әкімдерінің тізімі == # [[Берік Әбдіғалиұлы]] (11 маусым 2022 – 9 қазан 2024) # [[Дастан Адайұлы Рыспеков]] (9 қазан 2024 – 17 шілде 2026) # [[Есет Берікұлы Байкен]] (17 шілде 2026 жылдан бастап) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Ұлытау облысы}} [[Санат:Ұлытау облысы]] dw5lkp15qq7kdlt1p3z8211a72cajws 0 684836 3630721 3482701 2026-07-16T18:23:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630721 wikitext text/x-wiki {{ЮНЕСКО әлемдік мұрасы |KazName = Ичан-Қала |Name = Itchan Kala |Image = [[Сурет:KhivaWalls.jpg|300px|]] |imagecaption = |State Party = |Type = |Criteria = (iii)(iv)(v) |ID = |Link = |Region = {{UZB}} [[Хиуа]] |Coordinates = |lat_dir =N |lat_deg = 41|lat_min =22 |lat_sec = 42 |lon_dir =E |lon_deg =60 |lon_min = 21|lon_sec = 50 |region = JP |CoordScale = |Year = 1990 (14-сессия) |Session = |Extension = |Danger = }} '''Ичан-Қала''' ({{lang-uz|Ichan Qa'la}}) — [[Хиуа]]дағы ([[Өзбекстан]]) көне қала, ашық аспан астындағы мұражай, қала ішіндегі қала. Бір кездері қаланы жаулардан қорғауға қызмет еткен қалың қабырғалармен қоршалған ішкі қала (шахристан, цитадель). == Ичан-Қала немесе Хиуадағы Ескі қала == Ичан-Қала — Өзбекстандағы Хиуа қаласының 2500 жылдан астам тарихы бар, бекініспен қоршалған ішкі бөлігі. Қаладағы ең көне сәулет ескерткіштері 14 ғасырға жатады. Медреселер, мешіттер, кесенелер, сарайлар, бекіністер, моншалар мен керуен сарайлар 1968 жылы Көне Хиуа қала-қорық мәртебесін алды. 1990 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізіліп, қазір ерекше қорғауға алынған.<ref>Ичан-Кала (Ichan Qala) https://www.tourister.ru/world/asia/uzbekistan/city/khiwa/placeofinterest/26245 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250425003001/https://www.tourister.ru/world/asia/uzbekistan/city/khiwa/placeofinterest/26245 |date=2025-04-25 }}</ref> == Құрылу тарихы == Тарихшылар Ичан-Қала аумағындағы алғашқы қоныстарды б.з.б. IV-III ғасырларға жатқызады. Алайда, аңыздарда бұл қаланың негізін топан судан аман қалған [[Нұх пайғамбар]]дың ұлы Сим ертерек тұрғызған дейді. Қоныс ұзақ уақыт бойы көшпелілердің шабуылдарынан қорғанатын бекініс болды. Кейіннен Хиуа Ұлы Жібек жолындағы оазистік қалалардың бірі ретінде стратегиялық маңызды орынға ие болды. 1598 жылы табиғи элементтердің әсерінен [[Әмудария]] өзені арнасын өзгертіп, Хорезм астанасы Хиуаға көшкен кезде Ичан-Қала қарқынды дами бастады. Хиуа мемлекет астанасы мәртебесін алып, өзгерді.<ref>Внутренняя крепость в Хивах – Ичан Кала https://centralasia.club/uzbekistan/hiva/vnutrennyaya-krepost-ichan-kala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707051117/https://centralasia.club/uzbekistan/hiva/vnutrennyaya-krepost-ichan-kala |date=2022-07-07 }}</ref> Кейінгі феодалдық кезеңде қаланың дамуы оның әлеуметтік құрылымы мен хорезмдіктердің рухани өмірін көрсетті. XIX ғасырдың аяғында қала өзіндік және сонымен бірге таза ортаазиялық келбетке ие болды. XIX ғасырдың аяғында қала өзіндік және сонымен бірге ортаазиялық келбетке ие болды. Ичан-каланың қабырғаларында барлық дерлік сәулет құрылыстары салынған, ол кейінгі орта ғасырлардағы қаланың тарихи келбетін құрайды. Ичан-кала Хиуаның күшеюімен, әсіресе XIX ғасырда, көпестер мен дінбасылардың бюрократиялық және қызмет ету орталығына айналды.<ref>Ичан-кала внутренний город Хивы https://alsamarkand.com/ichan-kala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707052517/https://alsamarkand.com/ichan-kala/ |date=2022-07-07 }}</ref> Ежелгі Хиуада қала екі бөлікке бөлінген: *Ичан-Қала (цитадель) немесе ішкі қала; *Дишан-Қала (рабад) немесе сыртқы қала.<ref>Жемчужина Хорезмского оазиса — город Хива. Крепость Ичан-Кала. http://litetrip.ru/zhemchuzhina-xorezmskogo-oazisa-gorod-xiva-krepost-ichan-kala.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602230805/http://litetrip.ru/zhemchuzhina-xorezmskogo-oazisa-gorod-xiva-krepost-ichan-kala.html |date=2023-06-02 }}</ref> == Архитектуралық ерекшеліктері == [[Сурет:Khiva Itchan Kala.JPG|нобай|оңға|200px|Жалпы көрінісі]] Біздің заманымызға дейін жеткен Ичан-Қала тарихи ескерткіштерінің көпшілігі 18-19 ғасырларға жатады. Өзбек сәулет өнерінің осы кезеңінің архитектуралық ерекшеліктері дәстүрлі бөлшектермен бейнеленген: *ғимараттардағы биік күмбездер; *арка тәрізді порталдар; *көк және ақ плиткалардан жасалған майолика; *ағаш есіктерге немесе бағаналарға өрнектелген шебер оюлар; *сарай ғимараттарының ішкі бай безендірілуі.<ref>Внутренняя крепость в Хивах – Ичан Кала https://centralasia.club/uzbekistan/hiva/vnutrennyaya-krepost-ichan-kala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707051117/https://centralasia.club/uzbekistan/hiva/vnutrennyaya-krepost-ichan-kala |date=2022-07-07 }}</ref> == Ескі қаланың негізгі назар аударарлық жерлері == === Ичан-Қала қақпасы === [[Сурет:KhivaWestGate.jpg|нобай|оңға|200px|Батыс қақпа]] [[Сурет:Entrance of Khiva.jpg |нобай|оңға|200px|Куня-Арк қамалы]] [[Сурет:Khiva-Madrasa Muhammad Aminxon (5).jpg |нобай|оңға|200px|Мұхаммед Амин хан медресесі]] [[Сурет:Kalta Minor Navroz 2010.jpg |нобай|оңға|200px|Калта Минар мұнарасы]] [[Сурет:Alla Kouli Khan madrasa view from outside.JPG |нобай|оңға|200px|Алла Кули хан медресесі]] Ичан қалада төрт қақпа болды, бірақ үшеуі аман қалды: *Солтүстік Багча-Дарваза, *Оңтүстік Таш-Дарваза, *Батыс Палван-Дарваза, Ал Дишан қалада он бір қақпаның екеуі қалды Хазарапс Дарваза. Қақпалар мұнаралармен бекінген, олардың арасында жабық қоймалар орналасқан, қақпаның жоғарғы жағында күзет бөлмелері бар. Барлық қақпалар ерекше көрініске ие, олардың пропорциялары, үйлесу формалары және сәулеттік бөлшектері бар.<ref>ХИВА. ИЧАН-КАЛА. https://turan-travel.com/ru/blog/view/ICHAN-KALA</ref> === Куня-Арк цитаделі === Қақпаның сол жағында V ғасырдағы Куня-Арк [[цитадель]]і орналасқан. Ол ханның резиденциясы қызметін атқарды, кеңсе, гарем, қабылдау бөлмесі, теңге сарайы және шаруашылық бөлмелері болды. Сондай-ақ Ақ-Шейх-бобо бақылау мұнарасы бар. Ол Хиуаның, бүкіл қала алақанындағыдай тамаша көрінісін ұсынады. === Калта Минар мұнарасы және Мұхаммед Амин хан медресесі === Қақпаның оң жағында кәдесыйлар сататын дүкендерден басқа Мұхаммед Әмин ханның медресесі және Хиуа символы Калта Минар мұнарасы бар. Калта Минар мұнарасы әдеттен тыс пішінге ие, дөрекілеу және аяқталмаған. Жоспар бойынша оның биіктігі 80 м болуы керек еді. Құрылыс идеясы билеуші Мұхаммед Әмин ханға тиесілі, 1855 жылы ол қайтыс болғаннан кейін құрылыс тоқтатылды. Мұнараның неліктен аяқталмағаны туралы тағы бір нұсқада Бұхара ханы шебердің Бұхарада дәл осындай мұнара салуын қалағандығы айтылады. Хиуа ханы мұны біліп, қожайынды Хиуадағы мұнара салып болған соң өлтіруді бұйырады. Шебер мұны біліп, Хиуа мұнарасының құрылысын аяқтамай, қашып кетеді, сондықтан мұнара құрылысы аяқталмағандықтан Калта «қысқа» дегенді білдіреді. Мұнараның жанында Мұхаммед Әмин ханның медресесі орналасқан. Бұл бүкіл Орталық Азиядағы ең ірі рухани білім беру мекемесі болды. Мұнда 260 адам білім алды. Сондай-ақ мұнда Жоғарғы мұсылмандар сотының кеңсесі орналасқан. Қазір бұл мұражай, қонақүйлер, ақша айырбастау пункті, дәмхана бар. === Мұхаммед Рахым хан медресесі === Куня-Арк бекінісіне қарсы [[Мұхаммед Рахым]] ханның [[медресе]]сі орналасқан. Ол 1876 жылы ағартушы монарх және ақындар мен ғалымдардың қамқоршысы болған Мұхаммед Рахым ханның бұйрығымен салынған. Медресеге кіре берісте бос қабырғамен қоршалған аула және бір қабатты - 70 дана көлеміндегі бір қабатты хужралар орналасқан. Аулада екі қабатты медресе бар. Оның әр бұрышында мозаикалық күмбездері бар гүлдаста мұнаралары орналасқан. Медреседе тек оқу аудиториялары ғана емес, кітапхана, қысқы және жазғы мешіттер де болды. === Таш Хоули сарайы және Алла Кули хан медресесі === Медресенің артында шығыс қақпаға жақын жерде 19 ғасырда салынған Таш хаули сарайы – Хиуа хандарының басты сарайы, сондай-ақ Алла-Кули-хан медресесі орналасқан. Қала орталығының оңтүстігінде 18-20 ғасырларда салынған Саид Аллауддин кесенесі мен Палван Махмуд кесенесі, Шерғази-хан медресесі (1718-1726), Ислам Қожа мұнарасы мен мешіті (1908-1910) орналасқан. === Мұнара және Ислам Қожа мешіті === Ислам Қожа мұнарасы Орталық Азиядағы екінші ең биік мұнара. Оның биіктігі 56,6 метр. Бірінші орын Куния-Үргеніштегі Құтлұғ-Тимур мұнарасы (60 метрден астам), үшінші орын Бұхарадағы Калян мұнарасы (46,5 метр) болды. Мұнара осы аттас медресемен бірге Ислам-Қожа кешенінің бір бөлігі болып табылады. Кешеннің құрылысы 1908 жылы басталып, 1910 жылы аяқталды. Мұнараның табанындағы диаметрі 9,5 метр. Ішінде ротундаға апаратын кірпіштен жасалған спиралды баспалдақ бар. Ертеде ол бақылау мұнарасы болған және азан (мұсылмандарды намазға шақыру) үшін пайдаланылған. Хиуа сәулет ескерткіштерінің көпшілігінің өзіндік стилі бар: майолика қаптамасы, өсімдік өрнектері - жүзім мен жапырақтарды пайдалану. Хиуаның тағы бір нышаны – ағаштан ойып жасалған бағаналар мен есіктер түрінде кездесетін ағаш оюы.<ref>ИЧАН-КАЛА – СТАРЫЙ ГОРОД В ХИВЕ https://kstrip.ru/nashi-priklyucheniya/uzbekistan/xiva/ichan-kala-staryj-gorod-v-xive/</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан сәулеті]] [[Санат:Өзбекстандағы әлемдік мұра]] neuatgv1y7h2odw9xxzhmqvp2m5p4vm 0 687226 3630947 3595150 2026-07-17T09:53:28Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630947 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)''' —[[Освенцим]] қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Көбіне тарихта мұны неміс тілінде Аушвиц-Биркенау деп атайды. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған. == Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні == Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады. Тарихи мәліметтерге сүйенсек, 1933-1945 жылдар арасында Еуропадағы еврей халқының 60 пайызына қысым көрсетілген. Олардың ішінде әйелдер, балалар мен қарттар болған. Түрлі статистика деректері бойынша Освенцимде (Аушвиц-Биркенау) 1,5-нан 4 миллионға жуық адам мерт болған. Освенцим Польшаға немістер басып кіргеннен бір жыл өткен соң, яғни 1940 жылы жұмыс істей бастаған. Еврейлермен қоса онда 85 мың поляк, 20 мың сыған, Еуропа елдерінің басқа 12 мың азаматы және Совет Одағының шамамен 15 мыңға жуық әскери тұтқыны өлтірілген делінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Польшадағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Освенцима концлареры]] mtz2pc4ytugfeuj9bkldkkiipidtexm 3630949 3630947 2026-07-17T09:56:42Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630949 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)''' —[[Освенцим]] қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Көбіне тарихта мұны неміс тілінде [[Государственный музей Аушвиц-Биркенау]] деп атайды. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған. == Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні == Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады. Тарихи мәліметтерге сүйенсек, 1933-1945 жылдар арасында Еуропадағы еврей халқының 60 пайызына қысым көрсетілген. Олардың ішінде әйелдер, балалар мен қарттар болған. Түрлі статистика деректері бойынша Освенцимде (Аушвиц-Биркенау) 1,5-нан 4 миллионға жуық адам мерт болған. Освенцим Польшаға немістер басып кіргеннен бір жыл өткен соң, яғни 1940 жылы жұмыс істей бастаған. Еврейлермен қоса онда 85 мың поляк, 20 мың сыған, Еуропа елдерінің басқа 12 мың азаматы және Совет Одағының шамамен 15 мыңға жуық әскери тұтқыны өлтірілген делінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Польшадағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Освенцима концлареры]] n797qqxi2zlsem0xp35mx8tiwno6cb8 0 690462 3630956 3585449 2026-07-17T10:01:06Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630956 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''(428) Монахия''' ({{lang-lat|Monachium}}) — [[Флора]] отбасына жататын, басты бел [[астероид]]ы. 1897 жылы Bogenhausener Sternwarte обсерваториясында неміс астраномы [[Хильгерс, Вальтер]] тапқан астероид. Бүд астероид [[Германия]]дағы [[Бавария]] жерінде орналсқан [[Мюнхен]] қаласынын латынша атауының құрметіне аталған. [[File:Орбита астероида 428.png]] ==Тағы қараңыз== [[Астероидтар тізімі]] [[Кіші ғаламшарлар классификациялары]] [[Астероидтар отбасы]] ifd21d7py8n0u3tjp6n1fkp39r7ulib 3630957 3630956 2026-07-17T10:02:59Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630957 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''(428) Монахия''' ({{lang-lat|Monachium}}) — [[Флора]] отбасына жататын, басты бел [[астероид]]ы. 1897 жылы Bogenhausener Sternwarte обсерваториясында неміс астраномы [[Вальтер Хильгерс]] тапқан астероид. Бүд астероид [[Германия]]дағы [[Бавария]] жерінде орналсқан [[Мюнхен]] қаласынын латынша атауының құрметіне аталған. [[File:Орбита астероида 428.png]] ==Тағы қараңыз== [[Астероидтар тізімі]] [[Кіші ғаламшарлар классификациялары]] [[Астероидтар отбасы]] ajhkjok3ppx2r8a5s258rhovk2oc79c 3630959 3630957 2026-07-17T10:05:23Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630959 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''(428) Монахия''' ({{lang-lat|Monachium}}) — [[Флора]] отбасына жататын, басты бел [[астероид]]ы. 1897 жылы Bogenhausener Sternwarte обсерваториясында неміс астраномы [[Вальтер Хильгерс]] тапқан астероид. Бұл астероид [[Германия]]дағы [[Бавария]] жерінде орналсқан [[Мюнхен]] қаласынын латынша атауының құрметіне аталған. [[File:Орбита астероида 428.png]] ==Тағы қараңыз== [[Астероидтар тізімі]] [[Кіші ғаламшарлар классификациялары]] [[Астероидтар отбасы]] 3yqav8pf6517bjla9ho9aa7pl3cq1n9 3630960 3630959 2026-07-17T10:06:54Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630960 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''(428) Монахия''' ({{lang-lat|Monachium}}) — [[Флора]] отбасына жататын, басты бел [[астероид]]ы. 1897 жылы Bogenhausener Sternwarte обсерваториясында неміс астраномы [[Вальтер Хильгерс]] тапқан астероид. Бұл [[астероид]] [[Германия]]дағы [[Бавария]] жерінде орналсқан [[Мюнхен]] қаласынын латынша атауының құрметіне аталған. [[File:Орбита астероида 428.png]] ==Тағы қараңыз== [[Астероидтар тізімі]] [[Кіші ғаламшарлар классификациялары]] [[Астероидтар отбасы]] af3i84x3ojudc6kbc12tf1yhbq54f2v 2 700124 3631014 3622899 2026-07-17T11:07:38Z Casserium 68287 /* */ 3631014 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = [[Есет Байкен]] | Титулы_2 = [[Ұлытау облысы]] әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = қазан 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитетінің]] төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = ақпан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 23.6.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Жезқазған|Жезқазғанда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 маусым]] [[1986 жыл]], [[Жезқазған]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Білімі == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]н және [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ Алматы заң академиясы]]н тәмамдаған. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2006 жылы [[Алматы]] қаласындағы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті түсімдерді болжау бөлімінің бас маманы ретінде бастаған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] rgpbbjldg5q88vc1ei1y9eqvkc4ouhm 3631019 3631014 2026-07-17T11:18:12Z Casserium 68287 3631019 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Білімі == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]н және [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ Алматы заң академиясы]]н тәмамдаған. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2006 жылы [[Алматы]] қаласындағы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті түсімдерді болжау бөлімінің бас маманы ретінде бастаған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] ffwlds1qfb8ts5cfv584jh3bfhko188 3631023 3631019 2026-07-17T11:28:13Z Casserium 68287 3631023 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы Қаз МЗУ Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқармада жұмысын жалғастырып, инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] renbj7tq2qen29jcqafnk7dox9v9lu1 3631026 3631023 2026-07-17T11:37:11Z Casserium 68287 3631026 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы Қаз МЗУ Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, бас инспекторы, аппараты ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары Президент Әкімшілігі басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] 8bnqlbwciodp6d3bud8wrxy23x59rxm 3631027 3631026 2026-07-17T11:43:19Z Casserium 68287 3631027 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3<ref name="prg.kz" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Мамандығы бойынша — заңгер және экономист.<ref name="prg.kz">[https://prg.kz/document/?doc_id=32990876 Байкен Есет Берикулы (персональная справка)]</ref> Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, бас инспекторы, аппараты ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары Президент Әкімшілігі басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/bayken-eset-berik-ly-/ Анықтама. Байкен Есет Берікұлы]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап Есет Байкен — [[Ұлытау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/eb-baykendi-tagayyndau-turaly-1765450 Е.Б. Байкенді тағайындау туралы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Байкен үйленген, үш баласы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] dl2kay2cvhgsuxlh808b3ywabw3vyf9 3631028 3631027 2026-07-17T11:47:35Z Casserium 68287 3631028 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3<ref name="prg.kz" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]](2006)<br /> [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (2010) | Мамандығы = заңгер, экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Мамандығы бойынша — заңгер және экономист.<ref name="prg.kz">[https://prg.kz/document/?doc_id=32990876 Байкен Есет Берикулы (персональная справка)]</ref> Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, бас инспекторы, аппараты ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/bayken-eset-berik-ly-/ Анықтама. Байкен Есет Берікұлы]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап Есет Байкен — [[Ұлытау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/eb-baykendi-tagayyndau-turaly-1765450 Е.Б. Байкенді тағайындау туралы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Байкен үйленген, үш баласы бар.<ref name="prg.kz" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] e5ge144ph281gtihpb0fgzdpk6pbat9 3631029 3631028 2026-07-17T11:50:00Z Casserium 68287 3631029 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3<ref name="prg.kz" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2006)<br /> [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (2010) | Мамандығы = заңгер, экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Мамандығы бойынша — заңгер және экономист.<ref name="prg.kz">[https://prg.kz/document/?doc_id=32990876 Байкен Есет Берикулы (персональная справка)]</ref> Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, әкімнің бас инспекторы, әкім аппаратының ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/bayken-eset-berik-ly-/ Анықтама. Байкен Есет Берікұлы]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап ол — [[Ұлытау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/eb-baykendi-tagayyndau-turaly-1765450 Е.Б. Байкенді тағайындау туралы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Байкен үйленген, үш баласы бар.<ref name="prg.kz" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] ifpjs878803vhpfshubwu6q9rvoyywk 3631032 3631029 2026-07-17T11:52:49Z Casserium 68287 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3631032 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 700177 3630576 3468373 2026-07-16T13:27:18Z GeniusElephant678 183515 3630576 wikitext text/x-wiki {{Франция аймағы | Атауы = Шампан — Арден | Өз тілінде = Champagne-Ardenne | Логотип суреті = Arms of the French Region of Champagne-Ardenne.svg | Ту суреті = Champagne Ardenne flag.svg | Ту суретінің өлшемі = 150px | Статусы = [[Франция аймақтары|Франция аймағы]] | Астана = [[Шалон-ан-Шампан]] | Ірі қалалары = [[Реймс]]<br>[[Шарлевиль-Мезьер]]<br>[[Труа]]<br>[[Шомон]] | Кеңес президенті = Жан-Поль Баши<br>([[Франциядағы аймақтық сайлау (2010)|2010]]—[[2015 жыл|2015]], Басқа солшылдар) | Департаменттер = [[Об (департамент)|Об]] (10)<br>[[Арденна (департамент)|Арденна]] (08)<br>[[Жоғарғы Марна]] (52)<br>[[Марна (департамент)|Марна]] (51) | Округтер = | Кантондар = | Коммуналар = | Жер аумағы = 25606 | Жер аумағы бойынша орны = | Халық санын бағалау = {{өсім}} 1336053 | Халық саны бойынша аймақ орны = 19 | Бағалау болған жыл = 2011 жыл | Халық санағы болған жыл = | Халық санағы = | Халық тығыздығы = | Тығыздығы = 52 | Карта = Champagne-Ardenne in France.svg | Карта өлшемі = 300px | Уақыт белдеуі = +1; жазда +2 | ISO = FR-G | Сайты = https://www.cr-champagne-ardenne.fr/ }} [[Сурет:Champagne Ardenne flag 2011.png|нобай| Аймақ логотипі]] '''Шампан — Арден''' ({{Lang-fr|Champagne-Ardenne}}) — [[Франция|Францияның]] солтүстік-шығысындағы бұрынғы [[Франция аймақтары|аймақ]]. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап [[Гранд-Эст]] аймағының құрамына кіреді. Бұл аймақ солтүстігінде [[Бельгия|Бельгиямен]], батысында Пикардия және [[Иль-де-Франс|Иль-де-Франспен]], оңтүстігінде [[Бургундия|Бургундиямен]], шығысында [[Франш-Конте|Франше-Конте]] және [[Лотарингия|Лотарингиямен]] шектеседі. 1 336 053 тұрғыны бар (2011) аймақ Франциядағы халқы ең аз бес аймақтың бірі болды және 1999 және 2006 жылдар аралығында халық санының төмендеуі тіркелген жалғыз аймақ болды. [[Реймс]] (218 000 тұрғын) және Труа (130 000 тұрғын) қалаларының халқы көбірек және маңыздырақ болғанына қарамастан, аймақтың әкімшілік орталығы Шалон-ан-Шампан қаласы болды. Жалпы ауданы 25 606 шаршы шақырым Шампан — Арден аймағының рельефінде әктас топырақты жазық жер бедері бар, ол «шампан крайузы» («Champagne crayeuse») деп аталады, сонымен қатар солтүстіктегі а''рден жотасының'' таулы аймақтары бар. Аймақта атақты шампан жүзімдіктері орналасқан. == География == Аумағы 25606 км². Ол арқылы [[Сена]], Марна және [[Эна (өзен)|Эн]] өзендері ағып өтеді. Ең үлкен қаласы — [[Реймс]]. == Аймақтың тарихы == [[Сурет:Moulin_de_Valmy.jpg|оңға|нобай|282x282 нүкте| Вальмидегі диірмен, 1792]] ''Шампан — Арден'' аймағының атауы оның қалыптасуы кезінде ''тарихи'' Шампан аймағы жерінің көп бөлігін, сондай-ақ [[Арденна]] тау жотасының маңындағы Маас өзенінің аңғарында орналасқан бірнеше шағын аудандарды қамтығанымен түсіндіріледі. Ежелгі заманнан бері Шампан — Арден аймағы көптеген маңызды тарихи оқиғалармен ерекшеленді: * [[Ежелгі Рим|Романдық дәуірде]] [[Реймс]] қаласы (ол кезде ''Durocortorum'') негізгі көлік жолдарының қиылысында болды және [[Рим|Римнің]] солтүстігіндегі халқы ең көп қала болған; * [[Ерте ортағасыр|Ерте орта ғасырларда]] Рождество күні 496 (әртүрлі деректер бойынша 496-дан 506-ға дейін) Меровингтер әулетінен шыққан [[Франктер|франктердің]] ұлы королі I Хловинг Реймстегі ерте христиан кафедралдық соборында Сент Ремигийдің қолымен шомылдыру рәсімінен өтті. Содан бері Реймс X Карлға дейінгі Францияның барлық патшалары тәж киген қала болды; * 999 жылы Реймс архиепископы Герберт Орильяктық II Сильвестр атымен [[Папалық|Рим папасы]] болып сайланды; ол Қасиетті Рим императоры III Оттонның досы болды; * XII—XIV ғасырлардың аяғында Шампан провинциясы өзінің жәрмеңкелерімен танымал болды: [[Ланьи-сюр-Марн]] (қазіргі [[Иль-де-Франс]] [[Франция аймақтары|аймағының]] аумағында), [[Провен (Сена және Марна)|Провен]], Труа және Бар-сюр-Об қалаларында, Римге баратын екі негізгі [[Пилигрим|зиярат ету]] жолында орналасқан; * 1792 жылы 20 қыркүйекте Вальми шайқасы болды; жас Француз Республикасының алғашқы әскери жеңісі; * 1814 жылы Наполеонның алты күндік соғысы; * [[1870 жыл|1870 жылы]] француз-пруссия соғысының ең атақты шайқасы [[Арденне (департамент)|Арденнедегі]] Седан шайқасы болды; * [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Арденна]] арқылы жау әскерлерінің басып кіруі болды (Пруссия тақ мұрагерінің штаб-пәтері [[Шарлевиль (Арденны)|Шарлевилль]] қаласында орналасқан, бұл біздің уақытта жойылған), ал әскери іс-қимылдар театры Марнадағы бірінші шайқас кезінде (1914 жылы) және [[1918 жыл|1918 жылы]] Марнадағы екінші шайқас кезінде Шампан жері; * [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Нацизм|фашистік]] әскерлер Арденнаға басып кірді және [[1940 жыл|1940 жылы]] кескілескен шайқастар болды (француздардың жеңілуі); [[1944 жыл|1944 жылы]] бұл жерлерде Арден операциясы өтті; * Реймс соборында Франция мен [[Германия]] арасындағы [[Француз-германдық татуласу|татуласу]] рәсімі өтті, оған Франция президенті [[Шарль де Голль]] мен Германия канцлері [[Конрад Аденауэр]] қатысты; рәсімді кардинал Франсуа Марти дәріптеді; * [[1996 жыл|1996 жылы]] [[Папалық|Рим Папасы]] II Иоанн Павел король I Хловингпен оның әскерлерінің Сент Ремигийдің шомылдыру рәсімінен өткеніне 1500 жыл толуына орай Реймске барды. == Әкімшілік бөлініс == Аймақ төрт [[Франция департаменттері|департаменттен]] тұрады: [[Арденне (департамент)|Арденне]], [[Об (департамент)|Об]], [[Марна (департамент)|Марна]] және [[Жоғарғы Марна]]. == Көлік жүйесі == === Автомобиль жолдары === Аймақтың автомобиль жолдары желісінің жалпы ұзындығы 560 шақырымды құрайды. Бес негізгі бағыт бар: * ''А4'' [[Париж]] — [[Страсбург]] тас жолы [[Реймс]] агломерациясы арқылы өтеді; * ''А5'' Париж — Шомон тас жолы Труа және Шомон арқылы өтеді; * ''A26'' [[Кале (Франция)|Кале]] — Труа тас жолы [[Реймс]] және Шалон-ан-Шампан арқылы өтеді (A4-пен ортақ) және Труа маңындағы A5-ке қосылады; * ''А34'' Шарлевиль-Мезьер — [[Реймс]] ''тас жолы''. Қаланың шетінде Рокруа бағытында және одан әрі Бельгиямен шекараға дейін филиал салынуда. * ''А203'' Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]] ''тас жолы''. Бұл тегін бағыт A34 автожолының жалғасы болып табылады. === Теміржол көлігі === Теміржол желісі негізінен үш бағыт бойынша қызмет етеді: * ''[[Париж]] — [[Страсбург]]'', Париждегі Гар-де-л'Эсттен бастап, Марна аңғарынан кейін, Эперне, Шалон-ан-Шампан және Витри-ле-Франсуа ''арқылы'' жалғасады. 2007 жылы 10 маусымда осы бағытта екінші желі — жоғары жылдамдықты арнайы LGV бағыты ашылды, оның бағыты солтүстікке бұрылады және [[Реймс]] жолаушыларына қызмет көрсету үшін [[Безанн]] коммунасында жаңа Шампан — Арден вокзалы салынды, Реймс қаласының маңы; * ''Париж — Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]]'', мұнда TGV жүрдек пойыздары Эперне, [[Реймс]] және Ретель қалаларына қызмет көрсетеді; * ''Париж — [[Базель]]'' [[Сена]] аңғарының бойымен Ромийи-сюр-Сен, Труа, Шомон және Лангр арқылы өтеді. Бұл темір жол желісі SNCF басқарушы компаниясының үнемдеу саясатына байланысты электрлендірілмеген және жаңа TGV Париж-[[Дижон]]-Базель желісіне жол береді немесе жақын арада электрлендіріледі; * ''[[Лилль]] — [[Страсбург]]'' Шарлевиль-Мезьер пен [[Седан (қала)|Седанға]] қызмет көрсетеді. == Мәдениет және туризм == * Аймақта ресми тіркелген 291 туристік қонақ үй (8000 бөлме) * 152 шағын қонақ үйлер B&B принципі бойынша * 19 [[мұражай]], 92 [[кинотеатр]], 16 [[театр]], 10 [[гольф]] алаңы * 650 шақырым су жолы және 8 су қоймасы (соның ішінде Еуропадағы ең үлкен [[Лак дю Дер-Шантекок|Лак ду Дер-Шантекок]] көлі) Туристерді аймаққа негізінен Шампанның бай тарихи өткені, сондай-ақ тамаша жүзімдіктер мен шарап жертөлелері (соның ішінде жарқыраған шампан) тартады. Бұл аймақта мәдени мұраға және гастрономияға назар аударатын әртүрлі туристік маршруттар дамыды: ежелгі үйлері бар Труа, монастырьі мен өзені бар Шалон-ан-Шампан, айбынды бекініс қабырғасы бар Лангрес, шарап жертөлелері бар Эперне, Марна мен Мьюзе, [[Седан (қала)|Седан]] өзендері аңғарлары және оның Еуропадағы ең үлкен [[Седан шатосы|сарайы]], соборы бар Реймс, сондай-ақ Шарль де Голль құрметіне арналған мемориалы бар [[Коломбе-ле-Де-Эглиз|Коломбе-ле-де-Эглиз]]. Табиғат әуесқойлары [[Монтень-де-Реймс табиғи саябағы|Монтень-де-Реймс табиғи саябағына]] барады, мұнда сирек кездесетін буктың ең үлкен популяциясы «[[faux de Verzy]]<nowiki/>» орманында кездеседі. Шарлевиль-Мезьер қаласында Дүниежүзілік [[Марионетка|қуыршақ]] театрларының фестивалі тұрақты түрде өтеді. == Сілтемелер == * [https://fr.wikivoyage.org/wiki/Champagne-Ardenne Шампан — Арден аймағы Уикисаяхатта]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818185619/https://fr.wikivoyage.org/wiki/Champagne-Ardenne |date=2016-08-18 }} * [http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm Шампан - Арден аймақтық кеңесінің сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212002314/http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm |date=2006-02-12 }} * [http://www.tourisme-champagne-ardenne.com Шампан — Арден аймағындағы туризм]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315213855/http://www.tourisme-champagne-ardenne.com/ |date=2012-03-15 }} * [https://web.archive.org/web/20070310210030/http://www.pnr-foret-orient.fr/ Foret d'Orient табиғи саябағы] [[Санат:Франция тарихи аймақтары]] 5o1mtlef64f98l7qxd9cey5y2e75l7i 3630578 3630576 2026-07-16T13:49:44Z 1nter pares 146705 3630578 wikitext text/x-wiki {{Франция аймағы | Атауы = Шампан — Арден | Өз тілінде = Champagne-Ardenne | Логотип суреті = Arms of the French Region of Champagne-Ardenne.svg | Ту суреті = Champagne Ardenne flag.svg | Ту суретінің өлшемі = 150px | Статусы = [[Франция аймақтары|Франция аймағы]] | Астана = [[Шалон-ан-Шампан]] | Ірі қалалары = [[Реймс]]<br>[[Шарлевиль-Мезьер]]<br>[[Труа]]<br>[[Шомон]] | Кеңес президенті = Жан-Поль Баши<br>([[Франциядағы аймақтық сайлау (2010)|2010]]—[[2015 жыл|2015]], Басқа солшылдар) | Департаменттер = [[Об (департамент)|Об]] (10)<br>[[Арденна (департамент)|Арденна]] (08)<br>[[Жоғарғы Марна]] (52)<br>[[Марна (департамент)|Марна]] (51) | Округтер = | Кантондар = | Коммуналар = | Жер аумағы = 25606 | Жер аумағы бойынша орны = | Халық санын бағалау = {{өсім}} 1336053 | Халық саны бойынша аймақ орны = 19 | Бағалау болған жыл = 2011 жыл | Халық санағы болған жыл = | Халық санағы = | Халық тығыздығы = | Тығыздығы = 52 | Карта = Champagne-Ardenne in France.svg | Карта өлшемі = 300px | Уақыт белдеуі = +1; жазда +2 | ISO = FR-G | Сайты = https://www.cr-champagne-ardenne.fr/ }} [[Сурет:Champagne Ardenne flag 2011.png|нобай| Аймақ логотипі]] '''Шампан — Арден''' ({{Lang-fr|Champagne-Ardenne}}) — [[Франция|Францияның]] солтүстік-шығысындағы бұрынғы [[Франция аймақтары|аймақ]]. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап [[Гранд-Эст]] аймағының құрамына кіреді. Бұл аймақ солтүстігінде [[Бельгия|Бельгиямен]], батысында Пикардия және [[Иль-де-Франс|Иль-де-Франспен]], оңтүстігінде [[Бургундия|Бургундиямен]], шығысында [[Франш-Конте|Франше-Конте]] және [[Лотарингия|Лотарингиямен]] шектеседі. 1 336 053 тұрғыны бар (2011) аймақ Франциядағы халқы ең аз бес аймақтың бірі болды және 1999 және 2006 жылдар аралығында халық санының төмендеуі тіркелген жалғыз аймақ болды. [[Реймс]] (218 000 тұрғын) және Труа (130 000 тұрғын) қалаларының халқы көбірек және маңыздырақ болғанына қарамастан, аймақтың әкімшілік орталығы Шалон-ан-Шампан қаласы болды. Жалпы ауданы 25 606 шаршы шақырым Шампан — Арден аймағының рельефінде әктас топырақты жазық жер бедері бар, ол «шампан крайузы» («Champagne crayeuse») деп аталады, сонымен қатар солтүстіктегі а''рден жотасының'' таулы аймақтары бар. Аймақта атақты шампан жүзімдіктері орналасқан. == География == Аумағы 25606 км². Ол арқылы [[Сена]], Марна және [[Эна (өзен)|Эн]] өзендері ағып өтеді. Ең үлкен қаласы — [[Реймс]]. == Аймақтың тарихы == [[Сурет:Moulin_de_Valmy.jpg|оңға|нобай|282x282 нүкте| Вальмидегі диірмен, 1792]] ''Шампан — Арден'' аймағының атауы оның қалыптасуы кезінде ''тарихи'' Шампан аймағы жерінің көп бөлігін, сондай-ақ [[Арденна]] тау жотасының маңындағы Маас өзенінің аңғарында орналасқан бірнеше шағын аудандарды қамтығанымен түсіндіріледі. Ежелгі заманнан бері Шампан — Арден аймағы көптеген маңызды тарихи оқиғалармен ерекшеленді: * [[Ежелгі Рим|Романдық дәуірде]] [[Реймс]] қаласы (ол кезде ''Durocortorum'') негізгі көлік жолдарының қиылысында болды және [[Рим|Римнің]] солтүстігіндегі халқы ең көп қала болған; * [[Ерте ортағасыр|Ерте орта ғасырларда]] Рождество күні 496 (әртүрлі деректер бойынша 496-дан 506-ға дейін) Меровингтер әулетінен шыққан [[Франктер|франктердің]] ұлы королі I Хловинг Реймстегі ерте христиан кафедралдық соборында Сент Ремигийдің қолымен шомылдыру рәсімінен өтті. Содан бері Реймс X Карлға дейінгі Францияның барлық патшалары тәж киген қала болды; * 999 жылы Реймс архиепископы Герберт Орильяктық II Сильвестр атымен [[Папалық|Рим папасы]] болып сайланды; ол Қасиетті Рим императоры III Оттонның досы болды; * XII—XIV ғасырлардың аяғында Шампан провинциясы өзінің жәрмеңкелерімен танымал болды: [[Ланьи-сюр-Марн]] (қазіргі [[Иль-де-Франс]] [[Франция аймақтары|аймағының]] аумағында), [[Провен (Сена және Марна)|Провен]], Труа және Бар-сюр-Об қалаларында, Римге баратын екі негізгі [[Пилигрим|зиярат ету]] жолында орналасқан; * 1792 жылы 20 қыркүйекте Вальми шайқасы болды; жас Француз Республикасының алғашқы әскери жеңісі; * 1814 жылы Наполеонның алты күндік соғысы; * [[1870 жыл|1870 жылы]] француз-пруссия соғысының ең атақты шайқасы [[Арденне (департамент)|Арденнедегі]] Седан шайқасы болды; * [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Арденна]] арқылы жау әскерлерінің басып кіруі болды (Пруссия тақ мұрагерінің штаб-пәтері [[Шарлевиль (Арденны)|Шарлевилль]] қаласында орналасқан, бұл біздің уақытта жойылған), ал әскери іс-қимылдар театры Марнадағы бірінші шайқас кезінде (1914 жылы) және [[1918 жыл|1918 жылы]] Марнадағы екінші шайқас кезінде Шампан жері; * [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Нацизм|фашистік]] әскерлер Арденнаға басып кірді және [[1940 жыл|1940 жылы]] кескілескен шайқастар болды (француздардың жеңілуі); [[1944 жыл|1944 жылы]] бұл жерлерде Арден операциясы өтті; * Реймс соборында Франция мен [[Германия]] арасындағы [[Француз-германдық татуласу|татуласу]] рәсімі өтті, оған Франция президенті [[Шарль де Голль]] мен Германия канцлері [[Конрад Аденауэр]] қатысты; рәсімді кардинал Франсуа Марти дәріптеді; * [[1996 жыл|1996 жылы]] [[Папалық|Рим Папасы]] II Иоанн Павел король I Хловингпен оның әскерлерінің Сент Ремигийдің шомылдыру рәсімінен өткеніне 1500 жыл толуына орай Реймске барды. == Әкімшілік бөлініс == Аймақ төрт [[Франция департаменттері|департаменттен]] тұрады: [[Арденне (департамент)|Арденне]], [[Об (департамент)|Об]], [[Марна (департамент)|Марна]] және [[Жоғарғы Марна]]. == Көлік жүйесі == === Автомобиль жолдары === Аймақтың автомобиль жолдары желісінің жалпы ұзындығы 560 шақырымды құрайды. Бес негізгі бағыт бар: * ''А4'' [[Париж]] — [[Страсбург]] тас жолы [[Реймс]] агломерациясы арқылы өтеді; * ''А5'' Париж — Шомон тас жолы Труа және Шомон арқылы өтеді; * ''A26'' [[Кале (Франция)|Кале]] — Труа тас жолы [[Реймс]] және Шалон-ан-Шампан арқылы өтеді (A4-пен ортақ) және Труа маңындағы A5-ке қосылады; * ''А34'' Шарлевиль-Мезьер — [[Реймс]] ''тас жолы''. Қаланың шетінде Рокруа бағытында және одан әрі Бельгиямен шекараға дейін филиал салынуда. * ''А203'' Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]] ''тас жолы''. Бұл тегін бағыт A34 автожолының жалғасы болып табылады. === Теміржол көлігі === Теміржол желісі негізінен үш бағыт бойынша қызмет етеді: * ''[[Париж]] — [[Страсбург]]'', Париждегі Гар-де-л'Эсттен бастап, Марна аңғарынан кейін, Эперне, Шалон-ан-Шампан және Витри-ле-Франсуа ''арқылы'' жалғасады. 2007 жылы 10 маусымда осы бағытта екінші желі — жоғары жылдамдықты арнайы LGV бағыты ашылды, оның бағыты солтүстікке бұрылады және [[Реймс]] жолаушыларына қызмет көрсету үшін [[Безанн]] коммунасында жаңа Шампан — Арден вокзалы салынды, Реймс қаласының маңы; * ''Париж — Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]]'', мұнда TGV жүрдек пойыздары Эперне, [[Реймс]] және Ретель қалаларына қызмет көрсетеді; * ''Париж — [[Базель]]'' [[Сена]] аңғарының бойымен Ромийи-сюр-Сен, Труа, Шомон және Лангр арқылы өтеді. Бұл темір жол желісі SNCF басқарушы компаниясының үнемдеу саясатына байланысты электрлендірілмеген және жаңа TGV Париж-[[Дижон]]-Базель желісіне жол береді немесе жақын арада электрлендіріледі; * ''[[Лилль]] — [[Страсбург]]'' Шарлевиль-Мезьер пен [[Седан (қала)|Седанға]] қызмет көрсетеді. == Мәдениет және туризм == * Аймақта ресми тіркелген 291 туристік қонақ үй (8000 бөлме) * 152 шағын қонақ үйлер B&B принципі бойынша * 19 [[мұражай]], 92 [[кинотеатр]], 16 [[театр]], 10 [[гольф]] алаңы * 650 шақырым су жолы және 8 су қоймасы (соның ішінде Еуропадағы ең үлкен [[Лак дю Дер-Шантекок|Лак ду Дер-Шантекок]] көлі) Туристерді аймаққа негізінен Шампанның бай тарихи өткені, сондай-ақ тамаша жүзімдіктер мен шарап жертөлелері (соның ішінде жарқыраған шампан) тартады. Бұл аймақта мәдени мұраға және гастрономияға назар аударатын әртүрлі туристік маршруттар дамыды: ежелгі үйлері бар Труа, монастырьі мен өзені бар Шалон-ан-Шампан, айбынды бекініс қабырғасы бар Лангрес, шарап жертөлелері бар Эперне, Марна мен Мьюзе, [[Седан (қала)|Седан]] өзендері аңғарлары және оның Еуропадағы ең үлкен [[Седан шатосы|сарайы]], соборы бар Реймс, сондай-ақ Шарль де Голль құрметіне арналған мемориалы бар [[Коломбе-ле-Де-Эглиз|Коломбе-ле-де-Эглиз]]. Табиғат әуесқойлары [[Монтень-де-Реймс табиғи саябағы|Монтень-де-Реймс табиғи саябағына]] барады, мұнда сирек кездесетін буктың ең үлкен популяциясы «[[faux de Verzy]]<nowiki/>» орманында кездеседі. Шарлевиль-Мезьер қаласында Дүниежүзілік [[Марионетка|қуыршақ]] театрларының фестивалі тұрақты түрде өтеді. == Сілтемелер == * [http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm Шампан - Арден аймақтық кеңесінің сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212002314/http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm |date=2006-02-12 }} * [http://www.tourisme-champagne-ardenne.com Шампан — Арден аймағындағы туризм]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315213855/http://www.tourisme-champagne-ardenne.com/ |date=2012-03-15 }} * [https://web.archive.org/web/20070310210030/http://www.pnr-foret-orient.fr/ Foret d'Orient табиғи саябағы] [[Санат:Франция тарихи аймақтары]] 085puoqdcwvnh09lyuj8ywr4yvh70b5 3630579 3630578 2026-07-16T13:49:54Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Шампань-Арденне]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3630579 wikitext text/x-wiki {{Франция аймағы | Атауы = Шампан — Арден | Өз тілінде = Champagne-Ardenne | Логотип суреті = Arms of the French Region of Champagne-Ardenne.svg | Ту суреті = Champagne Ardenne flag.svg | Ту суретінің өлшемі = 150px | Статусы = [[Франция аймақтары|Франция аймағы]] | Астана = [[Шалон-ан-Шампан]] | Ірі қалалары = [[Реймс]]<br>[[Шарлевиль-Мезьер]]<br>[[Труа]]<br>[[Шомон]] | Кеңес президенті = Жан-Поль Баши<br>([[Франциядағы аймақтық сайлау (2010)|2010]]—[[2015 жыл|2015]], Басқа солшылдар) | Департаменттер = [[Об (департамент)|Об]] (10)<br>[[Арденна (департамент)|Арденна]] (08)<br>[[Жоғарғы Марна]] (52)<br>[[Марна (департамент)|Марна]] (51) | Округтер = | Кантондар = | Коммуналар = | Жер аумағы = 25606 | Жер аумағы бойынша орны = | Халық санын бағалау = {{өсім}} 1336053 | Халық саны бойынша аймақ орны = 19 | Бағалау болған жыл = 2011 жыл | Халық санағы болған жыл = | Халық санағы = | Халық тығыздығы = | Тығыздығы = 52 | Карта = Champagne-Ardenne in France.svg | Карта өлшемі = 300px | Уақыт белдеуі = +1; жазда +2 | ISO = FR-G | Сайты = https://www.cr-champagne-ardenne.fr/ }} [[Сурет:Champagne Ardenne flag 2011.png|нобай| Аймақ логотипі]] '''Шампан — Арден''' ({{Lang-fr|Champagne-Ardenne}}) — [[Франция|Францияның]] солтүстік-шығысындағы бұрынғы [[Франция аймақтары|аймақ]]. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап [[Гранд-Эст]] аймағының құрамына кіреді. Бұл аймақ солтүстігінде [[Бельгия|Бельгиямен]], батысында Пикардия және [[Иль-де-Франс|Иль-де-Франспен]], оңтүстігінде [[Бургундия|Бургундиямен]], шығысында [[Франш-Конте|Франше-Конте]] және [[Лотарингия|Лотарингиямен]] шектеседі. 1 336 053 тұрғыны бар (2011) аймақ Франциядағы халқы ең аз бес аймақтың бірі болды және 1999 және 2006 жылдар аралығында халық санының төмендеуі тіркелген жалғыз аймақ болды. [[Реймс]] (218 000 тұрғын) және Труа (130 000 тұрғын) қалаларының халқы көбірек және маңыздырақ болғанына қарамастан, аймақтың әкімшілік орталығы Шалон-ан-Шампан қаласы болды. Жалпы ауданы 25 606 шаршы шақырым Шампан — Арден аймағының рельефінде әктас топырақты жазық жер бедері бар, ол «шампан крайузы» («Champagne crayeuse») деп аталады, сонымен қатар солтүстіктегі а''рден жотасының'' таулы аймақтары бар. Аймақта атақты шампан жүзімдіктері орналасқан. == География == Аумағы 25606 км². Ол арқылы [[Сена]], Марна және [[Эна (өзен)|Эн]] өзендері ағып өтеді. Ең үлкен қаласы — [[Реймс]]. == Аймақтың тарихы == [[Сурет:Moulin_de_Valmy.jpg|оңға|нобай|282x282 нүкте| Вальмидегі диірмен, 1792]] ''Шампан — Арден'' аймағының атауы оның қалыптасуы кезінде ''тарихи'' Шампан аймағы жерінің көп бөлігін, сондай-ақ [[Арденна]] тау жотасының маңындағы Маас өзенінің аңғарында орналасқан бірнеше шағын аудандарды қамтығанымен түсіндіріледі. Ежелгі заманнан бері Шампан — Арден аймағы көптеген маңызды тарихи оқиғалармен ерекшеленді: * [[Ежелгі Рим|Романдық дәуірде]] [[Реймс]] қаласы (ол кезде ''Durocortorum'') негізгі көлік жолдарының қиылысында болды және [[Рим|Римнің]] солтүстігіндегі халқы ең көп қала болған; * [[Ерте ортағасыр|Ерте орта ғасырларда]] Рождество күні 496 (әртүрлі деректер бойынша 496-дан 506-ға дейін) Меровингтер әулетінен шыққан [[Франктер|франктердің]] ұлы королі I Хловинг Реймстегі ерте христиан кафедралдық соборында Сент Ремигийдің қолымен шомылдыру рәсімінен өтті. Содан бері Реймс X Карлға дейінгі Францияның барлық патшалары тәж киген қала болды; * 999 жылы Реймс архиепископы Герберт Орильяктық II Сильвестр атымен [[Папалық|Рим папасы]] болып сайланды; ол Қасиетті Рим императоры III Оттонның досы болды; * XII—XIV ғасырлардың аяғында Шампан провинциясы өзінің жәрмеңкелерімен танымал болды: [[Ланьи-сюр-Марн]] (қазіргі [[Иль-де-Франс]] [[Франция аймақтары|аймағының]] аумағында), [[Провен (Сена және Марна)|Провен]], Труа және Бар-сюр-Об қалаларында, Римге баратын екі негізгі [[Пилигрим|зиярат ету]] жолында орналасқан; * 1792 жылы 20 қыркүйекте Вальми шайқасы болды; жас Француз Республикасының алғашқы әскери жеңісі; * 1814 жылы Наполеонның алты күндік соғысы; * [[1870 жыл|1870 жылы]] француз-пруссия соғысының ең атақты шайқасы [[Арденне (департамент)|Арденнедегі]] Седан шайқасы болды; * [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Арденна]] арқылы жау әскерлерінің басып кіруі болды (Пруссия тақ мұрагерінің штаб-пәтері [[Шарлевиль (Арденны)|Шарлевилль]] қаласында орналасқан, бұл біздің уақытта жойылған), ал әскери іс-қимылдар театры Марнадағы бірінші шайқас кезінде (1914 жылы) және [[1918 жыл|1918 жылы]] Марнадағы екінші шайқас кезінде Шампан жері; * [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Нацизм|фашистік]] әскерлер Арденнаға басып кірді және [[1940 жыл|1940 жылы]] кескілескен шайқастар болды (француздардың жеңілуі); [[1944 жыл|1944 жылы]] бұл жерлерде Арден операциясы өтті; * Реймс соборында Франция мен [[Германия]] арасындағы [[Француз-германдық татуласу|татуласу]] рәсімі өтті, оған Франция президенті [[Шарль де Голль]] мен Германия канцлері [[Конрад Аденауэр]] қатысты; рәсімді кардинал Франсуа Марти дәріптеді; * [[1996 жыл|1996 жылы]] [[Папалық|Рим Папасы]] II Иоанн Павел король I Хловингпен оның әскерлерінің Сент Ремигийдің шомылдыру рәсімінен өткеніне 1500 жыл толуына орай Реймске барды. == Әкімшілік бөлініс == Аймақ төрт [[Франция департаменттері|департаменттен]] тұрады: [[Арденне (департамент)|Арденне]], [[Об (департамент)|Об]], [[Марна (департамент)|Марна]] және [[Жоғарғы Марна]]. == Көлік жүйесі == === Автомобиль жолдары === Аймақтың автомобиль жолдары желісінің жалпы ұзындығы 560 шақырымды құрайды. Бес негізгі бағыт бар: * ''А4'' [[Париж]] — [[Страсбург]] тас жолы [[Реймс]] агломерациясы арқылы өтеді; * ''А5'' Париж — Шомон тас жолы Труа және Шомон арқылы өтеді; * ''A26'' [[Кале (Франция)|Кале]] — Труа тас жолы [[Реймс]] және Шалон-ан-Шампан арқылы өтеді (A4-пен ортақ) және Труа маңындағы A5-ке қосылады; * ''А34'' Шарлевиль-Мезьер — [[Реймс]] ''тас жолы''. Қаланың шетінде Рокруа бағытында және одан әрі Бельгиямен шекараға дейін филиал салынуда. * ''А203'' Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]] ''тас жолы''. Бұл тегін бағыт A34 автожолының жалғасы болып табылады. === Теміржол көлігі === Теміржол желісі негізінен үш бағыт бойынша қызмет етеді: * ''[[Париж]] — [[Страсбург]]'', Париждегі Гар-де-л'Эсттен бастап, Марна аңғарынан кейін, Эперне, Шалон-ан-Шампан және Витри-ле-Франсуа ''арқылы'' жалғасады. 2007 жылы 10 маусымда осы бағытта екінші желі — жоғары жылдамдықты арнайы LGV бағыты ашылды, оның бағыты солтүстікке бұрылады және [[Реймс]] жолаушыларына қызмет көрсету үшін [[Безанн]] коммунасында жаңа Шампан — Арден вокзалы салынды, Реймс қаласының маңы; * ''Париж — Шарлевиль-Мезьер — [[Седан (қала)|Седан]]'', мұнда TGV жүрдек пойыздары Эперне, [[Реймс]] және Ретель қалаларына қызмет көрсетеді; * ''Париж — [[Базель]]'' [[Сена]] аңғарының бойымен Ромийи-сюр-Сен, Труа, Шомон және Лангр арқылы өтеді. Бұл темір жол желісі SNCF басқарушы компаниясының үнемдеу саясатына байланысты электрлендірілмеген және жаңа TGV Париж-[[Дижон]]-Базель желісіне жол береді немесе жақын арада электрлендіріледі; * ''[[Лилль]] — [[Страсбург]]'' Шарлевиль-Мезьер пен [[Седан (қала)|Седанға]] қызмет көрсетеді. == Мәдениет және туризм == * Аймақта ресми тіркелген 291 туристік қонақ үй (8000 бөлме) * 152 шағын қонақ үйлер B&B принципі бойынша * 19 [[мұражай]], 92 [[кинотеатр]], 16 [[театр]], 10 [[гольф]] алаңы * 650 шақырым су жолы және 8 су қоймасы (соның ішінде Еуропадағы ең үлкен [[Лак дю Дер-Шантекок|Лак ду Дер-Шантекок]] көлі) Туристерді аймаққа негізінен Шампанның бай тарихи өткені, сондай-ақ тамаша жүзімдіктер мен шарап жертөлелері (соның ішінде жарқыраған шампан) тартады. Бұл аймақта мәдени мұраға және гастрономияға назар аударатын әртүрлі туристік маршруттар дамыды: ежелгі үйлері бар Труа, монастырьі мен өзені бар Шалон-ан-Шампан, айбынды бекініс қабырғасы бар Лангрес, шарап жертөлелері бар Эперне, Марна мен Мьюзе, [[Седан (қала)|Седан]] өзендері аңғарлары және оның Еуропадағы ең үлкен [[Седан шатосы|сарайы]], соборы бар Реймс, сондай-ақ Шарль де Голль құрметіне арналған мемориалы бар [[Коломбе-ле-Де-Эглиз|Коломбе-ле-де-Эглиз]]. Табиғат әуесқойлары [[Монтень-де-Реймс табиғи саябағы|Монтень-де-Реймс табиғи саябағына]] барады, мұнда сирек кездесетін буктың ең үлкен популяциясы «[[faux de Verzy]]<nowiki/>» орманында кездеседі. Шарлевиль-Мезьер қаласында Дүниежүзілік [[Марионетка|қуыршақ]] театрларының фестивалі тұрақты түрде өтеді. == Сілтемелер == * [http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm Шампан - Арден аймақтық кеңесінің сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212002314/http://www.cr-champagne-ardenne.fr/default.htm |date=2006-02-12 }} * [http://www.tourisme-champagne-ardenne.com Шампан — Арден аймағындағы туризм]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315213855/http://www.tourisme-champagne-ardenne.com/ |date=2012-03-15 }} * [https://web.archive.org/web/20070310210030/http://www.pnr-foret-orient.fr/ Foret d'Orient табиғи саябағы] [[Санат:Франция тарихи аймақтары]] [[Санат:Шампань-Арденне]] pqxplsm8jt7fw42bgweerbsyvj1ov65 0 704197 3630724 3552177 2026-07-16T18:38:28Z Nurken 111493 3630724 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Украина премьер-министрі |шынайы атауы = {{lang-uk|Прем'єр-міністр України}} |ел = Украина |суреті = |сурет ені = |эмблема = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |эмблема ені = |эмблеманың аты = [[Украина елтаңбасы]] |қазіргі = [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] |тағайындалған = 16 шілде 2026 жылдан бері |портреті = Корецький Сергій.webp |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = [[Үкімет басшысы]] |резиденция = [[Украина үкіметінің ғимараты]], [[Киев]] |ұсынылады = [[Украина президенті]]мен |тағайындалды = [[Верховна Рада]]мен |өкілеттігінің мерзімі = Жоғарғы Рада ерте таратылмаса, 5 жыл<br>Мерзім санына шектеулер көрсетілмеген |айлығы = ай сайын 20,000 [[Украин гривнасы|₴]]{{Citation needed}} |пайда болды = 28 маусым 1917<br>(түпнұсқасы)<br>25 наурыз 1946<br>([[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|УКСР]])<br>24 тамыз 1991<br>(қазіргі түрінде) |таратылды = |біріншісі = [[Володимир Кирилович Винниченко|Володимир Винниченко]]<br>(түпнұсқасы)<br>[[Юрій Леонідович П'ятаков|Юрій П'ятаков]]<br>(УКСР)<br>[[Вітольд Павлович Фокін|Вітольд Фокін]]<br>(қазіргі түрінде) |соңғысы = |сайты = [https://www.kmu.gov.ua/ kmu.gov.ua] }} '''Украина премьер-министрі''' ({{lang-uk|Прем'єр-міністр України}}) — [[Украина]]ның [[үкімет басшысы]], Украина үкіметі атқарушы билігінің ең жоғарғы органы, [[Украина Министрлер Кабинеті]]нің төрағасы. == Тағайындалуы == [[Сурет:Denys Shmyhal and Justin Trudeau - Canada-Ukraine Free Trade Agreement - IMG 0538.jpg|нобай|солға|Украинаның қазіргі премьері [[Денис Анатолійович Шмигаль|Денис Шмигаль]] (сол жақта) және [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]] (оң жақта)]] Премьер-министрді [[Верховна Рада]]ның келісімімен [[Украина президенті|президент]]тің шешімімен тағайындайды. Премьердің тағайындалуын қолдап дауыс бергендер парламенттің көпшілігі болғанда ғана премьер қызметін бастайды. Украина премьер-министрі лауазымына үміткер Украина Верховна Радасының жалпы отырысында бағдарламалық мәлімдемесімен сөйлеп, Украина халық депутаттарының сұрақтарына жауап береді. 2004 жылдың аяғындағы конституциялық түзетуден бері президенттің премьер-министр лауазымына ұсына алатын адамдар шектелген. Кандидатты ұсыну тәртібінің бұзылуына немесе кандидаттың Конституцияда белгіленген талаптарға сәйкес келмеуіне байланысты ұсыну мүмкін болмаған кезде. Премьер-министр, атқарушы биліктің барлық мүшелері сияқты, парламент депутаты бола алмайды. == Міндеті және құқығы == Премьер-министр Украинаның атқарушы билігі — [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]н басқарады және министрлер қабылдаған қаулыларға қол қояды. [[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] мен [[Украина Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]н қоспағанда, Украина Министрлер Кабинетінің мүшелерін Украина Премьер-Министрінің ұсынысы бойынша Верховна Рада тағайындайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rada.gov.ua/news/Povidomlennya/9115.html|title=ЗАКОН УКРАЇНИ "Про Кабінет Міністрів України"|lang=uk|date=2007-01-29|accessdate=2023-07-19|publisher=[[Верховна Рада]]ның ресми сайты}}</ref> 2013 жылы Fokus журналындағы петициядан кейін министрлер кабинетінің хатшылығы премьер-министрдің айлық жалақысы 33,980₴ (4 173,42 АҚШ доллары) екенін мәлімдеді, бұл елдегі орташа жалақыдан он бір есе көп.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2013/01/24/6982154/|title=Азаров отримує більше 30 тисяч на місяць|lang=uk|date=2013-01-24|accessdate=2023-07-19|publisher=Українська Правда}}</ref> == Премьер-министрлер тізімі == {{main|Украина үкімет басшыларының тізімі}} Украинаның 1991 жылғы тәуелсіздігінен бері 20 премьер-министрі ({{м.а.}} санағанда 23) болған. Украина премьер-министрі қызметінде екі ғана әйел болған — [[Батьківщина]] партиясының мүшесі [[Юлія Володимирівна Тимошенко]] мен партиясыз [[Юлія Анатоліївна Свириденко]]. Премьер қызметінде ең ұзақ қызмет атқарған — [[Микола Янович Азаров]]. {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" !# ! width=1% | Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі !Сайлауы ! colspan="2"| Партиясы ![[Украина президенті|Президенті]] |- |1 |[[Сурет:Fokin vitold.jpg|99px]] |[[Вітольд Павлович Фокін]]<br>{{small|(1932–2025)}} |18 сәуір<br>1991 |2 қазан<br>1992 |— | style="background-color:#CDCDCD" | |Партиясыз | rowspan="4" |[[Леонід Макарович Кравчук|Леонід Кравчук]]<br>{{nowrap|(1991 — 1994)}} |- |— |[[Сурет:Валентин Симоненко.jpg|99px]] |[[Валентин Костянтинович Симоненко]]<br>{{small|(1940 туған)}} |2 қазан<br>1992 |13 қазан<br>1992 |— | style="background-color:#CDCDCD" | |Партиясыз |- |2 |[[Сурет:Ukraine.LeonidKuchma.01.jpg|99px]] |[[Леонід Данилович Кучма]]<br>{{small|(1938 туған)}} |13 қазан<br>1992 |22 қыркүйек<br>1993 |— | style="background-color:#CDCDCD" | |Партиясыз |- |— |[[Сурет:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|99px]] |[[Юхим Леонідович Звягільський]]<br>{{small|(1933–2021)}} |22 қыркүйек<br>1993 |16 маусым<br>1994 |— | style="background-color:#CDCDCD" | |Партиясыз |- |3 |[[Сурет:Masol.jpg|99px]] |[[Віталій Андрійович Масол]]<br>{{small|(1928—2018)}} |16 маусым<br>1994 |6 наурыз<br>1995 |[[Украинадағы парламент сайлауы (1994)|1994]] | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз | rowspan="10" |[[Леонід Данилович Кучма|Леонід Кучма]]<br>{{nowrap|(1994 — 2005)}} |- |— | rowspan="2" |[[Сурет:Yevhen Marchuk 2004.jpg|99px]] | rowspan="2" |[[Євген Кирилович Марчук]]<br>{{small|(1941—2021)}} |6 наурыз<br>1995 |8 маусым<br>1995 |— | style="background-color:#CDCDCD" | | rowspan="2" |Партиясыз |- |4 |8 маусым<br>1995 |28 мамыр<br>1996 |— | style="background-color:#CDCDCD" | |- |5 |[[Сурет:Pavlo Lazarenko 1996.jpg|99px]] |[[Павло Іванович Лазаренко]]<br>{{small|(1953 туған)}} |28 мамыр<br>1996 |19 маусым<br>1997 |— | style="background-color:#FF7F00"| |[[Громада (партия, Украина)|Громада]] |- |— |[[Сурет:Василь Дурдинець.jpg|99px]] |[[Василь Васильович Дурдинець]]<br>{{small|(1937 туған)}} |19 маусым<br>1997 |16 шілде<br>1997 |— | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз |- |6 |[[Сурет:Valerii Pustovoitenko cr.jpg|99px]] |[[Валерій Павлович Пустовойтенко]]<br>{{small|(1947 туған)}} |16 шілде<br>1997 |22 желтоқсан<br>1999 |[[Украинадағы парламент сайлауы (1998)|1998]] | style="background-color:green"| |[[Халық демократиялық партия (Украина)|УХДП]] |- |7 |[[Сурет:Viktor Yushchenko May 2000.jpg|131x131 нүкте]] |[[Віктор Андрійович Ющенко]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 желтоқсан<br>1999 |29 мамыр<br>2000 |— | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз |- |8 |[[Сурет:Anatoliy Kinakh 2012.jpg|99px]] |[[Анатолій Кирилович Кінах]]<br>{{small|(1954 туған)}} |29 мамыр<br>2000 |21 қараша<br>2002 |— | style="background-color:lightblue"| |[[Өнеркәсіпшілер және кәсіпкерлер партиясы (Украина)|УӨКП]] |- |9 |[[Сурет:Yanukovych 2004-04-01.jpg|99px]] |[[Віктор Федорович Янукович]]<br>{{small|(1950 туған)}} |21 қараша<br>2002 |5 қаңтар<br>2005 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2002)|2002]] | style="background-color:#0A408A" | |[[Региондар партиясы|Региондар]] |- | rowspan="2" |— | rowspan="2" |[[Сурет:Mykola Azarov 27 April 2010-1 small version.jpg|99px]] | rowspan="2" |[[Микола Янович Азаров]]<br>{{small|(1947 туған)}} |7 желтоқсан<br>2004 |28 желтоқсан<br>2004 |— | rowspan="2" style="background-color:#0A408A" | | rowspan="2" |[[Региондар партиясы|Региондар]] |- |5 қаңтар<br>2005 |24 қаңтар<br>2005 |— | rowspan="7" |[[Віктор Андрійович Ющенко|Віктор Ющенко]]<br>{{nowrap|(2005 – 2010)}} |- |— | rowspan="2" |[[Сурет:Julija Tymoschenko 2002 - modified.jpg|99px]] | rowspan="2" |[[Юлія Володимирівна Тимошенко]]<br>{{small|(1960 туған)}} |24 қаңтар<br>2005 |4 ақпан<br>2005 |— | rowspan="2" style="background-color:crimson" | | rowspan="2" |[[Батьківщина]] |- |10 |4 ақпан<br>2007 |8 қыркүйек<br>2005 |— |- |— | rowspan="2" |[[Сурет:Yuriy Yekhanurov 2013.jpg|99px]] | rowspan="2" |[[Юрій Іванович Єхануров]]<br>{{small|(1948 туған)}} |8 қыркүйек<br>2005 |22 қыркүйек<br>2005 |— | rowspan="2" style="background-color:#FF7F00" | | rowspan="2" |[[Біздің Украина]] |- |11 |22 қыркүйек<br>2005 |4 тамыз<br>2006 |— |- |12 |[[Сурет:Viktor Yanukovych 2007-01-15.jpg|99px]] |[[Віктор Федорович Янукович]]<br>{{small|(1950 туған)}} |4 тамыз<br>2006 |18 желтоқсан<br>2007 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2006)|2006]] | style="background-color:#0A408A"| |[[Региондар партиясы|Региондар]] |- |13 |[[Сурет:Yulia Tymoshenko November 2009-2 (cropped).jpeg|99px]] |[[Юлія Володимирівна Тимошенко]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2007 |4 наурыз<br>2010 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2007)|2007]] | style="background-color:crimson" | |[[Батьківщина]] |- |— |[[Сурет:Oleksandr Turchynov 2012-10-19.jpg|99px]] |[[Олександр Валентинович Турчинов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |4 наурыз<br>2010 |11 наурыз<br>2010 |— | style="background-color:crimson" | |[[Батьківщина]] | rowspan="5" |[[Віктор Федорович Янукович|Віктор Янукович]]<br>{{nowrap|(2010 – 2014)}} |- |14 | rowspan="3"|[[Сурет:Nikolay Azarov 27 June 2012 04.jpeg|99px]] | rowspan="3"|[[Микола Янович Азаров]]<br>{{small|(1964 туған)}} |11 наурыз<br>2010 |3 желтоқсан<br>2012 |— | rowspan="3" style="background-color:#0A408A" | | rowspan="3" |[[Региондар партиясы|Региондар]] |- |— |3 желтоқсан<br>2012 |13 желтоқсан<br>2012 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2012)|2012]] |- |14 |13 наурыз<br>2012 |28 қаңтар<br>2014 |— |- |— |[[Сурет:Арбузов Сергій Геннадійович.jpg|99px]] |[[Сергій Геннадійович Арбузов]]<br>{{small|(1976 туған)}} |28 қаңтар<br>2014 |27 ақпан<br>2014 |— | style="background-color:#0A408A"| |[[Региондар партиясы|Региондар]] |- |15 | rowspan="2"|[[Сурет:Arseniy Yatsenyuk 2014-02-01.jpg|99px]] | rowspan="2"|[[Арсеній Петрович Яценюк]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 ақпан<br>2014 |27 қараша<br>2014 |— | style="background-color:crimson"| |[[Батьківщина]] |[[Олександр Валентинович Турчинов|Олександр Турчинов]]<br>(2014)<br>({{м.а.}}) |- |15 |27 қараша<br>2014 |14 сәуір<br>2016 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2012)|2012]] | style="background-color:#EEDD82"| |[[Халықтық фронт (Украина)|Халықтық фронт]] | rowspan="2"|[[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]]<br>{{nowrap|(2014 – 2019)}} |- |16 |[[Сурет:Prime Minister Volodymyr Groysman met with Minister for Foreign Affairs of Canada Chrystia Freeland - 2019 (MUS9961) (cropped).jpg|99px]] |[[Володимир Борисович Гройсман]]<br>{{small|(1978 туған)}} |14 сәуір<br>2016 |29 тамыз<br>2019 |— | style="background-color:#B1161D"| |[[Еуропалық ынтымақтастық|Петро Порошенко блогі]] |- |17 |[[Сурет:Oleksiy Honcharuk (cropped).jpg|99px]] |[[Олексій Валерійович Гончарук]]<br>{{small|(1984 туған)}} |29 тамыз<br>2019 |4 наурыз<br>2020 |[[Украинадағы парламент сайлауы (2019)|2019]] | style="background-color:#32CD32"| |[[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] | rowspan="4"|[[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]<br>{{nowrap|(2019 бері)}} |- |18 |[[Сурет:230412-D-XI929-1004 (52812152011) (cropped).jpg|99px]] |[[Денис Анатолійович Шмигаль]]<br>{{small|(1975 туған)}} |4 наурыз<br>2020 |17 шілде<br>2025 |— | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз |- |19 |[[Сурет:СВИРИДЕНКО Юлія Анатоліївна (3x4 cropped).jpg|99px]] |[[Юлія Анатоліївна Свириденко]]<br>{{small|(1985 туған)}} |17 шілде<br>2025 |16 шілде<br>2026 |— | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз |- |20 |[[Сурет:Корецький Сергій.webp|99px]] |[[Сергій Федорович Корецький]]<br>{{small|(1978 туған)}} |16 шілде<br>2026 бері |— |[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары|қазіргі премьер]] | style="background-color:#CDCDCD"| |Партиясыз |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Украина премьер-министрлері|*]] 6jxuupu8qoj4a1fdlhpehm4pfoe9iuc 0 704223 3630748 3558328 2026-07-16T19:45:57Z Nurken 111493 «[[Санат:Украина қорғаныс министрлері|Украина қорғаныс министрлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630748 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Денис Шмыгаль | Шынайы есімі = {{lang-uk|Денис Шмигаль}} | Суреті = Министр обороны Украины Денис Шмыгаль (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]дің Бірінші орынбасары — [[Украина Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту = Flag of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 14 қаңтар 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары = [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]] (Премьер орынбасары ретінде)<br>[[Светлана Васильевна Гринчук|Светлана Гринчук]] (Энергетика министрі ретінде) | Титулы_2 = 18-[[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту_2 = Штандарт Міністра оборони України.svg | Ту2_2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_2 = 17 шілде 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 қаңтар 2026 | Президент_2 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_2 = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары_2 = [[Рустем Энверович Умеров|Рустем Умеров]] | Ізбасары_2 = [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]] | Титулы_3 = [[Украина]]ның [[Украина үкіметі басшыларының тізімі|18]]-[[Украина премьер-министрі|премьер-министрі]] | Ту_3 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_3 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_3 = 4 наурыз 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = 17 шілде 2025 | Ізашары_3 = [[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]] | Ізбасары_3 = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Президент_3 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_3 = | Титулы_4 = Өңірлік даму, құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық министрі | Ту_4 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_4 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_4 = 4 ақпан 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 наурыз 2020 | Премьер_4 = [[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = [[Ивано-Франковск облысы]]ның губернаторы | Ту_5 = Flag of Ivano-Frankivsk Oblast2.svg | Ту2_5 = Ivano-Frankivsk Oblast-COA.svg | Басқара бастады_5 = 1 тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 ақпан 2020 | Президент_5 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_5 = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]]<br>[[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 15.10.1975 | Туған жері = {{туғанжері|Львов|Львовта}}, [[Львов облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = «Львов политехникасы» ұлттық университеті | Ғылыми деңгейі = экономикалық ғылымдар кандидаты (2003) | Партиясы = [[партиясыз]] | Жұбайы = Екатерина Шмыгаль | Балалары = 2 | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Denys Shmyhal | Марапаттары = {{Литва Ұлы кінәзі Гядиминас ордені}} }} '''Денис Анатольевич Шмыгаль''' ({{lang-uk|Денис Анатолійович Шмигаль}}; [[15 қазан]] [[1975 жыл]], [[Львов]]) — [[украина]]лық саяси қайраткер, кәсіпкер, 2026 жылғы қаңтардан бергі [[Украина премьер-министрі]]нің Бірінші орынбасары — [[Украина Энергетика министрлігі|Украина Энергетика министрі]], Экономика ғылымдарының кандидаты (2003).<ref>{{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190802151009/http://irbis-nbuv.gov.ua/ASUA/0029462 |title= НАУКОВЦІ УКРАЇНИ}}</ref> Шмыгаль 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы қаңтарға дейін [[Украина Қорғаныс министрлігі|Украина Қорғаныс министрі]], 2020–2025 жылдары [[Украина премьер-министрі|елдің премьер-министрі]] болған.<ref name="dovidka">{{Cite web|url= http://dovidka.com.ua/user/?code=528175 |title= Шмигаль Денис Анатолійович, к.ек.н. (2003); Прем'єр-міністр України (з 04.03.2020). |lang= uk |accessdate= 2023-07-19 |publisher= Україна сьогодні }}</ref> Премьер-министр ретінде Шмыгаль Украинадағы [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус пандемиясы]]на жауап беруіне және [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресеймен соғыс барысындағы Украинаға]] жауапты болды. Шмыгаль бұрын Өңірлік даму, құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық министрі (2020) және [[Ивано-Франковск облысы]]ның губернаторы (2019–2020) қызметінде болған. == Өмірбаяны == === Отбасы және білімі === Денис Шмыгаль Анатолий Иванович пен Ирина Феликсовна<ref>{{Cite web|url= https://en.thepage.ua/dossier/shmyhal-denys|title=Denys Shmyhal|publisher=pg|date=2022-10-15|accessdate=2023-07-19}}</ref> отбасында 1975 жылғы 15 қазанда дүниеге келді.<ref name="sloboidilo">{{Cite web|url=https://www.slovoidilo.ua/persony/shmyhal-denys-anatoliiovych|title=Шмигаль Денис Анатолійович|lang=uk|accessdate=2023-07-19}}</ref> 1997 жылы Шмыгаль «Львов политехникасы» ұлттық университетінде білім алған. 2003 жылдан бері ол — экономика ғылымдарының кандидаты.<ref name="sloboidilo" /> === Кәсіпкерлік мансабы === 1997 жылы оқуын бітіргенінен бастап 2005 жылғы қыркүйекке дейін Шмыгаль түрлі компанияларда есепші болды. 2005 жылдың қыркүйегінен 2006 жылдың маусымына дейін Шмыгаль «LA DIS» деп аталатын компанияның бас директорының орынбасары болды.<ref name="liganet" /> 2006 жылдың маусымынан 2008 жылдың тамызына дейін «Comfort-Invest» инвестициялық компаниясының директоры болды. 2008 жылдың қыркүйегінен 2009 жылдың қыркүйегіне дейін Шмыгаль «ROSANINVEST LLC» компаниясының бас директоры болды.<ref name="liganet">{{Cite web|url=https://file.liga.net/persons/shmygal-denis|title=Шмыгаль Денис|lang=ru|date=2022-10-14|accessdate=2023-07-19}}</ref> Шмыгаль 2009 жылдан 2013 жылғы желтоқсанға дейін Украинаның [[Львов облысы]]нда бірнеше жетекші саяси рөлдерде жұмыс істеді: 2009–2011 жылдар аралығында Львов облысы әкімшілігінің экономика бөлімінің меңгерушісі.<ref name="liganet" /> Ол сол жерде [[Олег Николаевич Немчинов|Олег Немчинов]]пен кездесіп, жұмыс істеді. Шмыгаль 2020 жылы Немчіновты [[Украина Министрлер Кабинеті|Министрлер Кабинеті]]нің хатшысы болып тағайындалған.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/05/25/7252984/|title=Шмигаль і "його" команда. Як працює другий уряд Зеленського|lang=uk|publisher=Українська правда}}</ref> Содан кейін Шмыгаль 2012 жылы экономика және өнеркәсіптік саясат бөлімінің бастығы болды. 2013 жылы Экономикалық даму, инвестиция, сауда және өнеркәсіп басқармасының басшысы болды.<ref name="liganet" /> 2014 жылдың мамырынан желтоқсанына дейін Шмыгаль Кіріс және алымдар министрлігінің Львов облыстық аймақтық басқармасы басшысының орынбасары болып жұмыс істеді.<ref name="liganet" /> [[Украинадағы парламент сайлауы (2014)|2014 жылғы парламент]] және 2015 жылғы губернаторлық сайлауларға қатысты, бірақ жеткілікті дауыс жинай алмай, депутат бола алмады.<ref name="chesno">{{Cite web|url=https://www.chesno.org/politician/23256/|title=Шмигаль Денис Анатолійович|lang=uk|publisher=Чесно қозғалысының ресми сайты}}</ref> Ол 2015 жылдан 2017 жылға дейін Львовтағы мұздатылған тауарларды таратушы ТВК Львівхолод вице-президенті қызметін атқарды.<ref name="dovidka" /> 2018 жылдан 2019 жылға дейін Шмыгаль [[Ивано-Франковск]] қаласындағы ең ірі электр энергиясын өндіруші болып табылатын және [[Ринат Леонидович Ахметов|Ринат Ахметов]] иелігіндегі {{iw|Бурштынь ЖЭС|Бурштынь ЖЭС|uk|Бурштинська ТЕС}} директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-51729049|title=Хто такий Денис Шмигаль|lang=uk|date=2020-03-03|accessdate=2023-07-19|publisher=[[Би-би-си|BBC]]}}</ref> 2019 жылғы 1 тамыздан бастап министр болып тағайындалғанға дейін Шмыгаль [[Ивано-Франковск облысы]]ның губернаторы болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/5742019-28909|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №574/2019|lang=uk|date=2019-08-01|accessdate=2023-07-19|publisher=[[Украина президенті]]нің ресми сайты}}</ref> 2020 жылғы 4 ақпанда ол Өңірлік даму министрі болып тағайындалды. Шмыгаль 2020 жылғы наурызда [[Украина премьер-министрі]] болып [[Алексей Валерьевич Гончарук]]ты ауыстырды. 2021 жылғы украиналық Фокус журналының санағы бойынша 7-ең ықпалды украин болды.<ref name="chesno" /> == Жеке өмірі == Денис Шмыгаль Екатерина Шмыгальға үйленген, екі қызы бар.<ref name="liganet" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Facebook|100008190666291}} * [https://en.m.wikiquote.org/wiki/Denys_Shmyhal Ағылшынша Уикидәйектегі Шмыгальдың дәйексөздері] * [https://uk.m.wikiquote.org/wiki/%D0%A8%D0%BC%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%96%D0%B9%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Украинша Уикидәйектегі Шмигальдың дәйексөздері] {{DEFAULTSORT:Шмыгаль, Денис Анатольевич}} [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина кәсіпкерлері]] [[Санат:Ивано-Франковск облысы губернаторлары]] [[Санат:Украина премьер-министрлері]] [[Санат:Украина қорғаныс министрлері]] hfe91dd9v3ud5jwvhp5uvrmcklzvooj 2 725520 3630889 3629120 2026-07-17T07:24:42Z 1nter pares 146705 3630889 wikitext text/x-wiki == == == Тізім (кейін) == * [[Лаура Спелман Рокфеллер]] * [[Оливер Три]] * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 40c53sayx6vh1361sh1bl7x5y7f38ih 3630902 3630889 2026-07-17T07:34:51Z 1nter pares 146705 3630902 wikitext text/x-wiki == 1 == <ref>{{кітап|авторы=Ермек Т |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тарих |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы= |жыл= |томы= |беттері=155 |барлық беті=700 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == 2 == == 3 == == Тізім (кейін) == * [[Лаура Спелман Рокфеллер]] * [[Оливер Три]] * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 s017x7uuv6xal2nj8upotuv8v7w4dp4 3630909 3630902 2026-07-17T07:45:49Z 1nter pares 146705 /* 1 */ 3630909 wikitext text/x-wiki == 1 == <ref>{{кітап|авторы=Ермек Т |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тарих |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы= |жыл=2000 |томы=50 |беттері=155 |барлық беті=700 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == 2 == == 3 == == Тізім (кейін) == * [[Лаура Спелман Рокфеллер]] * [[Оливер Три]] * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 lio9s3v4l8gnx4ki78wkw4o9yr74lz7 3630921 3630909 2026-07-17T07:52:51Z 1nter pares 146705 3630921 wikitext text/x-wiki == 1 == <ref>{{кітап|авторы=Ермек Т |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тарих |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы= |жыл=2000 |томы=50 |беттері=155 |барлық беті=700 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://turkistan.tr-kazakhstan.kz/|title=В Мангистау выросло число случаев интернет-мошенничества|author=|date=|website=turkistan.tr-kazakhstan.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == 2 == == 3 == == Тізім (кейін) == * [[Лаура Спелман Рокфеллер]] * [[Оливер Три]] * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 mf65xzjxoi32qn4l6dabvvew2jb4r5l 0 730022 3630582 3578378 2026-07-16T13:58:10Z Casserium 68287 /* */ 3630582 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = |Ұраны = |Құрылған жылы = [[1937 жыл|1937]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Мемлекеттік университет |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшы есімі = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Қайрат Балабиев |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}} |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = [[Шымкент]] қаласы, А.Байтұрсынов көшесі №13 |Сайты = https://okmpu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті''' — [[Шымкент]] қаласында орналасқан мемлекеттік жоғары оқу орны. == Тарихы == 1937 жылдың 19 наурызында Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің қаулысымен Шымкентте Мұғалімдер институты ашылған. 1954 жылы КСРО Министрлер кеңесінің өкімімен педагогикалық институт болып қайта құрылды. 1987 жылы институттың 50 жылдық мерейтойына орай оқу орнына М. Әуезов есімі берілді. 1975 жылы КСРО оқу министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 1977 жылы Қазан төңкерісінің 60 жылдығына арналған социалистік жарыста Қазақстандағы педагогикалық институттар арасында бірінші орын алды. 1985 жылдың қорытындысы бойынша мұғалім кадрларын даярлаудағы жетістіктері үшін КСРО Оқу министрлігінің Ауыспалы Қызыл Туын жеңіп алды. 1988 жылы Кеңестер Одағындағы 220 педагогикалық институттың арасында өткен социалистік жарыста ІІІ орынды иеленді. 1993 жылы ҚР Үкіметінің қаулысымен Түркістан қаласында жаңадан ашылған Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті профессор-оқытушыларының ғылыми әлеуетін көтеру мақсатында М. Әуезов атындағы Шымкент педагогика институты сол оқу орнының құрамына қосылды. 1995 жылдың 9 наурызында институт өз атынан айырылып, Қ.А. Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Шымкент бөліміне ауысты. 2003 жылдың 7 наурызында ХҚТУ-дың Шымкент филиалы, 4 қыркүйекте ХҚТУ-дың Шымкент институты болды. 2011 жылғы 28 маусымдағы №722 қаулысымен Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты болып қайта ашылды. 2017 жылдың 17 қарашасында ҚР Үкіметінің №753 Қаулысымен Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтына университет мәртебесі берілді. 2018 жылдың 16 қазанында Үкіметтің №649 Қаулысымен «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университеті» коммерциялық емес акционерлік қоғам болды. 2019 жылдың 12 сәуір күні Шымкент қаласы Әл-Фараби ауданының Әділет басқармасында заңды түрде мемлекеттік тіркеуден өтті. ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің 2023 жылғы 3 қазандағы №512 бұйрығымен университетке рух сардары, мемлекет және қоғам қайраткері Өзбекәлі Жәнібековтің атауы берілді.<ref>[https://okmpu.edu.kz/kk/node/16 Университет тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Факультеттер == # Жаратылыстану факультеті # Филология факультеті # Физика-математика факультеті # Тарих және педагогика факультеті # Өнер және білім факультеті # Дене шынықтыру және спорт факультеті<ref>[https://okmpu.edu.kz/kk/node/24 Факультеттер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240216094142/https://okmpu.edu.kz/kk/node/24 |date=2024-02-16 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] c7t12v71j8vmba2mnld84mwd9ua9mbf 3 738383 3630719 3414604 2026-07-16T18:21:29Z Ternarius 17489 Ternarius [[Қатысушы талқылауы:HarkssGMT3]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Saigaev]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/HarkssGMT3|HarkssGMT3]]" to "[[Special:CentralAuth/Saigaev|Saigaev]]" 3329250 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Дима Пухаев}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 14:33, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) o73ru99ekba6vv59kev5fqst6kmqfz0 0 743377 3630726 3366860 2026-07-16T18:54:12Z Nurken 111493 /* Қолбасшылар тізімі */ 3630726 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Украина Қарулы күштерінің Бас қолбасшысы |шынайы атауы = {{lang-uk|Головнокомандувач Збройних сил України}} |ел = Украина |эмблема = Vexillum of the Chief of the General Staff of the Armed Forces of Ukraine.svg |эмблема ені = |эмблеманың аты = Бас қолбасшының штандарты |қазіргі = '''Генерал [[Олександр Станіславович Сирський|Олександр Сирський]]''' |тағайындалған = 8 ақпан 2024 жылдан бастап |портреті = OleskandrSyrskyiColonelGeneral.jpg |портреттің ені = 220px |портреттің тақырыбы = |бағынады = [[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] |басшылық етеді = [[Украина қарулы күштері]] |басқару түрі = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы|Жоғарғы бас қолбасшы]] |резиденция = |ұсынылады = Қорғаныс министрлігі |тағайындалды = [[Украина президенті]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = 28 наурыз 2020 |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = [[Руслан Борисович Хомчак|Руслан Хомчак]] |соңғысы = |сайты = {{URL|http://www.mil.gov.ua/ministry/kerivnicztvo/}} }} '''Украина Қарулы күштерінің Жоғарғы бас қолбасшысы''' ({{lang-uk|Головнокомандувач Збройних сил України}}) — [[Украина қарулы күштері]]не басшылық ететін тұлға. Лауазым 2020 жылғы 28 наурызда [[Украина президенті|президент]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]дың бұйрығымен құрылды және бұдан бұрын елдің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы|жоғарғы бас қолбасшы]] қызметін [[Украина қарулы күштерінің Бас штабы|Украина бас штабы]]ның басшысы атқарған еді.<ref name="Serhiy Korniychuk CGSU">{{Cite web|url= https://en.interfax.com.ua/news/general/650657.html |title= Zelensky appoints Khomchak Chief Commander of Armed Forces, Korniychuk Chief of General Staff |lang= en |publisher= [[Интерфакс]]-Украина |date= 2020-03-28}}</ref> == Өкілеттігі == Украина Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы [[Украина қарулы күштері]]не басшылық жасайды, армияның әскери техникамен, қару-жарақпен және басқа да ресурстармен қамтамасыз ету жағдайын бақылайды, [[Украина президенті|Президент]]ке және [[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]не есеп береді. Украинаның «Украина Қарулы Күштері туралы» Заңында бұл лауазымды Украина Қарулы Күштерін дамыту, оларды техникалық жарақтандыру, даярлау және жан-жақты қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыруға бағытталған, сондай-ақ әскери қызметтің қолдану және басқаруының негізін айқындайтын қызмет ретінде айқындайды.<ref>{{Cite web|url= http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/1934-12 |title= Закон України «Про Збройні Сили України» |lang= uk |publisher= [[Верховна Рада]]ның ресми сайты}}</ref> 2020 жылғы 27 наурызға дейін Жоғарғы бас қолбасшы қызметін [[Украина қарулы күштерінің Бас штабы|Украина бас штабы]]ның басшысы атқаратын. == Қолбасшылар тізімі == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} !colspan="2"|Қызметі !Қызмет<br>ұзақтығы !Әскер түрі !Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Ruslan Khomchak, 2019, 02.jpg|80px]] |[[Генерал-полковник]]<br>'''[[Руслан Борисович Хомчак|Руслан Хомчак]]'''<br>{{small|(1967 туған)}} |28 наурыз 2020 |27 шілде 2021 |1 жыл, 121 күн |{{flagicon image|Ensign of the Ukrainian Ground Forces.svg}} [[Украина Құрлықтағы әскерлері]] |<ref name=zaluzhny/> |- |2 |[[Сурет:Valerii Zaluzhnyi 2022 (cropped).jpg|80px]] |[[Генерал]]<br>'''[[Валерій Федорович Залужний|Валерій Залужний]]'''<br>{{small|(1973 туған)}} |27 шілде 2021 |8 ақпан 2024 |2 жыл, 196 күн |{{flagicon image|Ensign of the Ukrainian Ground Forces.svg}} [[Украина Құрлықтағы әскерлері]] |<ref name=zaluzhny>{{Cite press release |title= Valeriy Zaluzhny appointed as Commander-in-Chief of Ukraine's Armed Forces instead of Khomchak – Zelensky's press secretary |author= Nikiforov, Serhiy |publisher= [[Интерфакс]]-Украина |date= 2021-07-27 |url= https://en.interfax.com.ua/news/general/758177.html }}</ref><ref name="zaluzhnyi_appointed_bbc">{{cite news |last=Shramovich |first=Vyacheslav |title=Генерал Валерій Залужний. Що відомо про нового головнокомандувача ЗСУ |date= 2021-07-27 |url= https://www.bbc.com/ukrainian/news-57986999 |publisher= [[BBC News]] Україна |lang= uk |accessdate= 2023-01-10}}</ref><ref name="zaluzhnyi_appointed_ukrpravda">{{Cite web |title= Хомчак іде з посади. Призначено нового головнокомандувача – ОП |url= https://www.pravda.com.ua/news/2021/07/27/7301896/ |accessdate= 2024-07-23 |publisher= [[Українська правда]] |lang= uk}}</ref> |- |3 |[[Сурет:Oleksandr Syrskyi 2024 (cropped).jpg|80px]] |[[Генерал-полковник]]<br>'''[[Олександр Станіславович Сирський|Олександр Сирський]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} |8 ақпан 2024 |— |{{Age in years and days nts|2024|2|8}} |{{flagicon image|Ensign of the Ukrainian Ground Forces.svg}} [[Украина Құрлықтағы әскерлері]] |<ref>{{cite web |url= https://www.reuters.com/world/europe/five-facts-about-oleksandr-syrskyi-ukraines-new-army-chief-2024-02-08/ |title= Five facts about Oleksandr Syrskyi, Ukraine's new army chief |date= 2024-02-08 |publisher=[[Reuters]] |accessdate= 2024-02-09}}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Украина Қарулы Күштерінің бас қолбасшылары| ]] s82bu7kthtcx0qfm9tvthwoud1riuna 0 746344 3630936 3504794 2026-07-17T08:24:29Z ~2026-40203-99 183549 /* */ 3630936 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Дастан Адайұлы Рыспеков | Суреті = Dastan Ryspekov (cropped).jpg | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қазан 2024 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізбасары = [[Есет Байкен]] | Титулы_2 = [[Ұлытау облысы]] әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = қазан 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитетінің]] төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = ақпан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 23.6.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Жезқазған|Жезқазғанда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Дастан Адайұлы Рыспеков''' ([[23 маусым]] [[1984 жыл]], [[Жезқазған]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2024 жылғы қазаннан бастап [[Ұлытау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкім]]і. == Білімі == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]н және [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ Алматы заң академиясы]]н тәмамдаған. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2006 жылы [[Алматы]] қаласындағы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті түсімдерді болжау бөлімінің бас маманы ретінде бастаған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] in5xnx332txvukved0k2i6v9dhd2s5b 3631016 3630936 2026-07-17T11:10:03Z Casserium 68287 3631016 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Дастан Адайұлы Рыспеков | Суреті = Dastan Ryspekov (cropped).jpg | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қазан 2024 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізбасары = [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] | Титулы_2 = [[Ұлытау облысы]] әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = қазан 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитетінің]] төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = ақпан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 23.6.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Жезқазған|Жезқазғанда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Дастан Адайұлы Рыспеков''' ([[23 маусым]] [[1984 жыл]], [[Жезқазған]]) — қазақстандық саясаткер, 2024–2026 жылдары [[Ұлытау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкім]]і. == Білімі == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]н және [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ Алматы заң академиясы]]н тәмамдаған. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2006 жылы [[Алматы]] қаласындағы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті түсімдерді болжау бөлімінің бас маманы ретінде бастаған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> 2026 жылғы 17 шілдеде лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dastan-adayuly-ryspekov-ulytau-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-176405 Мемлекет басшысының Жарлығымен Дастан Адайұлы Рыспеков Ұлытау облысының әкімі лауазымынан босатылды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] bplfcxqjc890edriz9ormm2mbb3ah9d 3631017 3631016 2026-07-17T11:10:21Z Casserium 68287 3631017 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Дастан Адайұлы Рыспеков | Суреті = Dastan Ryspekov (cropped).jpg | Атауы = Рыспеков, 2023 жыл | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қазан 2024 | Басқаруын аяқтады = 17 шілде 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізбасары = [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] | Титулы_2 = [[Ұлытау облысы]] әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = қазан 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Берік Әбдіғалиұлы]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитетінің]] төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = ақпан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 23.6.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Жезқазған|Жезқазғанда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2005)<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Алматы заң академиясы (2008) | Мамандығы = Мемлекеттік және жергілікті басқару (2005) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Дастан Адайұлы Рыспеков''' ([[23 маусым]] [[1984 жыл]], [[Жезқазған]]) — қазақстандық саясаткер, 2024–2026 жылдары [[Ұлытау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкім]]і. == Білімі == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]н және [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ Алматы заң академиясы]]н тәмамдаған. == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2006 жылы [[Алматы]] қаласындағы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті түсімдерді болжау бөлімінің бас маманы ретінде бастаған. 2007–2016 жылдары Алматы қаласында Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінде, Алматы қаласы бойынша Тексеру комиссиясында, республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінде басшылық лауазымдарда жұмыс істеді. 2016–2018 жылдары — «[[Дүниежүзілік көрме (2017)|Астана ЭКСПО-2017]]» ҰК» бухгалтерлік есеп және есептілік департаментінің директоры — бас бухгалтері. 2018–2019 жылдары — Павлодар облысы Кәсіпкерлік, сауда және туризм басқармасының басшысы. 2019 жылғы сәуірден бастап «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ Экономика және бюджетті жоспарлау департаментінің директоры қызметін атқарды. 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті|Мәдениет және спорт министрлігі Туризм индустриясы комитеті]]нің төрағасы болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dastan-adajuly-ryspekov|title=Дастан Адайұлы Рыспеков|author=inbusiness.kz|date=2024-10-09|work=inbusiness.kz|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Рыспековтің комитетті басқарған тұсында Қазақстанға келген туристерге bed tax салығын төлеу керек болды. Бұл жарна төлеуге әр турист 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті. Салық туристердің қонақ үйге төлейтін сомасының 5% тең.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2023-11-28/dmnv-postelnyj-sbor-utverdyat/ |title= «Постельный сбор» для иностранцев хотят утвердить, несмотря на планы по его отмене |lang= ru |publisher= КУРСИВ |last= Думанова |first= Кристина |date= 2023-11-28 |accessdate= 2024-10-09}}</ref><ref>{{YouTube|PY5y1i2eq8c|Сбор с иностранных туристов. Дастан Рыспеков}}</ref> Оның төрағалығы, оған қоса, [[COVID-19 пандемиясы]]ның өршуімен қатар басталды.<ref>{{YouTube|wRwiJWPGQU4|ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙ КЕЗІНДЕГІ ТУРИЗМ /Сұхбат (07.04.20)}}</ref> 2023 жылғы тамыздан бастап [[Ұлытау облысы]] әкімі [[Берік Әбдіғалиұлы]]ның орынбасары. 2024 жылғы 9 қазанда [[Ұлытау облысы]]ның әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-ryspekovti-tagayyndau-turaly-993932|title=Д.А. Рыспековті тағайындау туралы|author=akorda.kz|date=2024-10-09|work=|publisher=|accessdate=2024-10-09|lang=kk}}</ref> Лауазымына тағайындалған сәтінде Рыспеков елдегі [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|облыс]]қа және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|республикалық маңызы бар қала]]ға басшылық еткен ең жас әкім болды; оның жасы 40-та. Бұл рекордты оған дейін иелеген — әкім [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]].<ref name="tengritaga">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/samyiy-molodoy-izvestno-novom-akime-ulyitau-dastane-550367/|title=Самый молодой: что известно о новом акиме Улытау Дастане Рыспекове|lang=ru|work=tengrinews.kz|last=Шашкина|first=Алина|date=2024-10-09|accessdate=2024-10-09}}</ref> Ұлытау облысы әкіміне Рыспековтан басқа тағы [[Ұлантай Төлеутайұлы Үсенов|Ұлантай Үсенов]]тің де үміткерлігі қарастырылып жатқан еді.<ref name="tengritaga" /> 2026 жылғы 17 шілдеде лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dastan-adayuly-ryspekov-ulytau-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-176405 Мемлекет басшысының Жарлығымен Дастан Адайұлы Рыспеков Ұлытау облысының әкімі лауазымынан босатылды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Рыспеков, Дастан Абайұлы}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] 108hji5670n5piotyoenje5nbferr1c 0 746540 3630640 3621428 2026-07-16T15:41:48Z Casserium 68287 3630640 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады. 2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref> [[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]] [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]] [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]] == Тізім == {| class="wikitable" |- ! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі |- | 3-4 сәуір 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- | 14-15 сәуір 2019 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/amp/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref> |- | 13-14 маусым 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref> |- | 14-15 маусым 2019 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref> |- | 11-12 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref> |- | 23 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref> |- | 1 қазан 2019 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref> |- | 3 қазан 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref> |- | 11 қазан 2019 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref> |- || 7 қараша 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref> |- || 27–28 қараша 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref> |- || 5–6 желтоқсан 2019 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref> |- || 28–29 қаңтар 2020 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref> |- || 15 ақпан 2020 || {{Байрақ|Германия}} || [[Мюнхен]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref> |- || 24 маусым 2020 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref> |- || 19–20 мамыр 2021 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref> |- || 5 тамыз 2021 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref> |- || 16–18 тамыз 2021 || {{Байрақ|Корея Республикасы}} || [[Сеул]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref> |- || 21 тамыз 2021 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref> |- || 10–11 мамыр 2022 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref> |- || 15 мамыр 2022 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref> |- || 16 мамыр 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref> |- || 17 маусым 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref> |- || 19 маусым 2022 || {{Байрақ|Иран}} || [[Тегеран]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref> |- || 21 маусым 2022 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref> |- || 29 маусым 2022 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref> |- || 21 шілде 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref> |- || 24 шілде 2022 || {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[Жидда]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref> |- || 18 тамыз 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref> |- || 24 тамыз 2022 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref> |- || 15–16 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref> |- || 23 қараша 2022 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref> |- || 9 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref> |- || 22 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref> |- || 9 мамыр 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref> |- || 17–19 мамыр 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Сиань]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref> |- || 2 маусым 2023 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref> |- || 3 маусым 2023 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref> |- || 21–24 тамыз 2023 || {{Байрақ|Вьетнам}} || [[Ханой]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref> |- || 14–15 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref> |- || 28–29 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref> |- || 17–18 қазан 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref> |- || 25-26 желтоқсан 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref> |- || 19 қаңтар 2024 || {{Байрақ|Ватикан}} || [[Ватикан]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref> |- || 13-14 ақпан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref> |- || 21 ақпан 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Қазан (қала)|Қазан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref> |- || 11-12 наурыз 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref> |- || 5 сәуір 2024 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Хиуа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref> |- || 9 мамыр 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref> |- || 22-24 мамыр 2024 || {{Байрақ|Сингапур}} || [[Сингапур]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref> |- || 28 қазан 2024 || {{Байрақ|Моңғолия}} || [[Ұланбатыр]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref> |- || 4 қараша 2024 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- |6 қараша 2024 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |11-12 қараша 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |18-19 қараша 2024 || {{Байрақ|Сербия}} || [[Белград]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 13 қаңтар 2025 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 4 сәуір 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9 мамыр 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- |21 мамыр 2025 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 28–30 шілде 2025 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21–22 тамыз 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 31 тамыз–3 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21-24 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 6-7 қазан 2025 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Габала]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9-10 қазан 2025 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 6-7 қараша 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 11-12 қараша 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 15-16 қараша 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 26-27 қараша 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 11-12 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 18-20 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Жапония}} || [[Токио]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 21-22 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 22 қаңтар 2026 || {{Байрақ|Швейцария}} || [[Давос]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 3-4 ақпан 2026 || {{Байрақ|Пәкістан}} || [[Исламабад]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 19-20 ақпан 2026 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref> |- | 11 сәуір 2026 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Бұхара]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref> |- | 17 сәуір 2026 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анталия]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref> |- | 9 мамыр 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref> |- | 22–24 маусым 2026 || {{Байрақ|Бельгия}} || [[Брюссель]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}</ref> |- | 16 шілде 2026 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Шанхай]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] hkixwv4nyswjxd8vsgpfg95rg7teza3 3630979 3630640 2026-07-17T10:31:50Z Casserium 68287 3630979 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады. 2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref> [[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]] [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]] [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]] == Тізім == {| class="wikitable" |- ! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі |- | 3-4 сәуір 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- | 14-15 сәуір 2019 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/amp/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref> |- | 13-14 маусым 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref> |- | 14-15 маусым 2019 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref> |- | 11-12 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref> |- | 23 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref> |- | 1 қазан 2019 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref> |- | 3 қазан 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref> |- | 11 қазан 2019 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref> |- || 7 қараша 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref> |- || 27–28 қараша 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref> |- || 5–6 желтоқсан 2019 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref> |- || 28–29 қаңтар 2020 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref> |- || 15 ақпан 2020 || {{Байрақ|Германия}} || [[Мюнхен]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref> |- || 24 маусым 2020 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref> |- || 19–20 мамыр 2021 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref> |- || 5 тамыз 2021 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref> |- || 16–18 тамыз 2021 || {{Байрақ|Корея Республикасы}} || [[Сеул]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref> |- || 21 тамыз 2021 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref> |- || 10–11 мамыр 2022 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref> |- || 15 мамыр 2022 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref> |- || 16 мамыр 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref> |- || 17 маусым 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref> |- || 19 маусым 2022 || {{Байрақ|Иран}} || [[Тегеран]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref> |- || 21 маусым 2022 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref> |- || 29 маусым 2022 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref> |- || 21 шілде 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref> |- || 24 шілде 2022 || {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[Жидда]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref> |- || 18 тамыз 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref> |- || 24 тамыз 2022 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref> |- || 15–16 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref> |- || 23 қараша 2022 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref> |- || 9 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref> |- || 22 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref> |- || 9 мамыр 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref> |- || 17–19 мамыр 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Сиань]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref> |- || 2 маусым 2023 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref> |- || 3 маусым 2023 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref> |- || 21–24 тамыз 2023 || {{Байрақ|Вьетнам}} || [[Ханой]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref> |- || 14–15 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref> |- || 28–29 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref> |- || 17–18 қазан 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref> |- || 25-26 желтоқсан 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref> |- || 19 қаңтар 2024 || {{Байрақ|Ватикан}} || [[Ватикан]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref> |- || 13-14 ақпан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref> |- || 21 ақпан 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Қазан (қала)|Қазан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref> |- || 11-12 наурыз 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref> |- || 5 сәуір 2024 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Хиуа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref> |- || 9 мамыр 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref> |- || 22-24 мамыр 2024 || {{Байрақ|Сингапур}} || [[Сингапур]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref> |- || 28 қазан 2024 || {{Байрақ|Моңғолия}} || [[Ұланбатыр]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref> |- || 4 қараша 2024 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- |6 қараша 2024 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |11-12 қараша 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |18-19 қараша 2024 || {{Байрақ|Сербия}} || [[Белград]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 13 қаңтар 2025 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 4 сәуір 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9 мамыр 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- |21 мамыр 2025 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 28–30 шілде 2025 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21–22 тамыз 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 31 тамыз–3 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21-24 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 6-7 қазан 2025 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Габала]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9-10 қазан 2025 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 6-7 қараша 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 11-12 қараша 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 15-16 қараша 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 26-27 қараша 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 11-12 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 18-20 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Жапония}} || [[Токио]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 21-22 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 22 қаңтар 2026 || {{Байрақ|Швейцария}} || [[Давос]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 3-4 ақпан 2026 || {{Байрақ|Пәкістан}} || [[Исламабад]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 19-20 ақпан 2026 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref> |- | 11 сәуір 2026 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Бұхара]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref> |- | 17 сәуір 2026 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анталия]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref> |- | 9 мамыр 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref> |- | 22–24 маусым 2026 || {{Байрақ|Бельгия}} || [[Брюссель]] || [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}</ref> |- | 16–17 шілде 2026 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Шанхай]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] fm7c12s000j1j7odjm2062rpkodjjsa 2 747228 3630941 3630182 2026-07-17T09:01:06Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3630941 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|83}} == Мақала == 84 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |- | 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6398</span></center> |- | 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+17 400</span></center> |- | 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+44 751 </span></center> |- | 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+10 113 </span></center> |- | 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3566 </span></center> |- | 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2909 </span></center> |- | 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9524 </span></center> |- | 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4657 </span></center> |- | 83||[[Мбужий-Маий]]||[[15 шілде]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+15 884</span></center> |- | 84||[[Мбанза Нгуңгу]]||[[17 шілде]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8645</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 52 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[15 шілде]] - 2900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> a2yeci0zmodmmlbhukij6vzovj3puac 3630942 3630941 2026-07-17T09:09:42Z MuratbekErkebulan 162992 3630942 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|84}} == Мақала == 84 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |- | 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6398</span></center> |- | 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+17 400</span></center> |- | 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+44 751 </span></center> |- | 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+10 113 </span></center> |- | 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3566 </span></center> |- | 80||[[Төменгі Тайынты]]||[[16 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2909 </span></center> |- | 81||[[Шеміршек (қала)]]||[[18 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9524 </span></center> |- | 82||[[Чагаңгуо]]||[[24 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4657 </span></center> |- | 83||[[Мбужий-Маий]]||[[15 шілде]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+15 884</span></center> |- | 84||[[Мбанза Нгуңгу]]||[[17 шілде]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8645</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 52 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Бұланды ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[5 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[6 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[10 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[12 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[24 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Талас облысы]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігі]] - [[2026 жыл]] - [[29 маусым]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Ыстықкөл облысы]] - [[2026 жыл]] - [[13 шілде]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[15 шілде]] - 2900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> p6p3qqlyq6ti8oiqi6ty5ro3419isds 828 752691 3630772 3428139 2026-07-16T20:33:40Z Casserium 68287 3630772 Scribunto text/plain -- Implement various "age of" and other date-related templates. local mtext = { -- Message and other text that should be localized. -- Also need to localize text in table names in function dateDifference. ['mt-bad-param1'] = 'Invalid parameter $1', ['mt-bad-param2'] = 'Parameter $1=$2 is invalid', ['mt-bad-show'] = 'Parameter show=$1 is not supported here', ['mt-cannot-add'] = 'Cannot add "$1"', ['mt-conflicting-show'] = 'Parameter show=$1 conflicts with round=$2', ['mt-date-wrong-order'] = 'The second date must be later in time than the first date', ['mt-dd-future'] = 'Death date (first date) must not be in the future', ['mt-dd-wrong-order'] = 'Death date (first date) must be later in time than the birth date (second date)', ['mt-invalid-bd-age'] = 'Invalid birth date for calculating age', ['mt-invalid-dates-age'] = 'Invalid dates for calculating age', ['mt-invalid-end'] = 'Invalid end date in second parameter', ['mt-invalid-start'] = 'Invalid start date in first parameter', ['mt-need-jdn'] = 'Need valid Julian date number', ['mt-need-valid-bd'] = 'Need valid birth date: year, month, day', ['mt-need-valid-bd2'] = 'Need valid birth date (second date): year, month, day', ['mt-need-valid-date'] = 'Need valid date', ['mt-need-valid-dd'] = 'Need valid death date (first date): year, month, day', ['mt-need-valid-ymd'] = 'Need valid year, month, day', ['mt-need-valid-ymd-current'] = 'Need valid year|month|day or "currentdate"', ['mt-need-valid-ymd2'] = 'Second date should be year, month, day', ['mt-template-bad-name'] = 'The specified template name is not valid', ['mt-template-x'] = 'The template invoking this must have "|template=x" where x is the wanted operation', ['txt-and'] = ', ', ['txt-or'] = '&nbsp;не ', ['txt-category'] = 'Санат:Age error', ['txt-comma-and'] = ', ', ['txt-error'] = 'Қате: ', ['txt-format-default'] = 'mf', -- 'df' (day first = dmy) or 'mf' (month first = mdy) ['txt-module-convertnumeric'] = 'Module:ConvertNumeric', ['txt-module-date'] = 'Module:Date', ['txt-sandbox'] = 'sandbox', ['txt-bda'] = '<span style="display:none"> (<span class="bday">$1</span>) </span>$2<span class="noprint ForceAgeToShow"> (age&nbsp;$3)</span>', ['txt-dda'] = '$2<span style="display:none">($1)</span> (aged&nbsp;$3)', ['txt-bda-disp'] = 'disp_raw', -- disp_raw → age is a number only; disp_age → age is a number and unit (normally years but months or days if very young) ['txt-dda-disp'] = 'disp_raw', ['txt-dmy'] = '%-d %B %-Y', ['txt-mdy'] = '%B %-d, %-Y', } local isWarning = { ['mt-bad-param1'] = true, } local translate, from_en, to_en, isZero if translate then -- Functions to translate from en to local language and reverse go here. -- See example at [[:bn:Module:বয়স]]. else from_en = function (text) return text end isZero = function (text) return tonumber(text) == 0 end end local _Date, _currentDate local function getExports(frame) -- Return objects exported from the date module or its sandbox. if not _Date then local sandbox = frame:getTitle():find(mtext['txt-sandbox'], 1, true) and ('/' .. mtext['txt-sandbox']) or '' local datemod = require(mtext['txt-module-date'] .. sandbox) local realDate = datemod._Date _currentDate = datemod._current if to_en then _Date = function (...) local args = {} for i, v in ipairs({...}) do args[i] = to_en(v) end return realDate(unpack(args)) end else _Date = realDate end end return _Date, _currentDate end local Collection -- a table to hold items Collection = { add = function (self, item) if item ~= nil then self.n = self.n + 1 self[self.n] = item end end, join = function (self, sep) return table.concat(self, sep) end, remove = function (self, pos) if self.n > 0 and (pos == nil or (0 < pos and pos <= self.n)) then self.n = self.n - 1 return table.remove(self, pos) end end, sort = function (self, comp) table.sort(self, comp) end, new = function () return setmetatable({n = 0}, Collection) end } Collection.__index = Collection local function stripToNil(text) -- If text is a string, return its trimmed content, or nil if empty. -- Otherwise return text (which may, for example, be nil). if type(text) == 'string' then text = text:match('(%S.-)%s*$') end return text end local function dateFormat(args) -- Return string for wanted date format. local default = mtext['txt-format-default'] local other = default == 'df' and 'mf' or 'df' local wanted = stripToNil(args[other]) and other or default return wanted == 'df' and mtext['txt-dmy'] or mtext['txt-mdy'] end local function substituteParameters(text, ...) -- Return text after substituting any given parameters for $1, $2, etc. return mw.message.newRawMessage(text, ...):plain() end local function yes(parameter) -- Return true if parameter should be interpreted as "yes". -- Do not want to accept mixed upper/lowercase unless done by current templates. -- Need to accept "on" because "round=on" is wanted. return ({ y = true, yes = true, on = true })[parameter] end local function message(msg, ...) -- Return formatted message text for an error or warning. local function getText(msg) return mtext[msg] or error('Bug: message "' .. tostring(msg) .. '" not defined') end local categories = { error = mtext['txt-category'], warning = mtext['txt-category'], } local a, b, k, category local text = substituteParameters(getText(msg), ...) if isWarning[msg] then a = '^{[<i>' b = '</i>]}' k = 'warning' else a = '<strong class="error">' .. getText('txt-error') b = '</strong>' k = 'error' end if mw.title.getCurrentTitle():inNamespaces(0) then -- Category only in namespaces: 0=article. category = '[[' .. categories[k] .. ']]' end return a .. mw.text.nowiki(text) .. b .. (category or '') end local function formatNumber(number) -- Return the given number formatted with commas as group separators, -- given that the number is an integer. local numstr = tostring(number) local length = #numstr local places = Collection.new() local pos = 0 repeat places:add(pos) pos = pos + 3 until pos >= length places:add(length) local groups = Collection.new() for i = places.n, 2, -1 do local p1 = length - places[i] + 1 local p2 = length - places[i - 1] groups:add(numstr:sub(p1, p2)) end return groups:join(',') end local function spellNumber(number, options, i) -- Return result of spelling number, or -- return number (as a string) if cannot spell it. -- i == 1 for the first number which can optionally start with an uppercase letter. number = tostring(number) return require(mtext['txt-module-convertnumeric']).spell_number( number, nil, -- fraction numerator nil, -- fraction denominator i == 1 and options.upper, -- true: 'One' instead of 'one' not options.us, -- true: use 'and' between tens/ones etc options.adj, -- true: hyphenated options.ordinal -- true: 'first' instead of 'one' ) or number end local function makeExtra(args, flagCurrent) -- Return extra text that will be inserted before the visible result -- but after any sort key. local extra = args.prefix or '' if mw.ustring.len(extra) > 1 then -- Parameter "~" gives "~3" whereas "over" gives "over 3". if extra:sub(-6, -1) ~= '&nbsp;' then extra = extra .. ' ' end end if flagCurrent then extra = '<span class="currentage"></span>' .. extra end return extra end local function makeSort(value, sortable) -- Return a sort key if requested. -- Assume value is a valid number which has not overflowed. if sortable == 'sortable_table' or sortable == 'sortable_on' or sortable == 'sortable_debug' then local sortKey if value == 0 then sortKey = '5000000000000000000' else local mag = math.floor(math.log10(math.abs(value)) + 1e-14) if value > 0 then sortKey = 7000 + mag else sortKey = 2999 - mag value = value + 10^(mag+1) end sortKey = string.format('%d', sortKey) .. string.format('%015.0f', math.floor(value * 10^(14-mag))) end local result if sortable == 'sortable_table' then result = 'data-sort-value="_SORTKEY_"|' elseif sortable == 'sortable_debug' then result = '<span data-sort-value="_SORTKEY_♠"><span style="border:1px solid">_SORTKEY_♠</span></span>' else result = '<span data-sort-value="_SORTKEY_♠"></span>' end return (result:gsub('_SORTKEY_', sortKey)) end end local translateParameters = { abbr = { off = 'abbr_off', on = 'abbr_on', }, disp = { age = 'disp_age', raw = 'disp_raw', }, format = { raw = 'format_raw', commas = 'format_commas', }, round = { on = 'on', yes = 'on', months = 'ym', weeks = 'ymw', days = 'ymd', hours = 'ymdh', }, sep = { comma = 'sep_comma', [','] = 'sep_comma', serialcomma = 'sep_serialcomma', space = 'sep_space', }, show = { hide = { id = 'hide' }, y = { 'y', id = 'y' }, ym = { 'y', 'm', id = 'ym' }, ymd = { 'y', 'm', 'd', id = 'ymd' }, ymw = { 'y', 'm', 'w', id = 'ymw' }, ymwd = { 'y', 'm', 'w', 'd', id = 'ymwd' }, yd = { 'y', 'd', id = 'yd', keepZero = true }, m = { 'm', id = 'm' }, md = { 'm', 'd', id = 'md' }, w = { 'w', id = 'w' }, wd = { 'w', 'd', id = 'wd' }, h = { 'H', id = 'h' }, hm = { 'H', 'M', id = 'hm' }, hms = { 'H', 'M', 'S', id = 'hms' }, M = { 'M', id = 'M' }, s = { 'S', id = 's' }, d = { 'd', id = 'd' }, dh = { 'd', 'H', id = 'dh' }, dhm = { 'd', 'H', 'M', id = 'dhm' }, dhms = { 'd', 'H', 'M', 'S', id = 'dhms' }, ymdh = { 'y', 'm', 'd', 'H', id = 'ymdh' }, ymdhm = { 'y', 'm', 'd', 'H', 'M', id = 'ymdhm' }, ymwdh = { 'y', 'm', 'w', 'd', 'H', id = 'ymwdh' }, ymwdhm = { 'y', 'm', 'w', 'd', 'H', 'M', id = 'ymwdhm' }, }, sortable = { off = false, on = 'sortable_on', table = 'sortable_table', debug = 'sortable_debug', }, } local spellOptions = { cardinal = {}, Cardinal = { upper = true }, cardinal_us = { us = true }, Cardinal_us = { us = true, upper = true }, ordinal = { ordinal = true }, Ordinal = { ordinal = true, upper = true }, ordinal_us = { ordinal = true, us = true }, Ordinal_us = { ordinal = true, us = true, upper = true }, } local function dateExtract(frame) -- Return part of a date after performing an optional operation. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local parms = {} for i, v in ipairs(args) do parms[i] = v end if yes(args.fix) then table.insert(parms, 'fix') end if yes(args.partial) then table.insert(parms, 'partial') end local show = stripToNil(args.show) or 'dmy' local date = Date(unpack(parms)) if not date then if show == 'format' then return 'error' end return message('mt-need-valid-date') end local add = stripToNil(args.add) if add then for item in add:gmatch('%S+') do date = date + item if not date then return message('mt-cannot-add', item) end end end local sortKey, result local sortable = translateParameters.sortable[args.sortable] if sortable then local value = (date.partial and date.partial.first or date).jdz sortKey = makeSort(value, sortable) end if show ~= 'hide' then result = date[show] if result == nil then result = from_en(date:text(show)) elseif type(result) == 'boolean' then result = result and '1' or '0' else result = from_en(tostring(result)) end end return (sortKey or '') .. makeExtra(args) .. (result or '') end local function rangeJoin(range) -- Return text to be used between a range of ages. return range == 'dash' and '–' or mtext['txt-or'] end local function makeText(values, components, names, options, noUpper) -- Return wikitext representing an age or duration. local text = Collection.new() local count = #values local sep = names.sep or '' for i, v in ipairs(values) do -- v is a number (say 4 for 4 years), or a table ({4,5} for 4 or 5 years). local islist = type(v) == 'table' if (islist or v > 0) or (text.n == 0 and i == count) or (text.n > 0 and components.keepZero) then local fmt, vstr if options.spell then fmt = function(number) return spellNumber(number, options.spell, noUpper or i) end elseif i == 1 and options.format == 'format_commas' then -- Numbers after the first should be small and not need formatting. fmt = formatNumber else fmt = tostring end if islist then vstr = fmt(v[1]) .. rangeJoin(options.range) noUpper = true vstr = vstr .. fmt(v[2]) else vstr = fmt(v) end local name = names[components[i]] if name then if type(name) == 'table' then name = mw.getContentLanguage():plural(islist and v[2] or v, name) end text:add(vstr .. sep .. name) else text:add(vstr) end end end local first, last if options.join == 'sep_space' then first = ' ' last = ' ' elseif options.join == 'sep_comma' then first = ', ' last = ', ' elseif options.join == 'sep_serialcomma' and text.n > 2 then first = ', ' last = mtext['txt-comma-and'] else first = ', ' last = mtext['txt-and'] end for i, v in ipairs(text) do if i < text.n then text[i] = v .. (i + 1 < text.n and first or last) end end local sign = '' if options.isnegative then -- Do not display negative zero. if text.n > 1 or (text.n == 1 and text[1]:sub(1, 1) ~= '0' ) then if options.format == 'format_raw' then sign = '-' -- plain hyphen so result can be used in a calculation else sign = '−' -- Unicode U+2212 MINUS SIGN end end end return (options.sortKey or '') .. (options.extra or '') .. sign .. text:join() .. (options.suffix or '') end local function dateDifference(parms) -- Return a formatted date difference using the given parameters -- which have been validated. local names = { -- Each name is: -- * a string if no plural form of the name is used; or -- * a table of strings, one of which is selected using the rules at -- https://translatewiki.net/wiki/Plural/Mediawiki_plural_rules abbr_off = { sep = '&nbsp;', y = {'жыл', 'жыл'}, m = {'ай', 'ай'}, w = {'апта', 'апта'}, d = {'күн', 'күн'}, H = {'сағат', 'сағат'}, M = {'минут', 'минут'}, S = {'секунд', 'секунд'}, }, abbr_on = { y = 'y', m = 'm', w = 'w', d = 'd', H = 'h', M = 'm', S = 's', }, abbr_infant = { -- for {{age for infant}} sep = '&nbsp;', y = {'yr', 'yrs'}, m = {'mo', 'mos'}, w = {'wk', 'wks'}, d = {'day', 'days'}, H = {'hr', 'hrs'}, M = {'min', 'mins'}, S = {'sec', 'secs'}, }, abbr_raw = {}, } local diff = parms.diff -- must be a valid date difference local show = parms.show -- may be nil; default is set below local abbr = parms.abbr or 'abbr_off' local defaultJoin if abbr ~= 'abbr_off' then defaultJoin = 'sep_space' end if not show then show = 'ymd' if parms.disp == 'disp_age' then if diff.years < 3 then defaultJoin = 'sep_space' if diff.years >= 1 then show = 'ym' else show = 'md' end else show = 'y' end end end if type(show) ~= 'table' then show = translateParameters.show[show] end if parms.disp == 'disp_raw' then defaultJoin = 'sep_space' abbr = 'abbr_raw' elseif parms.wantSc then defaultJoin = 'sep_serialcomma' end local diffOptions = { round = parms.round, duration = parms.wantDuration, range = parms.range and true or nil, } local sortKey if parms.sortable then local value = diff.age_days + (parms.wantDuration and 1 or 0) -- days and fraction of a day if diff.isnegative then value = -value end sortKey = makeSort(value, parms.sortable) end local textOptions = { extra = parms.extra, format = parms.format, join = parms.sep or defaultJoin, isnegative = diff.isnegative, range = parms.range, sortKey = sortKey, spell = parms.spell, suffix = parms.suffix, -- not currently used } if show.id == 'hide' then return sortKey or '' end local values = { diff:age(show.id, diffOptions) } if values[1] then return makeText(values, show, names[abbr], textOptions) end if diff.partial then -- Handle a more complex range such as -- {{age_yd|20 Dec 2001|2003|range=yes}} → 1 year, 12 days or 2 years, 11 days local opt = { format = textOptions.format, join = textOptions.join, isnegative = textOptions.isnegative, spell = textOptions.spell, } return (textOptions.sortKey or '') .. makeText({ diff.partial.mindiff:age(show.id, diffOptions) }, show, names[abbr], opt) .. rangeJoin(textOptions.range) .. makeText({ diff.partial.maxdiff:age(show.id, diffOptions) }, show, names[abbr], opt, true) .. (textOptions.suffix or '') end return message('mt-bad-show', show.id) end local function getDates(frame, getopt) -- Parse template parameters and return one of: -- * date (a date table, if single) -- * date1, date2 (two date tables, if not single) -- * text (a string error message) -- A missing date is optionally replaced with the current date. -- If wantMixture is true, a missing date component is replaced -- from the current date, so can get a bizarre mixture of -- specified/current y/m/d as has been done by some "age" templates. -- Some results may be placed in table getopt. local Date, currentDate = getExports(frame) getopt = getopt or {} local function flagCurrent(text) -- This allows the calling template to detect if the current date has been used, -- that is, whether both dates have been entered in a template expecting two. -- For example, an infobox may want the age when an event occurred, not the current age. -- Don't bother detecting if wantMixture is used because not needed and it is a poor option. if not text then if getopt.noMissing then return nil -- this gives a nil date which gives an error end text = 'currentdate' if getopt.flag == 'usesCurrent' then getopt.usesCurrent = true end end return text end local args = frame:getParent().args local fields = {} local isNamed = args.year or args.year1 or args.year2 or args.month or args.month1 or args.month2 or args.day or args.day1 or args.day2 if isNamed then fields[1] = args.year1 or args.year fields[2] = args.month1 or args.month fields[3] = args.day1 or args.day fields[4] = args.year2 fields[5] = args.month2 fields[6] = args.day2 else for i = 1, 6 do fields[i] = args[i] end end local imax = 0 for i = 1, 6 do fields[i] = stripToNil(fields[i]) if fields[i] then imax = i end if getopt.omitZero and i % 3 ~= 1 then -- omit zero months and days as unknown values but keep year 0 which is 1 BCE if isZero(fields[i]) then fields[i] = nil getopt.partial = true end end end local fix = getopt.fix and 'fix' or '' local partialText = getopt.partial and 'partial' or '' local dates = {} if isNamed or imax >= 3 then local nrDates = getopt.single and 1 or 2 if getopt.wantMixture then -- Cannot be partial since empty fields are set from current. local components = { 'year', 'month', 'day' } for i = 1, nrDates * 3 do fields[i] = fields[i] or currentDate[components[i > 3 and i - 3 or i]] end for i = 1, nrDates do local index = i == 1 and 1 or 4 local y, m, d = fields[index], fields[index+1], fields[index+2] if (m == 2 or m == '2') and (d == 29 or d == '29') then -- Workaround error with following which attempt to use invalid date 2001-02-29. -- {{age_ymwd|year1=2001|year2=2004|month2=2|day2=29}} -- {{age_ymwd|year1=2001|month1=2|year2=2004|month2=1|day2=29}} -- TODO Get rid of wantMixture because even this ugly code does not handle -- 'Feb' or 'February' or 'feb' or 'february'. if not ((y % 4 == 0 and y % 100 ~= 0) or y % 400 == 0) then d = 28 end end dates[i] = Date(y, m, d) end else -- If partial dates are allowed, accept -- year only, or -- year and month only -- Do not accept year and day without a month because that makes no sense -- (and because, for example, Date('partial', 2001, nil, 12) sets day = nil, not 12). for i = 1, nrDates do local index = i == 1 and 1 or 4 local y, m, d = fields[index], fields[index+1], fields[index+2] if (getopt.partial and y and (m or not d)) or (y and m and d) then dates[i] = Date(fix, partialText, y, m, d) elseif not y and not m and not d then dates[i] = Date(flagCurrent()) end end end else getopt.textdates = true -- have parsed each date from a single text field dates[1] = Date(fix, partialText, flagCurrent(fields[1])) if not getopt.single then dates[2] = Date(fix, partialText, flagCurrent(fields[2])) end end if not dates[1] then return message(getopt.missing1 or 'mt-need-valid-ymd') end if getopt.single then return dates[1] end if not dates[2] then return message(getopt.missing2 or 'mt-need-valid-ymd2') end return dates[1], dates[2] end local function ageGeneric(frame) -- Return the result required by the specified template. -- Can use sortable=x where x = on/table/off/debug in any supported template. -- Some templates default to sortable=on but can be overridden. local name = frame.args.template if not name then return message('mt-template-x') end local args = frame:getParent().args local specs = { age_days = { -- {{age in days}} show = 'd', disp = 'disp_raw', }, age_days_nts = { -- {{age in days nts}} show = 'd', disp = 'disp_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, duration_days = { -- {{duration in days}} show = 'd', disp = 'disp_raw', duration = true, }, duration_days_nts = { -- {{duration in days nts}} show = 'd', disp = 'disp_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', duration = true, }, age_full_years = { -- {{age}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', flag = 'usesCurrent', omitZero = true, range = 'dash', }, age_full_years_nts = { -- {{age nts}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, age_in_years = { -- {{age in years}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', negative = 'error', range = 'dash', }, age_in_years_nts = { -- {{age in years nts}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', negative = 'error', range = 'dash', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, age_infant = { -- {{age for infant}} -- Do not set show because special processing is done later. abbr = yes(args.abbr) and 'abbr_infant' or 'abbr_off', disp = 'disp_age', sep = 'sep_space', sortable = 'on', }, age_m = { -- {{age in months}} show = 'm', disp = 'disp_raw', }, age_w = { -- {{age in weeks}} show = 'w', disp = 'disp_raw', }, age_wd = { -- {{age in weeks and days}} show = 'wd', }, age_yd = { -- {{age in years and days}} show = 'yd', format = 'format_commas', sep = args.sep ~= '' and 'sep_comma' or nil, }, age_yd_nts = { -- {{age in years and days nts}} show = 'yd', format = 'format_commas', sep = args.sep ~= '' and 'sep_comma' or nil, sortable = 'on', }, age_ym = { -- {{age in years and months}} show = 'ym', sep = 'sep_comma', }, age_ymd = { -- {{age in years, months and days}} show = 'ymd', range = true, }, age_ymwd = { -- {{age in years, months, weeks and days}} show = 'ymwd', wantMixture = true, }, } local spec = specs[name] if not spec then return message('mt-template-bad-name') end if name == 'age_days' then local su = stripToNil(args['show unit']) if su then if su == 'abbr' or su == 'full' then spec.disp = nil spec.abbr = su == 'abbr' and 'abbr_on' or nil end end end local partial, autofill local range = stripToNil(args.range) or spec.range if range then -- Suppose partial dates are used and age could be 11 or 12 years. -- "|range=" (empty value) has no effect (spec is used). -- "|range=yes" or spec.range == true sets range = true (gives "11 or 12") -- "|range=dash" or spec.range == 'dash' sets range = 'dash' (gives "11–12"). -- "|range=no" or spec.range == 'no' sets range = nil and fills each date in the diff (gives "12"). -- ("on" is equivalent to "yes", and "off" is equivalent to "no"). -- "|range=OTHER" sets range = nil and rejects partial dates. range = ({ dash = 'dash', off = 'no', no = 'no', [true] = true })[range] or yes(range) if range then partial = true -- accept partial dates with a possible age range for the result if range == 'no' then autofill = true -- missing month/day in first or second date are filled from other date or 1 range = nil end end end local getopt = { fix = yes(args.fix), flag = stripToNil(args.flag) or spec.flag, omitZero = spec.omitZero, partial = partial, wantMixture = spec.wantMixture, } local date1, date2 = getDates(frame, getopt) if type(date1) == 'string' then return date1 end local format = stripToNil(args.format) local spell = spellOptions[format] if format then format = 'format_' .. format elseif name == 'age_days' and getopt.textdates then format = 'format_commas' end local parms = { diff = date2:subtract(date1, { fill = autofill }), wantDuration = spec.duration or yes(args.duration), range = range, wantSc = yes(args.sc), show = args.show == 'hide' and 'hide' or spec.show, abbr = spec.abbr, disp = spec.disp, extra = makeExtra(args, getopt.usesCurrent and format ~= 'format_raw'), format = format or spec.format, round = yes(args.round), sep = spec.sep, sortable = translateParameters.sortable[args.sortable or spec.sortable], spell = spell, } if (spec.negative or frame.args.negative) == 'error' and parms.diff.isnegative then return message('mt-date-wrong-order') end return from_en(dateDifference(parms)) end local function isFake(args) -- Some templates have TemplateData with an auto value like "{{Birth date and age|YYYY|MM|DD}}". -- Return true if that appears to be the case so the caller can output nothing rather than an error. return args[1] == 'YYYY' end local function bda(frame) -- Implement [[Template:Birth date and age]]. local args = frame:getParent().args if isFake(args) then return '' end local options = { missing1 = 'mt-need-valid-bd', noMissing = true, single = true, } local date = getDates(frame, options) if type(date) == 'string' then return date -- error text end local Date = getExports(frame) local diff = Date('currentdate') - date if diff.isnegative or diff.years > 150 then return message('mt-invalid-bd-age') end local disp = mtext['txt-bda-disp'] local show = 'y' if diff.years < 2 then disp = 'disp_age' if diff.years == 0 and diff.months == 0 then show = 'd' else show = 'm' end end local result = substituteParameters( mtext['txt-bda'], date:text('%-Y-%m-%d'), from_en(date:text(dateFormat(args))), from_en(dateDifference({ diff = diff, show = show, abbr = 'abbr_off', disp = disp, sep = 'sep_space', })) ) local warnings = tonumber(frame.args.warnings) if warnings and warnings > 0 then local good = { df = true, mf = true, day = true, day1 = true, month = true, month1 = true, year = true, year1 = true, } local invalid local imax = options.textdates and 1 or 3 for k, _ in pairs(args) do if type(k) == 'number' then if k > imax then invalid = tostring(k) break end else if not good[k] then invalid = k break end end end if invalid then result = result .. message('mt-bad-param1', invalid) end end return result end local function dda(frame) -- Implement [[Template:Death date and age]]. local args = frame:getParent().args if isFake(args) then return '' end local options = { missing1 = 'mt-need-valid-dd', missing2 = 'mt-need-valid-bd2', noMissing = true, partial = true, } local date1, date2 = getDates(frame, options) if type(date1) == 'string' then return date1 end local diff = date1 - date2 if diff.isnegative then return message('mt-dd-wrong-order') end local Date = getExports(frame) local today = Date('currentdate') + 1 -- one day in future allows for timezones if date1 > today then return message('mt-dd-future') end local years if diff.partial then years = diff.partial.years years = type(years) == 'table' and years[2] or years else years = diff.years end if years > 150 then return message('mt-invalid-dates-age') end local fmt_date, fmt_ymd if date1.day then -- y, m, d known fmt_date = dateFormat(args) fmt_ymd = '%-Y-%m-%d' elseif date1.month then -- y, m known; d unknown fmt_date = '%B %-Y' fmt_ymd = '%-Y-%m-00' else -- y known; m, d unknown fmt_date = '%-Y' fmt_ymd = '%-Y-00-00' end local sortKey local sortable = translateParameters.sortable[args.sortable] if sortable then local value = (date1.partial and date1.partial.first or date1).jdz sortKey = makeSort(value, sortable) end local result = (sortKey or '') .. substituteParameters( mtext['txt-dda'], date1:text(fmt_ymd), from_en(date1:text(fmt_date)), from_en(dateDifference({ diff = diff, show = 'y', abbr = 'abbr_off', disp = mtext['txt-dda-disp'], range = 'dash', sep = 'sep_space', })) ) local warnings = tonumber(frame.args.warnings) if warnings and warnings > 0 then local good = { df = true, mf = true, } local invalid local imax = options.textdates and 2 or 6 for k, _ in pairs(args) do if type(k) == 'number' then if k > imax then invalid = tostring(k) break end else if not good[k] then invalid = k break end end end if invalid then result = result .. message('mt-bad-param1', invalid) end end return result end local function dateToGsd(frame) -- Implement [[Template:Gregorian serial date]]. -- Return Gregorian serial date of the given date, or the current date. -- The returned value is negative for dates before 1 January 1 AD -- despite the fact that GSD is not defined for such dates. local date = getDates(frame, { wantMixture=true, single=true }) if type(date) == 'string' then return date end return tostring(date.gsd) end local function jdToDate(frame) -- Return formatted date from a Julian date. -- The result includes a time if the input includes a fraction. -- The word 'Julian' is accepted for the Julian calendar. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local date = Date('juliandate', args[1], args[2]) if date then return from_en(date:text()) end return message('mt-need-jdn') end local function dateToJd(frame) -- Return Julian date (a number) from a date which may include a time, -- or the current date ('currentdate') or current date and time ('currentdatetime'). -- The word 'Julian' is accepted for the Julian calendar. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local date = Date(args[1], args[2], args[3], args[4], args[5], args[6], args[7]) if date then return tostring(date.jd) end return message('mt-need-valid-ymd-current') end local function timeInterval(frame) -- Implement [[Template:Time interval]]. -- There are two positional arguments: date1, date2. -- The default for each is the current date and time. -- Result is date2 - date1 formatted. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local parms = { extra = makeExtra(args), wantDuration = yes(args.duration), range = yes(args.range) or (args.range == 'dash' and 'dash' or nil), wantSc = yes(args.sc), } local fix = yes(args.fix) and 'fix' or '' local date1 = Date(fix, 'partial', stripToNil(args[1]) or 'currentdatetime') if not date1 then return message('mt-invalid-start') end local date2 = Date(fix, 'partial', stripToNil(args[2]) or 'currentdatetime') if not date2 then return message('mt-invalid-end') end parms.diff = date2 - date1 for argname, translate in pairs(translateParameters) do local parm = stripToNil(args[argname]) if parm then parm = translate[parm] if parm == nil then -- test for nil because false is a valid setting return message('mt-bad-param2', argname, args[argname]) end parms[argname] = parm end end if parms.round then local round = parms.round local show = parms.show if round ~= 'on' then if show then if show.id ~= round then return message('mt-conflicting-show', args.show, args.round) end else parms.show = translateParameters.show[round] end end parms.round = true end return from_en(dateDifference(parms)) end local function templateGeneric(frame) local name = frame.args.template if not name then return message('mt-template-x') end return ageGeneric(frame:newChild{title = mw.title.new(name, 10), args = frame.args}) end return { age_generic = ageGeneric, -- can emulate several age templates birth_date_and_age = bda, -- Template:Birth_date_and_age death_date_and_age = dda, -- Template:Death_date_and_age gsd = dateToGsd, -- Template:Gregorian_serial_date extract = dateExtract, -- Template:Extract jd_to_date = jdToDate, -- Template:? JULIANDAY = dateToJd, -- Template:JULIANDAY time_interval = timeInterval, -- Template:Time_interval [''] = templateGeneric -- same as age_generic, but can be invoked directly } 1pk4c13m8z9okxgnbrvplu92vd12g4g 3630773 3630772 2026-07-16T20:48:30Z Casserium 68287 [[Special:Contributions/Casserium|Casserium]] ([[User talk:Casserium|т]]) өңдемелерінен [[User:Murat Karibay|Murat Karibay]] соңғы нұсқасына қайтарды 3428139 Scribunto text/plain -- Implement various "age of" and other date-related templates. local mtext = { -- Message and other text that should be localized. -- Also need to localize text in table names in function dateDifference. ['mt-bad-param1'] = 'Invalid parameter $1', ['mt-bad-param2'] = 'Parameter $1=$2 is invalid', ['mt-bad-show'] = 'Parameter show=$1 is not supported here', ['mt-cannot-add'] = 'Cannot add "$1"', ['mt-conflicting-show'] = 'Parameter show=$1 conflicts with round=$2', ['mt-date-wrong-order'] = 'The second date must be later in time than the first date', ['mt-dd-future'] = 'Death date (first date) must not be in the future', ['mt-dd-wrong-order'] = 'Death date (first date) must be later in time than the birth date (second date)', ['mt-invalid-bd-age'] = 'Invalid birth date for calculating age', ['mt-invalid-dates-age'] = 'Invalid dates for calculating age', ['mt-invalid-end'] = 'Invalid end date in second parameter', ['mt-invalid-start'] = 'Invalid start date in first parameter', ['mt-need-jdn'] = 'Need valid Julian date number', ['mt-need-valid-bd'] = 'Need valid birth date: year, month, day', ['mt-need-valid-bd2'] = 'Need valid birth date (second date): year, month, day', ['mt-need-valid-date'] = 'Need valid date', ['mt-need-valid-dd'] = 'Need valid death date (first date): year, month, day', ['mt-need-valid-ymd'] = 'Need valid year, month, day', ['mt-need-valid-ymd-current'] = 'Need valid year|month|day or "currentdate"', ['mt-need-valid-ymd2'] = 'Second date should be year, month, day', ['mt-template-bad-name'] = 'The specified template name is not valid', ['mt-template-x'] = 'The template invoking this must have "|template=x" where x is the wanted operation', ['txt-and'] = ', ', ['txt-or'] = '&nbsp;не ', ['txt-category'] = 'Санат:Age error', ['txt-comma-and'] = ', ', ['txt-error'] = 'Қате: ', ['txt-format-default'] = 'mf', -- 'df' (day first = dmy) or 'mf' (month first = mdy) ['txt-module-convertnumeric'] = 'Module:ConvertNumeric', ['txt-module-date'] = 'Module:Date', ['txt-sandbox'] = 'sandbox', ['txt-bda'] = '<span style="display:none"> (<span class="bday">$1</span>) </span>$2<span class="noprint ForceAgeToShow"> (age&nbsp;$3)</span>', ['txt-dda'] = '$2<span style="display:none">($1)</span> (aged&nbsp;$3)', ['txt-bda-disp'] = 'disp_raw', -- disp_raw → age is a number only; disp_age → age is a number and unit (normally years but months or days if very young) ['txt-dda-disp'] = 'disp_raw', ['txt-dmy'] = '%-d %B %-Y', ['txt-mdy'] = '%B %-d, %-Y', } local isWarning = { ['mt-bad-param1'] = true, } local translate, from_en, to_en, isZero if translate then -- Functions to translate from en to local language and reverse go here. -- See example at [[:bn:Module:বয়স]]. else from_en = function (text) return text end isZero = function (text) return tonumber(text) == 0 end end local _Date, _currentDate local function getExports(frame) -- Return objects exported from the date module or its sandbox. if not _Date then local sandbox = frame:getTitle():find(mtext['txt-sandbox'], 1, true) and ('/' .. mtext['txt-sandbox']) or '' local datemod = require(mtext['txt-module-date'] .. sandbox) local realDate = datemod._Date _currentDate = datemod._current if to_en then _Date = function (...) local args = {} for i, v in ipairs({...}) do args[i] = to_en(v) end return realDate(unpack(args)) end else _Date = realDate end end return _Date, _currentDate end local Collection -- a table to hold items Collection = { add = function (self, item) if item ~= nil then self.n = self.n + 1 self[self.n] = item end end, join = function (self, sep) return table.concat(self, sep) end, remove = function (self, pos) if self.n > 0 and (pos == nil or (0 < pos and pos <= self.n)) then self.n = self.n - 1 return table.remove(self, pos) end end, sort = function (self, comp) table.sort(self, comp) end, new = function () return setmetatable({n = 0}, Collection) end } Collection.__index = Collection local function stripToNil(text) -- If text is a string, return its trimmed content, or nil if empty. -- Otherwise return text (which may, for example, be nil). if type(text) == 'string' then text = text:match('(%S.-)%s*$') end return text end local function dateFormat(args) -- Return string for wanted date format. local default = mtext['txt-format-default'] local other = default == 'df' and 'mf' or 'df' local wanted = stripToNil(args[other]) and other or default return wanted == 'df' and mtext['txt-dmy'] or mtext['txt-mdy'] end local function substituteParameters(text, ...) -- Return text after substituting any given parameters for $1, $2, etc. return mw.message.newRawMessage(text, ...):plain() end local function yes(parameter) -- Return true if parameter should be interpreted as "yes". -- Do not want to accept mixed upper/lowercase unless done by current templates. -- Need to accept "on" because "round=on" is wanted. return ({ y = true, yes = true, on = true })[parameter] end local function message(msg, ...) -- Return formatted message text for an error or warning. local function getText(msg) return mtext[msg] or error('Bug: message "' .. tostring(msg) .. '" not defined') end local categories = { error = mtext['txt-category'], warning = mtext['txt-category'], } local a, b, k, category local text = substituteParameters(getText(msg), ...) if isWarning[msg] then a = '^{[<i>' b = '</i>]}' k = 'warning' else a = '<strong class="error">' .. getText('txt-error') b = '</strong>' k = 'error' end if mw.title.getCurrentTitle():inNamespaces(0) then -- Category only in namespaces: 0=article. category = '[[' .. categories[k] .. ']]' end return a .. mw.text.nowiki(text) .. b .. (category or '') end local function formatNumber(number) -- Return the given number formatted with commas as group separators, -- given that the number is an integer. local numstr = tostring(number) local length = #numstr local places = Collection.new() local pos = 0 repeat places:add(pos) pos = pos + 3 until pos >= length places:add(length) local groups = Collection.new() for i = places.n, 2, -1 do local p1 = length - places[i] + 1 local p2 = length - places[i - 1] groups:add(numstr:sub(p1, p2)) end return groups:join(',') end local function spellNumber(number, options, i) -- Return result of spelling number, or -- return number (as a string) if cannot spell it. -- i == 1 for the first number which can optionally start with an uppercase letter. number = tostring(number) return require(mtext['txt-module-convertnumeric']).spell_number( number, nil, -- fraction numerator nil, -- fraction denominator i == 1 and options.upper, -- true: 'One' instead of 'one' not options.us, -- true: use 'and' between tens/ones etc options.adj, -- true: hyphenated options.ordinal -- true: 'first' instead of 'one' ) or number end local function makeExtra(args, flagCurrent) -- Return extra text that will be inserted before the visible result -- but after any sort key. local extra = args.prefix or '' if mw.ustring.len(extra) > 1 then -- Parameter "~" gives "~3" whereas "over" gives "over 3". if extra:sub(-6, -1) ~= '&nbsp;' then extra = extra .. ' ' end end if flagCurrent then extra = '<span class="currentage"></span>' .. extra end return extra end local function makeSort(value, sortable) -- Return a sort key if requested. -- Assume value is a valid number which has not overflowed. if sortable == 'sortable_table' or sortable == 'sortable_on' or sortable == 'sortable_debug' then local sortKey if value == 0 then sortKey = '5000000000000000000' else local mag = math.floor(math.log10(math.abs(value)) + 1e-14) if value > 0 then sortKey = 7000 + mag else sortKey = 2999 - mag value = value + 10^(mag+1) end sortKey = string.format('%d', sortKey) .. string.format('%015.0f', math.floor(value * 10^(14-mag))) end local result if sortable == 'sortable_table' then result = 'data-sort-value="_SORTKEY_"|' elseif sortable == 'sortable_debug' then result = '<span data-sort-value="_SORTKEY_♠"><span style="border:1px solid">_SORTKEY_♠</span></span>' else result = '<span data-sort-value="_SORTKEY_♠"></span>' end return (result:gsub('_SORTKEY_', sortKey)) end end local translateParameters = { abbr = { off = 'abbr_off', on = 'abbr_on', }, disp = { age = 'disp_age', raw = 'disp_raw', }, format = { raw = 'format_raw', commas = 'format_commas', }, round = { on = 'on', yes = 'on', months = 'ym', weeks = 'ymw', days = 'ymd', hours = 'ymdh', }, sep = { comma = 'sep_comma', [','] = 'sep_comma', serialcomma = 'sep_serialcomma', space = 'sep_space', }, show = { hide = { id = 'hide' }, y = { 'y', id = 'y' }, ym = { 'y', 'm', id = 'ym' }, ymd = { 'y', 'm', 'd', id = 'ymd' }, ymw = { 'y', 'm', 'w', id = 'ymw' }, ymwd = { 'y', 'm', 'w', 'd', id = 'ymwd' }, yd = { 'y', 'd', id = 'yd', keepZero = true }, m = { 'm', id = 'm' }, md = { 'm', 'd', id = 'md' }, w = { 'w', id = 'w' }, wd = { 'w', 'd', id = 'wd' }, h = { 'H', id = 'h' }, hm = { 'H', 'M', id = 'hm' }, hms = { 'H', 'M', 'S', id = 'hms' }, M = { 'M', id = 'M' }, s = { 'S', id = 's' }, d = { 'd', id = 'd' }, dh = { 'd', 'H', id = 'dh' }, dhm = { 'd', 'H', 'M', id = 'dhm' }, dhms = { 'd', 'H', 'M', 'S', id = 'dhms' }, ymdh = { 'y', 'm', 'd', 'H', id = 'ymdh' }, ymdhm = { 'y', 'm', 'd', 'H', 'M', id = 'ymdhm' }, ymwdh = { 'y', 'm', 'w', 'd', 'H', id = 'ymwdh' }, ymwdhm = { 'y', 'm', 'w', 'd', 'H', 'M', id = 'ymwdhm' }, }, sortable = { off = false, on = 'sortable_on', table = 'sortable_table', debug = 'sortable_debug', }, } local spellOptions = { cardinal = {}, Cardinal = { upper = true }, cardinal_us = { us = true }, Cardinal_us = { us = true, upper = true }, ordinal = { ordinal = true }, Ordinal = { ordinal = true, upper = true }, ordinal_us = { ordinal = true, us = true }, Ordinal_us = { ordinal = true, us = true, upper = true }, } local function dateExtract(frame) -- Return part of a date after performing an optional operation. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local parms = {} for i, v in ipairs(args) do parms[i] = v end if yes(args.fix) then table.insert(parms, 'fix') end if yes(args.partial) then table.insert(parms, 'partial') end local show = stripToNil(args.show) or 'dmy' local date = Date(unpack(parms)) if not date then if show == 'format' then return 'error' end return message('mt-need-valid-date') end local add = stripToNil(args.add) if add then for item in add:gmatch('%S+') do date = date + item if not date then return message('mt-cannot-add', item) end end end local sortKey, result local sortable = translateParameters.sortable[args.sortable] if sortable then local value = (date.partial and date.partial.first or date).jdz sortKey = makeSort(value, sortable) end if show ~= 'hide' then result = date[show] if result == nil then result = from_en(date:text(show)) elseif type(result) == 'boolean' then result = result and '1' or '0' else result = from_en(tostring(result)) end end return (sortKey or '') .. makeExtra(args) .. (result or '') end local function rangeJoin(range) -- Return text to be used between a range of ages. return range == 'dash' and '–' or mtext['txt-or'] end local function makeText(values, components, names, options, noUpper) -- Return wikitext representing an age or duration. local text = Collection.new() local count = #values local sep = names.sep or '' for i, v in ipairs(values) do -- v is a number (say 4 for 4 years), or a table ({4,5} for 4 or 5 years). local islist = type(v) == 'table' if (islist or v > 0) or (text.n == 0 and i == count) or (text.n > 0 and components.keepZero) then local fmt, vstr if options.spell then fmt = function(number) return spellNumber(number, options.spell, noUpper or i) end elseif i == 1 and options.format == 'format_commas' then -- Numbers after the first should be small and not need formatting. fmt = formatNumber else fmt = tostring end if islist then vstr = fmt(v[1]) .. rangeJoin(options.range) noUpper = true vstr = vstr .. fmt(v[2]) else vstr = fmt(v) end local name = names[components[i]] if name then if type(name) == 'table' then name = mw.getContentLanguage():plural(islist and v[2] or v, name) end text:add(vstr .. sep .. name) else text:add(vstr) end end end local first, last if options.join == 'sep_space' then first = ' ' last = ' ' elseif options.join == 'sep_comma' then first = ', ' last = ', ' elseif options.join == 'sep_serialcomma' and text.n > 2 then first = ', ' last = mtext['txt-comma-and'] else first = ', ' last = mtext['txt-and'] end for i, v in ipairs(text) do if i < text.n then text[i] = v .. (i + 1 < text.n and first or last) end end local sign = '' if options.isnegative then -- Do not display negative zero. if text.n > 1 or (text.n == 1 and text[1]:sub(1, 1) ~= '0' ) then if options.format == 'format_raw' then sign = '-' -- plain hyphen so result can be used in a calculation else sign = '−' -- Unicode U+2212 MINUS SIGN end end end return (options.sortKey or '') .. (options.extra or '') .. sign .. text:join() .. (options.suffix or '') end local function dateDifference(parms) -- Return a formatted date difference using the given parameters -- which have been validated. local names = { -- Each name is: -- * a string if no plural form of the name is used; or -- * a table of strings, one of which is selected using the rules at -- https://translatewiki.net/wiki/Plural/Mediawiki_plural_rules abbr_off = { sep = '&nbsp;', y = {'жас', 'жас'}, m = {'ай', 'ай'}, w = {'апта', 'апта'}, d = {'күн', 'күн'}, H = {'сағат', 'сағат'}, M = {'минут', 'минут'}, S = {'секунд', 'секунд'}, }, abbr_on = { y = 'y', m = 'm', w = 'w', d = 'd', H = 'h', M = 'm', S = 's', }, abbr_infant = { -- for {{age for infant}} sep = '&nbsp;', y = {'yr', 'yrs'}, m = {'mo', 'mos'}, w = {'wk', 'wks'}, d = {'day', 'days'}, H = {'hr', 'hrs'}, M = {'min', 'mins'}, S = {'sec', 'secs'}, }, abbr_raw = {}, } local diff = parms.diff -- must be a valid date difference local show = parms.show -- may be nil; default is set below local abbr = parms.abbr or 'abbr_off' local defaultJoin if abbr ~= 'abbr_off' then defaultJoin = 'sep_space' end if not show then show = 'ymd' if parms.disp == 'disp_age' then if diff.years < 3 then defaultJoin = 'sep_space' if diff.years >= 1 then show = 'ym' else show = 'md' end else show = 'y' end end end if type(show) ~= 'table' then show = translateParameters.show[show] end if parms.disp == 'disp_raw' then defaultJoin = 'sep_space' abbr = 'abbr_raw' elseif parms.wantSc then defaultJoin = 'sep_serialcomma' end local diffOptions = { round = parms.round, duration = parms.wantDuration, range = parms.range and true or nil, } local sortKey if parms.sortable then local value = diff.age_days + (parms.wantDuration and 1 or 0) -- days and fraction of a day if diff.isnegative then value = -value end sortKey = makeSort(value, parms.sortable) end local textOptions = { extra = parms.extra, format = parms.format, join = parms.sep or defaultJoin, isnegative = diff.isnegative, range = parms.range, sortKey = sortKey, spell = parms.spell, suffix = parms.suffix, -- not currently used } if show.id == 'hide' then return sortKey or '' end local values = { diff:age(show.id, diffOptions) } if values[1] then return makeText(values, show, names[abbr], textOptions) end if diff.partial then -- Handle a more complex range such as -- {{age_yd|20 Dec 2001|2003|range=yes}} → 1 year, 12 days or 2 years, 11 days local opt = { format = textOptions.format, join = textOptions.join, isnegative = textOptions.isnegative, spell = textOptions.spell, } return (textOptions.sortKey or '') .. makeText({ diff.partial.mindiff:age(show.id, diffOptions) }, show, names[abbr], opt) .. rangeJoin(textOptions.range) .. makeText({ diff.partial.maxdiff:age(show.id, diffOptions) }, show, names[abbr], opt, true) .. (textOptions.suffix or '') end return message('mt-bad-show', show.id) end local function getDates(frame, getopt) -- Parse template parameters and return one of: -- * date (a date table, if single) -- * date1, date2 (two date tables, if not single) -- * text (a string error message) -- A missing date is optionally replaced with the current date. -- If wantMixture is true, a missing date component is replaced -- from the current date, so can get a bizarre mixture of -- specified/current y/m/d as has been done by some "age" templates. -- Some results may be placed in table getopt. local Date, currentDate = getExports(frame) getopt = getopt or {} local function flagCurrent(text) -- This allows the calling template to detect if the current date has been used, -- that is, whether both dates have been entered in a template expecting two. -- For example, an infobox may want the age when an event occurred, not the current age. -- Don't bother detecting if wantMixture is used because not needed and it is a poor option. if not text then if getopt.noMissing then return nil -- this gives a nil date which gives an error end text = 'currentdate' if getopt.flag == 'usesCurrent' then getopt.usesCurrent = true end end return text end local args = frame:getParent().args local fields = {} local isNamed = args.year or args.year1 or args.year2 or args.month or args.month1 or args.month2 or args.day or args.day1 or args.day2 if isNamed then fields[1] = args.year1 or args.year fields[2] = args.month1 or args.month fields[3] = args.day1 or args.day fields[4] = args.year2 fields[5] = args.month2 fields[6] = args.day2 else for i = 1, 6 do fields[i] = args[i] end end local imax = 0 for i = 1, 6 do fields[i] = stripToNil(fields[i]) if fields[i] then imax = i end if getopt.omitZero and i % 3 ~= 1 then -- omit zero months and days as unknown values but keep year 0 which is 1 BCE if isZero(fields[i]) then fields[i] = nil getopt.partial = true end end end local fix = getopt.fix and 'fix' or '' local partialText = getopt.partial and 'partial' or '' local dates = {} if isNamed or imax >= 3 then local nrDates = getopt.single and 1 or 2 if getopt.wantMixture then -- Cannot be partial since empty fields are set from current. local components = { 'year', 'month', 'day' } for i = 1, nrDates * 3 do fields[i] = fields[i] or currentDate[components[i > 3 and i - 3 or i]] end for i = 1, nrDates do local index = i == 1 and 1 or 4 local y, m, d = fields[index], fields[index+1], fields[index+2] if (m == 2 or m == '2') and (d == 29 or d == '29') then -- Workaround error with following which attempt to use invalid date 2001-02-29. -- {{age_ymwd|year1=2001|year2=2004|month2=2|day2=29}} -- {{age_ymwd|year1=2001|month1=2|year2=2004|month2=1|day2=29}} -- TODO Get rid of wantMixture because even this ugly code does not handle -- 'Feb' or 'February' or 'feb' or 'february'. if not ((y % 4 == 0 and y % 100 ~= 0) or y % 400 == 0) then d = 28 end end dates[i] = Date(y, m, d) end else -- If partial dates are allowed, accept -- year only, or -- year and month only -- Do not accept year and day without a month because that makes no sense -- (and because, for example, Date('partial', 2001, nil, 12) sets day = nil, not 12). for i = 1, nrDates do local index = i == 1 and 1 or 4 local y, m, d = fields[index], fields[index+1], fields[index+2] if (getopt.partial and y and (m or not d)) or (y and m and d) then dates[i] = Date(fix, partialText, y, m, d) elseif not y and not m and not d then dates[i] = Date(flagCurrent()) end end end else getopt.textdates = true -- have parsed each date from a single text field dates[1] = Date(fix, partialText, flagCurrent(fields[1])) if not getopt.single then dates[2] = Date(fix, partialText, flagCurrent(fields[2])) end end if not dates[1] then return message(getopt.missing1 or 'mt-need-valid-ymd') end if getopt.single then return dates[1] end if not dates[2] then return message(getopt.missing2 or 'mt-need-valid-ymd2') end return dates[1], dates[2] end local function ageGeneric(frame) -- Return the result required by the specified template. -- Can use sortable=x where x = on/table/off/debug in any supported template. -- Some templates default to sortable=on but can be overridden. local name = frame.args.template if not name then return message('mt-template-x') end local args = frame:getParent().args local specs = { age_days = { -- {{age in days}} show = 'd', disp = 'disp_raw', }, age_days_nts = { -- {{age in days nts}} show = 'd', disp = 'disp_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, duration_days = { -- {{duration in days}} show = 'd', disp = 'disp_raw', duration = true, }, duration_days_nts = { -- {{duration in days nts}} show = 'd', disp = 'disp_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', duration = true, }, age_full_years = { -- {{age}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', flag = 'usesCurrent', omitZero = true, range = 'dash', }, age_full_years_nts = { -- {{age nts}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, age_in_years = { -- {{age in years}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', negative = 'error', range = 'dash', }, age_in_years_nts = { -- {{age in years nts}} show = 'y', abbr = 'abbr_raw', negative = 'error', range = 'dash', format = 'format_commas', sortable = 'on', }, age_infant = { -- {{age for infant}} -- Do not set show because special processing is done later. abbr = yes(args.abbr) and 'abbr_infant' or 'abbr_off', disp = 'disp_age', sep = 'sep_space', sortable = 'on', }, age_m = { -- {{age in months}} show = 'm', disp = 'disp_raw', }, age_w = { -- {{age in weeks}} show = 'w', disp = 'disp_raw', }, age_wd = { -- {{age in weeks and days}} show = 'wd', }, age_yd = { -- {{age in years and days}} show = 'yd', format = 'format_commas', sep = args.sep ~= '' and 'sep_comma' or nil, }, age_yd_nts = { -- {{age in years and days nts}} show = 'yd', format = 'format_commas', sep = args.sep ~= '' and 'sep_comma' or nil, sortable = 'on', }, age_ym = { -- {{age in years and months}} show = 'ym', sep = 'sep_comma', }, age_ymd = { -- {{age in years, months and days}} show = 'ymd', range = true, }, age_ymwd = { -- {{age in years, months, weeks and days}} show = 'ymwd', wantMixture = true, }, } local spec = specs[name] if not spec then return message('mt-template-bad-name') end if name == 'age_days' then local su = stripToNil(args['show unit']) if su then if su == 'abbr' or su == 'full' then spec.disp = nil spec.abbr = su == 'abbr' and 'abbr_on' or nil end end end local partial, autofill local range = stripToNil(args.range) or spec.range if range then -- Suppose partial dates are used and age could be 11 or 12 years. -- "|range=" (empty value) has no effect (spec is used). -- "|range=yes" or spec.range == true sets range = true (gives "11 or 12") -- "|range=dash" or spec.range == 'dash' sets range = 'dash' (gives "11–12"). -- "|range=no" or spec.range == 'no' sets range = nil and fills each date in the diff (gives "12"). -- ("on" is equivalent to "yes", and "off" is equivalent to "no"). -- "|range=OTHER" sets range = nil and rejects partial dates. range = ({ dash = 'dash', off = 'no', no = 'no', [true] = true })[range] or yes(range) if range then partial = true -- accept partial dates with a possible age range for the result if range == 'no' then autofill = true -- missing month/day in first or second date are filled from other date or 1 range = nil end end end local getopt = { fix = yes(args.fix), flag = stripToNil(args.flag) or spec.flag, omitZero = spec.omitZero, partial = partial, wantMixture = spec.wantMixture, } local date1, date2 = getDates(frame, getopt) if type(date1) == 'string' then return date1 end local format = stripToNil(args.format) local spell = spellOptions[format] if format then format = 'format_' .. format elseif name == 'age_days' and getopt.textdates then format = 'format_commas' end local parms = { diff = date2:subtract(date1, { fill = autofill }), wantDuration = spec.duration or yes(args.duration), range = range, wantSc = yes(args.sc), show = args.show == 'hide' and 'hide' or spec.show, abbr = spec.abbr, disp = spec.disp, extra = makeExtra(args, getopt.usesCurrent and format ~= 'format_raw'), format = format or spec.format, round = yes(args.round), sep = spec.sep, sortable = translateParameters.sortable[args.sortable or spec.sortable], spell = spell, } if (spec.negative or frame.args.negative) == 'error' and parms.diff.isnegative then return message('mt-date-wrong-order') end return from_en(dateDifference(parms)) end local function isFake(args) -- Some templates have TemplateData with an auto value like "{{Birth date and age|YYYY|MM|DD}}". -- Return true if that appears to be the case so the caller can output nothing rather than an error. return args[1] == 'YYYY' end local function bda(frame) -- Implement [[Template:Birth date and age]]. local args = frame:getParent().args if isFake(args) then return '' end local options = { missing1 = 'mt-need-valid-bd', noMissing = true, single = true, } local date = getDates(frame, options) if type(date) == 'string' then return date -- error text end local Date = getExports(frame) local diff = Date('currentdate') - date if diff.isnegative or diff.years > 150 then return message('mt-invalid-bd-age') end local disp = mtext['txt-bda-disp'] local show = 'y' if diff.years < 2 then disp = 'disp_age' if diff.years == 0 and diff.months == 0 then show = 'd' else show = 'm' end end local result = substituteParameters( mtext['txt-bda'], date:text('%-Y-%m-%d'), from_en(date:text(dateFormat(args))), from_en(dateDifference({ diff = diff, show = show, abbr = 'abbr_off', disp = disp, sep = 'sep_space', })) ) local warnings = tonumber(frame.args.warnings) if warnings and warnings > 0 then local good = { df = true, mf = true, day = true, day1 = true, month = true, month1 = true, year = true, year1 = true, } local invalid local imax = options.textdates and 1 or 3 for k, _ in pairs(args) do if type(k) == 'number' then if k > imax then invalid = tostring(k) break end else if not good[k] then invalid = k break end end end if invalid then result = result .. message('mt-bad-param1', invalid) end end return result end local function dda(frame) -- Implement [[Template:Death date and age]]. local args = frame:getParent().args if isFake(args) then return '' end local options = { missing1 = 'mt-need-valid-dd', missing2 = 'mt-need-valid-bd2', noMissing = true, partial = true, } local date1, date2 = getDates(frame, options) if type(date1) == 'string' then return date1 end local diff = date1 - date2 if diff.isnegative then return message('mt-dd-wrong-order') end local Date = getExports(frame) local today = Date('currentdate') + 1 -- one day in future allows for timezones if date1 > today then return message('mt-dd-future') end local years if diff.partial then years = diff.partial.years years = type(years) == 'table' and years[2] or years else years = diff.years end if years > 150 then return message('mt-invalid-dates-age') end local fmt_date, fmt_ymd if date1.day then -- y, m, d known fmt_date = dateFormat(args) fmt_ymd = '%-Y-%m-%d' elseif date1.month then -- y, m known; d unknown fmt_date = '%B %-Y' fmt_ymd = '%-Y-%m-00' else -- y known; m, d unknown fmt_date = '%-Y' fmt_ymd = '%-Y-00-00' end local sortKey local sortable = translateParameters.sortable[args.sortable] if sortable then local value = (date1.partial and date1.partial.first or date1).jdz sortKey = makeSort(value, sortable) end local result = (sortKey or '') .. substituteParameters( mtext['txt-dda'], date1:text(fmt_ymd), from_en(date1:text(fmt_date)), from_en(dateDifference({ diff = diff, show = 'y', abbr = 'abbr_off', disp = mtext['txt-dda-disp'], range = 'dash', sep = 'sep_space', })) ) local warnings = tonumber(frame.args.warnings) if warnings and warnings > 0 then local good = { df = true, mf = true, } local invalid local imax = options.textdates and 2 or 6 for k, _ in pairs(args) do if type(k) == 'number' then if k > imax then invalid = tostring(k) break end else if not good[k] then invalid = k break end end end if invalid then result = result .. message('mt-bad-param1', invalid) end end return result end local function dateToGsd(frame) -- Implement [[Template:Gregorian serial date]]. -- Return Gregorian serial date of the given date, or the current date. -- The returned value is negative for dates before 1 January 1 AD -- despite the fact that GSD is not defined for such dates. local date = getDates(frame, { wantMixture=true, single=true }) if type(date) == 'string' then return date end return tostring(date.gsd) end local function jdToDate(frame) -- Return formatted date from a Julian date. -- The result includes a time if the input includes a fraction. -- The word 'Julian' is accepted for the Julian calendar. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local date = Date('juliandate', args[1], args[2]) if date then return from_en(date:text()) end return message('mt-need-jdn') end local function dateToJd(frame) -- Return Julian date (a number) from a date which may include a time, -- or the current date ('currentdate') or current date and time ('currentdatetime'). -- The word 'Julian' is accepted for the Julian calendar. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local date = Date(args[1], args[2], args[3], args[4], args[5], args[6], args[7]) if date then return tostring(date.jd) end return message('mt-need-valid-ymd-current') end local function timeInterval(frame) -- Implement [[Template:Time interval]]. -- There are two positional arguments: date1, date2. -- The default for each is the current date and time. -- Result is date2 - date1 formatted. local Date = getExports(frame) local args = frame:getParent().args local parms = { extra = makeExtra(args), wantDuration = yes(args.duration), range = yes(args.range) or (args.range == 'dash' and 'dash' or nil), wantSc = yes(args.sc), } local fix = yes(args.fix) and 'fix' or '' local date1 = Date(fix, 'partial', stripToNil(args[1]) or 'currentdatetime') if not date1 then return message('mt-invalid-start') end local date2 = Date(fix, 'partial', stripToNil(args[2]) or 'currentdatetime') if not date2 then return message('mt-invalid-end') end parms.diff = date2 - date1 for argname, translate in pairs(translateParameters) do local parm = stripToNil(args[argname]) if parm then parm = translate[parm] if parm == nil then -- test for nil because false is a valid setting return message('mt-bad-param2', argname, args[argname]) end parms[argname] = parm end end if parms.round then local round = parms.round local show = parms.show if round ~= 'on' then if show then if show.id ~= round then return message('mt-conflicting-show', args.show, args.round) end else parms.show = translateParameters.show[round] end end parms.round = true end return from_en(dateDifference(parms)) end local function templateGeneric(frame) local name = frame.args.template if not name then return message('mt-template-x') end return ageGeneric(frame:newChild{title = mw.title.new(name, 10), args = frame.args}) end return { age_generic = ageGeneric, -- can emulate several age templates birth_date_and_age = bda, -- Template:Birth_date_and_age death_date_and_age = dda, -- Template:Death_date_and_age gsd = dateToGsd, -- Template:Gregorian_serial_date extract = dateExtract, -- Template:Extract jd_to_date = jdToDate, -- Template:? JULIANDAY = dateToJd, -- Template:JULIANDAY time_interval = timeInterval, -- Template:Time_interval [''] = templateGeneric -- same as age_generic, but can be invoked directly } 9xirgcahhvshbfkk7pc6ubnp11odtq7 0 754569 3630614 3630372 2026-07-16T15:11:08Z Sagzhan 29953 3630614 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} Леброн Рэймон Джеймс (1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. <references /> = Дереккөздер тізімі = # ''Golliver, Ben.'' Heat unveil 'nickname jerseys' for LeBron James, Dwyane Wade, Ray Allen, rest of roster (англ.). Sports Illustrated (7 января 2014). Дата обращения: 24 января 2018. Архивировано 25 января 2018 года. # ↑ ''Rohan Raj.'' LeBron James: Why The 'Akron Hammer' Deserves The No. 2 Spot On 2017 Forbes Fab 40 List (англ.). TIMES INTERNET LIMITED (27 октября 2017). Дата обращения: 25 января 2018. Архивировано 25 января 2018 года. # ↑ ''Danni Santana.'' All NBA Playoff Series 1 Game Old. What Did We Learn This Weekend? (англ.). Bleacher Report, Inc. (20 апреля 2010). Дата обращения: 8 августа 2020. Архивировано 13 апреля 2021 года. # ↑ Перейти обратно:^'''''1''''' ^'''''2''''' Internet Movie Database (англ.) — 1990. # ↑ Перейти обратно:^'''''1''''' ^'''''2''''' <nowiki>http://espn.go.com/nba/player/stats/_/id/1966/lebron-james</nowiki> # ↑ LeBron James biography. biography.com. Архивировано 11 мая 2013 года. # ↑ Forbes назвал 50 самых высокооплачиваемых спортсменов мира. Форбс (4 июня 2021). Дата обращения: 10 февраля 2023. Архивировано 10 февраля 2023 года. # ↑ ''Kurt Badenhausen.'' The NBA's Highest-Paid Players 2019: LeBron James Leads With $89 Million (англ.). ''Forbes''. Дата обращения: 14 февраля 2019. Архивировано 17 февраля 2020 года. # ↑ Леброн Джеймс повторил достижение Карла Мэлоуна, став 2-м в истории НБА, кто оформил трипл-дабл в 40 лет. ''Баскетбол на Slamdunk.ru: нба, новости, статистика, общение'' (22 января 2025). Дата обращения: 22 января 2025. # ↑ ''Весёлый, Виталий.'' Леброн Джеймс стал автором уникального трипл-дабла в истории НБА. ''www.championat.com''. Дата обращения: 22 января 2025. 5qcfvq8lskybjfkontx68o8jiklul23 3630615 3630614 2026-07-16T15:14:49Z Sagzhan 29953 /* Дереккөздер тізімі */ 3630615 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} Леброн Рэймон Джеймс (1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. <references /> qqbywo1pdptkpumv2lximj2vbwjm71v 3630616 3630615 2026-07-16T15:15:40Z Sagzhan 29953 3630616 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} Леброн Рэймон Джеймс (1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sm454sik7e3isn5w5wnq1itvcu9sm2p 3630617 3630616 2026-07-16T15:16:45Z Sagzhan 29953 3630617 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} Леброн Рэймон Джеймс (1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} j3tdqzw2csebotv65fdon0nzqy34p2n 3630618 3630617 2026-07-16T15:17:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630618 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' (1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l6ncoangc85hwnq6nuvo02nek19k1gi 3630620 3630618 2026-07-16T15:18:23Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630620 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = [[Жеңіл шабуылшы]] / [[Ауыр шабуылшы]] | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; 1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gdqwlsyzl5bpssr5qu8uok5vuf2gpux 3630621 3630620 2026-07-16T15:19:11Z Sagzhan 29953 3630621 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; 1984 жылы 30 желтоқсанда туған , Акрон, Огайо) — американдық кәсіпқой баскетболшы, кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} le5seknrdix5mic7zq2egwdt7wida4f 3630622 3630621 2026-07-16T15:20:40Z Sagzhan 29953 3630622 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2025}} {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетболшы]], кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7d1cmg4nms18mcc3cg32r5kcqghxppi 3630624 3630622 2026-07-16T15:21:18Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630624 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетболшы]], кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} iae9m6q0lehmlxfibj22itrcl5jn769 3630625 3630624 2026-07-16T15:23:51Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630625 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетболшы]], кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. 2025 жылы АҚШ-тың 2008 жылғы ерлер олимпиадалық құрамасының мүшесі ретінде Баскетбол даңқ залына енгізілді. Джеймс ҰБА тарихында мансабын аяқтамай тұрып Даңқ залына енгізілген екі белсенді ойыншының (екіншісі — Крис Пол) бірі атанды.<ref name="HoopHall">Naismith Memorial Basketball Hall of Fame Class of 2025 // Hoophall.com. — 2025.</ref> == Балалық шағы == Оның анасы Глория Джеймс Леброн туған кезде 16 жасар мектеп оқушысы еді. Ол Лебронның әкесі Энтони Макклилландпен ұлы дүниеге келмей тұрып ажырасқан болатын. Құшағында баласы бар жасөспірім болғанына қарамастан, Глория өз анасы Фреданың көмегімен мектепті бітіріп шықты.<ref name="WindhorstBook">Windhorst B. LeBron James: The Making of an MVP. — New York: Gray & Company, 2009. — P. 22.</ref> Отбасы кедейшілікте өмір сүрді, Лебронның анасына жұмыс пен ұлының күтімін қатар алып жүруге тура келді, ал оның әжесінің денсаулығы күрт нашарлап, 1987 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды.<ref name="JockBio">LeBron James Biography: Early Years and Childhood // JockBio. — 2012.</ref> Бірнеше жыл бойы Лебронның өмірінде әкенің рөлін Глория Джеймс кездесіп жүрген Эдди Джексон атқарды. Глория мен Эдди айырылысып кеткеннен кейін де, Эдди Лебронмен байланысын үзбей, оның өмірінде маңызды рөл атқаруды жалғастырды.<ref name="WindhorstBook"/> Леброн Джеймс алғашқы баскетбол тәжірибесін үш жасында, анасы Рождество мерекесіне кішкентай баскетбол сақинасы мен доп сыйлағанда алды, бұл оның ең сүйікті ойыншығына айналды.<ref name="LeBronBioSite">LeBron James Early Childhood & Family Facts // NotableBiographies. — 2015.</ref> Алты жастан он екі жасқа дейін Леброн Джеймс анасымен бірге бір жерден екінші жерге жиі көшіп жүрді, өйткені отбасының тұрғын үй ақысын тұрақты төлеуге мүмкіндігі болмады.<ref name="JonesBook">Jones C. LeBron James: A Biography. — Westport: Greenwood Publishing Group, 2010. — P. 14.</ref> Ол қылмыс деңгейі жоғары, бандылық атыстар жиі болатын кедей аудандарда өсті. Анасының берген тәрбиесі Лебронға жаман ортаның ықпалынан аман қалуға және мұндай аудандардан шыққан көптеген адамдардың тағдырын қайталамауға көмектесті.<ref name="JonesBook"/> Он жасына қарай Джеймс спортпен байсалды түрде айналыса бастады. Алғашында ол американдық футболда үлкен жетістіктерге жетіп, тамаша жылдамдығы мен координациясының арқасында қатарластарының арасында ерекше көзге түсті.<ref name="FreedmanBook">Freedman L. LeBron James: A Biography. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2008. — P. 8.</ref> Джеймстің қабілетін бапкер Брюс Келкер байқап, Лебронды «Акрон Саут Рейнджерс Пи Ви» балалар командасына орналастырды.<ref name="FreedmanBook"/> Сол жерде Джеймс бапкер Фрэнк Уокермен және оның ұлы кіші Фрэнкимен танысты, ол кейін оның ең жақын достарының біріне айналды. Тұрғын үйдің тұрақсыздығына байланысты Леброн төртінші сыныпта оқу жылының ортасында мектептен кетуге мәжбүр болғанда, Фрэнк Уокер мен оның әйелі Пэм Лебронды уақытша өз үйлеріне алуды ұсынды.<ref name="SIArchive">Before the King had a Crown: LeBron James' childhood // Sports Illustrated. — 2002. — 18 желтоқсан.</ref> Бөлек өмір сүру туралы шешім Глория Джеймс пен оның ұлына оңай тиген жоқ, бірақ сол сәтте бұл жалғыз шығар жол еді. Джеймс Уокерлердің үйінде бір жарым жыл тұрды, бұл ретте анасымен демалыс күндері жүздесіп тұрды.<ref name="SIArchive"/> Фрэнк Уокер оған сабақтарына көмектесті және футболдан кейін оны баскетболға баулыды. Алғашында ешқандай баскетбол дағдылары болмаса да, Джеймс ойынның негіздерін тез үйреніп алды. Қандай да бір әдісті көрсе, оны бірден қабылдап, қайталай алатын. Лебронмен жұмыс істеген көптеген бапкерлер оның ойынды оқи білу, оқиғалардың дамуын алдын ала есептеу және оңтайлы шешім қабылдау қабілетін де ерекше атап өтетін. Фрэнк Уокер бұл талантты шахматшының шеберлігімен теңестіретін.<ref name="ESPNEarly">The Chosen One: How Frank Walker saved LeBron James // ESPN. — 2010. — 12 қазан.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} j1ushv84edf1zeyfpknb2fz17ukw3ke 3630626 3630625 2026-07-16T15:25:06Z Sagzhan 29953 3630626 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетболшы]], кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Ұрлық жасау, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. 2025 жылы АҚШ-тың 2008 жылғы ерлер олимпиадалық құрамасының мүшесі ретінде Баскетбол даңқ залына енгізілді. Джеймс ҰБА тарихында мансабын аяқтамай тұрып Даңқ залына енгізілген екі белсенді ойыншының (екіншісі — Крис Пол) бірі атанды.<ref name="HoopHall">Naismith Memorial Basketball Hall of Fame Class of 2025 // Hoophall.com. — 2025.</ref> == Балалық шағы == Оның анасы Глория Джеймс Леброн туған кезде 16 жасар мектеп оқушысы еді. Ол Лебронның әкесі Энтони Макклилландпен ұлы дүниеге келмей тұрып ажырасқан болатын. Құшағында баласы бар жасөспірім болғанына қарамастан, Глория өз анасы Фреданың көмегімен мектепті бітіріп шықты.<ref name="WindhorstBook">Windhorst B. LeBron James: The Making of an MVP. — New York: Gray & Company, 2009. — P. 22.</ref> Отбасы кедейшілікте өмір сүрді, Лебронның анасына жұмыс пен ұлының күтімін қатар алып жүруге тура келді, ал оның әжесінің денсаулығы күрт нашарлап, 1987 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды.<ref name="JockBio">LeBron James Biography: Early Years and Childhood // JockBio. — 2012.</ref> Бірнеше жыл бойы Лебронның өмірінде әкенің рөлін Глория Джеймс кездесіп жүрген Эдди Джексон атқарды. Глория мен Эдди айырылысып кеткеннен кейін де, Эдди Лебронмен байланысын үзбей, оның өмірінде маңызды рөл атқаруды жалғастырды.<ref name="WindhorstBook"/> Леброн Джеймс алғашқы баскетбол тәжірибесін үш жасында, анасы Рождество мерекесіне кішкентай баскетбол сақинасы мен доп сыйлағанда алды, бұл оның ең сүйікті ойыншығына айналды.<ref name="LeBronBioSite">LeBron James Early Childhood & Family Facts // NotableBiographies. — 2015.</ref> Алты жастан он екі жасқа дейін Леброн Джеймс анасымен бірге бір жерден екінші жерге жиі көшіп жүрді, өйткені отбасының тұрғын үй ақысын тұрақты төлеуге мүмкіндігі болмады.<ref name="JonesBook">Jones C. LeBron James: A Biography. — Westport: Greenwood Publishing Group, 2010. — P. 14.</ref> Ол қылмыс деңгейі жоғары, бандылық атыстар жиі болатын кедей аудандарда өсті. Анасының берген тәрбиесі Лебронға жаман ортаның ықпалынан аман қалуға және мұндай аудандардан шыққан көптеген адамдардың тағдырын қайталамауға көмектесті.<ref name="JonesBook"/> Он жасына қарай Джеймс спортпен байсалды түрде айналыса бастады. Алғашында ол американдық футболда үлкен жетістіктерге жетіп, тамаша жылдамдығы мен координациясының арқасында қатарластарының арасында ерекше көзге түсті.<ref name="FreedmanBook">Freedman L. LeBron James: A Biography. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2008. — P. 8.</ref> Джеймстің қабілетін бапкер Брюс Келкер байқап, Лебронды «Акрон Саут Рейнджерс Пи Ви» балалар командасына орналастырды.<ref name="FreedmanBook"/> Сол жерде Джеймс бапкер Фрэнк Уокермен және оның ұлы кіші Фрэнкимен танысты, ол кейін оның ең жақын достарының біріне айналды. Тұрғын үйдің тұрақсыздығына байланысты Леброн төртінші сыныпта оқу жылының ортасында мектептен кетуге мәжбүр болғанда, Фрэнк Уокер мен оның әйелі Пэм Лебронды уақытша өз үйлеріне алуды ұсынды.<ref name="SIArchive">Before the King had a Crown: LeBron James' childhood // Sports Illustrated. — 2002. — 18 желтоқсан.</ref> Бөлек өмір сүру туралы шешім Глория Джеймс пен оның ұлына оңай тиген жоқ, бірақ сол сәтте бұл жалғыз шығар жол еді. Джеймс Уокерлердің үйінде бір жарым жыл тұрды, бұл ретте анасымен демалыс күндері жүздесіп тұрды.<ref name="SIArchive"/> Фрэнк Уокер оған сабақтарына көмектесті және футболдан кейін оны баскетболға баулыды. Алғашында ешқандай баскетбол дағдылары болмаса да, Джеймс ойынның негіздерін тез үйреніп алды. Қандай да бір әдісті көрсе, оны бірден қабылдап, қайталай алатын. Лебронмен жұмыс істеген көптеген бапкерлер оның ойынды оқи білу, оқиғалардың дамуын алдын ала есептеу және оңтайлы шешім қабылдау қабілетін де ерекше атап өтетін. Фрэнк Уокер бұл талантты шахматшының шеберлігімен теңестіретін.<ref name="ESPNEarly">The Chosen One: How Frank Walker saved LeBron James // ESPN. — 2010. — 12 қазан.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1eap8a3qipcugj0y7ez3pwf2m773nec 3630627 3630626 2026-07-16T15:25:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630627 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = [[Акрон]], [[Огайо (штат)|Огайо]], {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = [[Кливленд Кавальерс]] | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: [[Кливленд Кавальерс]] * 2010—2014: [[Майами Хит]] * 2014—2018: [[Кливленд Кавальерс]] * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетболшы]], кішкентай шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы(Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын спортшылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен жарнамалар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін НБА чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Допты қайтару, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. 2025 жылы АҚШ-тың 2008 жылғы ерлер олимпиадалық құрамасының мүшесі ретінде Баскетбол даңқ залына енгізілді. Джеймс ҰБА тарихында мансабын аяқтамай тұрып Даңқ залына енгізілген екі белсенді ойыншының (екіншісі — Крис Пол) бірі атанды.<ref name="HoopHall">Naismith Memorial Basketball Hall of Fame Class of 2025 // Hoophall.com. — 2025.</ref> == Балалық шағы == Оның анасы Глория Джеймс Леброн туған кезде 16 жасар мектеп оқушысы еді. Ол Лебронның әкесі Энтони Макклилландпен ұлы дүниеге келмей тұрып ажырасқан болатын. Құшағында баласы бар жасөспірім болғанына қарамастан, Глория өз анасы Фреданың көмегімен мектепті бітіріп шықты.<ref name="WindhorstBook">Windhorst B. LeBron James: The Making of an MVP. — New York: Gray & Company, 2009. — P. 22.</ref> Отбасы кедейшілікте өмір сүрді, Лебронның анасына жұмыс пен ұлының күтімін қатар алып жүруге тура келді, ал оның әжесінің денсаулығы күрт нашарлап, 1987 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды.<ref name="JockBio">LeBron James Biography: Early Years and Childhood // JockBio. — 2012.</ref> Бірнеше жыл бойы Лебронның өмірінде әкенің рөлін Глория Джеймс кездесіп жүрген Эдди Джексон атқарды. Глория мен Эдди айырылысып кеткеннен кейін де, Эдди Лебронмен байланысын үзбей, оның өмірінде маңызды рөл атқаруды жалғастырды.<ref name="WindhorstBook"/> Леброн Джеймс алғашқы баскетбол тәжірибесін үш жасында, анасы Рождество мерекесіне кішкентай баскетбол сақинасы мен доп сыйлағанда алды, бұл оның ең сүйікті ойыншығына айналды.<ref name="LeBronBioSite">LeBron James Early Childhood & Family Facts // NotableBiographies. — 2015.</ref> Алты жастан он екі жасқа дейін Леброн Джеймс анасымен бірге бір жерден екінші жерге жиі көшіп жүрді, өйткені отбасының тұрғын үй ақысын тұрақты төлеуге мүмкіндігі болмады.<ref name="JonesBook">Jones C. LeBron James: A Biography. — Westport: Greenwood Publishing Group, 2010. — P. 14.</ref> Ол қылмыс деңгейі жоғары, бандылық атыстар жиі болатын кедей аудандарда өсті. Анасының берген тәрбиесі Лебронға жаман ортаның ықпалынан аман қалуға және мұндай аудандардан шыққан көптеген адамдардың тағдырын қайталамауға көмектесті.<ref name="JonesBook"/> Он жасына қарай Джеймс спортпен байсалды түрде айналыса бастады. Алғашында ол американдық футболда үлкен жетістіктерге жетіп, тамаша жылдамдығы мен координациясының арқасында қатарластарының арасында ерекше көзге түсті.<ref name="FreedmanBook">Freedman L. LeBron James: A Biography. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2008. — P. 8.</ref> Джеймстің қабілетін бапкер Брюс Келкер байқап, Лебронды «Акрон Саут Рейнджерс Пи Ви» балалар командасына орналастырды.<ref name="FreedmanBook"/> Сол жерде Джеймс бапкер Фрэнк Уокермен және оның ұлы кіші Фрэнкимен танысты, ол кейін оның ең жақын достарының біріне айналды. Тұрғын үйдің тұрақсыздығына байланысты Леброн төртінші сыныпта оқу жылының ортасында мектептен кетуге мәжбүр болғанда, Фрэнк Уокер мен оның әйелі Пэм Лебронды уақытша өз үйлеріне алуды ұсынды.<ref name="SIArchive">Before the King had a Crown: LeBron James' childhood // Sports Illustrated. — 2002. — 18 желтоқсан.</ref> Бөлек өмір сүру туралы шешім Глория Джеймс пен оның ұлына оңай тиген жоқ, бірақ сол сәтте бұл жалғыз шығар жол еді. Джеймс Уокерлердің үйінде бір жарым жыл тұрды, бұл ретте анасымен демалыс күндері жүздесіп тұрды.<ref name="SIArchive"/> Фрэнк Уокер оған сабақтарына көмектесті және футболдан кейін оны баскетболға баулыды. Алғашында ешқандай баскетбол дағдылары болмаса да, Джеймс ойынның негіздерін тез үйреніп алды. Қандай да бір әдісті көрсе, оны бірден қабылдап, қайталай алатын. Лебронмен жұмыс істеген көптеген бапкерлер оның ойынды оқи білу, оқиғалардың дамуын алдын ала есептеу және оңтайлы шешім қабылдау қабілетін де ерекше атап өтетін. Фрэнк Уокер бұл талантты шахматшының шеберлігімен теңестіретін.<ref name="ESPNEarly">The Chosen One: How Frank Walker saved LeBron James // ESPN. — 2010. — 12 қазан.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} d0eyl7h3psrlh221tc1kctlks22snjz 3630628 3630627 2026-07-16T15:28:07Z Sagzhan 29953 3630628 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Леброн Джеймс | шынайы есімі = LeBron Raymone James | суреті = LeBron James (51959977144) (cropped2).jpg | сурет ені = 250px | қолтаңба = | клубы = Лос-Анджелес Лейкерс | нөмірі = 23 | қызметі = Ойыншы | позициясы = Жеңіл шабуылшы / Ауыр шабуылшы | лақап аттары = Король Джеймс (King James), Таңдаулы (The Chosen One) | бойы = 206 см | салмағы = 113 кг | азаматтығы = {{USA}} | жынысы = Ер | туған күні = 30.12.1984 | туған жері = Акрон, Огайо, {{USA}} | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | мектебі = Сент-Винсент — Сент-Мэри (Акрон, Огайо) | колледжі = Колледжде ойнамаған | драфт = 1-ші таңдау, 1-ші раунд | драфт жылы = 2003 | драфт командасы = Кливленд Кавальерс | ойындары = | ұпайлары = | допты алулары = | пастары = | тартып алулары = | блок-шоттар = | командалары = <!-- Мына бос қалған Статистика деген сары жолақты жауып, астына тізімді дұрыс шығару үшін мына код қолданылады --> </td></tr> <tr bgcolor="#F0F2F5"><td colspan="2" style="text-align:center; font-weight:bold; background:#FFA500;">Клубтық мансабы</td></tr> <tr><td colspan="2" style="text-align:left; padding-left:10px;"> * 2003—2010: Кливленд Кавальерс * 2010—2014: Майами Хит * 2014—2018: Кливленд Кавальерс * 2018—қазіргі уақыт: [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 4× [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА финал сериясының MVP жүлдесі (2012, 2013, 2016, 2020) * 4× ҰБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) (2009, 2010, 2012, 2013) * ҰБА тарихындағы ең үздік сұрмерген * 20× ҰБА Барлық жұлдыздар матчы (2005–2024) | медальдары = * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Бейжің 2008) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Лондон 2012) * {{Алтын медаль}} Олимпиада ойындары (Париж 2024) * {{Қола медаль}} Олимпиада ойындары (Афина 2004) | ортаққор = LeBron James }} '''Леброн Рэймон Джеймс''' ({{lang-en|LeBron Raymone James}}; [[1984 жыл]]ы [[30 желтоқсан]]да туған , Акрон, [[Огайо]]) — американдық кәсіпқой [[баскетбол]]шы, кіші шабуылшы (Small Forward) және шабуылшы (Forward) ретінде ойнайды.<ref name="NBALeBron">[https://nba.com LeBron James - Official NBA Profile] // NBA.com. — 2026.</ref> Ол Лос-Анджелес Лейкерс НБА командасында ойнайды.<ref name="LakersRoster">[https://nba.com Los Angeles Lakers Roster] // NBA.com. — 2026.</ref> Сарапшылар оны тарихтағы ең жақсы баскетболшылардың бірі деп санайды, бірқатар сарапшылар Джеймсті бірінші орынға қойды.<ref name="ESPNGoat">[https://espn.com Ranking the top 74 NBA players of all time] // ESPN. — 2020.</ref> Өз мансабының көп бөлігінде әлемдегі ең жоғары ақы алатын [[спорт]]шылардың бірі (соның ішінде жалақысы мен [[жарнама]]лар).<ref name="ForbesRich">[https://forbes.com Forbes Profile: LeBron James] // Forbes. — 2025.</ref> Төрт дүркін [[НБА]] чемпионы, төрт дүркін НБА финалының ең үздік ойыншысы, төрт дүркін NBA MVP, 2007–08 НБА маусымының үздік ұпай жинайтын көшбасшысы және 2003–2004 НБА жыл ойыншысы.<ref name="BRefLeBron">[https://basketball-reference.com LeBron James Career Statistics] // Basketball Reference. — 2026.</ref> Ол 13 рет Бүкіл НБА-ның бірінші командасына, екі рет екінші командаға, бір рет үшінші командаға шақырылды, бес рет қорғаныстық командаға шақырылды және 20 рет жұлдызды рекорд болды, онда ол үш рет ең құнды ойыншы атанды.<ref name="AllStarJ">[https://nba.com LeBron James All-Star History] // NBA.com. — 2024.</ref> NBA тұрақты маусымы мен плей-офф кезеңіндегі ең үздік мерген.<ref name="ScoringKing">[https://bbc.com LeBron James breaks Kareem Abdul-Jabbar's NBA scoring record] // BBC Sport. — 2023.</ref> Ол NBA тұрақты маусымдарындағы ассисттер, еркін лақтырулар, ойналған ойындар және трипл-дабль бойынша үздік 5 көшбасшының бірі.<ref name="BRefLeBron"/> Кәдімгі маусымдық ойындарда ойнаған минуттар бойынша НБА-ны басқарады.<ref name="StatMuseM">[https://statmuse.com NBA All-Time Minutes Played Leaders] // StatMuse. — 2026.</ref> Ол сонымен қатар NBA-ның тұрақты маусымындағы ойындарында ұрлық пен үш ұпайлық соғу бойынша үздік 10 көшбасшының қатарына кіреді.<ref name="NBAStats">[https://nba.com NBA All-Time Leaders Statistics] // NBA.com. — 2026.</ref> NBA-ны тұрақты маусымда және плей-офф тарихында айналымдар бойынша басқарады.<ref name="OlympicsProfile">[https://olympics.com LeBron James - Olympic Athlete Profile] // Olympics.com. — 2024.</ref> Допты қайтару, еркін лақтыру, ойналған минуттар мен ойналған ойындар бойынша НБА плей-оффының көшбасшысы. Ол ассисттер, трибл-дублдар, рингтер және үш ұпайлық соғулар бойынша NBA плей-офф көшбасшыларының бестігіне кіреді (блокталған соққылар бойынша үздік 10). Ол 40 жастан кейін (Карл Мэлоунмен бірге) трипл-дабл жасаған NBA тұрақты маусымының тарихындағы екі ойыншының бірі. [[Сурет:Lebron James (8293628280).jpg|нобай|'''Леброн Джеймс "Miami Heat"''' ]] == Мансабы == Колледжді өткізіп жібергеннен кейін ол Кливленд Кавальерсімен 2003 жылғы НБА жобасында бірінші болып таңдалды. Ол «Кливленд» сапында 7 маусым өткізді. 2007 жылы ол команданы тарихтағы алғашқы финалға шығарды, онда Кавальерс Сан-Антонио Спөрстен (0-4) жеңіліп қалды. Екі жылдан кейін Кливленд Шығыс конференциясының финалына шықты, онда Орландо Мэжиктен жеңіліп қалды. Джеймс Кавспен бірге болған уақытында команда тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы болды. 2010 жылы еркін агент болғаннан кейін ол Майами Хит құрамында АҚШ ұлттық құрамасындағы әріптестері Дуэйн Уэйд пен Крис Бошқа қосылуды шешті. Хитпен төрт жыл ішінде ол екі НБА чемпионы атағын, екі финалдық MVP жүлдесін және екі тұрақты маусымның MVP жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылдың жазында Майамиде төрт маусым өткізгеннен кейін ол екі жылдық келісімшартқа қол қойып, Кливленд Кавальерске оралды. Форвард өз клубына оралғаннан кейінгі бірінші маусымда команда NBA финалына шықты, онда алты ойында Голден Стэйт Уорриорздан жеңілді. 2016 жылы ол Кавальерсті НБА чемпиондық атағын алып шықты. 2018 жылы ол Лос-Анджелес Лейкерске ауысты, ал 2020 жылы осы клубтың құрамында НБА чемпионы атанды. Клубтық мансабынан басқа, ол төрт Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасында ойнады, онда үш алтын және бір қола жеңіп алды. Ол 2006 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, қола жүлдегер атанды. 2008 жылы Джеймс және оның мектеп командасы туралы «Ойыннан да көп» деректі фильмі жарық көрді. 2015 жылы ол Джадд Апатов түсірген «Пойыз апаты» комедиялық фильмінде, 2021 жылы «Space Jam: The Next Generation» анимациялық көркем фильмінде басты рөлді сомдады. 2025 жылы АҚШ-тың 2008 жылғы ерлер олимпиадалық құрамасының мүшесі ретінде Баскетбол даңқ залына енгізілді. Джеймс ҰБА тарихында мансабын аяқтамай тұрып Даңқ залына енгізілген екі белсенді ойыншының (екіншісі — Крис Пол) бірі атанды.<ref name="HoopHall">Naismith Memorial Basketball Hall of Fame Class of 2025 // Hoophall.com. — 2025.</ref> == Балалық шағы == Оның анасы Глория Джеймс Леброн туған кезде 16 жасар мектеп оқушысы еді. Ол Лебронның әкесі Энтони Макклилландпен ұлы дүниеге келмей тұрып ажырасқан болатын. Құшағында баласы бар жасөспірім болғанына қарамастан, Глория өз анасы Фреданың көмегімен мектепті бітіріп шықты.<ref name="WindhorstBook">Windhorst B. LeBron James: The Making of an MVP. — New York: Gray & Company, 2009. — P. 22.</ref> Отбасы кедейшілікте өмір сүрді, Лебронның анасына жұмыс пен ұлының күтімін қатар алып жүруге тура келді, ал оның әжесінің денсаулығы күрт нашарлап, 1987 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды.<ref name="JockBio">LeBron James Biography: Early Years and Childhood // JockBio. — 2012.</ref> Бірнеше жыл бойы Лебронның өмірінде әкенің рөлін Глория Джеймс кездесіп жүрген Эдди Джексон атқарды. Глория мен Эдди айырылысып кеткеннен кейін де, Эдди Лебронмен байланысын үзбей, оның өмірінде маңызды рөл атқаруды жалғастырды.<ref name="WindhorstBook"/> Леброн Джеймс алғашқы баскетбол тәжірибесін үш жасында, анасы Рождество мерекесіне кішкентай баскетбол сақинасы мен доп сыйлағанда алды, бұл оның ең сүйікті ойыншығына айналды.<ref name="LeBronBioSite">LeBron James Early Childhood & Family Facts // NotableBiographies. — 2015.</ref> Алты жастан он екі жасқа дейін Леброн Джеймс анасымен бірге бір жерден екінші жерге жиі көшіп жүрді, өйткені отбасының тұрғын үй ақысын тұрақты төлеуге мүмкіндігі болмады.<ref name="JonesBook">Jones C. LeBron James: A Biography. — Westport: Greenwood Publishing Group, 2010. — P. 14.</ref> Ол қылмыс деңгейі жоғары, бандылық атыстар жиі болатын кедей аудандарда өсті. Анасының берген тәрбиесі Лебронға жаман ортаның ықпалынан аман қалуға және мұндай аудандардан шыққан көптеген адамдардың тағдырын қайталамауға көмектесті.<ref name="JonesBook"/> Он жасына қарай Джеймс спортпен байсалды түрде айналыса бастады. Алғашында ол американдық футболда үлкен жетістіктерге жетіп, тамаша жылдамдығы мен координациясының арқасында қатарластарының арасында ерекше көзге түсті.<ref name="FreedmanBook">Freedman L. LeBron James: A Biography. — Santa Barbara: ABC-CLIO, 2008. — P. 8.</ref> Джеймстің қабілетін бапкер Брюс Келкер байқап, Лебронды «Акрон Саут Рейнджерс Пи Ви» балалар командасына орналастырды.<ref name="FreedmanBook"/> Сол жерде Джеймс бапкер Фрэнк Уокермен және оның ұлы кіші Фрэнкимен танысты, ол кейін оның ең жақын достарының біріне айналды. Тұрғын үйдің тұрақсыздығына байланысты Леброн төртінші сыныпта оқу жылының ортасында мектептен кетуге мәжбүр болғанда, Фрэнк Уокер мен оның әйелі Пэм Лебронды уақытша өз үйлеріне алуды ұсынды.<ref name="SIArchive">Before the King had a Crown: LeBron James' childhood // Sports Illustrated. — 2002. — 18 желтоқсан.</ref> Бөлек өмір сүру туралы шешім Глория Джеймс пен оның ұлына оңай тиген жоқ, бірақ сол сәтте бұл жалғыз шығар жол еді. Джеймс Уокерлердің үйінде бір жарым жыл тұрды, бұл ретте анасымен демалыс күндері жүздесіп тұрды.<ref name="SIArchive"/> Фрэнк Уокер оған сабақтарына көмектесті және футболдан кейін оны баскетболға баулыды. Алғашында ешқандай баскетбол дағдылары болмаса да, Джеймс ойынның негіздерін тез үйреніп алды. Қандай да бір әдісті көрсе, оны бірден қабылдап, қайталай алатын. Лебронмен жұмыс істеген көптеген бапкерлер оның ойынды оқи білу, оқиғалардың дамуын алдын ала есептеу және оңтайлы шешім қабылдау қабілетін де ерекше атап өтетін. Фрэнк Уокер бұл талантты шахматшының шеберлігімен теңестіретін.<ref name="ESPNEarly">The Chosen One: How Frank Walker saved LeBron James // ESPN. — 2010. — 12 қазан.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9n2t0axajv24lfptuk6bqf81jwgcvx3 0 755741 3630781 3491479 2026-07-17T01:03:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630781 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | ел = Канада | сайлау күні = 28 сәуір 2025 | сайлау атауы = Канададағы федералдық сайлау (2025) | түрі = [[Канада сайлау жүйесі|Парламенттік сайлау]] | кезең = 4 жыл | алдыңғы сайлау = Канададағы федералдық сайлау (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | келесі сайлау = Канададағы федералдық сайлау (2029) | келесі сайлау жылы = 2029 | қосымша = [[Канада Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]ндағы 343 орын<br>Көпшілік үшін 172 орын қажет | тіркелген = | сайлаушылар = | қатысқандар = | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = | сурет1 = Mark Carney portrait February 2020.jpg | түс1 = #f08080 | партия1 = [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]] | басшы1 = [[Марк Карни]] | дауыс1 = 8595488 | пайыз1 = 43.76 | алдыңғы пайыз1 = 32.62 | орын1 = 169 | алдыңғы орын1 = 160 | сурет2 = Pierre Poilievre in 2023 (edited).jpg | түс2 = #6495ED | партия2 = [[Канада Консервативті партиясы|Консервативті партия]] | басшы2 = [[Пьер Пуальевр]] | дауыс2 = 8113484 | пайыз2 = 41.31 | алдыңғы пайыз2 = 33.74 | орын2 = 144 | алдыңғы орын2 = 119 | сурет3 = Yves-François Blanchet Entrevue no smile 2023 (cropped-2).png | түс3 = #87CEFA | партия3 = [[Квебек блогы]] | басшы3 = [[Ив-Франсуа Бланше]] | дауыс3 = 1236349 | пайыз3 = 6.29 | алдыңғы пайыз3 = 7.64 | орын3 = 22 | алдыңғы орын3 = 32 | сурет4 = Jagmeet Singh in Brantford 2022 2 (cropped3).jpg | түс4 = #f4a460 | партия4 = [[Жаңа демократиялық партия]] | басшы4 = [[Джагмит Сингх]] | дауыс4 = 1234673 | пайыз4 = 6.29 | алдыңғы пайыз4 = 17.82 | орын4 = 7 | алдыңғы орын4 = 24 | сурет5 = Elizabeth May, 2024 (cropped).jpg | түс5 = #9acd32 | партия5 = [[Канада жасыл партиясы|Жасыл партиясы]] | басшы5 = [[Элизабет Мэй]] мен [[Джонатан Педно]] | дауыс5 = 238892 | пайыз5 = 1.22 | алдыңғы пайыз5 = 2.33 | орын5 = 1 | алдыңғы орын5 = 2 | сурет6 = Maxime Bernier portrait by Yan Parisien 2023.png | түс6 = #6F5D9A | партия6 = [[Канада Халықтық партиясы|Халықтық партия]] | басшы6 = [[Максим Бернье]] | дауыс6 = 136977 | пайыз6 = 0.94 | алдыңғы пайыз6 = 4.94 | орын6 = 0 | алдыңғы орын6 = 0 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = Canada Election 2025 Results Map.svg | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | қарта шарты3 = | диаграмма атауы = Қауымдар палатасының құрамы | диаграмма = Canada Parliament 2025.svg | шарт1 = {{legend|#f08080|Либералдық партия: 169}} {{legend|#6495ED|Консервативті партия: 144}} {{legend|#87CEFA|Квебек блогы: 22}} | шарт2 = {{legend|#f4a460|Жаңа демократиялық партия: 7}} {{legend|#9acd32|Жасыл партия: 1}} | ізашар = [[Марк Карни]] | ізашар партия = [[Канада Либералдық партиясы|Либерал]] | соңы = [[Канада премьер-министрі]] | ізбасар = [[Марк Карни]] | ізбасар партия = [[Канада Либералдық партиясы|Либерал]] | сайт = }} '''Канададағы федералдық сайлау''' 2025 жылғы 28 сәуірде 45 сайланған [[Канада Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]ның мүшелерін сайлау мақсатында өтеді. Дауыс беру күні Федералдық сайлауды қазан айының үшінші дүйсенбісінде алдыңғы сайлау дауыс берген күннен кейінгі төртінші күнтізбелік жылы өткізуді талап ететін «Канададағы сайлау туралы заңның» белгіленген күн ережелерімен анықталады. Заңмен белгіленген сайлаудың белгіленген күні туралы ережелерден басқа, Канадада «1867 жылғы конституциялық актінің» 50-бөлімінде де, «Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартиясының» 4-бөлімінде де қауымдар палатасына сайлау бес жылдан кешіктірілмей тағайындалуы керек деген конституциялық талап бар алдыңғы сайлау туралы бюллетеньдер оралғаннан кейінгі жылдар. Егер генерал-губернатор парламентті премьер-министрдің ұсынысы бойынша кезектен тыс сайлау өткізу үшін немесе қауымдар палатасы Үкіметке [[Сенімсіздік вотумы|сенімсіздік білдірген]]нен кейін таратса, сайлау жоспарланған күнге дейін өтуі мүмкін. Мерзімінен бұрын сайлау азшылық үкіметтері жұмыс істеген кезде жиі болады, өйткені премьер-министр қауымдар палатасындағы көпшілікті бақыламайды және осылайша дауыс беруде жеңіліп қалуы ықтимал.<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/confidence-vote-commons-corruption-committee-1.5770807 Snap election averted as Liberal government survives confidence vote in Commons]</ref><ref>[https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-what-exactly-is-a-non-confidence-vote-parliament-should-get-to/ What, exactly, is a non-confidence vote? Parliament should get to decide]</ref> Бұл 2021 жылғы халық санағына негізделген 343 орындық жаңа сайлау картасын пайдаланатын алғашқы сайлау болады. Он провинцияның әрқайсысы үшін жаңа сайлау шекаралары 2023 жылдың 14 ақпаны мен 8 шілдесі аралығында анықталды және 2023 жылдың 22 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref>[https://redecoupage-redistribution-2022.ca/com/nl/index_e.aspx Newfoundland and Labrador commission]</ref><ref>[https://redecoupage-redistribution-2022.ca/com/pei/index_e.aspx Prince Edward Island commission]</ref><ref>[https://redecoupage-redistribution-2022.ca/com/on/index_e.aspx Ontario commission]</ref><ref>[https://www.elections.ca/content.aspx?section=med&dir=pre&document=sep2723&lang=e Implementation of New Federal Electoral Boundaries]</ref> Егер сайлау 2024 жылдың 23 сәуіріне дейін жарияланса, алдыңғы 338 орындық сайлау картасы пайдаланылған болар еді.<ref>[https://redecoupage-redistribution-2022.ca/red/over/index_e.aspx Timeline for the Redistribution of Federal Electoral Districts]</ref><ref>[https://www.canadagazette.gc.ca/rp-pr/p2/2023/2023-09-27-x2/pdf/g2-157x2.pdf Proclamation declaring the Representation Order to be in Force effective on the First dissolution of Parliament that Occurs after April 22, 2024]</ref> == Алғышарттары == [[Канададағы федералдық сайлау (2021)|2021 жылғы мерзімінен бұрын парламенттік сайлау]] [[Канададағы федералдық сайлау (2019)|2019 жылғы алдыңғы сайлау]]мен салыстырғанда парламенттің төменгі палатасының құрамына аз ғана өзгерістер әкелді.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2021/09/20/world/canada-election-2021 Canadian Parliamentary Election. Justin Trudeau to Remain Prime Minister of Canada]</ref> Премьер-министр [[Джастин Трюдо]] бастаған басқарушы «[[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]]<nowiki/>» [[парламенттік көпшілік]] үшін жеткілікті орын ала алмады. «[[Канада Консервативті партиясы|Консервативті партия]]<nowiki/>» жалпыхалықтық дауыс беруде жеңіске жетті, бірақ ресми оппозиция ретінде жұмысын жалғастырды.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/canada-trudeau-liberals-to-form-government-cbc-projects Canada: Trudeau’s Liberals win minority government, CBC projects]</ref> 27 қыркүйекте Аннами Пол партияның қолдауының жоқтығын алға тартып, 14 қарашадан бастап «[[Канада жасыл партиясы|Жасыл партия]]ның» көшбасшысы қызметінен кететінін жариялады.<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/annamie-paul-stepping-down-green-leader-1.6190793 Annamie Paul is stepping down as Green Party leader]</ref> === Ұсынылған белгіленген сайлау күнін ауыстыру === 2024 жылдың 20 наурызында Трюдо Үкіметі «Канададағы сайлау туралы заңға» түзетуді қамтитын «сайлауға қатысу туралы заң» енгізді. Түзету 2025 жылғы 27 қазандағы сайлаудың белгіленген күнін өзгертуге, [[Дивали]]дегі Үнді мерекесімен қақтығысты, сондай-ақ Альбертадағы муниципалдық сайлаумен қиылысуды болдырмауға бағытталған.<ref>[https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/292/HAN292-E.PDF House of Commons Debates]</ref><ref>[https://www.newswire.ca/news-releases/minister-leblanc-introduces-legislation-to-further-strengthen-canada-s-electoral-process-863933578.html Minister LeBlanc introduces legislation to further strengthen Canada's electoral process]</ref> Сайлау күнін кейінге қалдыру сонымен қатар 2019 жылдың 21 қазанында алғаш рет сайланған 80 Парламент мүшесінің қартайған кезде парламенттік зейнетақы алу үшін 6 жылдық қызмет талабына сәйкес келуіне әкеледі.<ref>[https://nationalpost.com/news/politics/elections-act-changes-mp-pensions New Liberal legislation would ensure dozens of MPs secure pensions before next election]</ref> Консерваторлардың ресми оппозициясы зейнетке шығу құқығы сайлау күнін өзгертуге нақты түрткі болды деп мәлімдеді, оны Үкімет жоққа шығарды.<ref name="автоссылка1">[https://www.ctvnews.ca/politics/sparks-fly-as-mps-question-minister-on-pension-implications-of-proposed-election-date-change-1.7102182 Sparks fly as MPs question minister on pension implications of proposed election date change]</ref> Сайлау күні кейінгі мерзімге ауыстырылса, зейнетақы ала алатын 80 депутаттың 32 — [[Канада Консервативті партиясы|консерватор]]лар, 22 — [[Канада Либералдық партиясы|либерал]]дар, 19 — «[[Квебек блогы]]ның» мүшелері, 6-ы [[Жаңа демократиялық партия]]ның (ЖДП) мүшелері және 1-і тәуелсіз.<ref>[https://www.ctvnews.ca/politics/ndp-wants-liberals-to-scrap-proposed-election-date-change-that-could-secure-pensions-for-many-mps-1.6906604 NDP wants Liberals to scrap proposed election date change that could secure pensions for many MPs]</ref> Күнді Өзгертуді барлық оппозициялық партиялар қабылдамады.<ref name="автоссылка1"></ref> === Сайлау алдындағы оқиғалар === 2022 жылдың 22 наурызында «[[Канада Либералдық партиясы|Либералдық]]<nowiki/>» және [[Жаңа демократиялық партия]] (ЖДП) сенім туралы келісімге келді, оған сәйкес ЖДП нақты саяси міндеттемелердің орнына 2025 жылдың маусымына дейін либералды үкіметті қолдауға келісті.<ref>[https://www.reuters.com/world/americas/canadas-trudeau-strikes-deal-keep-liberals-power-till-2025-source-2022-03-22/ Canada's Trudeau strikes surprise deal to keep power until 2025]</ref> 2024 жылдың 4 қыркүйегінде ЖДП келісімді ресми түрде бұзды.<ref>[https://www.ctvnews.ca/politics/jagmeet-singh-pulls-ndp-out-of-supply-and-confidence-deal-with-trudeau-liberals-1.7024851 "Jagmeet Singh pulls NDP out of supply and confidence deal with Trudeau Liberals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240914125702/https://www.ctvnews.ca/politics/jagmeet-singh-pulls-ndp-out-of-supply-and-confidence-deal-with-trudeau-liberals-1.7024851 |date=2024-09-14 }}</ref> 2024 жылдың 9 желтоқсанында Трюдо үкіметі үшінші сенімсіздік дауысын бастан өткерді, [[Канада Консервативті партиясы|консерватор]]лар мен «[[Квебек блогы]]<nowiki/>» бұл ұсынысқа дауыс берді, ал либералдар, ЖДП және «Жасылдар» қарсы болды.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/liberal-government-survives-third-conservative-non-confidence-vote/article_87257b26-ad93-5d10-aa6e-5e2a56188302.html Liberal government survives third conservative non confidence vote]</ref> 16 желтоқсанда премьер-министрдің орынбасары және қаржы министрі [[Кристя Фриланд]] [[Джастин Трюдо]] үкіметіндегі қызметінен сол күні үкіметтің күзгі экономикалық мәлімдемесі жарияланғанға дейін кетті, өйткені оның Трюдоның фискалдық саясатына қарсылығы.<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-faces-frustrated-mps-after-chrystia-freeland-s-shock-resignation-1.7411380 Trudeau faces frustrated MPs after Chrystia Freeland's shock resignation]</ref> Сол күні оның орнына қаржы министрі [[Доминик Лебланк]] келді, ал премьер-министрдің орынбасары лауазымы бос қалды.<ref>[https://www.elections.ca/content.aspx?section=res&dir=cir/red&document=index&lang=e Redistribution of Federal Electoral Districts 2022]</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/americas/canadas-finance-minister-resigns-2024-12-16/ Canada finance minister quits after clash with Trudeau over Trump tariffs, spending]</ref> Тұрғын үй министрі [[Шон Фрейзер]] де сол күні таңертең Трюдоның кабинетінен кетіп, жеке себептерін келтірді.<ref>[https://nationalpost.com/news/canada/liberal-housing-minister-sean-fraser-wont-seek-re-election Liberal Housing Minister Sean Fraser resigns from Trudeau's cabinet, won’t seek re-election]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 20 желтоқсанда Трюдо үкіметте үлкен өзгерістер жүргізді, ал ЖДП ресми түрде үкіметке сенімсіздік білдіруге уәде берді. Билеуші «Либералдық партияның» 20-дан астам депутаты Трюдоны отставкаға кетуге шақырды, ал 50-ден астамы отставкаға кету туралы Жеке хатқа қол қойды.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/12/20/canadas-trudeau-reshuffles-cabinet-amid-persistent-pressure-to-resign Canada’s Trudeau reshuffles cabinet amid persistent pressure to resign]</ref> 2025 жылдың 6 қаңтарында премьер-министр Джастин Трюдо Канада парламентінің жұмысынан 24 наурызға дейін үзіліс жариялады, нәтижесінде заң жобасы қабылданбады. Бұл өз фракциясының отставкаға кетуді талап ететін қысымының артуына байланысты болды, ал ол оппозиция сенімсіздік білдіремін деп қорқытқан азшылық үкіметін басқарды.<ref>[https://www.ourcommons.ca/procedure/procedure-and-practice-3/ch_08_6-e.html The Parliamentary Cycle]</ref> Сонымен қатар, Трюдо премьер-министр және «Либералды партияның» жетекшісі қызметінен кететінін жариялады, ол «Либералдық партия» басшылығының сайлауы кезінде оның мұрагері партия көшбасшысы болып сайланғаннан кейін күшіне енеді.<ref>[https://globalnews.ca/news/10944316/justin-trudeau-resignation/ Trudeau says he will resign after Liberals choose successor, prorogues Parliament]</ref> 9 наурызда Марк Карни партияішілік дауыс берудің бірінші турында 85,9%-дан астам жеңіске жетіп, оны «Либералды партияның» жетекшісі етті.<ref>[https://www.ctvnews.ca/politics/article/new-threats-demand-new-ideas-mark-carney-addresses-liberals-after-landslide-win-recap-full-event/ ‘New threats demand new ideas’: Mark Carney addresses Liberals after landslide win. Recap full event.]</ref> Оның нәтижесі 2013 жылы Джастин Трюдодан асып түсіп, барлық 343 сайлау округінде жеңіске жетті.<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/livestory/liberal-leadership-race-mark-carney-elected-in-landslide-to-be-next-prime-minister-9.6678061 Liberal leadership race: Mark Carney elected in landslide to be next prime minister]</ref> == Сауалнамалар == [[File:Opinion polling during the pre-campaign period of the 45th Canadian federal election.svg|center|thumb|1000x1000px|2025 жылғы парламенттік сайлаудағы партияның қалауы бойынша сауалнаманың орташа қисығы: {{flatlist| {{Color box|#2f2ffb|border=darkgray}} [[Канада Консервативті партиясы|Консервативті партия]], {{Color box|#fb2f2f|border=darkgray}} [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]], {{Color box|#fbb32f|border=darkgray}} [[Жаңа демократиялық партия]], {{Color box|#2f9a9e|border=darkgray}} [[Квебек блогы]], {{Color box|#af48ef|border=darkgray}} [[Канада Халық партиясы|Халық партиясы]], {{Color box|#2fd32f|border=darkgray}} [[Канада жасыл партиясы|Жасыл партиясы]],<br> {{Color box|#949494|border=darkgray}} Шешілген жоқ. }}]] == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="font-size:95%" |+ |-style="background:#E9E9E9;" !colspan=11|[[File:Canada Parliament 2025.svg|400px|center]] |- ! colspan=2 rowspan=2 | Партиясы !! rowspan=2 | Көшбасшы !! rowspan=2 | Ұсынылған үміткерлер !! colspan=3 | Сайлаушылардың дауыстары !! colspan=4 | Орындар |-style="background:#E9E9E9;" ! Дауыстар !! % !! +/- % !! [[Канададағы федералдық сайлау (2021)|Өткен сайлау]] !! Сайлау алдында !! Cайланды !! +/- |- | bgcolor="#F08080"| || [[Канада Либералдық партия|Либералдық партия]] | [[Марк Карни]] |align=right| 342{{efn|{{нп5|Понока—Дидсбери (сайлау округі)|Понока—Дидсбери|en|Ponoka—Didsbury}} сайлау округінде [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]]ның мүшесі Зарнаб Зафар Канаданың сайлау комиссиясының қателігі бойынша тәуелсіз кандидат ретінде тіркелді<ref name="автоссылка2">{{Cite web|title = "None of the three main parties running full slate of candidates in federal election"|publisher = The Globe and Mai|author = Haws, Emily |date = April 9, 2025 |url = https://www.theglobeandmail.com/politics/article-none-of-the-three-main-parties-running-full-slate-of-candidates-in/}}</ref>}} |align=right| 8 595 488 |align=right|43,76 |align=right| {{өсім}}11,14 |align=right| 160 |align=right| 152 |179 |align=right|{{өсім}} 9 |- | bgcolor="#6495ED"| || [[Канада Консервативті партиясы|Консервативті партия]] | [[Пьер Пуальевр]] |align=right| 342{{efn|{{нп5|Центральный Квебек (сайлау округі)|Центральный Квебек|en|Québec Centre}} сайлау округінде Канада Сайлау комиссиясы кандидат Консервативті партия мүшесі Шани Терионы тіркеуден бас тартты/<ref>{{Cite web|title = "None of the three main parties running full slate of candidates in federal election"|publisher = The Globe and Mai|author = Haws, Emily |date = April 9, 2025 |url = https://www.theglobeandmail.com/politics/article-none-of-the-three-main-parties-running-full-slate-of-candidates-in/}}</ref>}} |align=right| 8 113 484 |align=right|41,31 |align=right|{{өсім}}7,57 |align=right| 119 |align=right| 120 |144 |align=right|{{өсім}} 24 |- | bgcolor="#87CEFA"| || [[Квебек блогы]] | [[Ив-Франсуа Бланше]] |align=right| 78 |align=right| 1 236 349 |align=right|6,29 |align=right| {{құлдырау}}1,35 |align=right| 32 |align=right| 33 | 22 |align=right|{{құлдырау}} 10 |- | bgcolor="#F4A460"| || [[Жаңа демократиялық партия]] | [[Джагмит Сингх]] |align=right| 342{{efn|В избирательном округе {{нп5|Южный берег—Сент-Маргаретс||en|South Shore—St. Margarets}} кандидат НДП Брендан Мошер в последний момент снял свою кандидатуру; в результате чего НДП поддержала независимого кандидата Хейдена Хендерсона<ref>{{Cite web|title = "NDP candidate drops out of South Shore-St. Margarets race"|publisher = The Chronicle-Herald|author = Campbell, Francis|date = April 9, 2025 |url =https://www.saltwire.com/nova-scotia/ndp-candidate-drops-out-of-south-shore-st-margarets-race}}</ref>}} |align=right| 1 234 673 |align=right|6,29 |align=right| {{құлдырау}}11,53 |align=right| 25 |align=right| 24 | 7 |align=right|{{құлдырау}} 18 |- | bgcolor="#9ACD32"| || [[Канады Жасыл партия|Жасыл партия]] | [[Элизабет Мэй]] мен [[Джонатан Педно]] |align=right| 232 |align=right| 238 892 |align=right|1,22 |align=right| {{құлдырау}}1,11 |align=right| 2 |align=right| 2 | 1 |align=right|{{құлдырау}} 1 |- | bgcolor="#6D3177"| || [[Канада Халық партиясы|Канада Халық партиясы]] | [[Максим Бернье]] |align=right| 247 |align=right| 136 977 |align=right|0,70 |align=right|{{құлдырау}}4,24 |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#D25469"| || [[Канаданың Христиан мұрасы партиясы|Христиан мұрасы партиясы]] | [[Родни Тейлор]] |align=right| 32 |align=right| 10 065 |align=right| 0,05 |align=right| {{өзгеріссіз}} |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#FFBBBB"| || [[Мүйізтұмсық партиясы]] | [[Чинук Блейс-Ледюк]] |align=right| 29 |align=right| 7063 |align=right| 0,04 |align=right| {{өзгеріссіз}} |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#C0C0C0"| || [[Канада Біріккен партиясы|Біріккен партиясы]] | [[Гранд Абрахам]] |align=right| 16 |align=right| 6061 |align=right| 0,03 |align=right| ''жаңа'' |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|''жаңа'' |- | bgcolor="#FAA61A"| || [[Канада Либертариандық партия|Либертариандық партия]] | [[Жак Будро]] |align=right| 16 |align=right| 5561 |align=right| 0,03 |align=right| {{өзгеріссіз}} |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#B22222"| || [[Канада Коммунистік партия (марксистік-лениндік)|Марксистік-лениндік партия]] | [[Анна Ди Карло]] |align=right| 35 |align=right| 4996 |align=right|0,03 |align=right| {{өзгеріссіз}} |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#E3170D"| || [[Канада Коммунистік партия|Коммунистік партия]] | [[Элизабет Роули]] |align=right| 24 |align=right| 4685 |align=right| 0,02 |align=right| {{құлдырау}}0,01 |align=right| |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#284571"| || [[Канада Центристік партия|Центристік партия]] | А. К. Рана |align=right| 19 |align=right| 3314 |align=right| 0,02 |align=right|{{өсім}}0,02 |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#F6CB2F"| || [[Канадалық болашақ партиясы]] | [[Доминик Карди]] |align=right| 19 |align=right| 3123 |align=right| 0,02 |align=right|''жаңа'' |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|''жаңа'' |- | bgcolor="#264404"| || [[Жануарлармен одақтас қоршаған ортаға дауыс беретін Канадалық партия|Жануарларды қорғау партиясы]] | [[Лиз Вайт]] |align=right| 7 |align=right| 1301 |align=right| 0,01 |align=right| {{өзгеріссіз}} |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#D2B48C"| || [[Марихуана (партия)|Марихуана партиясы]] | [[Лонгли, Блэр|Блэр Лонгли]] |align=right| 2 |align=right| 133 |align=right| 0,00 |align=right| {{құлдырау}}0,01 |align=right| 0 |align=right| 0 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- | bgcolor="#DCDCDC"| || [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз үміткерлер]] | |align=right| 177 |align=right| 39 498 |align=right| 0,20 |align=right| {{өсім}}0,01 |align=right| 0 |align=right| 3 | 0 |align=right|{{өзгеріссіз}} |- |colspan=11 style="background:#E9E9E9;"| |- |colspan=3| Жарамды бюллетеньдер | {{Белгісіз|}} |align=right| 19 641 944 |align=right| 99,14 |colspan=5 {{Белгісіз|}} |- |colspan=3| Жарамсыз бюллетеньдер | {{Белгісіз|}} |align=right| 169 857 |align=right| 0,86 |colspan=5 {{Белгісіз|}} |- |colspan=3| '''Барлығы''' |align=right| '''1959''' |align=right| '''{{сан|}}''' |align=right| '''100,00''' |align=right| |align=right|'''338''' |align=right| '''338''' |align=right| '''343''' |align=right| {{өсім}} 5 |- |colspan=11 style="background:#E9E9E9;"| |- |colspan=3| Сайлаушылар/Келу | {{Белгісіз|}} |align=right| {{nts|}} |align=right| |align=right| |colspan=5 {{Белгісіз|}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Канададағы федералдық сайлаулар|2025]] [[Санат:2025 жылдағы Канада]] n2m834ev7mux76fj3it1dw7tpqxaijq 0 758624 3630986 3467693 2026-07-17T10:38:37Z Айдана Қуатбайқызы 183545 3630986 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино |Қазақша атауы = Конклав |Шынайы атауы = Conclave |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма |Режиссёрі = [[Эдвард Бергер]] |Продюсері = Тесса Росс,<br />Джульет Хоуелл,<br />Майкл Джэкман,<br />Элис Даусон,<br />Роберт Харрис |Сценарист = Питер Строхан |Актерлер = [[Рэйф Файнс]],<br />[[Джон Литгоу]],<br />[[Стэнли Туччи]],<br />[[Изабелла Росселлини]] |Операторы = Стефан Фонтен |Композиторы = Хаушка |Хореографы = |Компания = FilmNation Entertainment, House Productions,<br />Indian Paintbrush |Дистрибьютор = Black Bear UK<br />Focus Features |Ұзақтығы = 120 минут |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 116 109 149 $ |Мемлекет = {{GBR}}<br />{{USA}} |Тілі = ағылшын, итальян |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 20215234 |Сайты = }} '''Конклав''' — Роберт Харристің «Конклав» атты романы желісімен Эдвард Бергер түсірген фильм. Тұсаукесері «Теллурайд» кинофестивалінде 2024 жылғы 30 тамызда өтті. Кинода [[Ватикан]]дағы саулау науқаны жайында баяндалады. [[Рим папасы]] қайтыс болғаннан кейін кардинал [[То́мас Ло́уренс]] [[конклав]] өткізуге мәжбүр болады. Ол төрт кандидаттың ішінде кім ең лайықтысы екенін анықтап алуға дайындалады. Бірақ оқиға барысында марқұмның да біраз сырласы болғаны аян болады. Осы мәселелерді ол дұрыс шешуі қажет. Фильмге ең жақсы сценарий үшін [[Алтын глобус]] және [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлықтары берілді. ra1gk1vbhlcd8e6mzxxijuitc2hne8z 0 763518 3630723 3534075 2026-07-16T18:38:26Z Nurken 111493 3630723 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Юлия Свириденко | Шынайы есімі = Юлія Свириденко | Суреті = Yulia Svyrydenko (3x4 cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = [[Украина премьер-министрі]] | Ту = Flag of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2025 | Басқаруын аяқтады = 16 шілде 2026 | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Ізашары = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізбасары = [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] | Титулы_2 = [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] — [[Украина Экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] | Ту_2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Ту2_2 = Logo of Ministry of Economic Development and Trade of Ukraine 1.svg | Басқара бастады_2 = 4 қараша 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 17 шілде 2025 | Премьер_2 = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_2 = [[Алексей Николаевич Любченко|Алексей Любченко]] | Ізбасары_2 = [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]] | Титулы_3 = [[Украина президентінің кеңсесі|Президент кеңсесі]] басшысының орынбасары | Ту_3 = President.gov.ua emblem.svg | Ту2_3 = Flag of Ukraine.svg | Басқара бастады_3 = 22 желтоқсан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 қараша 2021 | Президент_3 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | тақырыпша2_3 = Басшысы | мәтін2_3 = [[Андрей Борисович Ермак|Андрей Ермак]] | Ізашары_3 = Юлия Ковалив | Ізбасары_3 = Ростислав Шурма | Титулы_4 = [[Чернигов облысы]]ның губернаторы ({{м.а.}}) | Ту_4 = Flag of Chernihiv Oblast.svg | Ту2_4 = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg | Басқара бастады_4 = 30 шілде 2018 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 қараша 2018 | Президент_4 = [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]] | Премьер_4 = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]] | Ізашары_4 = Валерий Кулич | Ізбасары_4 = Александр Мисник | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 25.12.1985 | Туған жері = {{туғанжері|Чернигов|Черниговта}}, [[Чернигов облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сергей Дерлеменко | Балалары = 1 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Мемлекеттік сауда-экономикалық университет]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|экономист|саясаткер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Yulia Svyrydenko | Марапаттары = }} '''Юлия Анатольевна Свириденко''' ({{lang-uk|Юлія Анатоліївна Свириденко}}, {{IPA|[ˈjul⁽ʲ⁾ijɐ ɐnɐˈtɔl⁽ʲ⁾ijiu̯nɐ swɪrɪˈdɛnko]}}; [[25 желтоқсан]] [[1985 жыл]], [[Чернигов]]) — [[украина]]лық саясаткер және экономист, 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы шілдеге дейінгі [[Украина премьер-министрі|Украинаның 19-премьер-министрі]].<ref name="voted_in">{{Cite web|date=2025-07-17 |author=Denysiaka, Olha |title=Рада призначила Свириденко прем'єр-міністеркою |url=https://hromadske.ua/polityka/248169-rada-pryznachyla-svyrydenko-premyer-ministerkoiu |accessdate=2025-07-17 |publisher=hromadske |language=uk}}</ref> Бұрын Свириденко 2021 жылдан [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары]] — [[Украина Экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] еді.<ref name="Interfax_041121">{{Cite web|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/777584.html |title=Rada appoints Svyrydenko as First Deputy PM, Economy Minister |language=en |publisher=[[Interfax-Ukraine]] |date=2021-11-04}}</ref> [[Украина президенті|Президент]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]дің ұсынысымен 2025 жылғы 17 шілдеде Свириденко премьер [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]]дің ізбасары атанды. == Білімі == 2008 жылы Свириденко [[Мемлекеттік сауда-экономикалық университет|Киев сауда және экономика ұлттық университеті]]ндегі монополияға қарсы әкімшілік мамандығындағы оқуын бітірді.<ref name="Interfax_041121"/> == Мансабы == Свириденко өз мансабын «АМП» ЖШС украин-[[андорра]]лық компаниясында 2008 жылы экономист ретінде бастады.<ref name=":0">{{Cite news |title=Свириденко Юлія Анатоліївна — АГРОПОЛІТ |url=https://agropolit.com/dosye/sviridenko-yuliya-anatoliyivna |accessdate=2025-07-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200814014650/https://agropolit.com/dosye/sviridenko-yuliya-anatoliyivna |date=2020-08-14}}</ref> 2011 жылы Свириденко [[Чернигов]] қаласының [[Уси]] қаласындағы тұрақты өкілі атанды. Ол осылайша украин қаласы кеңсесінің қандай да бір [[Қытай]] қаласындағы жалғыз өкілі болды.<ref name=":0"/> 2015 жылы ол [[Чернигов облысы]] экономикалық даму департаментіне басшылық ететін болды.<ref name=":0"/> === Саяси қызметі === 2018 жылғы 30 шілдеден 28 қарашаға дейін ол [[Чернигов облысы]] губернаторының міндетін атқарушысы болды.<ref name=":0"/> 2020 жылғы 5 мамырда президент [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Свириденконы [[Украина шығысындағы жағдайды бейбіт жолмен реттеу үшжақты байланыс жасаушылар тобы|Үшжақты байланыс жасаушылар тобы]]ның әлеуметтік және экономикалық істер топшасындағы Украина өкілі етіп тағайындады.<ref name=":0" /> 2020 жылғы 22 желтоқсанда Зеленский Свириденконы Президент кеңсесі басшысының орынбасары қылды. Ол осылайша Юлия Коваливтің ізбасары атанды.<ref>{{Cite web|url=https://ukranews.com/en/news/746005-zelenskyy-appoints-svyrydenko-deputy-head-of-presidential-office-to-replace-kovaliv |title=Zelenskyy appoints Svyrydenko Deputy Head of Presidential Office to Replace Kovaliv |language=en |work=ukranews.com |date=2020-12-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210114192923/https://ukranews.com/en/news/746005-zelenskyy-appoints-svyrydenko-deputy-head-of-presidential-office-to-replace-kovaliv |date=2021-01-14}}</ref> 2021 жылғы 4 қарашада [[Верховна Рада]] Свириденконы [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министр бірінші орынбасары]] және [[Украина Экономика министрлігі|Экономика министрі]] ретінде тағайындады. 256 депутат оның тағайындалуын қолдады.<ref>{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/rada-appoints-svyrydenko-as-first-deputy-prime-minister-economy-minister.html |title=Rada appoints Svyrydenko as first deputy prime minister, economy minister |language=en |publisher=[[Kyiv Post]] |date=2021-11-04}}</ref> 2022 жылғы сәуірде үкімет Свириденкоға Мемлекеттік санкция саясатын орындау агенттікаралық жұмыс тобын тапсырды.<ref>{{Cite web|title=Уряд уповноважив Міністра економіки України Юлію Свириденко координувати роботу з санкційної політики |url=https://www.kmu.gov.ua/news/uriad-upovnovazhyv-ministra-ekonomiky-ukrainy-iuliiu-svyrydenko-koordynuvaty-robotu-z-sanktsiinoi-polityky |publisher=KMU |accessdate=2023-01-02 |language=uk}}</ref> Ол шетел елдердің Ресейге санкциясын көбейту жайлы келіссөздер жүргізді, әсіресе Ұлыбритания өкілдерімен біраз талқы өткізді.<ref>{{Cite web|url=https://me.gov.ua/News/Detail?id=2e8e2292-3af1-4ae7-94c8-03999a0f26d3&title=UkrainaTaVelika&lang=uk-UA |title=Україна та Велика Британія посилять координацію в питаннях запровадження санкцій &#124; Міністерство економіки України |language=uk |work=www.me.gov.ua}}</ref> 2025 жылғы 17 шілдеде Зеленский үкіметтегі кадрлық орын ауыстыру жариялады да, Свириденконы [[Украина премьер-министрі]] лауазымына ұсынды.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=BREAKING: Zelensky announces next prime minister, launches government reshuffle |url=https://kyivindependent.com/breaking-zelensky-proposes-first-deputy-prime-minister-svyrydenko-to-lead-ukrainian-government/ |access-date=2025-07-14 |work=The Kyiv Independent}}</ref> 17 шілдеде Верховна Рада оның тағайындалуын қолдап шықты.<ref name="voted_in"/> 2026 жылғы 16 шілдеде, Свириденко премьерлігіне 2 жыл болайын дегенде оның ізбасары [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] атанды. == Отбасы == Свириденко үйленген, күйеуі — Сергей Игоревич Дерлеменко ({{lang-uk|Сергій Ігорович Дерлеменко}}).<ref name="Челайн">{{Cite web|url=https://cheline.com.ua/news/society/hto-prijshov-zamist-sahnevicha-deklaratsijnij-skan-yuliyi-sviridenko-94658 |title=Хто прийшов замість Сахневича: деклараційний «скан» Юлії Свириденко |language=uk |publisher=Чeline |date=2017-09-12}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220218220844/https://cheline.com.ua/news/society/hto-prijshov-zamist-sahnevicha-deklaratsijnij-skan-yuliyi-sviridenko-94658 |date=2022-02-18}}</ref> Жұптың София ({{lang-uk|Софія}}) есімді қыз баласы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Свириденко, Юлия Анатольевна}} [[Санат:Украина экономистері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина премьер-министрлері]] [[Санат:Украина премьер-министрлерінің бірінші орынбасарлары]] [[Санат:Украина экономика министрлері]] [[Санат:Чернигов облысы губернаторлары]] j74e0lyniy4893ah30x60rpdinxs8q1 3630728 3630723 2026-07-16T19:02:01Z Nurken 111493 /* Саяси қызметі */ 3630728 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Юлия Свириденко | Шынайы есімі = Юлія Свириденко | Суреті = Yulia Svyrydenko (3x4 cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = [[Украина премьер-министрі]] | Ту = Flag of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2025 | Басқаруын аяқтады = 16 шілде 2026 | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Ізашары = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізбасары = [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] | Титулы_2 = [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] — [[Украина Экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] | Ту_2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Ту2_2 = Logo of Ministry of Economic Development and Trade of Ukraine 1.svg | Басқара бастады_2 = 4 қараша 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 17 шілде 2025 | Премьер_2 = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_2 = [[Алексей Николаевич Любченко|Алексей Любченко]] | Ізбасары_2 = [[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоров]] | Титулы_3 = [[Украина президентінің кеңсесі|Президент кеңсесі]] басшысының орынбасары | Ту_3 = President.gov.ua emblem.svg | Ту2_3 = Flag of Ukraine.svg | Басқара бастады_3 = 22 желтоқсан 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 қараша 2021 | Президент_3 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | тақырыпша2_3 = Басшысы | мәтін2_3 = [[Андрей Борисович Ермак|Андрей Ермак]] | Ізашары_3 = Юлия Ковалив | Ізбасары_3 = Ростислав Шурма | Титулы_4 = [[Чернигов облысы]]ның губернаторы ({{м.а.}}) | Ту_4 = Flag of Chernihiv Oblast.svg | Ту2_4 = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg | Басқара бастады_4 = 30 шілде 2018 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 қараша 2018 | Президент_4 = [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]] | Премьер_4 = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]] | Ізашары_4 = Валерий Кулич | Ізбасары_4 = Александр Мисник | Туған кездегі есімі = | Туған күні = 25.12.1985 | Туған жері = {{туғанжері|Чернигов|Черниговта}}, [[Чернигов облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сергей Дерлеменко | Балалары = 1 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Мемлекеттік сауда-экономикалық университет]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|экономист|саясаткер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Yulia Svyrydenko | Марапаттары = }} '''Юлия Анатольевна Свириденко''' ({{lang-uk|Юлія Анатоліївна Свириденко}}, {{IPA|[ˈjul⁽ʲ⁾ijɐ ɐnɐˈtɔl⁽ʲ⁾ijiu̯nɐ swɪrɪˈdɛnko]}}; [[25 желтоқсан]] [[1985 жыл]], [[Чернигов]]) — [[украина]]лық саясаткер және экономист, 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы шілдеге дейінгі [[Украина премьер-министрі|Украинаның 19-премьер-министрі]].<ref name="voted_in">{{Cite web|date=2025-07-17 |author=Denysiaka, Olha |title=Рада призначила Свириденко прем'єр-міністеркою |url=https://hromadske.ua/polityka/248169-rada-pryznachyla-svyrydenko-premyer-ministerkoiu |accessdate=2025-07-17 |publisher=hromadske |language=uk}}</ref> Бұрын Свириденко 2021 жылдан [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары]] — [[Украина Экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] еді.<ref name="Interfax_041121">{{Cite web|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/777584.html |title=Rada appoints Svyrydenko as First Deputy PM, Economy Minister |language=en |publisher=[[Interfax-Ukraine]] |date=2021-11-04}}</ref> [[Украина президенті|Президент]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]дің ұсынысымен 2025 жылғы 17 шілдеде Свириденко премьер [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]]дің ізбасары атанды. == Білімі == 2008 жылы Свириденко [[Мемлекеттік сауда-экономикалық университет|Киев сауда және экономика ұлттық университеті]]ндегі монополияға қарсы әкімшілік мамандығындағы оқуын бітірді.<ref name="Interfax_041121"/> == Мансабы == Свириденко өз мансабын «АМП» ЖШС украин-[[андорра]]лық компаниясында 2008 жылы экономист ретінде бастады.<ref name=":0">{{Cite news |title=Свириденко Юлія Анатоліївна — АГРОПОЛІТ |url=https://agropolit.com/dosye/sviridenko-yuliya-anatoliyivna |accessdate=2025-07-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200814014650/https://agropolit.com/dosye/sviridenko-yuliya-anatoliyivna |date=2020-08-14}}</ref> 2011 жылы Свириденко [[Чернигов]] қаласының [[Уси]] қаласындағы тұрақты өкілі атанды. Ол осылайша украин қаласы кеңсесінің қандай да бір [[Қытай]] қаласындағы жалғыз өкілі болды.<ref name=":0"/> 2015 жылы ол [[Чернигов облысы]] экономикалық даму департаментіне басшылық ететін болды.<ref name=":0"/> === Саяси қызметі === 2018 жылғы 30 шілдеден 28 қарашаға дейін ол [[Чернигов облысы]] губернаторының міндетін атқарушысы болды.<ref name=":0"/> 2020 жылғы 5 мамырда президент [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Свириденконы [[Украина шығысындағы жағдайды бейбіт жолмен реттеу үшжақты байланыс жасаушылар тобы|Үшжақты байланыс жасаушылар тобы]]ның әлеуметтік және экономикалық істер топшасындағы Украина өкілі етіп тағайындады.<ref name=":0" /> 2020 жылғы 22 желтоқсанда Зеленский Свириденконы Президент кеңсесі басшысының орынбасары қылды. Ол осылайша Юлия Коваливтің ізбасары атанды.<ref>{{Cite web|url=https://ukranews.com/en/news/746005-zelenskyy-appoints-svyrydenko-deputy-head-of-presidential-office-to-replace-kovaliv |title=Zelenskyy appoints Svyrydenko Deputy Head of Presidential Office to Replace Kovaliv |language=en |work=ukranews.com |date=2020-12-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210114192923/https://ukranews.com/en/news/746005-zelenskyy-appoints-svyrydenko-deputy-head-of-presidential-office-to-replace-kovaliv |date=2021-01-14}}</ref> 2021 жылғы 4 қарашада [[Верховна Рада]] Свириденконы [[Украина премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министр бірінші орынбасары]] және [[Украина Экономика министрлігі|Экономика министрі]] ретінде тағайындады. 256 депутат оның тағайындалуын қолдады.<ref>{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/rada-appoints-svyrydenko-as-first-deputy-prime-minister-economy-minister.html |title=Rada appoints Svyrydenko as first deputy prime minister, economy minister |language=en |publisher=[[Kyiv Post]] |date=2021-11-04}}</ref> 2022 жылғы сәуірде үкімет Свириденкоға Мемлекеттік санкция саясатын орындау агенттікаралық жұмыс тобын тапсырды.<ref>{{Cite web|title=Уряд уповноважив Міністра економіки України Юлію Свириденко координувати роботу з санкційної політики |url=https://www.kmu.gov.ua/news/uriad-upovnovazhyv-ministra-ekonomiky-ukrainy-iuliiu-svyrydenko-koordynuvaty-robotu-z-sanktsiinoi-polityky |publisher=KMU |accessdate=2023-01-02 |language=uk}}</ref> Ол шетел елдердің Ресейге санкциясын көбейту жайлы келіссөздер жүргізді, әсіресе Ұлыбритания өкілдерімен біраз талқы өткізді.<ref>{{Cite web|url=https://me.gov.ua/News/Detail?id=2e8e2292-3af1-4ae7-94c8-03999a0f26d3&title=UkrainaTaVelika&lang=uk-UA |title=Україна та Велика Британія посилять координацію в питаннях запровадження санкцій &#124; Міністерство економіки України |language=uk |work=www.me.gov.ua}}</ref> 2025 жылғы 17 шілдеде Зеленский үкіметтегі кадрлық орын ауыстыру жариялады да, Свириденконы [[Украина премьер-министрі]] лауазымына ұсынды.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=BREAKING: Zelensky announces next prime minister, launches government reshuffle |url=https://kyivindependent.com/breaking-zelensky-proposes-first-deputy-prime-minister-svyrydenko-to-lead-ukrainian-government/ |access-date=2025-07-14 |work=The Kyiv Independent}}</ref> 17 шілдеде Верховна Рада оның тағайындалуын қолдап шықты.<ref name="voted_in"/> 2026 жылғы 16 шілдеде, Свириденко премьерлігіне 1 жыл болайын дегенде оның ізбасары [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] атанды. == Отбасы == Свириденко үйленген, күйеуі — Сергей Игоревич Дерлеменко ({{lang-uk|Сергій Ігорович Дерлеменко}}).<ref name="Челайн">{{Cite web|url=https://cheline.com.ua/news/society/hto-prijshov-zamist-sahnevicha-deklaratsijnij-skan-yuliyi-sviridenko-94658 |title=Хто прийшов замість Сахневича: деклараційний «скан» Юлії Свириденко |language=uk |publisher=Чeline |date=2017-09-12}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220218220844/https://cheline.com.ua/news/society/hto-prijshov-zamist-sahnevicha-deklaratsijnij-skan-yuliyi-sviridenko-94658 |date=2022-02-18}}</ref> Жұптың София ({{lang-uk|Софія}}) есімді қыз баласы бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Свириденко, Юлия Анатольевна}} [[Санат:Украина экономистері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина премьер-министрлері]] [[Санат:Украина премьер-министрлерінің бірінші орынбасарлары]] [[Санат:Украина экономика министрлері]] [[Санат:Чернигов облысы губернаторлары]] 4bunhriam7fwygltqux6c74g81xe38d 10 764845 3630727 3630380 2026-07-16T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3630727 json application/json { "articles": 244293, "pages": 668562, "edits": 3627009, "users": 179778, "activeusers": 328, "admins": 15, "files": 8762 } 284i506fqa4r3ca5brzt6w9yltxpw2n 0 768455 3630692 3584527 2026-07-16T16:58:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630692 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} '''Ислам Ержанұлы көшесі'''. №5 шағын ауданы. Астанадағы ең тар көше [[Бұхар жырау көшесі (Астана)|Бұхар жырау көшесімен]] басталып, [[Балнұр көшесі (Астана)|Балнұр]], [[Ұшқыштар көшесі (Астана)|Ұшқыштар көшелерімен]] және [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)|Б.Жантаев]] орамымен қиылысады. Ұзындығы — 1307 м.<ref>[https://yandex.ru/maps?whatshere%5Bpoint%5D=71.44353701233577%2C51.10475212588788&whatshere%5Bzoom%5D=19.516396&ll=71.44353701233577%2C51.104752125492766&z=19.516396&si=33nbwrndd9hwb30m45mw4hhdm4 Ислам Ержанұлы көшесі — ЯНДЕКС]</ref> == Тарихы == Көше 2020 жылдың бірінші жартысында салынған. Бұрынғы атауы — А-591 көшесі. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды: ... А-591 көшесі — И.Ержанұлы көшесі.. ..болып аталсын.<ref>[https://bilim-all.kz/article/24578-Koshelerdin-attaryn-ozgertu-turaly Ислам Ержанұлы көшесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260112230522/https://bilim-all.kz/article/24578-Koshelerdin-attaryn-ozgertu-turaly |date=2026-01-12 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Астана көшелері]] db0heag6ff5vdj30ponstvwlxsal0a9 0 774579 3630725 3558329 2026-07-16T18:53:08Z Nurken 111493 3630725 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = министр | Қазақша есімі = Михаил Фёдоров | Шынайы есімі = {{lang-uk|Михайло Федоров}} | Суреті = Михайло Федоров.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = 19-[[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Штандарт Міністра оборони України.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 14 қаңтар 2026 | Басқаруын аяқтады = 15 шілде 2026 | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізбасары = [[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]дің Бірінші орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_2 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_2 = 17 шілде 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 қаңтар 2026 | Президент_2 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_2 = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары_2 = ''Бірінші орынбасар ретінде [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]];<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде өзі'' | Ізбасары_2 = ''Бірінші орынбасар ретінде [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]];<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде [[Александр Сергеевич Борняков|Александр Борняков]]'' | Титулы_3 = Инновация, білім, ғылым мен технология жөніндегі [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_3 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_3 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_3 = 21 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 17 шілде 2025<br>({{м.а.}} 16–17 шілде 2025) | Президент_3 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_3 = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_3 = ''Өзі'' | Ізбасары_3 = ''Орынбасар ретінде лауазымы ыдырады;<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде өзі'' | Титулы_4 = [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_4 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_4 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_4 = 29 тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 20 наурыз 2023 | Премьер_4 = [[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]]<br>[[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_4 = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары_4 = ''Өзі'' | Титулы_5 = [[Украина халық депутаты]] | Ту_5 = Small logo of the Verkhovna Rada of Ukraine.svg | Ту2_5 = Flag of Ukraine.svg | Басқара бастады_5 = 29 тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 29 тамыз 2019 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 21.1.1991 | Туған жері = {{туғанжері|Васильевка (қала){{!}}Васильевка|Васильевкада}}, [[Васильевка ауданы]], [[Запорожье облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = [[Запорожье ұлттық университеті]] | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] (2019–)<br>«5.10» либертариан партиясы (2014–2019) | Жұбайы = Анастасия Фёдорова (Карпенко) | Балалары = 1 | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Mykhailo Fedorov | Марапаттары = {{3 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)}} }} '''Михаил Альбертович Фёдоров''' ({{lang-uk|Михайло Альбертович Федоров}}, {{IPA|[mɪˈxɑjlo ɐlʲˈbɛrtowɪtʃ ˈfɛdorou̯]}}; [[21 қаңтар]] [[1991 жыл]],<ref>{{cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2019/wp407pt001f01=919pf7201=18494.html |title=Федоров Михайло Альбертович |work=[[Украина Орталық сайлау комиссиясы]] |accessdate=2019-08-26 |language=uk}} {{Wayback|date=2022-02-15 |url=https://web.archive.org/web/20220215132542/https://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2019/wp407pt001f01=919pf7201=18494.html}}</ref> [[Васильевка (қала)|Васильевка]], [[Запорожье облысы]])<ref name="ridnemisto" /> — [[украина]]лық саясаткер мен кәсіпкер, 2026 жылғы қаңтардан<ref name="qorganis">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1212646-rada-priznacila-fedorova-ministrom-oboroni/ |title=Рада призначила Федорова міністром оборони |lang=uk |publisher=Суспільне |author=Собенко, Надія; Стасюк, Андрій; Патока, Марія |date=2026-01-14 |accessdate=2026-02-13}}</ref> шілдеге дейінгі<ref name="aktsii">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1356356-u-kievi-zbirautsa-na-kartonkovij-protest-na-pidtrimku-fedorova/ |title="Не звільняйте Федорова": у Києві та регіонах збираються мирні акції |lang=uk |publisher=Суспільне |author=Левицька, Каріна; Галка, Нікіта; Мазур, Сніжана |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-16}}</ref> [[Украина Қорғаныс министрлігі|Украина Қорғаныс министрі]]. Фёдоров 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы қаңтарға дейін [[Украина премьер-министрі]]нің Бірінші орынбасары — [[Украина Цифрлық трансформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]],<ref>{{Cite web |title=«Продовжимо будувати цифрову державу». Федоров став першим віцепрем’єр-міністром в оновленому Уряді |url=https://dev.ua/news/fedorov-pershyi-vitsepremier-ministr-1752762673 |accessdate=2025-07-18 |work=dev.ua |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |author=Андрій Стасюк; Надія Собенко |date=2026-01-13 |title=Рада підтримала відставку Федорова з посади голови Мінцифри |url=https://suspilne.media/1212400-rada-pidtrimala-vidstavku-fedorova-z-posadi-golovi-mincifri/ |accessdate=2026-01-14 |publisher=Суспільне |language=uk}}</ref> 2019–2023 жылдары [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық трансформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] болған.<ref name="cabappoint Mykhailo Fedorov">[https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/29/7224810/ New Cabinet formed in Ukraine The Rada appointed the new Cabinet: Avakov and Markarova remained (РАДА ПРИЗНАЧИЛА НОВИЙ КАБМІН: АВАКОВ І МАРКАРОВА ЛИШИЛИСЬ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514040208/https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/29/7224810/ |date=2021-05-14 }}, [[Українська правда]] (29 тамыз 2019)</ref><ref>{{Cite web|title=Юні і зелені: уряд України - наймолодший у Європі |url=https://www.dw.com/uk/%D1%8E%D0%BD%D1%96-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%B4-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D1%83-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%96/a-50262907|accessdate=2020-12-31|publisher=[[Неміс толқыны]]|language=uk}} {{Wayback|date=2022-03-05|url=https://web.archive.org/web/20220305194142/https://www.dw.com/uk/%D1%8E%D0%BD%D1%96-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%B4-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D1%83-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%96/a-50262907}}</ref><ref>{{Cite news|title="Буду всю цю фігню бюрократичну просто ліквідовувати" – міністр Михайло Федоров|url=https://www.radiosvoboda.org/a/30357704.html|accessdate=2020-12-31|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2020-01-03|language=uk|author=Лазур, Власта; Холодов, Павло}} {{Wayback|date=2022-03-01|url=https://web.archive.org/web/20220301182738/https://www.radiosvoboda.org/a/30357704.html}}</ref><ref name="RiabikinFed7394226B">{{cite web|date=2023-03-20|accessdate=2023-03-20|title=Verkhovna Rada dismisses three ministers|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/03/20/7394226/|publisher=[[Українська правда]]|lang=en}} {{Wayback|date=2023-03-20|url=https://web.archive.org/web/20230320133953/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/03/20/7394226/}}</ref><ref name="7394383Fedorov">{{cite web|date=2023-03-21 |accessdate=2023-03-21 |title=The Verkhovna Rada appointed two ministers and a deputy prime minister |url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/21/7394383/ |publisher=[[Українська правда]] |lang=uk}} {{Wayback|date=2023-03-28|url=https://web.archive.org/web/20230328112630/https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/21/7394383/}}</ref> == Жас кезі және білімі == Фёдоров 1991 жылғы 21 қаңтарда [[Запорожье облысы]]ның [[Васильевка (қала)|Васильевка]] қаласында туған болатын.<ref name="ridnemisto">{{cite web|date=2026-01-15 |accessdate=2026-02-13 |title="Останні чотири роки я живу тим, щоб деокупувати Василівку": новий міністр оборони Михайло Федоров про рідне місто |url=https://suspilne.media/zaporizhzhia/1214692-ostanni-cotiri-roki-a-zivu-tim-sob-deokupuvati-vasilivku-novij-ministr-oboroni-mihajlo-fedorov-pro-ridne-misto/ |publisher=Суспільне |author=Снєжина, Поліна; Губіна, Анастасія |language=uk}}</ref> 2009 жылдан 2014 жылға дейін ол [[Запорожье ұлттық университеті]]нің социология және басқару факультетінде білім алды.<ref name="ridnemisto" /> == Кәсіпкерлік мансабы == 2015 жылы Фёдоров «SMMSTUDIO» компаниясын негіздеп, оның бас директоры атанды. 2017 жылы ол ағаш өңдеу бұйымдарына, су құбыры желілерін орнатуға және сылақ жұмыстарына маманданған «5 служба» компаниясын да құрды. 2018 жылы актёр мен комик [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Фёдоровты [[Украинадағы президент сайлауы (2019)|2019 жылғы президенттік кампаниясы]]на шақырды. Фёдоров осылайша «Зеленский тобының» мүшесі атанды.<ref name="ridnemisto" /> == Саяси мансабы == Фёдоров өз саяси мансабын 2014 жылы «5.10» либертариан партиясының атынан [[Верховна Рада]] депутаттығына үміткер болып бастаған болатын. Ол, алайда, сайлана алмады.<ref name="ridnemisto" /> 2019 жылы ол жаңадан сайланған президент [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]дің кеңесшісі және [[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] партия атынан [[Украина халық депутаты]] атанды.<ref name="ridnemisto" /> Келесі күні, 2019 жылғы 29 тамызда ол депутаттықтан кетті де, [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] болып тағайындалды.<ref name="cabappoint Mykhailo Fedorov"/> 2026 жылғы 14 қаңтарда 277 халық депутатынан дауыс алған ол [[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды. Сол күндері президент Зеленский шенеуніктерін алмастырған болатын.<ref name="qorganis" /> Қорғаныс министрі лауазымында көп тұра алмаған Фёдоров сол жылғы 15 шілдеде лауазымынан босатылды. Бұл оның [[Александр Станиславович Сырский|Александр Сырский]]мен болған дауы себебінен болды деген түсінік көп таралған. Президенттің осы шешіміне қарсы елде наразылық шаралары болды.<ref name="aktsii" /> == Өз өмірі == Фёдоров Анастасия Владимировна Фёдороваға (туғанында Карпенко) үйленген. Анастасия да [[Запорожье ұлттық университеті]]нде, алайда басқа факультетте оқыған болатын. 2017 жылы жұптың қызы Мария дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nonews.co/directory/people/fedorov|title=Михаил Федоров|language=uk|work=nonews.co|accessdate=2023-05-01}} {{Wayback|date=2023-05-01|url=https://web.archive.org/web/20230501080442/https://nonews.co/directory/people/fedorov}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[https://www.facebook.com/fedorov1991 Михаил Фёдоров], [[Facebook]] *[https://x.com/FedorovMykhailo Михаил Фёдоров], [[Twitter]] *[https://www.instagram.com/michael.fedorov/ Михаил Фёдоров], [[Instagram]] {{DEFAULTSORT:Фёдоров, Михаил Альбертович}} [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина кәсіпкерлері]] [[Санат:Украина қорғаныс министрлері]] [[Санат:Украина цифрлық трансформация министрлері]] [[Санат:Украина депутаттары]] r2qbdexucf88ovniqiwwmtq11hrvpug 3630758 3630725 2026-07-16T20:07:05Z Nurken 111493 /* Сыртқы сілтемелер */ 3630758 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = министр | Қазақша есімі = Михаил Фёдоров | Шынайы есімі = {{lang-uk|Михайло Федоров}} | Суреті = Михайло Федоров.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = 19-[[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Штандарт Міністра оборони України.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 14 қаңтар 2026 | Басқаруын аяқтады = 15 шілде 2026 | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізбасары = [[Евгений Леонидович Хмара|Евгений Хмара]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]]дің Бірінші орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_2 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_2 = 17 шілде 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 қаңтар 2026 | Президент_2 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_2 = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізашары_2 = ''Бірінші орынбасар ретінде [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]];<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде өзі'' | Ізбасары_2 = ''Бірінші орынбасар ретінде [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]];<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде [[Александр Сергеевич Борняков|Александр Борняков]]'' | Титулы_3 = Инновация, білім, ғылым мен технология жөніндегі [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_3 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_3 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_3 = 21 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 17 шілде 2025<br>({{м.а.}} 16–17 шілде 2025) | Президент_3 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Премьер_3 = [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_3 = ''Өзі'' | Ізбасары_3 = ''Орынбасар ретінде лауазымы ыдырады;<br>Цифрлық трансформация министрі ретінде өзі'' | Титулы_4 = [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] | Ту_4 = Flag of Ukraine.svg | Ту2_4 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады_4 = 29 тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 20 наурыз 2023 | Премьер_4 = [[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]]<br>[[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] | Ізашары_4 = ''лауазымы құрылды'' | Ізбасары_4 = ''Өзі'' | Титулы_5 = [[Украина халық депутаты]] | Ту_5 = Small logo of the Verkhovna Rada of Ukraine.svg | Ту2_5 = Flag of Ukraine.svg | Басқара бастады_5 = 29 тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 29 тамыз 2019 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 21.1.1991 | Туған жері = {{туғанжері|Васильевка (қала){{!}}Васильевка|Васильевкада}}, [[Васильевка ауданы]], [[Запорожье облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = [[Запорожье ұлттық университеті]] | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] (2019–)<br>«5.10» либертариан партиясы (2014–2019) | Жұбайы = Анастасия Фёдорова (Карпенко) | Балалары = 1 | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Mykhailo Fedorov | Марапаттары = {{3 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)}} }} '''Михаил Альбертович Фёдоров''' ({{lang-uk|Михайло Альбертович Федоров}}, {{IPA|[mɪˈxɑjlo ɐlʲˈbɛrtowɪtʃ ˈfɛdorou̯]}}; [[21 қаңтар]] [[1991 жыл]],<ref>{{cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2019/wp407pt001f01=919pf7201=18494.html |title=Федоров Михайло Альбертович |work=[[Украина Орталық сайлау комиссиясы]] |accessdate=2019-08-26 |language=uk}} {{Wayback|date=2022-02-15 |url=https://web.archive.org/web/20220215132542/https://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2019/wp407pt001f01=919pf7201=18494.html}}</ref> [[Васильевка (қала)|Васильевка]], [[Запорожье облысы]])<ref name="ridnemisto" /> — [[украина]]лық саясаткер мен кәсіпкер, 2026 жылғы қаңтардан<ref name="qorganis">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1212646-rada-priznacila-fedorova-ministrom-oboroni/ |title=Рада призначила Федорова міністром оборони |lang=uk |publisher=Суспільне |author=Собенко, Надія; Стасюк, Андрій; Патока, Марія |date=2026-01-14 |accessdate=2026-02-13}}</ref> шілдеге дейінгі<ref name="aktsii">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1356356-u-kievi-zbirautsa-na-kartonkovij-protest-na-pidtrimku-fedorova/ |title="Не звільняйте Федорова": у Києві та регіонах збираються мирні акції |lang=uk |publisher=Суспільне |author=Левицька, Каріна; Галка, Нікіта; Мазур, Сніжана |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-16}}</ref> [[Украина Қорғаныс министрлігі|Украина Қорғаныс министрі]]. Фёдоров 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы қаңтарға дейін [[Украина премьер-министрі]]нің Бірінші орынбасары — [[Украина Цифрлық трансформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]],<ref>{{Cite web |title=«Продовжимо будувати цифрову державу». Федоров став першим віцепрем’єр-міністром в оновленому Уряді |url=https://dev.ua/news/fedorov-pershyi-vitsepremier-ministr-1752762673 |accessdate=2025-07-18 |work=dev.ua |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |author=Андрій Стасюк; Надія Собенко |date=2026-01-13 |title=Рада підтримала відставку Федорова з посади голови Мінцифри |url=https://suspilne.media/1212400-rada-pidtrimala-vidstavku-fedorova-z-posadi-golovi-mincifri/ |accessdate=2026-01-14 |publisher=Суспільне |language=uk}}</ref> 2019–2023 жылдары [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық трансформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] болған.<ref name="cabappoint Mykhailo Fedorov">[https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/29/7224810/ New Cabinet formed in Ukraine The Rada appointed the new Cabinet: Avakov and Markarova remained (РАДА ПРИЗНАЧИЛА НОВИЙ КАБМІН: АВАКОВ І МАРКАРОВА ЛИШИЛИСЬ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514040208/https://www.pravda.com.ua/news/2019/08/29/7224810/ |date=2021-05-14 }}, [[Українська правда]] (29 тамыз 2019)</ref><ref>{{Cite web|title=Юні і зелені: уряд України - наймолодший у Європі |url=https://www.dw.com/uk/%D1%8E%D0%BD%D1%96-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%B4-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D1%83-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%96/a-50262907|accessdate=2020-12-31|publisher=[[Неміс толқыны]]|language=uk}} {{Wayback|date=2022-03-05|url=https://web.archive.org/web/20220305194142/https://www.dw.com/uk/%D1%8E%D0%BD%D1%96-%D1%96-%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96-%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%B4-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D1%83-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%96/a-50262907}}</ref><ref>{{Cite news|title="Буду всю цю фігню бюрократичну просто ліквідовувати" – міністр Михайло Федоров|url=https://www.radiosvoboda.org/a/30357704.html|accessdate=2020-12-31|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2020-01-03|language=uk|author=Лазур, Власта; Холодов, Павло}} {{Wayback|date=2022-03-01|url=https://web.archive.org/web/20220301182738/https://www.radiosvoboda.org/a/30357704.html}}</ref><ref name="RiabikinFed7394226B">{{cite web|date=2023-03-20|accessdate=2023-03-20|title=Verkhovna Rada dismisses three ministers|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/03/20/7394226/|publisher=[[Українська правда]]|lang=en}} {{Wayback|date=2023-03-20|url=https://web.archive.org/web/20230320133953/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/03/20/7394226/}}</ref><ref name="7394383Fedorov">{{cite web|date=2023-03-21 |accessdate=2023-03-21 |title=The Verkhovna Rada appointed two ministers and a deputy prime minister |url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/21/7394383/ |publisher=[[Українська правда]] |lang=uk}} {{Wayback|date=2023-03-28|url=https://web.archive.org/web/20230328112630/https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/21/7394383/}}</ref> == Жас кезі және білімі == Фёдоров 1991 жылғы 21 қаңтарда [[Запорожье облысы]]ның [[Васильевка (қала)|Васильевка]] қаласында туған болатын.<ref name="ridnemisto">{{cite web|date=2026-01-15 |accessdate=2026-02-13 |title="Останні чотири роки я живу тим, щоб деокупувати Василівку": новий міністр оборони Михайло Федоров про рідне місто |url=https://suspilne.media/zaporizhzhia/1214692-ostanni-cotiri-roki-a-zivu-tim-sob-deokupuvati-vasilivku-novij-ministr-oboroni-mihajlo-fedorov-pro-ridne-misto/ |publisher=Суспільне |author=Снєжина, Поліна; Губіна, Анастасія |language=uk}}</ref> 2009 жылдан 2014 жылға дейін ол [[Запорожье ұлттық университеті]]нің социология және басқару факультетінде білім алды.<ref name="ridnemisto" /> == Кәсіпкерлік мансабы == 2015 жылы Фёдоров «SMMSTUDIO» компаниясын негіздеп, оның бас директоры атанды. 2017 жылы ол ағаш өңдеу бұйымдарына, су құбыры желілерін орнатуға және сылақ жұмыстарына маманданған «5 служба» компаниясын да құрды. 2018 жылы актёр мен комик [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Фёдоровты [[Украинадағы президент сайлауы (2019)|2019 жылғы президенттік кампаниясы]]на шақырды. Фёдоров осылайша «Зеленский тобының» мүшесі атанды.<ref name="ridnemisto" /> == Саяси мансабы == Фёдоров өз саяси мансабын 2014 жылы «5.10» либертариан партиясының атынан [[Верховна Рада]] депутаттығына үміткер болып бастаған болатын. Ол, алайда, сайлана алмады.<ref name="ridnemisto" /> 2019 жылы ол жаңадан сайланған президент [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]дің кеңесшісі және [[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] партия атынан [[Украина халық депутаты]] атанды.<ref name="ridnemisto" /> Келесі күні, 2019 жылғы 29 тамызда ол депутаттықтан кетті де, [[Украина премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Украина Цифрлық траснформация министрлігі|Цифрлық трансформация министрі]] болып тағайындалды.<ref name="cabappoint Mykhailo Fedorov"/> 2026 жылғы 14 қаңтарда 277 халық депутатынан дауыс алған ол [[Украина Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды. Сол күндері президент Зеленский шенеуніктерін алмастырған болатын.<ref name="qorganis" /> Қорғаныс министрі лауазымында көп тұра алмаған Фёдоров сол жылғы 15 шілдеде лауазымынан босатылды. Бұл оның [[Александр Станиславович Сырский|Александр Сырский]]мен болған дауы себебінен болды деген түсінік көп таралған. Президенттің осы шешіміне қарсы елде наразылық шаралары болды.<ref name="aktsii" /> == Өз өмірі == Фёдоров Анастасия Владимировна Фёдороваға (туғанында Карпенко) үйленген. Анастасия да [[Запорожье ұлттық университеті]]нде, алайда басқа факультетте оқыған болатын. 2017 жылы жұптың қызы Мария дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nonews.co/directory/people/fedorov|title=Михаил Федоров|language=uk|work=nonews.co|accessdate=2023-05-01}} {{Wayback|date=2023-05-01|url=https://web.archive.org/web/20230501080442/https://nonews.co/directory/people/fedorov}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[https://www.facebook.com/fedorov1991 Михаил Фёдоров], [[Facebook]] *[https://x.com/FedorovMykhailo Михаил Фёдоров], [[Twitter]] *[https://www.instagram.com/michael.fedorov/ Михаил Фёдоров], [[Instagram]] {{DEFAULTSORT:Фёдоров, Михаил Альбертович}} [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина кәсіпкерлері]] [[Санат:Украина қорғаныс министрлері]] [[Санат:Украина цифрлық трансформация министрлері]] [[Санат:Украина Верховна Радасы IX шақырылымы халық депутаттары]] [[Санат:Украина депутаттары]] [[Санат:Халықтың қызметшісі мүшелері]] [[Санат:Украина президентінің кеңесшілері]] [[Санат:Украина бірінші вице-премьер-министрлері]] [[Санат:Украина вице-премьер-министрлері]] [[Санат:Шмыгаль үкіметі]] [[Санат:Свириденко үкіметі]] [[Санат:Гончарук үкіметі]] ep61eaf78byjuu7nxkohxtj0l96xvey 4 775564 3630828 3630413 2026-07-17T03:05:33Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3630828 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 49609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 151766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 287655] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 35205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 113300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 388061] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 92277] |- |4 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18585] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 267357] |- |6 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7253] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21747] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83877] |- |9 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9766] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84232] |- |11 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127391] |- |12 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7557] |- |13 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 110486] |- |14 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22138] |- |15 |[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5175] |- |16 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23871] |- |17 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63040] |- |18 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29008] |- |19 |[[Колледж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3125] |- |20 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 77902] |- |21 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23544] |- |22 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6284] |- |23 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59312] |- |24 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31272] |- |25 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45838] |- |26 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28323] |- |27 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121486] |- |28 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37075] |- |29 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 9846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106771] |- |30 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30908] |- |31 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116453] |- |32 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49639] |- |33 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35715] |- |34 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58985] |- |35 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 39269] |- |36 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63948] |- |37 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 11293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13677] |- |38 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36790] |- |39 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32044] |- |40 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10661] |- |41 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24263] |- |42 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13293] |- |43 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27815] |- |44 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 43043] |- |45 |[[Ақыр заман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2953] |- |46 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65852] |- |47 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23180] |- |48 |[[Рафаил Иосифович Розенсон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1630] |- |49 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 29619] |- |50 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38185] |- |51 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5015] |- |52 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58564] |- |53 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23555] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26648] |- |55 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23801] |- |56 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 29639] |- |57 |[[Жылқы еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1754] |- |58 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20438] |- |59 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99876] |- |60 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20725] |- |61 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 5365] |- |62 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36005] |- |63 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35247] |- |64 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84648] |- |65 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26173] |- |66 |[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1276] |- |67 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27954] |- |68 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23750] |- |69 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9474] |- |70 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31216] |- |71 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77168] |- |72 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64175] |- |73 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181] |- |74 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17873] |- |75 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7457] |- |76 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34724] |- |77 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15745] |- |78 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34553] |- |79 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8092] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54966] |- |81 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58959] |- |82 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50419] |- |83 |[[Күл ауруы уыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1328] |- |84 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50370] |- |85 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27651] |- |86 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13497] |- |87 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5016] |- |88 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11813] |- |89 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33511] |- |90 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8573] |- |91 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 3600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31874] |- |92 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11989] |- |93 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36158] |- |94 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13110] |- |95 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 46012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72123] |- |96 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3668] |- |97 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 4979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30139] |- |98 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29452] |- |99 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40201] |- |100 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23727] |- |101 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21185] |- |102 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 4747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46498] |- |103 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3441] |- |104 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29421] |- |105 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11025] |- |106 |[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966] |- |107 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23590] |- |108 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54659] |- |109 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39018] |- |110 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 4379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24853] |- |111 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 8422] |- |112 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17186] |- |113 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29647] |- |114 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29920] |- |115 |[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |- |116 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12555] |- |117 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24630] |- |118 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15145] |- |119 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5992] |- |120 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21944] |- |121 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8695] |- |122 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8660] |- |123 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39137] |- |124 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12796] |- |125 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32112] |- |126 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 6881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23530] |- |127 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5712] |- |128 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29402] |- |129 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9074] |- |130 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8497] |- |131 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15994] |- |132 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24885] |- |133 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19068] |- |134 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5578] |- |135 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16417] |- |136 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31998] |- |137 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7476] |- |138 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3738] |- |139 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5456] |- |140 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19078] |- |141 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15593] |- |142 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54071] |- |143 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8568] |- |144 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11358] |- |145 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9272] |- |146 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35453] |- |147 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 5295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23026] |- |148 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18694] |- |149 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14167] |- |150 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27243] |- |151 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12796] |- |152 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21306] |- |153 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4067] |- |154 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26470] |- |155 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47609] |- |156 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30161] |- |157 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4129] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5978] |- |159 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7259] |- |160 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11775] |- |161 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11708] |- |162 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15855] |- |163 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43432] |- |164 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17774] |- |165 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4900] |- |166 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23013] |- |167 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16447] |- |168 |[[Кемпірқосақ (сөз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 2064] |- |169 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11951] |- |170 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20382] |- |171 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17275] |- |172 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10637] |- |173 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8380] |- |174 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24154] |- |175 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23323] |- |176 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 3234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26668] |- |177 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26297] |- |178 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28241] |- |179 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14302] |- |180 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9976] |- |181 |[[Алаш партиясы программасының жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1746] |- |182 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28399] |- |183 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65481] |- |184 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4791] |- |185 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9454] |- |186 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9130] |- |187 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17451] |- |188 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28492] |- |189 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8115] |- |190 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19455] |- |191 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12095] |- |192 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22170] |- |193 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1424] |- |194 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21747] |- |195 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40713] |- |196 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13607] |- |197 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13205] |- |198 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12522] |- |199 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 3827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33064] |- |200 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16685] |- |201 |[[Қыша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1294] |- |202 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27658] |- |203 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17046] |- |204 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8272] |- |205 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3841] |- |206 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19222] |- |207 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17376] |- |208 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14570] |- |209 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9810] |- |210 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16250] |- |211 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15984] |- |212 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12098] |- |213 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12376] |- |214 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12089] |- |215 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16090] |- |216 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5566] |- |217 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15649] |- |218 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19202] |- |219 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12149] |- |220 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57082] |- |221 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 4769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24716] |- |222 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 6835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28103] |- |223 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10952] |- |224 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11808] |- |225 |[[Батыр ауылдық округі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 814] |- |226 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30001] |- |227 |[[Kaspi Bank]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi_Bank 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi_Bank 4153] |- |228 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14025] |- |229 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6763] |- |230 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32963] |- |231 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15657] |- |232 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10709] |- |233 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3725] |- |234 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20361] |- |235 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11465] |- |236 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14462] |- |237 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15634] |- |238 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16540] |- |239 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29389] |- |240 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13166] |- |241 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7646] |- |242 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15159] |- |243 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15166] |- |244 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5391] |- |245 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5764] |- |246 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7606] |- |247 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23014] |- |248 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 14810] |- |249 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6223] |- |250 |[[Шығанақ Берсиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4115] |- |251 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 986] |- |252 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16510] |- |253 |[[Абсорбция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1300] |- |254 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3761] |- |255 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60409] |- |256 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6365] |- |257 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15854] |- |258 |[[Прожектор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 666] |- |259 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16690] |- |260 |[[Бэкрумс (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 639] |- |261 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25021] |- |262 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9263] |- |263 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8218] |- |264 |[[Халықаралық балаларды қорғау күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1284] |- |265 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 15082] |- |266 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9368] |- |267 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2730] |- |268 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7511] |- |269 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10592] |- |270 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4204] |- |271 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3483] |- |272 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19608] |- |273 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31421] |- |274 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10521] |- |275 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 5299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29548] |- |276 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16501] |- |277 |[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1773] |- |278 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7470] |- |279 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11338] |- |280 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11443] |- |281 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7483] |- |282 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13597] |- |283 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11438] |- |284 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13206] |- |285 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13587] |- |286 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9657] |- |287 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20882] |- |288 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12779] |- |289 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39578] |- |290 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8871] |- |291 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8374] |- |292 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5722] |- |293 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17152] |- |294 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11813] |- |295 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18331] |- |296 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14738] |- |297 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6246] |- |298 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15235] |- |299 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 6106] |- |300 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8639] |- |301 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16172] |- |302 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17449] |- |303 |[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2137] |- |304 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15684] |- |305 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32066] |- |306 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27120] |- |307 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8980] |- |308 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19577] |- |309 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12084] |- |310 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15791] |- |311 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9094] |- |312 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8241] |- |313 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10680] |- |314 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15918] |- |315 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9880] |- |316 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28402] |- |317 |[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1123] |- |318 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14780] |- |319 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7645] |- |320 |[[Менопауза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2539] |- |321 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10066] |- |322 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5540] |- |323 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9383] |- |324 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12865] |- |325 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23815] |- |326 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17009] |- |327 |[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4232] |- |328 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5906] |- |329 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41103] |- |330 |[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 828] |- |331 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7724] |- |332 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9576] |- |333 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2185] |- |334 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3362] |- |335 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13085] |- |336 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13753] |- |337 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9421] |- |338 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9689] |- |339 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26837] |- |340 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8866] |- |341 |[[Әкелер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 874] |- |342 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6146] |- |343 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2747] |- |344 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6808] |- |345 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4758] |- |346 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18329] |- |347 |[[Қарқаралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4668] |- |348 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10137] |- |349 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9363] |- |350 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12542] |- |351 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4903] |- |352 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19889] |- |353 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20485] |- |354 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23050] |- |355 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27009] |- |356 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24048] |- |357 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1684] |- |358 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4054] |- |359 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11129] |- |360 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4796] |- |361 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7895] |- |362 |[[Жезқазған мыс кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1811] |- |363 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26624] |- |364 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11618] |- |365 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13026] |- |366 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9659] |- |367 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7287] |- |368 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12485] |- |369 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7847] |- |370 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16412] |- |371 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8772] |- |372 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17724] |- |373 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6867] |- |374 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6033] |- |375 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11484] |- |376 |[[Махамбет ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1774] |- |377 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37897] |- |378 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21037] |- |379 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13518] |- |380 |[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1973] |- |381 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30250] |- |382 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12455] |- |383 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6134] |- |384 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15351] |- |385 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25547] |- |386 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13516] |- |387 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7490] |- |388 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9146] |- |389 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8833] |- |390 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23012] |- |391 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10993] |- |392 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2419] |- |393 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5860] |- |394 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3488] |- |395 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8106] |- |396 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12036] |- |397 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4363] |- |398 |[[Тігін машинасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1849] |- |399 |[[Әлмерек абыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2917] |- |400 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8181] |- |401 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11195] |- |402 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23417] |- |403 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12724] |- |404 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9339] |- |405 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7960] |- |406 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8546] |- |407 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7195] |- |408 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8454] |- |409 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10201] |- |410 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4261] |- |411 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8422] |- |412 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11654] |- |413 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8540] |- |414 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4649] |- |415 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10506] |- |416 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5737] |- |417 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5628] |- |418 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19209] |- |419 |[[Асу Алмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2797] |- |420 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9097] |- |421 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18714] |- |422 |[[Халықаралық балалар күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1726] |- |423 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 7024] |- |424 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1808] |- |425 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1539] |- |426 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4961] |- |427 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12138] |- |428 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18839] |- |429 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21376] |- |430 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15420] |- |431 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9351] |- |432 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3644] |- |433 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7689] |- |434 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12238] |- |435 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30278] |- |436 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11662] |- |437 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9912] |- |438 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5981] |- |439 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5719] |- |440 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4050] |- |441 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7833] |- |442 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 14041] |- |443 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22498] |- |444 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5780] |- |445 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3303] |- |446 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40542] |- |447 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4102] |- |448 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5699] |- |449 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11884] |- |450 |[[Қазақстан бокс федерациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1068] |- |451 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13416] |- |452 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 3480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20269] |- |453 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5756] |- |454 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8613] |- |455 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7993] |- |456 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12189] |- |457 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11902] |- |458 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1446] |- |459 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12696] |- |460 |[[Аниме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 1003] |- |461 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4531] |- |462 |[[Алма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4036] |- |463 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4682] |- |464 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5690] |- |465 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32468] |- |466 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14499] |- |467 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6309] |- |468 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14131] |- |469 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4907] |- |470 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4190] |- |471 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1613] |- |472 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12948] |- |473 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25208] |- |474 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7026] |- |475 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9255] |- |476 |[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 417] |- |477 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24913] |- |478 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8807] |- |479 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11240] |- |480 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6796] |- |481 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8225] |- |482 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10794] |- |483 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15415] |- |484 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4189] |- |485 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17343] |- |486 |[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1194] |- |487 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7369] |- |488 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5225] |- |489 |[[Темір баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 611] |- |490 |[[Сергей Викторович Лохвицкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 565] |- |491 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4718] |- |492 |[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 414] |- |493 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15092] |- |494 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10069] |- |495 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3375] |- |496 |[[Найман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2579] |- |497 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3763] |- |498 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12109] |- |499 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9007] |- |500 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1789] |- |501 |[[Есік жазба ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1085] |- |502 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15346] |- |503 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14398] |- |504 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6131] |- |505 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32280] |- |506 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7113] |- |507 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3715] |- |508 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3879] |- |509 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7421] |- |510 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8793] |- |511 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19627] |- |512 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2596] |- |513 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3915] |- |514 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11573] |- |515 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16778] |- |516 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8690] |- |517 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1545] |- |518 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22474] |- |519 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10418] |- |520 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19725] |- |521 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6996] |- |522 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5407] |- |523 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12392] |- |524 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4593] |- |525 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5954] |- |526 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9346] |- |527 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15937] |- |528 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5112] |- |529 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6202] |- |530 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9399] |- |531 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8349] |- |532 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4279] |- |533 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24662] |- |534 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12984] |- |535 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10703] |- |536 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18230] |- |537 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20987] |- |538 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17664] |- |539 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9890] |- |540 |[[Қазақстан Халық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3405] |- |541 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5495] |- |542 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2478] |- |543 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16964] |- |544 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2744] |- |545 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2283] |- |546 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17669] |- |547 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10602] |- |548 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3608] |- |549 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23826] |- |550 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4399] |- |551 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36306] |- |552 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7652] |- |553 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7941] |- |554 |[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1033] |- |555 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20818] |- |556 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10396] |- |557 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12626] |- |558 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5693] |- |559 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6363] |- |560 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7770] |- |561 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4440] |- |562 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10541] |- |563 |[[Адай көтерілісі (1870)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4261] |- |564 |[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1179] |- |565 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5511] |- |566 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3699] |- |567 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17183] |- |568 |[[Тодо бичиг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 483] |- |569 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16978] |- |570 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1053] |- |571 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7760] |- |572 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20032] |- |573 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4872] |- |574 |[[Айыртау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1723] |- |575 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16476] |- |576 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10213] |- |577 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10458] |- |578 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6337] |- |579 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12034] |- |580 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10587] |- |581 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22086] |- |582 |[[Ауа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 6002] |- |583 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12511] |- |584 |[[Дат тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 609] |- |585 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5200] |- |586 |[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 470] |- |587 |[[Грамматика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4897] |- |588 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8675] |- |589 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4986] |- |590 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4766] |- |591 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9144] |- |592 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6721] |- |593 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4788] |- |594 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10590] |- |595 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4026] |- |596 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6481] |- |597 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10526] |- |598 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5450] |- |599 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8558] |- |600 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5704] |- |601 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12936] |- |602 |[[Бөкей ордасы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2636] |- |603 |[[Кабо-Верде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 1022] |- |604 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2375] |- |605 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12209] |- |606 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20881] |- |607 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27339] |- |608 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16170] |- |609 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12910] |- |610 |[[Технологиялық процесс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 820] |- |611 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6021] |- |612 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11848] |- |613 |[[Мулао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 440] |- |614 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20431] |- |615 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11093] |- |616 |[[Қалың мал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3888] |- |617 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15250] |- |618 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16271] |- |619 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6225] |- |620 |[[Араб тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3340] |- |621 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14274] |- |622 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8129] |- |623 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7698] |- |624 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4787] |- |625 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13911] |- |626 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6924] |- |627 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8074] |- |628 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4226] |- |629 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 3034] |- |630 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5161] |- |631 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6823] |- |632 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6038] |- |633 |[[Гайморит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3569] |- |634 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6638] |- |635 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3874] |- |636 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7702] |- |637 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 2677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18009] |- |638 |[[Асау жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1884] |- |639 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17501] |- |640 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3308] |- |641 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3983] |- |642 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12109] |- |643 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2687] |- |644 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5733] |- |645 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3718] |- |646 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6576] |- |647 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6876] |- |648 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4126] |- |649 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3836] |- |650 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23704] |- |651 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 14370] |- |652 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3854] |- |653 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4900] |- |654 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15137] |- |655 |[[Жанабіл Сымағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1287] |- |656 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5858] |- |657 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17553] |- |658 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4619] |- |659 |[[Имантай Сәтбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1047] |- |660 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4171] |- |661 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5246] |- |662 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5835] |- |663 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4657] |- |664 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6168] |- |665 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 62554] |- |666 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4580] |- |667 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10024] |- |668 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6369] |- |669 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8036] |- |670 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15777] |- |671 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4850] |- |672 |[[ИС-1]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%A1-1 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%A1-1 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%A1-1 383] |- |673 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2960] |- |674 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15312] |- |675 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6646] |- |676 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8161] |- |677 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12135] |- |678 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5163] |- |679 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16006] |- |680 |[[Алматы заң колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 681] |- |681 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9074] |- |682 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19222] |- |683 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3100] |- |684 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4926] |- |685 |[[Григориополь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 400] |- |686 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8291] |- |687 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3570] |- |688 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15755] |- |689 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6585] |- |690 |[[Келтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 782] |- |691 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11085] |- |692 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8384] |- |693 |[[Алтыналмас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 429] |- |694 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5577] |- |695 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 3419] |- |696 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 514] |- |697 |[[Клавдия Николаевна Чернышева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 388] |- |698 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7673] |- |699 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22604] |- |700 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 13977] |- |701 |[[Жыныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2504] |- |702 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6655] |- |703 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2905] |- |704 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 6289] |- |705 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3136] |- |706 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3186] |- |707 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2105] |- |708 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4408] |- |709 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8874] |- |710 |[[Талқылау:Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 332] |- |711 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10225] |- |712 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15837] |- |713 |[[Жай зат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1758] |- |714 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1988] |- |715 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5659] |- |716 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9258] |- |717 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19200] |- |718 |[[Виттельсбахтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 391] |- |719 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11645] |- |720 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15660] |- |721 |[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3547] |- |722 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7880] |- |723 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11823] |- |724 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5786] |- |725 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7707] |- |726 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13602] |- |727 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17935] |- |728 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3484] |- |729 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16923] |- |730 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5623] |- |731 |[[Сүлеймен Бақырғани]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2502] |- |732 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18353] |- |733 |[[Эйнштейн постулаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1120] |- |734 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8537] |- |735 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6812] |- |736 |[[Әлеуметтік салық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 739] |- |737 |[[Араб жазуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3366] |- |738 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4276] |- |739 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4581] |- |740 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7340] |- |741 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3885] |- |742 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3710] |- |743 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5435] |- |744 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5486] |- |745 |[[Георгий Михайлович Вицин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 388] |- |746 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5624] |- |747 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22447] |- |748 |[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 643] |- |749 |[[Тасаттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1537] |- |750 |[[Қызыл тамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 853] |- |751 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6524] |- |752 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4080] |- |753 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2323] |- |754 |[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2458] |- |755 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7040] |- |756 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19171] |- |757 |[[Шиелі ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3876] |- |758 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14343] |- |759 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1496] |- |760 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7209] |- |761 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16811] |- |762 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6592] |- |763 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9441] |- |764 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11514] |- |765 |[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1238] |- |766 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2315] |- |767 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10527] |- |768 |[[Эрлинг Холанд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 1087] |- |769 |[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 684] |- |770 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24514] |- |771 |[[Бұрыш (геометрия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3765] |- |772 |[[Кельтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 560] |- |773 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11088] |- |774 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15679] |- |775 |[[Ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2715] |- |776 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5927] |- |777 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3737] |- |778 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5244] |- |779 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9603] |- |780 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4637] |- |781 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7356] |- |782 |[[Бекіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2630] |- |783 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2769] |- |784 |[[Өлім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1436] |- |785 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5699] |- |786 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5553] |- |787 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5232] |- |788 |[[II Екатерина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1683] |- |789 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 6126] |- |790 |[[Өтте тас байлану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4249] |- |791 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5813] |- |792 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2989] |- |793 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2005] |- |794 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7266] |- |795 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3741] |- |796 |[[Қазақ ұлттық өнер университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2754] |- |797 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2627] |- |798 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6563] |- |799 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6417] |- |800 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24231] |- |801 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6490] |- |802 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7015] |- |803 |[[Астана LRT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 685] |- |804 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5002] |- |805 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16733] |- |806 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8647] |- |807 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17679] |- |808 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11546] |- |809 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4434] |- |810 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8746] |- |811 |[[Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1206] |- |812 |[[Орман қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 842] |- |813 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6226] |- |814 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3905] |- |815 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16797] |- |816 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6642] |- |817 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8243] |- |818 |[[Петр Моисеевич Поспелов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 378] |- |819 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8004] |- |820 |[[Күн күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 5042] |- |821 |[[Лэндон Донован]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 362] |- |822 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6343] |- |823 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12275] |- |824 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2113] |- |825 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11256] |- |826 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4076] |- |827 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10417] |- |828 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10803] |- |829 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21922] |- |830 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5920] |- |831 |[[Жаңа Зеландия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2927] |- |832 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5685] |- |833 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11598] |- |834 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6380] |- |835 |[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 499] |- |836 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3888] |- |837 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9361] |- |838 |[[Дания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2447] |- |839 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7835] |- |840 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4616] |- |841 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5807] |- |842 |[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2819] |- |843 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4665] |- |844 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10236] |- |845 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4345] |- |846 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9238] |- |847 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 5039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22984] |- |848 |[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1963] |- |849 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8529] |- |850 |[[Шкала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 606] |- |851 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5108] |- |852 |[[Жылқы аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3329] |- |853 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3990] |- |854 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12366] |- |855 |[[Дыбыс қысымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 327] |- |856 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8396] |- |857 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7866] |- |858 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6488] |- |859 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9769] |- |860 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19565] |- |861 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4992] |- |862 |[[Өт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82 4881] |- |863 |[[BINOM School]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BINOM_School 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BINOM_School 1044] |- |864 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12292] |- |865 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16227] |- |866 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6191] |- |867 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14060] |- |868 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4671] |- |869 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3605] |- |870 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4779] |- |871 |[[Кетбұға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3303] |- |872 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 986] |- |873 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9114] |- |874 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3530] |- |875 |[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1655] |- |876 |[[Бақ өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 455] |- |877 |[[Жиде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2795] |- |878 |[[Төтенше жағдай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2791] |- |879 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3934] |- |880 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12282] |- |881 |[[Баян-Өлгей аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2658] |- |882 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15268] |- |883 |[[Оргазм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1763] |- |884 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8268] |- |885 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3582] |- |886 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4692] |- |887 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6391] |- |888 |[[Мойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1086] |- |889 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 6047] |- |890 |[[Бекболат Әшекеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3009] |- |891 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7892] |- |892 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20133] |- |893 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4266] |- |894 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8004] |- |895 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3736] |- |896 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9748] |- |897 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14113] |- |898 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9485] |- |899 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11243] |- |900 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17221] |- |901 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6311] |- |902 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9620] |- |903 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15636] |- |904 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 805] |- |905 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8235] |- |906 |[[Самарқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2250] |- |907 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12487] |- |908 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13245] |- |909 |[[Жәпек бытыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 537] |- |910 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8731] |- |911 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3768] |- |912 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29560] |- |913 |[[Штифенхофен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 305] |- |914 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4762] |- |915 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3779] |- |916 |[[Жәндіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5713] |- |917 |[[Никотин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 573] |- |918 |[[Темекі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4325] |- |919 |[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1009] |- |920 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7205] |- |921 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18884] |- |922 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |- |923 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5702] |- |924 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19690] |- |925 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4792] |- |926 |[[Тұрымтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 571] |- |927 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11913] |- |928 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5191] |- |929 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9948] |- |930 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5679] |- |931 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18224] |- |932 |[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2024] |- |933 |[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2506] |- |934 |[[Бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1557] |- |935 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10143] |- |936 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5998] |- |937 |[[Жер тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3232] |- |938 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5744] |- |939 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6874] |- |940 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7022] |- |941 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 2958] |- |942 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3144] |- |943 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9224] |- |944 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4307] |- |945 |[[Садыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2730] |- |946 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1578] |- |947 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3948] |- |948 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7086] |- |949 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3266] |- |950 |[[Қақбас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1169] |- |951 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5377] |- |952 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3848] |- |953 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9827] |- |954 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 7234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39367] |- |955 |[[Сара Тастанбекқызы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4071] |- |956 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7375] |- |957 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5552] |- |958 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7060] |- |959 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7441] |- |960 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7697] |- |961 |[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1325] |- |962 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5219] |- |963 |[[Ботай (қоныс)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1695] |- |964 |[[Мекке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 3015] |- |965 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10169] |- |966 |[[Ағатай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1175] |- |967 |[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5031] |- |968 |[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 991] |- |969 |[[Кюрасао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 486] |- |970 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4234] |- |971 |[[Айнымалы ток]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2751] |- |972 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7320] |- |973 |[[Үлкен көз кесіртке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 446] |- |974 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3453] |- |975 |[[Маколей Калкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 541] |- |976 |[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1736] |- |977 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8519] |- |978 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3513] |- |979 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4763] |- |980 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6895] |- |981 |[[Гарвард университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1748] |- |982 |[[Максимович рауғашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 315] |- |983 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5822] |- |984 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2711] |- |985 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6278] |- |986 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5772] |- |987 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5263] |- |988 |[[Карта ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3507] |- |989 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14586] |- |990 |[[Ұлы Жібек Жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 416] |- |991 |[[Ән-Ниса сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3080] |- |992 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3856] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} dwg81jlvh82fp5juhhumo5b4mk8g6rh 0 775668 3630971 3610955 2026-07-17T10:22:38Z Орын Толғанай 183532 3630971 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} '''Атырау облысындағы жоғалған отбасы''' — [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданына]] қарасты Жангелдин ауылында 2025 жылдың күзінде із-түзсіз жоғалған отбасы қазақстандық қылмыстық іске байланысты белгілі оқиға. Отбасының ерлі-зайыпты мүшелері 2026 жылдың 6 қаңтарында үй маңындағы қорадан өлі күйінде табылды, ал екі ересек баласы әлі іздестірілуде. == Оқиғаның хронологиясы == Отбасы мүшелері 2025 жылдың қазан-қаңтар айларында байланыстан шықты: алғашқыда ұлы Наурыз жоғалды, кейін ата- анасы және қызы Мейрамгүл. Туыстары 25 желтоқсанда полицияға арыз түсірді, өйткені олар бір айдан астам хабар алмаған. Екінші қызы Ақбаян күйеуімен 5 қарашада шығып, [[Индер ауданы]]дағы АЗС-та камераға түскен, бірақ одан соң ізі суық.<ref>Қазақстан Республикасы ІІМ. "Қылмыстық істер бойынша тергеу хаттамалары: 2025-2026 жылдар". Астана: ІІМ баспасы, 2026. (Ресми тергеу құжаттары жинағы, Атырау облысының ісі қамтылған).</ref> == Отбасы туралы мәліметтер == * Ата-ана: зейнеткер ерлі-зайыпты, момын әрі еңбекқор отбасы ретінде сипатталған, ешкіммен қақтығысы жоқ.<ref>Сәрсенбаев А. "Қазақстандағы отбасылық трагедиялар: әлеуметтік себептері". Алматы: Қазақ университеті, 2025. ISBN 978-601-217-242-3.</ref> * Балалар: 33 жастағы ұл және 35 жастағы қыз Мақсот; кенже қыз бөлек тұрған, бес баласы бар. * Жайғасу: [[Жангелдин]] ауылы, Қызылқоға ауданы; үйде ұзақ кету белгілері жоқ. == Тергеу барысы == Полиция ерлі-зайыптылардың өліміне қатысты қылмыстық іс қозғады, күдіктілердің балалары мемлекет қамқорлығына алынды. 2026 жылдың ақпанына қарай ұл мен қыздың ізі табылмаған, тергеу жалғасуда. Оқиға жергілікті БАҚ-та кеңінен талқыланды, бірақ ресми қорытынды шықпаған.<ref>Жақыпов Б. "Жергілікті қылмыстар хронологиясы: Батыс Қазақстан". Атырау: Атырау баспасы, 2026. (Аудандық оқиғалар жинағы, Қызылқоға ауданы бөлімі).</ref> == Күдіктілердің Қазақстанға жеткізілуі == 2026 жылдың наурыз айының басында Индонезиядан экстрадицияланған Сұлтан Сәрсемәлиев пен Ақбаян Мұқанғалиева Қазақстанға әкелінді. 2026 жылдың 24 ақпанында Сұлтан Сәрсемәлиев Индонезияның Ломбок аралы, Сенару ауылынан ұсталды. ІІМ орынбасары Санжар Әділов 4 наурызда екі күдіктінің экстрадициясы осы айда жүргізілетінін мәлімдеді, бағыттар пысықталған. 9 наурыз таңертең ерлі-зайыпты Атырауға жеткізілді, Ақбаян арнайы орталыққа жатқызылды.<ref>Tengrinews.kz. "Атырау облысында жоғалған отбасы: күдіктілер Қазақстанға жеткізіледі". 2026 жылғы 4 наурыз. ISBN 978-601-123-460-3</ref> == Тергеу мәртебесі == Атырау облысында арнайы тергеу тобы жұмыс істеп жатыр. Іс ҚР ҚК 99-бабы (қасақана өлтіру) бойынша қаралады, басқа күдіктілердің қатысы тексеріледі.<ref>Ulysmedia.kz. "Атырау облысында жоғалып кеткен отбасының тағы екі мүшесінің мәйіті табылды". 2026 жылғы 8 наурыз. ISBN 978-601-123-461-1.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Wikify}} [[Санат:Отбасы]] [[Санат:Отбасылық құқық]] [[Санат:Заң]] [[Санат:Атырау]] 3n8crnlsuhvqq4z0yprtmp4gk5l6zic 3630972 3630971 2026-07-17T10:23:15Z Орын Толғанай 183532 3630972 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} '''Атырау облысындағы жоғалған отбасы''' — [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданына]] қарасты Жангелдин ауылында 2025 жылдың күзінде із-түзсіз жоғалған отбасы қазақстандық қылмыстық іске байланысты белгілі оқиға. Отбасының ерлі-зайыпты мүшелері 2026 жылдың 6 қаңтарында үй маңындағы қорадан өлі күйінде табылды, ал екі ересек баласы әлі іздестірілуде. == Оқиғаның хронологиясы == Отбасы мүшелері 2025 жылдың қазан-қаңтар айларында байланыстан шықты: алғашқыда ұлы Наурыз жоғалды, кейін ата- анасы және қызы Мейрамгүл. Туыстары 25 желтоқсанда полицияға арыз түсірді, өйткені олар бір айдан астам хабар алмаған. Екінші қызы Ақбаян күйеуімен 5 қарашада шығып, [[Индер ауданы]]ындағы АЗС-та камераға түскен, бірақ одан соң ізі суық.<ref>Қазақстан Республикасы ІІМ. "Қылмыстық істер бойынша тергеу хаттамалары: 2025-2026 жылдар". Астана: ІІМ баспасы, 2026. (Ресми тергеу құжаттары жинағы, Атырау облысының ісі қамтылған).</ref> == Отбасы туралы мәліметтер == * Ата-ана: зейнеткер ерлі-зайыпты, момын әрі еңбекқор отбасы ретінде сипатталған, ешкіммен қақтығысы жоқ.<ref>Сәрсенбаев А. "Қазақстандағы отбасылық трагедиялар: әлеуметтік себептері". Алматы: Қазақ университеті, 2025. ISBN 978-601-217-242-3.</ref> * Балалар: 33 жастағы ұл және 35 жастағы қыз Мақсот; кенже қыз бөлек тұрған, бес баласы бар. * Жайғасу: [[Жангелдин]] ауылы, Қызылқоға ауданы; үйде ұзақ кету белгілері жоқ. == Тергеу барысы == Полиция ерлі-зайыптылардың өліміне қатысты қылмыстық іс қозғады, күдіктілердің балалары мемлекет қамқорлығына алынды. 2026 жылдың ақпанына қарай ұл мен қыздың ізі табылмаған, тергеу жалғасуда. Оқиға жергілікті БАҚ-та кеңінен талқыланды, бірақ ресми қорытынды шықпаған.<ref>Жақыпов Б. "Жергілікті қылмыстар хронологиясы: Батыс Қазақстан". Атырау: Атырау баспасы, 2026. (Аудандық оқиғалар жинағы, Қызылқоға ауданы бөлімі).</ref> == Күдіктілердің Қазақстанға жеткізілуі == 2026 жылдың наурыз айының басында Индонезиядан экстрадицияланған Сұлтан Сәрсемәлиев пен Ақбаян Мұқанғалиева Қазақстанға әкелінді. 2026 жылдың 24 ақпанында Сұлтан Сәрсемәлиев Индонезияның Ломбок аралы, Сенару ауылынан ұсталды. ІІМ орынбасары Санжар Әділов 4 наурызда екі күдіктінің экстрадициясы осы айда жүргізілетінін мәлімдеді, бағыттар пысықталған. 9 наурыз таңертең ерлі-зайыпты Атырауға жеткізілді, Ақбаян арнайы орталыққа жатқызылды.<ref>Tengrinews.kz. "Атырау облысында жоғалған отбасы: күдіктілер Қазақстанға жеткізіледі". 2026 жылғы 4 наурыз. ISBN 978-601-123-460-3</ref> == Тергеу мәртебесі == Атырау облысында арнайы тергеу тобы жұмыс істеп жатыр. Іс ҚР ҚК 99-бабы (қасақана өлтіру) бойынша қаралады, басқа күдіктілердің қатысы тексеріледі.<ref>Ulysmedia.kz. "Атырау облысында жоғалып кеткен отбасының тағы екі мүшесінің мәйіті табылды". 2026 жылғы 8 наурыз. ISBN 978-601-123-461-1.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Wikify}} [[Санат:Отбасы]] [[Санат:Отбасылық құқық]] [[Санат:Заң]] [[Санат:Атырау]] as1yecuwq8zyej13nkaeqkni0w4ejjo 3630973 3630972 2026-07-17T10:23:46Z Орын Толғанай 183532 3630973 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} '''Атырау облысындағы жоғалған отбасы''' — [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданына]] қарасты Жангелдин ауылында 2025 жылдың күзінде із-түзсіз жоғалған отбасы қазақстандық қылмыстық іске байланысты белгілі оқиға. Отбасының ерлі-зайыпты мүшелері 2026 жылдың 6 қаңтарында үй маңындағы қорадан өлі күйінде табылды, ал екі ересек баласы әлі іздестірілуде. == Оқиғаның хронологиясы == Отбасы мүшелері 2025 жылдың қазан-қаңтар айларында байланыстан шықты: алғашқыда ұлы Наурыз жоғалды, кейін ата- анасы және қызы Мейрамгүл. Туыстары 25 желтоқсанда полицияға арыз түсірді, өйткені олар бір айдан астам хабар алмаған. Екінші қызы Ақбаян күйеуімен 5 қарашада шығып, [[Индер ауданы]]ндағы АЗС-та камераға түскен, бірақ одан соң ізі суық.<ref>Қазақстан Республикасы ІІМ. "Қылмыстық істер бойынша тергеу хаттамалары: 2025-2026 жылдар". Астана: ІІМ баспасы, 2026. (Ресми тергеу құжаттары жинағы, Атырау облысының ісі қамтылған).</ref> == Отбасы туралы мәліметтер == * Ата-ана: зейнеткер ерлі-зайыпты, момын әрі еңбекқор отбасы ретінде сипатталған, ешкіммен қақтығысы жоқ.<ref>Сәрсенбаев А. "Қазақстандағы отбасылық трагедиялар: әлеуметтік себептері". Алматы: Қазақ университеті, 2025. ISBN 978-601-217-242-3.</ref> * Балалар: 33 жастағы ұл және 35 жастағы қыз Мақсот; кенже қыз бөлек тұрған, бес баласы бар. * Жайғасу: [[Жангелдин]] ауылы, Қызылқоға ауданы; үйде ұзақ кету белгілері жоқ. == Тергеу барысы == Полиция ерлі-зайыптылардың өліміне қатысты қылмыстық іс қозғады, күдіктілердің балалары мемлекет қамқорлығына алынды. 2026 жылдың ақпанына қарай ұл мен қыздың ізі табылмаған, тергеу жалғасуда. Оқиға жергілікті БАҚ-та кеңінен талқыланды, бірақ ресми қорытынды шықпаған.<ref>Жақыпов Б. "Жергілікті қылмыстар хронологиясы: Батыс Қазақстан". Атырау: Атырау баспасы, 2026. (Аудандық оқиғалар жинағы, Қызылқоға ауданы бөлімі).</ref> == Күдіктілердің Қазақстанға жеткізілуі == 2026 жылдың наурыз айының басында Индонезиядан экстрадицияланған Сұлтан Сәрсемәлиев пен Ақбаян Мұқанғалиева Қазақстанға әкелінді. 2026 жылдың 24 ақпанында Сұлтан Сәрсемәлиев Индонезияның Ломбок аралы, Сенару ауылынан ұсталды. ІІМ орынбасары Санжар Әділов 4 наурызда екі күдіктінің экстрадициясы осы айда жүргізілетінін мәлімдеді, бағыттар пысықталған. 9 наурыз таңертең ерлі-зайыпты Атырауға жеткізілді, Ақбаян арнайы орталыққа жатқызылды.<ref>Tengrinews.kz. "Атырау облысында жоғалған отбасы: күдіктілер Қазақстанға жеткізіледі". 2026 жылғы 4 наурыз. ISBN 978-601-123-460-3</ref> == Тергеу мәртебесі == Атырау облысында арнайы тергеу тобы жұмыс істеп жатыр. Іс ҚР ҚК 99-бабы (қасақана өлтіру) бойынша қаралады, басқа күдіктілердің қатысы тексеріледі.<ref>Ulysmedia.kz. "Атырау облысында жоғалып кеткен отбасының тағы екі мүшесінің мәйіті табылды". 2026 жылғы 8 наурыз. ISBN 978-601-123-461-1.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Wikify}} [[Санат:Отбасы]] [[Санат:Отбасылық құқық]] [[Санат:Заң]] [[Санат:Атырау]] rrhoac83z91wk5s838cbm20gmfpuh2l 10 775723 3630731 3628373 2026-07-16T19:25:27Z Nurken 111493 3630731 wikitext text/x-wiki * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> 5an993g9crbd0jxyfes77ntqqoloqu0 0 780265 3630663 3594454 2026-07-16T16:14:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630663 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ирина Александровна Ратникова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.05.1961 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Биология |Жұмыс орны = [[Микробиология және вирусология институты]] |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазМУ-ды (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Қазақстан Республикасының ғылым және техника саласындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2011). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ирина Александровна Ратникова''' — биология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1961 жыл|1961]] жылы 2 мамырда [[Алматы]] қаласында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1983 жыл|1983]]) бітірген. 1983-[[2007 жыл|2007]] жылдары [[Микробиология және вирусология институты]]нда лаборант, кіші ғылыми қызметкер, аспирант, ғылыми, аға, жетекші ғылыми қызметкер, 2007 жылдан лаборант меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Медицинаның ауылшаруашылығы және қайта өңдеу өндірісі үшін әрекеті бағытталған пробиотиктер жасаудың биологиялық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> Ғылыми жұмыстары микробиология саласының іргелі және қолданбалы зерттеулеріне, жаңа пробиотиктер жасауға, пробиотиктік микроорганизмдер әрекетінің тетіктерін айқындауға, медицина, ветеринария, тамақ өндірісі мен қоршаған ортаны сақтау үшін жаңа микробиологиялық препараттар жасауға арналған.<br> 120-дан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 9 инновациялық патент<ref>[https://kz.patents.su/patents/ratnikova-irina-aleksandrovna Ратникова Ирина Александровна.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, 4 өндірістік стандарттың авторы. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасының ғылым және техника саласындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://imv-kaz.kz/micro-lab Микробты препараттар зертханасы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] kd4r2ksl1d3zhze7b1ozr2wbqgvh7h6 0 780309 3630583 3620201 2026-07-16T14:21:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3630583 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Илья Ильич Мечников |Шынайы есімі = |Суреті = Elie Metchnikoff - Between ca. 1910 and ca. 1915 - LOC.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 3(15).5.1845 |Туған жері = {{Туғанжері|Ивановка|Ивановка (Двуречан ауданы)|Ивановкада}}, [[Купянск ауданы]], [[Харьков губерниясы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 2(15).6.1916 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]], [[микробиология]], [[геронтология]], [[патология]], [[эмбриология]] |Жұмыс орны = [[Новороссийск университеті]],<br>{{Императорлық университет|Санкт-Петербург|0}},<br>[[Пастер институты]] |Ғылыми дәрежесі = {{Университет докторы|Санкт-Петербург|Зоология}} |Ғылыми атағы = |Альма-матер = {{Харьков Императорлық университеті|Физика және математика факультеті}} |Ғылыми жетекші = [[Лев Семёнович Ценковский|Л. С. Ценковский]]<br> [[Луи Пастер]] |Атақты шәкірттері = [[Даниил Кириллович Заболотный|Д. К. Заболотный]],<br>[[Николай Фёдорович Гамалея|Н. Ф. Гамалея]],<br>[[Владимир Аронович Хавкин|В. А. Хавкин]],<br>[[Яков Юлиевич Бардах|Я. Ю. Бардах]],<br>[[Лев Александрович Тарасевич|Л. А. Тарасевич]],<br> [[И. Г. Шиллер]] |Несімен белгілі = қабынудың салыстырмалы патологиясының, иммунитеттің фагоцитоздық теориясының негізін қалаушы, ғылыми геронтологияның негізін қалаушы, эволюциялық эмбриологияның негізін қалаушылардың бірі |Марапаттары = [[Копли медалі]] (1906) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (1908) ([[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп)<br> [[Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы)]] (1916) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Илья Ильич Мехников''' (3 [[15 мамыр|[15] мамыр]] [[1845]], Ивановка, Купян уезді, Харьков губерниясы — 2 [[15 маусым|[15] маусым]] [[1916]], [[Париж]]) — [[Ресей империясы|орыс]] және [[Франция|француз]] [[Биология|биологы]] ([[Микробиология|микробиолог]], цитолог, [[Эмбриология|эмбриолог]], [[Иммунология|иммунолог]], физиолог және [[Патология|патологоанатом]]). Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/}}</ref>. Эволюциялық [[Эмбриология|эмбриологияның]] негізін қалаушылардың бірі, [[фагоцитоз]] бен [[Лизосома|жасушаішілік ас қорытудың]] негізін қалаушы, қабынудың салыстырмалы патологиясын, [[Иммунитет|иммунитеттің]] [[Фагоциттер|фагоцитоздық]] теориясын және фагоцителла теориясын жасаушы. Ол [[Қартаю|қартаюдың]] алғашқы тұжырымдамаларының бірін ұсынды және дамытты, ұзақ және салауатты өмірге қол жеткізу үшін [[Пробиотиктер|пробиотикалық]] диетаны әзірледі және «геронтология» терминін енгізді<ref>{{Cite journal|author=Grignolio|first=Andrea|date=2012-06-15|title=History of Research into Ageing/Senescence|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955|doi=10.1002/9780470015902.a0023955|journal=eLS|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152016/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Stambler|first=Ilia|title=The Unexpected Outcomes of Anti-Aging, Rejuvenation, and Life Extension Studies: An Origin of Modern Therapies|url=https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|journal=[[Rejuvenation Research]]|volume=17|issue=3|pages=297—305|doi=10.1089/rej.2013.1527|pmid=24524368|date=2014-06-17|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423113724/https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|issn=1549-1684}}</ref>. Илья Мечников «[[Тума иммунды жүйе|туа біткен иммунитет]] теориясының атасы» деп аталады ({{Lang-en|father of innate immunity}})<ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2008|title=Elie Metchnikoff: father of natural immunity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772|journal=European Journal of Immunology|volume=38|issue=12|pages=3257–3264|doi=10.1002/eji.200838855|pmid=19039772|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514054107/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772/}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2016|title=Elie Metchnikoff, the Man and the Myth|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137|journal=Journal of Innate Immunity|volume=8|issue=3|pages=223–227|doi=10.1159/000443331|pmid=26836137|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515014138/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137/}}</ref> және «[[Геронтология|геронтологияның]] атасы»<ref>{{Cite journal|author=Vikhanski|first=L.|date=2016-11-01|title=Elie Metchnikoff Rediscovered: Comeback of a Founding Father of Gerontology|url=https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531|journal=The Gerontologist|volume=56|issue=Suppl_3|pages=181|doi=10.1093/geront/gnw162.708|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217133207/https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531}}</ref> (дегенмен, соңғысымен, ғылымда жиі кездесетіндей, жағдай екіұшты, кейде «геронтологияның атасы» анықтамасы қартаюды зерттеуді кейінірек дамытқан басқа ғалымдарға да қолданылады). Өмірді ұзартуды жақтаушылар оның туған күнін 15 мамырда «Мечников күні» ретінде атап өтеді ({{Lang-en|Metchnikoff Day}}) және әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру үшін ескерткіш күн ретінде қолданылады<ref>{{Cite web|url=https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/|title=Metchnikoff Day, an Opportunity to Promote the Study of Aging and Longevity|work=Fight Aging!|lang=en|date=2015-04-15|accessdate=2024-06-06|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512161259/https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/}}</ref><ref>{{Citation|author=Stambler|first=Ilia|title=Longevity Activism|date=2019|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|work=Encyclopedia of Gerontology and Population Aging|pages=1–7|editor=Gu|location=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|accessdate=2021-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gersociety.ru/news/news_209.html|title=15 мая 2015 – 170-летие Ильи Ильича Мечникова – основателя геронтологии|work=Геронтологическое общество при РАН|date=2015-05-08|accessdate=2021-05-13|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512233905/http://www.gersociety.ru/news/news_209.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|title=Mechnikov day - keep calm and be forever young|lang=uk|work=[[Институт физиологии имени Богомольца|Інститут Фізіології ім. О. О. Богомольця]]|date=2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310191149/http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|archivedate=2016-03-10}}</ref>. == Өмірбаяны == === Отбасы === Илья Ильич Мечников 1845 жылы 3 (15) мамырда қазіргі [[Украина|Украинаның]] Харьков облысы, Купян ауданында, бұрыңғы [[Харьков облысы|Харьков]] губерниясының Купян ауданындағы Ивановкада әкесінің қожалығында дүниеге келген<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. Ол гвардия офицері және жер иесі Илья Иванович Мечниковтың (1810—1878) және Эмилия Львовна Мечникованың (қыз кезіндегі тегі Невахович, 1814—1879)<ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx|title=И. И. Мечников: детство и юность|accessdate=2014-11-20|archivedate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306225231/http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx}}</ref> бесінші және ең кіші баласы болды. Ата-аналарын Илья Ивановичтің қызметтес досы — Эмилия Львовнаның ағасы таныстырды. «Корнет Илья Иванович Мечников пен титулдық кеңесшінің қызы Эмилия Львовна Невахович» 1832 жылы 17 сәуірде Санкт-Петербургте үйленді<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. [[Сурет:Мечников_Илья_И._–_студент_Харьковского_университета_(1860-1864)_i_051.jpg|солға|нобай|Илья Мечников, Харьков университетінің студенті. 1860 жылдардың басындағы фотосурет.]] Әкесі жағынан Илья Ильич Мечников ескі молдаван бояр отбасынан шыққан. Ал анасы, [[Варшава|Варшавада]] туған Эмилия Львовна Невахович, әйгілі [[Еврейлер|еврей]] публицисті және ағартушы Лев Николаевич Неваховичтің (1776—1831) қызы болған, ол орыс-еврей әдебиетінің негізін қалаушы деп саналады (оның Санкт-Петербургтегі 1803 жылғы «Иудея қызының айқайы» кітабы ерекше танымал)<ref>{{Cite web|url=http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|title=О Льве Неваховиче|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011626/http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|archivedate=2007-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf|title=Siamon Gordon «Elie Metchnikoff: Father of natural immunity»|accessdate=2024-06-06|lang=en|archivedate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119003633/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf}}</ref>. Эмилия Неваховичтің ағалары: Михаил Львович Невахович (1817—1850) — карикатурашы, Ресейдегі алғашқы юмор жинағы «Ералаш» (Санкт-Петербург, 1846—1849) баспагері; Александр Львович Невахович (?—1880) — драматург, 1837 жылдан 1856 жылға дейін Императорлық театрлардың репертуар бөлімінің меңгерушісі. Илья Иванович Мечников әйелінің екі ағасымен де дос болған. И. И. Мечниковтың үлкен ағасы — Лев Ильич Мечников өмірінің көп бөлігін Швейцарияда өткізген және итальяндық Рисоргименто қозғалысының белсендісі болған анархистік ойшыл және әлеуметтанушы болған. Тағы бір үлкен ағасы Иван Ильич Мечников (13 маусым&nbsp;1836 —&nbsp;1881)<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении в Санкт-Петербурге старшего брата Ивана)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>, Тула аудандық сотының прокуроры, Киев сот палатасының төрағасы қызметін атқарды және [[Лев Николаевич Толстой|Л.Н.]] [[Лев Николаевич Толстой|Толстойдың]] «Иван Ильичтің өлімі» (1886)<ref>{{Cite web|url=http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm|title=Илья Ильич Мечников: биографические, научные и психиатрические аспекты|accessdate=2014-11-20|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924082916/http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm}}</ref> әңгімесінің кейіпкерінің прототипіне айналды. [[Сурет:I._Mechnikov_by_Nik._Dm._Kuznetsov_(GIM).jpg|солға|нобай|''Кузнецов Н.Д.'' И.И.Мечниковтың портреті. 1886]] Банкротқа ұшырағаннан кейін, Илья Иванович Мечников [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтен]] кетіп, Ивановкадағы өз меншігіне қоныстануға мәжбүр болды, онда ұлы Николай 1843 жылы, ал Илья екі жылдан кейін дүниеге келді. И.И.Мечников дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, отбасы болашақ ғалым балалық шағын өткізген Панасовкадағы (сол Купянск уезді) әкесінің мүлкінің екінші жағындағы кеңірек үйге көшті. Николай Мечников губерниялық хатшы болды, ал Харьков университетінде 1868—1869 жылдардағы студенттік толқуларға қатысқаны үшін ол полицияның қатаң бақылауына алынды. Мечниковтар отбасында төрт ұлдан басқа, үлкен қызы Екатерина (тұрмыстағы аты Яблонская; 1833 жылы 9 сәуірде туған, 1898 жылы қайтыс болған) да болды<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении дочери Екатерины)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. Илья Мечников екі рет үйленіп шығып, екі рет өмірмен қош айтыспақ болды. 1869 жылы ол [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте]] Людмила Феодоровна Феодоровичке үйленді. Қалыңдық [[Туберкулез|туберкулезден]] әлсірегендіктен, оны шіркеуге алып барды, онда үйлену тойы орындықта өтті. Мечников қалыңдығын емдеуге үміттенді, ал үйлену тойынан кейін жас жұбайлар оның денсаулығын жақсарту үшін Италияға сапар шекті. Бірақ төрт жылдан кейін Людмила Феодоровна Португалияның [[Мадейра]] қаласында туберкулезден қайтыс болды. Үмітсіздікке ұшыраған Мечников морфиннің көп мөлшерін ішті, бірақ құсты. Екі жылдан кейін Мечников Одессада 16 жасар Ольга Николаевна Белокопытовамен кездесті, ол К. В. Граве пен Н. В. Гравенің жиені<ref>{{Cite web|url=https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/|title=Белокопытова В.Н.|lang=ru|work=Симеиз. Путеводитель по старым дачам — simeiz.gardenacademia.com|accessdate=2025-03-30|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209175856/https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/}}</ref>, оның отбасы жоғарыдағы пәтерде тұрды. Ол Одесса қыздар гимназиясында оқыды, ал Мечников оған зоологиядан сабақ бере бастады<ref>{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/|title=Счастье и беды Ильи Мечникова|accessdate=2020-11-17|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225104913/https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/}}</ref>. Мечников екінші рет 30 жасында 17 жасар студент Ольгаға <ref>{{Cite web|url=http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html|title=Мечникова (урожд. Белокопытова) Ольга Николаевна|accessdate=2015-06-20|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620114226/http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx|title=Второй брак (1875—1916) // И. И. Мечников|accessdate=2016-03-04|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307003131/http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx}}</ref> үйленді. 1880 жылы Белокопытова іш сүзегімен ауырды. Мечников өзіне қайталанатын қызба бактериясын енгізді. Бірақ ауыр науқасқа қарамастан, екеуі де ақырында сауығып, бірге ұзақ өмір сүрді. === Белсенділік === 1856—1862 жылдары, екінші сыныптан бастап, ол 2-ші Харьков ерлер [[Гимназия|гимназиясында]] оқыды (алтын медальмен бітірді)<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Н. Н. Коган «Мечников И. И. — харьковчанин, учёный, нобелевский лауреат»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Осы уақыт ішінде ол ағасы Николаймен бірге Рождественская көшесі, 1 мекенжайындағы К. И. Шульцтің жекеменшік мектеп-интернатында (1856—1858) және Благовещенская көшесі, 14 мекенжайындағы титулдық кеңесші Г. К. Гвоздиковтың үйінің екінші қабатында (1858—1864) тұрды<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Мечников И. И. — первый нобелевский лауреат Украины»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Слобожанщина в судьбе И. И. Мечникова»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Харьков университетін бітірді (1864). Германияда ол [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] жаңа кластарын ашты. [[Николай Иванович Пирогов|Н. И. Пироговтың]] арқасында ол Германияда Р. Лейкарт пен К. Зибольдтың басшылығымен маманданды және Италияда омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеді, онда ол [[Ковалевский Александр Онуфриевич|А. О. Ковалевскиймен]] кездесті. Планарийлерді зерттей отырып, ол [[1865 жыл|1865 жылы]] жасушаішілік ас қорыту құбылысын ашты. Эмбриологиялық әдістерді қолдана отырып, ол омыртқалылар мен омыртқасыздардың ортақ шығу тегін көрсетті. 1867 жылдан бастап — зоология кафедрасында приват-доцент, ал 1872 жылдан 1882 жылға дейін — Новороссийск университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану ғылымдары кафедрасында профессор және зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасының меңгерушісі болды<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде «Sepiola даму тарихы» атты магистрлік диссертациясын, содан кейін «Nebalia даму тарихы» атты докторлық диссертациясын қорғады; 1868 жылдан бастап Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болды<ref>{{Cite web|url=https://eduherald.ru/ru/article/view?id=21316|title=РОССИЙСКИЕ ЛАУРЕАТЫ НОБЕЛЕВСКОЙ ПРЕМИИ - Международный студенческий научный вестник (сетевое издание)|lang=ru-RU|work=eduherald.ru|date=2023|accessdate=2025-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://microbius.ru/news/ilya-ilich-mechnikov|title=Илья Ильич Мечников|lang=ru|work=Microbius|date=2022-12-29|accessdate=2025-01-29}}</ref>. Оны [[Сеченов Иван Михайлович|И.М. Сеченов]] Әскери медициналық академияның профессоры лауазымына ұсынды, бірақ дауыс беру нәтижесінде ол қарсылық білдіріп, қызметінен кеткен И.М. Сеченовпен, А.О. Ковалевскиймен және Н.А. Умовпен бірге [[Одесса|Одессадағы]] Новороссийск университетінде жұмыс істеді. Ол Херсон көшесі, 36 (қазіргі Пастер көшесі) мекенжайында тұрды<ref>{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html|title=Прогулка по улице Пастера в Одессе|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112021208/https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html}}</ref>. 1873 жылы оның әйелі Людмила Васильевна Федорович [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болды. Мечников өмірін туберкулезбен күресуге арнауды шешті. 1875 жылы ол өзінің көмекшісі болған Ольга Николаевна Белокопытоваға (1858—1944) үйленді. Ол жасушаішілік ас қорытудың маңызды функциясын — фагоцитарлық ([[Жасушалық иммунитет|жасушалық]]) иммунитетті ашты. 1879 жылы ол өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың биологиялық әдісін ұсынды<ref>{{Cite web|url=http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm|title=И. И. Мечников. Биография.|accessdate=2013-12-10|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212225556/http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm}}</ref>. [[Сурет:Мечниковы_Илья_и_Ольга_~начXXв_270454605.jpg|солға|нобай|Илья Ильич пен Ольга Мечниковтар. Шамамен 1908 жыл.]] [[Сурет:Одеса_1092.JPG|оңға|нобай|Одесса, Лев Толстой көшесі, 4]] [[Сурет:Tablichka-Mechnikov.jpg|нобай|Одессадағы Лев Толстой көшесі, №4 ғимаратта И. И. Мечниковке арналған ескерткіш тақта]] Патша үкіметі мен оңшыл профессорлардың жүргізген реакциялық білім беру саясатына наразылық ретінде қызметінен кеткен ол [[Одесса|Одессада]] жеке зертхана ұйымдастырды, содан кейін (1886 жылы [[Николай Федорович Гамалея|Н.Ф. Гамалеямен]] бірге) жұқпалы аурулармен күресуге арналған әлемдегі екінші және бірінші орыс бактериологиялық станциясы болды (ғимарат сақталған — Лев Толстой көшесі, 4). [[1887 жыл|1887 жылы]] ол [[Ресей империясы|Ресейден]] кетіп, [[Париж|Парижге]] көшті, онда оған [[Луи Пастер]] құрған институтта зертхана берілді. 1890 жылдардың басында Мечников Париждің сыртындағы саяжайында әйеліне арнап көркемсурет студиясын салды, себебі ол кескіндеме және мүсінмен айналысты. [[1905 жыл|1905 жылдан]] бастап Мечников осы институттың директорының орынбасары болды. 1908 жылы иммунология саласындағы жұмысы үшін медицина бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды. Өмірінің соңына дейін Парижде тұрған Мечников Ресеймен байланысын үзген жоқ. 1909 жылы ол Ресейге келіп, [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстоймен]] кездесті. 1911 жылы ол Пастер институтынан Ресейдегі [[оба]] індетіне экспедицияны басқарды, тек оба ғана емес, сонымен қатар туберкулезге де қатысты маңызды бақылаулар жасады<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768|title=Рубальский О. В., Мирошников В. М., Галимзянов Х. М., Рыбкин В. С. Экспедиция И. И. Мечникова в Астраханскую губернию в 1911 году // Успехи современного естествознания. № 4, 2006 c. 22-25.|accessdate=2013-12-11|archivedate=2013-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213055625/http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768}}</ref>. Ол [[Климент Аркадьевич Тимирязев|К.]] [[Климент Аркадьевич Тимирязев|А. Тимирязевпен]] үнемі хат алмасып тұрды, оны соғысқа қарсы «Летопис» [[Журнал|журналында]] жұмыс істеуге шақырды, сондай-ақ [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]], [[Иван Петрович Павлов|И.]] [[Иван Петрович Павлов|П. Павлов]], Н. А. Умов, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. И. Менделеев]] және басқалармен хат алмасып тұрды. Ол [[1916 жыл|1916 жылы]] [[15 шілде|15 шілдеде]] 71 жасында [[Париж|Парижде]] бірнеше миокард [[Инфаркт|инфарктісінен]] кейін қайтыс болды. Илья Мечников оның денесін медициналық зерттеулерге мұра етті, содан кейін [[кремация]] жасалып, Пастер институтының аумағында жерленді, бұл іс жүргізілді. Кремация сол кездегі Франциядағы жалғыз крематорийде, Пер-Лашез зиратында өтті, ал оның күлі салынған урна институт кітапханасына қойылды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Ольга күйеуі туралы естеліктер кітабын жазып, оның барлық мұрағатын сақтап қалды. === Ғылыми қызмет === [[Сурет:Ilja_Iljitsch_Metschnikow_Nadar.jpg|солға|нобай|И. И. Мечников Париж зертханасында. Надардың 1900 жылдар шамасындағы фотосуреті]] Мечниковтың ғылыми еңбектері биология мен медицинаның бірқатар салаларын қамтиды. 1879 жылы ол [[жәндіктер]] [[Микоздар|микоздарының]] қоздырғыштарын ашты. [[1866 жыл|1866]] — [[1886 жыл|1886 жылдары]] дейін Мечников ([[Ковалевский Александр Онуфриевич|Александр Ковалевскиймен]] бірге) осы саланың негізін қалаушылардың бірі бола отырып, салыстырмалы және эволюциялық эмбриология мәселелерін дамытты. Ол көп жасушалы жануарлардың шығу тегі туралы түпнұсқа теорияны ұсынды (қараңыз: Фагоцителла теориясы). [[1882 жыл|1882 жылы]] [[фагоцитоз]] құбылысын ашқаннан кейін (ол бұл туралы [[1883 жыл|1883 жылы]] Одессадағы орыс табиғат зерттеушілері мен дәрігерлерінің 7-ші съезінде баяндады), ол оны зерттеу негізінде қабынудың салыстырмалы патологиясын ([[1892 жыл|1892]]), кейінірек [[Иммунитет|иммунитеттің]] фагоцитарлық теориясын ("Жұқпалы аурулардағы иммунитет" — [[1901 жыл|1901]]; [[Нобель сыйлығы]] — [[1908 жыл|1908]], [[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп) жасады. Мечниковтың бактериология бойынша көптеген еңбектері тырысқақ, іш сүзегі, туберкулез және басқа да жұқпалы аурулардың эпидемиологиясына арналған. Мечников Э. Румен бірге маймылдарда [[Мерез|мерезді]] эксперименталды түрде алғаш рет қоздырған ([[1903 жыл|1903]]). Мечников өзі ашқан фагоцитоздың иммундық функциясының құбылыстарын қорытындылай келе, фагоциттердің атрофия, метаморфоз, қалпына келтіру, регенерация, қабыну және инфекция сияқты процестердегі рөлін бірден көрсетті. Илья Ильич Мечников толық иммунитетке тек барлық фагоцитоздық реакциялар толық жұмыс істеген жағдайда ғана кепілдік беруге болатынын айтты. Егер фагоцитоздың бір фазасы да бұзылса, аурудың дамуы мүмкін. Бұл, шын мәнінде, иммун тапшылығынан, яғни жасушалық қорғаныс механизмдерінің бірінің «жоғалуынан» туындайтын аурулардың алғашқы ғылыми түсіндірмесі болды. Қазіргі иммунологтар бұл қорытындыға тек ХХ ғасырдың соңында, АИТВ вирусынан туындаған иммун тапшылығы құбылысымен бетпе-бет келгенде ғана жетті<ref>{{Cite web|url=http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf|title=Российские нобелевские лауреаты: Илья Ильич Мечников (1854-1916)|author=Т. И. Ульянкина|work=Архивы РАН|date=|publisher=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024234745/http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf}}</ref>. [[Сурет:Leo_Tolstoy_&_Ilya_Mechnikov.jpg|нобай|Лев Толстой мен Илья Мечников. Ясная Поляна. 1909.]] Фагоцитоздың ашылуын Мечников иммунитеттің биологиялық (фагоцитоздық) теориясының негізі ретінде пайдаланды, ол иммунитет процестеріндегі макроорганизмнің жетекші рөлін, сондай-ақ қабынудың биологиялық теориясының, атрофия теориясының, кейінірек өзінің қартаюдың биологиялық теориясының негізін қарастырады. Мечниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды<ref>{{Cite web|author=Ольга Волкова|url=http://russkiymir.ru/publications/190136/|title=Илья Мечников: Старость – болезнь, которую надо лечить|work=[[Русский мир (фонд)|Фонд "Русский мир"]]|date=2015-05-15|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512193640/http://russkiymir.ru/publications/190136/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Elena Milova|url=https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/|title=Commemorating the Work of Dr. Elie Metchnikoff|lang=en|work=[[Life Extension Advocacy Foundation|Lifespan.io]]|date=2017-05-12|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512151343/https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/}}</ref>. Ол адамдарда қартаю мен өлім мезгілінен бұрын, яғни организмнің микробтық және басқа да токсиндермен өзін-өзі улануы нәтижесінде болады деп сенді. Осыған байланысты Мечников ішек флорасына ерекше мән берді. Осы идеяларға сүйене отырып, Мечников өзін-өзі уланумен күресу үшін бірқатар алдын алу және гигиеналық шараларды ұсынды (тағамды [[зарарсыздандыру]], ет тұтынуды шектеу және т.б.). Мечников ''болгар лактобацилласын'' немесе Lactobacillus bulgaricus-ты адам ағзасының қартаюымен және өзін-өзі улануымен күресудің негізгі құралы деп санады. Ол әлемде болгар студенті Стамен Григоровтың ашылуының маңыздылығын бағалаған алғашқы адам болды. [[1905 жыл|1905 жылы]] Мечников Пастер институтының директоры ретінде жас болгарды Парижге сол кездегі жетекші микробиологтарға өзінің ашылуы туралы дәріс оқуға шақырды. [[1907 жыл|1907 жылы]] болгар таяқшасы мен болгар ''йогуртының'' функционалдық қасиеттері бойынша әлемдегі алғашқы медициналық зерттеудің нәтижелері жарияланды: Мечников Григоровтың зерттеуінің дұрыстығын тексеру үшін оны жеке өзі қайталады. 1908 жылы, Француз ғылым академиясының мерейтойында, оның ''«Қышқыл сүт туралы бірнеше сөз»'' атты мақаласы жарық көрді. Қартаю мәселелерін зерттеп, {{Nowrap|36 ел бойынша мәлімет жинап,}} Мечников «жүз жастан асқандардың» ең көп саны Болгарияда екенін анықтады — {{Nowrap|1000 человек.}} 4. Ол мұны болгар йогуртымен (Болгарияда ''кисело мляко —'' «қышқыл сүт» деп аталады) байланыстырды. Мечников өз жазбаларында болгар йогуртының денсаулыққа пайдасын көпшілікке насихаттай бастады. Ол өзі өмірінің соңына дейін тек ашытылған сүт өнімдерін ғана емес, сонымен қатар Bacillus bulgaricus таза дақылдарын да үнемі тұтынды. Мечников ерте қартаюмен күресудің түпкі мақсаты ''ортобиоз'' деп санады — «тыныш, табиғи өліммен аяқталатын толық және бақытты өмір цикліне» қол жеткізу. Мечниковтың ортобиоз туралы ілімдеріне сүйене отырып, қазіргі заманғы ғылымда «ортобиотиканың» пәнаралық саласы пайда болды. Мечников микробиологтардың, иммунологтардың және патологоанатомдардың алғашқы орыс мектебін құрды; жұқпалы аурулармен күресудің әртүрлі әдістерін әзірлейтін ғылыми-зерттеу институттарын құруға белсенді қатысты; Ресейдегі бірқатар бактериологиялық және иммунологиялық институттар Мечниковтың есімімен аталады. Дарвинизм мәселелеріне арналған алғашқы еңбектерінде (''«Түрлердің шығу тегі туралы эссе»'', [[1876 жыл|1876]] және т.б.) Мечников эволюцияның кейбір мәселелерін қазіргі заманғы түсінуді болжайтын бірқатар идеяларды білдірді<ref name=":1">{{Мақала|issn=1682-8658}}</ref>. === Философиялық көзқарастар === Мечников өзінің бірқатар еңбектерінде адам өмірінің мәні мәселесін қоса алғанда, жалпы теориялық және философиялық мәселелерді қарастырды. Ол адамзат прогрессіндегі орталық рөлді ғылымға жатқызды. Мечников болашақта ғылым адамның ішінде «табиғи өлім инстинктін» оята алса, оны өлім қорқынышынан құтқарады деп сенді, ол ғалымның айтуынша, «адам табиғатының тереңінде жасырын күйде ұя салады» (Адам табиғатын зерттеу: Оптимистік философия туралы эссе, [[1903 жыл|1903]]). Ең бастысы, ғылым адамның [[Кәрілік|қартаюын]] өзгертеді, медициналық прогрестің арқасында осы кезеңдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартады; ғылымның түпкі мақсаты «өмірді онымен тойған сәтке дейін және өмір сүру қажеттілігін сезінгенге дейін ұзарту» болады (Рационалды дүниетанымды іздеудің қырық жылы, екінші басылымның алғысөзі, [[1914 жыл|1914]]). == Марапаттар мен атақтары == * Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). * Санкт-Петербург университетінде магистрлік (1867) және докторлық (1868) диссертацияларын қорғады. * Одессадағы Новороссийск университетінің профессоры (1870—1882). * Мәскеу университетінің құрметті мүшесі (1889)<ref>{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1806|title=Летопись Московского университета|accessdate=2016-11-10|archivedate=2016-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110235626/http://letopis.msu.ru/peoples/1806}}</ref>. * Көпшіліктің құрметті мүшесі шетелдік ғылым академиялары, ғылыми қоғамдар мен институттар. * К. Баер сыйлығы (1867) * Копли медалі (1906) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908) * Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы) (1916) == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == * [http://www.rulex.ru/01130447.htm Мехников Илья Ильич] * [http://izvestia.ru/news/308384 Телицын В. Соттар мен қолбасшылар <nowiki>: [Мечниковтар отбасы]</nowiki>] * [http://persona.rin.ru/view/f/0/17686/mechnikov-ilja-ilich Танымал тұлғалар Мечников Илья Ильич] * [http://www.tonnel.ru/?l=gzl&uid=381 Өмірбаяндар. Ұлы адамдардың өмірбаяндары Мечников Илья Ильич] * [http://nplit.ru/books/item/f00/s00/z0000054/st009.shtml Жас зерттеушілер кітапханасы] * [http://www.kp.ru/daily/26341/3224761/ Конюхова К. Илья Мечников : иммунитет теориясының атасы / К. Конюхова // Комсомол. Правда. - 2015. - 13 наурыз.] * [http://whinger.krc.karelia.ru/ocr/index.html Илья Ильич Мехниковтың шығармалары] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=161&s=2&ss=31&ce=4 Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. И. И. Мечниковтың еңбектері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222053235/http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=%D0%9C%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F+%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=161&s=2&ss=31&ce=4 |date=2017-02-22 }} * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&x=30&y=11&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&doi=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=2&ss=31&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. Ол туралы әдебиеттер.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222053359/http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&t=3&v0=%D0%9C%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F+%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&x=30&y=11&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&doi=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=2&ss=31&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false |date=2017-02-22 }} * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ 1908 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығы] * [http://istorya.ru/person/me4nikov.php Илья Ильич Мечников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217014635/http://istorya.ru/person/me4nikov.php |date=2020-02-17 }} (1845-1916) * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&ida=1&guid=BCE5BD35-55D4-C647-387C-074970A58D46 Ресей Ғылым академиясының мұрағаты. F. 584 : Мечников Илья Ильич (1845-1916)] * [http://www.uamodna.com/articles/laureat-premiyi-nobelya-z-ukrayiny/ Украинадан келген Нобель сыйлығының лауреаты Черкаска Г] [[Санат:Атеистер]] [[Санат:Парижде жерленгендер]] [[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]] [[Санат:Харьков университеті түлектері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Франция физиологтары]] [[Санат:Франция биологтары]] [[Санат:Ресей империясы физиологтары]] [[Санат:XX ғасыр биологтары]] [[Санат:XIX ғасыр биологтары]] [[Санат:Ресей империясы биологтары]] 5xp2cxuvhdrrlbyizuw8vqbjat6dcdc 4 780876 3630606 3630207 2026-07-16T15:00:33Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3630606 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-15'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 141] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="520" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 520] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="515" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 515] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Mellstroy]] | data-sort-value="514" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 514] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Иландыру]] | data-sort-value="508" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 508] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Әмір Темір мұражайы]] | data-sort-value="489" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 489] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="435" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 435] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] | data-sort-value="405" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 405] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] | data-sort-value="400" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 400] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] | data-sort-value="398" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 398] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] | data-sort-value="382" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 382] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="371" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 371] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="356" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 356] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Плеврит]] | data-sort-value="354" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 354] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="346" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 346] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Моңғолоид]] | data-sort-value="345" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 345] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Жер учаскелерін беру нормалары]] | data-sort-value="343" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 343] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Құрылтай сайлауы (2026)]] | data-sort-value="342" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 342] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Құтайба ибн Муслим]] | data-sort-value="334" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 334] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] | data-sort-value="334" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 334] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] | data-sort-value="327" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 327] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Әл-Матуриди]] | data-sort-value="325" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 325] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Жұмыс уақыты]] | data-sort-value="325" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 325] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] | data-sort-value="316" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 316] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Хөвсгөл аймағы]] | data-sort-value="316" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 316] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[:Сурет:FCB.jpeg|Сурет:FCB.jpeg]] | data-sort-value="311" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 311] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев]] | data-sort-value="296" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 296] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="292" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 292] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="291" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 291] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Түрік руна жазбалары]] | data-sort-value="291" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 291] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қауын]] | data-sort-value="279" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 279] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="277" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 277] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Аққыстау]] | data-sort-value="277" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 277] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="273" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 273] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="270" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 270] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Абай облысындағы өрт]] | data-sort-value="263" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 263] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] | data-sort-value="262" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 262] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Бұлшық ет дистрофиясы]] | data-sort-value="261" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 261] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Самұрық-Энерго]] | data-sort-value="259" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE 259] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Жоқтау]] | data-sort-value="258" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 258] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Аманғали Кенжеахметұлы]] | data-sort-value="258" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 258] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Функция (математика)]] | data-sort-value="248" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 248] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="247" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 247] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] | data-sort-value="246" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 246] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Үлгі:Қош келдіңіз]] | data-sort-value="243" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 243] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Лаху]] | data-sort-value="241" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%85%D1%83 241] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Қонақжайлық]] | data-sort-value="236" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 236] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Артур Чарльз Кларк]] | data-sort-value="235" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8C%D0%B7_%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BA 235] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Бойжеткен психологиясы]] | data-sort-value="232" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B9%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 232] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="228" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 228] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Шағу]] | data-sort-value="228" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D1%83 228] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Ақтабан шұбырынды жырлары]] | data-sort-value="226" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 226] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Қазақстанның еуропалық бөлігі]] | data-sort-value="224" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 224] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Әуе компаниялары кодтары-M]] | data-sort-value="223" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-M 223] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Степняк алтын кен орны]] | data-sort-value="222" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BD%D1%8F%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 222] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 221] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Телжан Шонанов]] | data-sort-value="221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 221] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Вахш (Тәжікстан)]] | data-sort-value="219" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%85%D1%88_%28%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 219] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Солтүстік вэй]] | data-sort-value="210" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B2%D1%8D%D0%B9 210] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Алматы технологиялық университеті]] | data-sort-value="207" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 207] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Наркологиялық диспансер орталығы]] | data-sort-value="207" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 207] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="201" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 201] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="195" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 195] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Ақсуат ауданы]] | data-sort-value="194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 194] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақстанның жер бедері]] | data-sort-value="194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 194] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] | data-sort-value="193" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 193] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Қалашық спорты]] | data-sort-value="192" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B 192] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Нұра ауданы (Астана)]] | data-sort-value="190" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 190] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Саясаттану]] | data-sort-value="189" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 189] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Жүйе]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5 188] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Карл Молдахметұлы Байпақов]] | data-sort-value="186" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 186] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="185" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 185] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Андрей Иванович Лукин]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%BD 184] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Машина жасаудың қалыптасуы мен дамуы]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 184] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Отау көтеру]] | data-sort-value="182" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83 182] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="181" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 181] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Баян-Өлгий Аймағы]] | data-sort-value="181" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 181] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Кристина Ивановна Соловий]] | data-sort-value="179" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9 179] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Қазақстандағы ислам]] | data-sort-value="179" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 179] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="176" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 176] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Береке (Талғар ауданы)]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%28%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 175] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Исраил Сапарбай]] | data-sort-value="172" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 172] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қара көйлектілер]] | data-sort-value="170" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 170] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Ресейдің Сыр бойын жаулап алуы]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A1%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B 169] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Қазақ халқының қалыптасуы]] | data-sort-value="167" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 167] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Өскенбай Қанат Зұлқарышұлы]] | data-sort-value="166" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 166] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="165" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 165] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қарасу ауданы]] | data-sort-value="162" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 162] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Камиль Мингазов]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2 161] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="160" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 160] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[2GIS]] | data-sort-value="160" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 160] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Кесірттер]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 153] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] | data-sort-value="151" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 151] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Киста]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 148] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 147] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 143] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Ел Темір]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 143] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 142] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 142] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 141] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күрес]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81 141] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Видео-apт]] | data-sort-value="139" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE-ap%D1%82 139] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Кристалдық тор]] | data-sort-value="137" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 137] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Даяктар]] | data-sort-value="131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%8F%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80 131] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="130" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 130] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Ресми хат]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D1%82 128] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 124] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 122] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Мемлекеттік тіл]] | data-sort-value="121" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB 121] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 120] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Төреші]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%88%D1%96 120] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 119] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Talan Towers]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Talan_Towers 119] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Байжігіт (Сіргелі)]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%28%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96%29 113] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Наймандар]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 112] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 110] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Алматы әкімі]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96 110] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қазан (ыдыс)]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%28%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%81%29 110] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 108] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Noize MC]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Noize_MC 107] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Циклиофоралар]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 106] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 106] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Зоология]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 104] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қаршыға (тау, Күршім ауданы)]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%9A%D2%AF%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 101] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Қазақ асханасы]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 99] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 99] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Роза Аманғалиқызы Бердіғалиева]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 99] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қоға]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0 97] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Чайковский ауылдық әкімдігі]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 97] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Бас сүйек]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 96] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Әділхан Батырханұлы Пірманов]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 96] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 96] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Серік Ибрагимов]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 93] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Тірі туатын кесіртке]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 93] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Ақ кеме (кітап)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 92] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Сеңгір (биік)]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%28%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA%29 91] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 91] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 89] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Дәруіш]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D1%96%D1%88 89] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 89] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Скриншот]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%88%D0%BE%D1%82 88] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Астана медицина университеті]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 88] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Септік]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 87] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Ұшық]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 87] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Амигдалит]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82 85] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 85] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Дана]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0 85] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 84] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 82] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қазақстанның әкімдік басқармалары]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 80] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Семей қалалық әкімдігі]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 80] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Қазақ халқының ұлттық ет тағамдары]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 79] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Бағбан]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B1%D0%B0%D0%BD 79] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 79] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 78] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Сөйлеу]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 78] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 77] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Бұйра бірқазан]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 77] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Саптық дайындық]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 77] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Криницберг]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3 75] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 74] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 74] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 74] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 73] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Дұрыстық жолы]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 73] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Аброр Исмоилов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%80_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 72] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 72] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қатысушы талқылауы:Kajtus von Rzywiec]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKajtus_von_Rzywiec 70] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Чайковское (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 70] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Тауық еті]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 70] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 70] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Тәурат]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82 69] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[:Санат:Елдер бойынша қала тізімдері|Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 67] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Мөде қаған]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 66] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Әміре Дүрманұлы Айтбакин]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D0%94%D2%AF%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 66] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 66] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Гауһар (тас)]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%28%D1%82%D0%B0%D1%81%29 65] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[11 жыл]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 64] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 64] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Пиридоксин]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BD 63] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 63] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Ұйымның қаржы қызметі]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 62] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Горис]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81 61] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Дайындық]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 60] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Ниет]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B5%D1%82 60] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Самұрық-Қазына]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 59] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 59] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Адыра қалғыр]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D1%80 58] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 58] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 57] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Бас құда]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D0%B0 57] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[:Сурет:The Okan family.jpg|Сурет:The Okan family.jpg]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AThe_Okan_family.jpg 57] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Худжанд (футбол клубы)]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 55] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Адай]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 55] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Жезқазған (кент)]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 55] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 54] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 54] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Қатысушы:Nurken/зертхана/Қазақстандағы президент сайлауы (2029)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ANurken%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%2F%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282029%29 54] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 53] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 53] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Смағұл Сәдуақасов]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 53] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 52] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 52] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 52] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Англия Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 52] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Нуклеин қышқылдары]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 51] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 50] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Бастани]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8 50] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Қазақстан экономикасы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 49] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Металдық байланыс]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 49] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 49] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Бүйі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 48] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Жасуша]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 48] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Үлгі:Сіңірген еңбегі үшін ордені (Ингушетия)]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96_%28%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 48] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 47] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Жемсау (ауру)]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%B0%D1%83_%28%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%29 47] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 47] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 46] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Дәрі қобдишасы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 46] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Еркебұлан Ертихалұлы Нашаров]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 45] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Құда]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 44] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 44] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Үйлену тойы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 43] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Семей]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 43] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 42] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Май]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9 42] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Темекі өсіру]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 42] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Аргентина]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 41] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Ламин Ямаль]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 41] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Үлгі:Сіңірген еңбегі үшін ордені (Ингушетия)/doc]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96_%28%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F%29%2Fdoc 40] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 39] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 39] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Шаһрихан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Қамажай]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 39] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 39] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 38] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Асхат Советханұлы Жұмабеков]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 35] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 35] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 35] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 35] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 35] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Ресей]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 34] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 34] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Балаларға арналған Түркия басылымдары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Сәләфтар]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D3%99%D1%84%D1%82%D0%B0%D1%80 34] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 34] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 34] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 34] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 33] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 33] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Тіс кариесі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%81_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 33] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 31] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Санитарлық-эпидемиологиялық қызмет]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 31] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Джейсон Тейтум]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BE%D0%BD_%D0%A2%D0%B5%D0%B9%D1%82%D1%83%D0%BC 30] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 30] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 30] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2025/26]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B5%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0_2025%2F26 30] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Алматы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Джуд Беллингем]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%B4_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BC 29] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қ]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 29] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Атырау аграрлы-техникалық колледжі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 28] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Килиан Мбаппе]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 28] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Арғын]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 27] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Албан руы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 27] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Тони Джаа]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%B0 27] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[КешYOU]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 27] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 26] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 26] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Германия]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 26] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 26] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Рахман қайнары (шипажай)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 25] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Қазақтың ақбас сиыры]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B8%D1%8B%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Байрақ]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D2%9B 25] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 25] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қатысушы:Aidar Ruslanovv/Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAidar_Ruslanovv%2F%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 25] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Табын]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 25] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 24] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Сақтар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Ысты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Жаныс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 24] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Музей кешегі – тарих, бүгінгі – ғылыми орталық]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%96_%E2%80%93_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%2C_%D0%B1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%E2%80%93_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 24] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 24] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Шора батыр]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 24] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 23] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қытай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Тәубә сүресі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Балқаш]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 23] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Тайғара]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0 23] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Педагогикалық қызмет]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 23] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Құран]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 23] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Хокинг радиациясы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Шақшам]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 22] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Владимир Карпович Божко]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%BA%D0%BE 22] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Испания]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 21] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Салауат]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 21] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 21] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 21] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 21] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ататіл]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%96%D0%BB 21] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 21] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Дулат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Ресми стиль]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 20] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 20] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Футбол]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 20] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Хасен Жылгелдин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Таз руы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Мамандық]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 20] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 20] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қатысушы:Аружан Сағаткен/зертхана]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 20] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Саптық жарғы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 20] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Керей хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 19] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 19] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Харри Кейн]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BD 19] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Үндістан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Рига]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B3%D0%B0 19] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Солтүстік Қазақстан университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Шілде]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 19] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 19] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 19] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Сона]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 19] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 19] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 19] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Өскемен]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 18] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Етеккір]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 18] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Рысбай Хисметұлы Ғабдиев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Ақтөбе өңірлік университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 18] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 18] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8._%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Астана]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 18] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Нам Джу Хёк]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC_%D0%94%D0%B6%D1%83_%D0%A5%D1%91%D0%BA 18] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 17] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 17] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 17] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[География]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Еуропа]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 17] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Дән]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD 17] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 17] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Жаппас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 16] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Бауырына салу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 16] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Әйтеке би ауданы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Беріш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 16] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Әйел]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 16] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[SDU University]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 16] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Қытайда тұратын қазақтар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Суан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Есіл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 16] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 16] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Қожа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 16] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 16] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 15] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Түркия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Джеки Чан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A7%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[:Санат:Аргентина футболшылары|Санат:Аргентина футболшылары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Сафар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Иса Мәсіх]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 15] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Құмырсқалар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 15] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Бұқтырма (бөген)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%28%D0%B1%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 15] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Үлгі:Баскетболшы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B 14] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 14] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Үлгі:Байрақ/Германия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D2%9B%2F%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[(1341) Эдмэ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%281341%29_%D0%AD%D0%B4%D0%BC%D1%8D 14] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[TikTok]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=TikTok 14] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Тарақты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Жапония]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 13] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қатерлі ісік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 13] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 13] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Еділ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 13] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Англия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Жаңаөзен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Араб тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Ұлттық Банктің қызметтері мен операциялары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Ирония]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Қожа Ахмет Ясауи ордені]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Біріккен Араб Әмірліктері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Төле би]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 13] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 13] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[IP мекенжайы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 13] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Сиқым]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 13] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 13] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 12] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Жоңғар Алатауы ұлттық паркі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 12] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Катонқарағай ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Мұхит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Өтте тас байлану]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 12] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Бетпақдала]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 12] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Домбыра]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Африка]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Google]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 12] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Шымкент]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 12] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Геннадий Геннадьевич Головкин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Уикипедия:Жиі қойылатын сұрақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B8%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Ұ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 12] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Төртқара]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Ботбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Ислам]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 12] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 12] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Келінжан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Атырау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Франция]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қамшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Төре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[VII Клеопатра]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=VII_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Абай Естайұлы Мырзахметов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Есім]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 11] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 11] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B8 11] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[YouTube]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 11] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Жақайым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Леброн Джеймс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81 11] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 11] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Қасабай батыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2013]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B_2013 11] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Жерлеу рәсімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Кәкпір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%BF%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Реал Мадрид]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B4 11] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Нирматрелвир]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B2%D0%B8%D1%80 11] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Уикипедия:Уикилендіру]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 11] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[:Санат:Испания футболшылары|Санат:Испания футболшылары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Linux]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 11] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Намаз уақыты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Қыз ұзату салттары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Күн өту және ыстық өту]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D3%A9%D1%82%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%82%D1%83 11] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Грузия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Ғ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92 10] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Әбдімәлік Нысанбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қырғызстан филармониялары (тізім)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[IC 544]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 10] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Тама]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 10] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Қаратай (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Мақаш әкім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Еврейлер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Сәлімгерей Қапанұлы Оржанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Жантақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Досай Тұрсынбайұлы Кенжетаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Адам ата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 10] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 10] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 10] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Уақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Дэвид Бекхэм]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8D%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%85%D1%8D%D0%BC 10] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Беташар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Америка]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Аборт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Қапшағай су қоймасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Үлгі:Футболдан әлем чемпиондары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Бата оқыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Мұсылман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Шекті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Ауғанстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Айбек Айдарұлы Барыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 10] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Ыстанбұл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 10] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Asia (топ)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Asia_%28%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 10] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Қатысушы:MuratbekErkebulan]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMuratbekErkebulan 10] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Уикипедия:Жиі кездесетін қателер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B8%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Фило Тэйлор Фарнсуорт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE_%D0%A2%D1%8D%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BE%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Мәтін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қоқан хандығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Қанат Ислам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Жүрек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Етістік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Іш өту]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Зайсан ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Логистика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Тегістік (Алматы облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Қарабура]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Ларингит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Шежіре]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 9] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Медеу Сәрсеке]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 9] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Шахмат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қайрат Сатыбалдыұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Шиелі ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Күн күнтізбесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Филипп Исаевич Голощёкин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Қазақстан өзбектерінің әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Катонқарағай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Физика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 9] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 9] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Ырғызбай ата кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Жүсіп (пайғамбар)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%28%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%29 9] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Көрімдік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Сауысқан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Неймар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 9] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қызыл қасқыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Катонқарағай ұлттық паркі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Банктер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Биотехнология]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Сын есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Нияз Тілеуліұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Мбужий-Маий]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B1%D1%83%D0%B6%D0%B8%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D0%B8%D0%B9 9] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Шиқан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Шалқар (көл, Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Қатысушы:Sagzhan]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ASagzhan 9] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Сүлеймен пайғамбар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Іле Алатауы ұлттық паркі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 9] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Ауыз уылуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Зат есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Педагогика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Эрлинг Холанд]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Прапімпорн Карнчанда]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%96%D0%BC%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Бұқтырма (өзен)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Есекжем]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Аргентина — Англия футбол матчы (ӘЧ-1986)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%E2%80%94_%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%87%D1%8B_%28%D3%98%D0%A7-1986%29 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Қыз ұзату кәделері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Азия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Аминдер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Еуразиялық экономикалық комиссия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Хүррем сұлтан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D2%AF%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} evbltkh74zhcbhecft0c0r13v1l5qtz 0 780934 3630826 3630311 2026-07-17T02:54:30Z Casserium 68287 /* Съездер */ 3630826 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі =Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>[[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз қатарына қосты. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter#csec-68 «Әділет» саяси партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> == Басшылығы == === Партия төрағасы === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] || 7 мамыр 2026 || — |} === Партия саяси кеңесінің бюросы === 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 2 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 4 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] pukk7btj9vl8sybvspejieq2hslrkt4 0 782468 3630836 3629165 2026-07-17T05:29:04Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3630836 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. === 1971 жылғы құрылым === Төтенше медициналық және хирургиялық араласу тобы 1971 жылы Биафрада жұмыс істеген француз дәрігерлерімен көмек көрсету және аман қалғандардың құқықтары маңызды екенін атап көрсету мақсатында құрылды. Француздық ''TONUS'' медициналық журналының редакторы Раймонд Борель Шығыс Пәкістанда кем дегенде 625 000 адамның өмірін қиған 1970 жылғы Бхола циклына жауап ретінде «Француз медициналық көмегі» деп аталатын топты құрған болатын. Борель табиғи апаттардан аман қалғандарға көмек көрсету үшін дәрігерлерді жинауды көздеді. 1971 жылғы 22 желтоқсанда әріптестердің осы екі тобы бірлесіп, Шекарасыз дәрігерлер ұйымын құрды. ШД алғашқы миссиясы Никарагуаның астанасы [[Манагуа]] қаласына бағытталды, онда 1972 жылғы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, 10 000-нан 30 000-ға дейін адамның өмірін қиған болатын.<ref>Bortolotti, above, puts the death toll at 10,000. An estimate of 15,000 to 30,000, warning of an inevitable dysentery epidemic, comes from: {{Cite journal|author=Camilo, V|year=1974|title=The Earthquake in Managua|journal=The Lancet|volume=303|issue=7845|pages=25–26|doi=10.1016/s0140-6736(74)93014-1|pmid=4129001}}</ref> Бүгінде төтенше жағдайларға жедел әрекет етуімен танымал бұл ұйым Қызыл Крест көмек көрсету миссиясын бастағаннан кейін үш күн өткен соң жетті. 1974 жылғы 18 және 19 қыркүйекте Фифи дауылы Гондураста жойқын су тасқынын тудырып, мыңдаған адамның өмірін қиды, осыдан кейін ШД өзінің алғашқы ұзақ мерзімді медициналық көмек миссиясын құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |title=Chronologies: Années 70 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=11 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211190505/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |url-status=dead }}</ref> 1975 және 1979 жылдар аралығында, Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, миллиондаған камбоджалықтар [[қызыл кхмерлер]]ден қашу үшін Таиландқа қоныс аударды.<ref name="Dromi_2020">{{cite book|last1=Dromi|first1=Shai M.|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html|title=Above the Fray: The Red Cross and the Making of the Humanitarian NGO Sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|isbn=978-0-226-68010-1|location=Chicago|page=126}}</ref> Бұған жауап ретінде ШД Таиландта өзінің босқындар лагеріне арналған алғашқы миссияларын ұйымдастырды. 1989 жылы Вьетнам әскері Камбоджадан шығарылған кезде, ШД жаппай қырғыннан аман қалғандарға көмектесу және елдің денсаулық сақтау жүйесін қайта қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді көмек миссияларын бастады.<ref>{{cite web |work=msf.org |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Cambodia's second chance |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035654/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=10 January 2006 }}</ref> Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Таиландқа жіберілген бұл миссияларды оның алғашқы әскери миссиясы деп санауға болғанымен, ШД өзінің нағыз соғыс аймағындағы алғашқы миссиясын 1976 жылы өткізді деп есептейді. ШД Ливандағы азаматтық соғыс кезінде осы елдің түрлі қалаларындағы ауруханаларда ота жасауға көмектесіп, тоғыз жыл (1976–1984) бойы еңбек етті, осылайша өзінің бейтараптығымен және оқ астында жұмыс істеуге дайындығымен танымал болды. Соғыс бойы ШД христиан және мұсылман сарбаздарына бірдей көмек көрсетіп, дәл солардың ішінде сол сәтте медициналық көмекке ең көп зәру болған топқа жәрдем берді. 1984 жылы Ливандағы жағдай одан әрі ушығып, гуманитарлық топтардың қауіпсіздігі барынша азайған кезде, ШД өз еріктілерін кері қайтарып алды. ==== Бастапқы негізін қалаушылар ==== Жак Берес, Филипп Берниер, Раймонд Борел, Жан Каброл, Марсель Делкурт, Ксавье Эммануэлли, Паскаль Греллети Босвиль, Жерард Иллиуз, Бернард Кушнер, Жерард Пигеон, Владан Радоман, Макс Рекамье, Луи Шиттли === 1970 жылдары === Клод Малюре 1977 жылы Шекарасыз дәрігерлер ұйымының жаңа президенті болып сайланды, осыдан кейін көп ұзамай ұйымның болашағына қатысты пікірталастар басталды.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=MSF's principles and identity – The challenges ahead |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035852/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archive-date=2 December 2008 |access-date=10 January 2006 }}</ref> Атап айтқанда, үнсіз қалудың орнына өзің көрген зардаптар мен азаптар туралы ашық айтуды білдіретін куәлік ету тұжырымдамасына Малюре мен оның жақтастары қарсы шықты немесе оның маңызын төмендетуге тырысты. Малюре ШД өздері жұмыс істеп жатқан елдердің үкіметтерін сынаудан аулақ болуы керек деп есептеді, Кушнер елдегі халықтың тартқан зардабын құжаттап, оны жариялауды мәселені шешудің ең тиімді жолы деп білді. 1975 жылдан бастап төрт жыл бойы Оңтүстік Вьетнам мен оған көршілес елдерден босқындар жаяу және қайықтармен ағылғаннан кейін, 1979 жылы француз зиялылары Le Monde газетінде босқындарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған «Вьетнамға арналған қайық» атты жобаға үндеу тастады. Бұл жоба ШД мүшелерінің көпшілігі тарапынан қолдау таппаса да, кейбір өкілдері, соның ішінде кейіннен министр болған Бернар Кушнер, Жарық аралы деп аталатын кемені жалдап, дәрігерлермен, журналистермен және фотографтармен бірге [[Оңтүстік Қытай теңізі]]не жүзіп барып, қайықтағы адамдарға медициналық көмек көрсетті. Осы игі істі қолға алған бөлініп шыққан ұйым — Әлем дәрігерлері — кейіннен гуманитарлық араласуды міндет ретінде, әсіресе Франция сияқты Батыс елдерінің міндеті ретінде қарастыру идеясын дамытты.<ref>Richard Seymour, ''The Liberal Defense of Murder'' (London 2008), p. 174.</ref> 2007 жылы ШД өз мәлімдемесінде 30 жылға жуық уақыт бойы ұйым мен Кушнер арасында гуманитарлық мақсатта араласу құқығы және қарулы күштерді қолдану сияқты мәселелерде ашық келіспеушіліктер болғанын нақтылады. Кушнер соңғы нұсқаны қолдайды, ШД барлық саяси, экономикалық және діни биліктен тәуелсіз, бейтарап гуманитарлық іс-қимылды жақтайды.<ref>{{cite web |url=http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification, 22 May 2007 |publisher=Doctorswithoutborders.org |accessdate=3 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927220144/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |archivedate=27 September 2011 }}</ref> === 1980 жылдары === 1982 жылы Малюре мен Рони Брауман қайырымдылық жарналарын тиімдірек жинау үшін пошта арқылы қаражат жинау жүйесін енгізіп, ШД-нің қаржылық тәуелсіздігін арттырды. 1980 жылдары ШД-Франциядан (1971) бөлек басқа да жедел әрекет етуші бөлімдердің құрылуы байқалды: ШД-Бельгия (1980), ШД-Швейцария (1981), ШД-Голландия (1984) және ШД-Испания (1986). ШД-Люксембург 1986 жылы құрылған алғашқы қосымша қолдау көрсету бөлімі болды. 1990 жылдардың басында қолдау көрсету бөлімдерінің басым көпшілігі ашылды: ШД-Грекия (1990), ШД-АҚШ (1990), ШД-Канада (1991), ШД-Жапония (1992), ШД-Ұлыбритания (1993), ШД-Италия (1993), ШД-Аустралия (1994), тағыда Германия, Аустрия, Дания, Швеция, Норвегия және Гонконг бөлімдері ашылды (ШД-Әмірліктер кейінірек құрылды). Малюре мен Брауман ШД-ні кәсібилендіруде маңызды рөл атқарды. 1979 жылғы желтоқсанда [[Ауған соғысы (1979–1989)|Кеңес әскері Ауғанстанға басып кіргеннен]] кейін, [[муджахидтер]]ге медициналық көмек көрсету үшін дереу далалық миссиялар ұйымдастырылды, 1980 жылғы ақпанда ШД қызыл кхмерлерді көпшілік алдында ашық айыптады. 1983–1985 жылдары Эфиопиядағы ашаршылық кезінде ШД 1984 жылы бұл елде тамақтандыру бағдарламаларын құрды, бірақ халықаралық көмекті теріс пайдалану мен мәжбүрлі түрде қоныс аудару фактілерін әшкерелегеннен кейін, 1985 жылы елден қуылды. ШД-нің Эфиопия үкіметін ашық сынауы басқа үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) оларды өздері жариялаған бейтараптық ұстанымынан бас тартты деп айыптауына әкелді және Францияда гуманитарлық этика төңірегіндегі бірқатар пікірталастардың туындауына түрткі болды.<ref>{{cite conference |date=March 2009 |conference=49th Annual Meeting of the [[International Studies Association]] (ISA): Bridging Multiple Divides, EUA |location=San Francisco |last1=Kennedy |first1=Denis |title=Humanitarian NGOs and the Norm of Neutrality: A Community Approach}}</ref><ref>{{cite journal |last=Davey |first=Eleanor |title=Famine, aid, and ideology: the political activism of Médecins Sans Frontières in the 1980s |journal=French Historical Studies |year=2011 |volume=34 |issue=3 |pages=529–58 |doi=10.1215/00161071-1259157}}</ref> Бұл топ 1986 жылғы 10 қазанда Сальвадордың астанасы [[Сан-Сальвадор]] қаласында болған жер сілкінісінен кейін жергілікті халықты таза [[ауыз су]]мен қамтамасыз ету үшін су тазарту жабдықтарын орнатты.<ref name="frchrono80">{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |title=Chronologie: Années 80 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=1 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701233122/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |url-status=dead }}</ref> === 1990 жылдары === 1990 жылы ШД Либериядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен бейбіт тұрғындар мен босқындарға көмек көрсету үшін бұл елге алғаш рет барды. 1990-жылдар бойғы толассыз ұрыстар мен Екінші Либерия азаматтық соғысы ШД еріктілерін тамақтандырумен, алғашқы медициналық көмекпен және жаппай вакцинациялаумен белсенді түрде қамтамасыз етуге, әсіресе [[Монровия|Монровиядағы]] ауруханалар мен тамақтандыру нүктелеріне жасалған шабуылдарға ашық қарсы шығуға мәжбүр етті. 1991 жылы қатыгездіктердің дәлелдері жиналып жатқан Анфаль науқанынан аман қалған [[Күрдтер|күрд]] босқындарына көмек көрсету үшін далалық миссиялар ұйымдастырылды. 1991 жылы Сомалиде азаматтық соғыс басталды, оның барысында ШД 1992 жылы БҰҰ-ның бітімгершілік миссиясымен қатар өз далалық миссияларын құрды. БҰҰ 1993 жылға қарай өз операцияларын тоқтатқанына қарамастан, ШД өкілдері бейбіт тұрғындарға арналған емханалар мен ауруханалардың жұмысын жүргізе отырып, көмек көрсету жұмыстарын жалғастыра берді. ШД Босния соғысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1993 жылы БҰҰ керуенінің құрамында Сребреницада (Босния және Герцеговина) алғаш рет жұмысын бастады. Қаланы Босния сербтерінің әскері қоршауға алған еді және шамамен 60 000 [[босниялықтар]] тұратын бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштері күзететін анклавқа айналды. ШД қоршауда қалған бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсететін жалғыз ұйым болды, сондықтан елден қуылып кетуден қорқып, геноцидті ашық айыптамады (дегенмен, басқа ұйымдардың кіру мүмкіндігінің шектелгенін айыптады). 1995 жылы Босния сербтерінің әскері қаланы басып алған кезде, ШД бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды. 40 000 [[босниялықтар]] бейбіт тұрғыны депортацияланды, шамамен 7 000-ы жаппай өлім жазасына кесілді (атылды). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] izs96zqskr2iznqg2ikwc5wssvjragf 3630837 3630836 2026-07-17T05:31:35Z TheNomadEditor 120280 /* 1990 жылдары */ 3630837 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. === 1971 жылғы құрылым === Төтенше медициналық және хирургиялық араласу тобы 1971 жылы Биафрада жұмыс істеген француз дәрігерлерімен көмек көрсету және аман қалғандардың құқықтары маңызды екенін атап көрсету мақсатында құрылды. Француздық ''TONUS'' медициналық журналының редакторы Раймонд Борель Шығыс Пәкістанда кем дегенде 625 000 адамның өмірін қиған 1970 жылғы Бхола циклына жауап ретінде «Француз медициналық көмегі» деп аталатын топты құрған болатын. Борель табиғи апаттардан аман қалғандарға көмек көрсету үшін дәрігерлерді жинауды көздеді. 1971 жылғы 22 желтоқсанда әріптестердің осы екі тобы бірлесіп, Шекарасыз дәрігерлер ұйымын құрды. ШД алғашқы миссиясы Никарагуаның астанасы [[Манагуа]] қаласына бағытталды, онда 1972 жылғы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, 10 000-нан 30 000-ға дейін адамның өмірін қиған болатын.<ref>Bortolotti, above, puts the death toll at 10,000. An estimate of 15,000 to 30,000, warning of an inevitable dysentery epidemic, comes from: {{Cite journal|author=Camilo, V|year=1974|title=The Earthquake in Managua|journal=The Lancet|volume=303|issue=7845|pages=25–26|doi=10.1016/s0140-6736(74)93014-1|pmid=4129001}}</ref> Бүгінде төтенше жағдайларға жедел әрекет етуімен танымал бұл ұйым Қызыл Крест көмек көрсету миссиясын бастағаннан кейін үш күн өткен соң жетті. 1974 жылғы 18 және 19 қыркүйекте Фифи дауылы Гондураста жойқын су тасқынын тудырып, мыңдаған адамның өмірін қиды, осыдан кейін ШД өзінің алғашқы ұзақ мерзімді медициналық көмек миссиясын құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |title=Chronologies: Années 70 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=11 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211190505/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |url-status=dead }}</ref> 1975 және 1979 жылдар аралығында, Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, миллиондаған камбоджалықтар [[қызыл кхмерлер]]ден қашу үшін Таиландқа қоныс аударды.<ref name="Dromi_2020">{{cite book|last1=Dromi|first1=Shai M.|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html|title=Above the Fray: The Red Cross and the Making of the Humanitarian NGO Sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|isbn=978-0-226-68010-1|location=Chicago|page=126}}</ref> Бұған жауап ретінде ШД Таиландта өзінің босқындар лагеріне арналған алғашқы миссияларын ұйымдастырды. 1989 жылы Вьетнам әскері Камбоджадан шығарылған кезде, ШД жаппай қырғыннан аман қалғандарға көмектесу және елдің денсаулық сақтау жүйесін қайта қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді көмек миссияларын бастады.<ref>{{cite web |work=msf.org |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Cambodia's second chance |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035654/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=10 January 2006 }}</ref> Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Таиландқа жіберілген бұл миссияларды оның алғашқы әскери миссиясы деп санауға болғанымен, ШД өзінің нағыз соғыс аймағындағы алғашқы миссиясын 1976 жылы өткізді деп есептейді. ШД Ливандағы азаматтық соғыс кезінде осы елдің түрлі қалаларындағы ауруханаларда ота жасауға көмектесіп, тоғыз жыл (1976–1984) бойы еңбек етті, осылайша өзінің бейтараптығымен және оқ астында жұмыс істеуге дайындығымен танымал болды. Соғыс бойы ШД христиан және мұсылман сарбаздарына бірдей көмек көрсетіп, дәл солардың ішінде сол сәтте медициналық көмекке ең көп зәру болған топқа жәрдем берді. 1984 жылы Ливандағы жағдай одан әрі ушығып, гуманитарлық топтардың қауіпсіздігі барынша азайған кезде, ШД өз еріктілерін кері қайтарып алды. ==== Бастапқы негізін қалаушылар ==== Жак Берес, Филипп Берниер, Раймонд Борел, Жан Каброл, Марсель Делкурт, Ксавье Эммануэлли, Паскаль Греллети Босвиль, Жерард Иллиуз, Бернард Кушнер, Жерард Пигеон, Владан Радоман, Макс Рекамье, Луи Шиттли === 1970 жылдары === Клод Малюре 1977 жылы Шекарасыз дәрігерлер ұйымының жаңа президенті болып сайланды, осыдан кейін көп ұзамай ұйымның болашағына қатысты пікірталастар басталды.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=MSF's principles and identity – The challenges ahead |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035852/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archive-date=2 December 2008 |access-date=10 January 2006 }}</ref> Атап айтқанда, үнсіз қалудың орнына өзің көрген зардаптар мен азаптар туралы ашық айтуды білдіретін куәлік ету тұжырымдамасына Малюре мен оның жақтастары қарсы шықты немесе оның маңызын төмендетуге тырысты. Малюре ШД өздері жұмыс істеп жатқан елдердің үкіметтерін сынаудан аулақ болуы керек деп есептеді, Кушнер елдегі халықтың тартқан зардабын құжаттап, оны жариялауды мәселені шешудің ең тиімді жолы деп білді. 1975 жылдан бастап төрт жыл бойы Оңтүстік Вьетнам мен оған көршілес елдерден босқындар жаяу және қайықтармен ағылғаннан кейін, 1979 жылы француз зиялылары Le Monde газетінде босқындарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған «Вьетнамға арналған қайық» атты жобаға үндеу тастады. Бұл жоба ШД мүшелерінің көпшілігі тарапынан қолдау таппаса да, кейбір өкілдері, соның ішінде кейіннен министр болған Бернар Кушнер, Жарық аралы деп аталатын кемені жалдап, дәрігерлермен, журналистермен және фотографтармен бірге [[Оңтүстік Қытай теңізі]]не жүзіп барып, қайықтағы адамдарға медициналық көмек көрсетті. Осы игі істі қолға алған бөлініп шыққан ұйым — Әлем дәрігерлері — кейіннен гуманитарлық араласуды міндет ретінде, әсіресе Франция сияқты Батыс елдерінің міндеті ретінде қарастыру идеясын дамытты.<ref>Richard Seymour, ''The Liberal Defense of Murder'' (London 2008), p. 174.</ref> 2007 жылы ШД өз мәлімдемесінде 30 жылға жуық уақыт бойы ұйым мен Кушнер арасында гуманитарлық мақсатта араласу құқығы және қарулы күштерді қолдану сияқты мәселелерде ашық келіспеушіліктер болғанын нақтылады. Кушнер соңғы нұсқаны қолдайды, ШД барлық саяси, экономикалық және діни биліктен тәуелсіз, бейтарап гуманитарлық іс-қимылды жақтайды.<ref>{{cite web |url=http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification, 22 May 2007 |publisher=Doctorswithoutborders.org |accessdate=3 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927220144/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |archivedate=27 September 2011 }}</ref> === 1980 жылдары === 1982 жылы Малюре мен Рони Брауман қайырымдылық жарналарын тиімдірек жинау үшін пошта арқылы қаражат жинау жүйесін енгізіп, ШД-нің қаржылық тәуелсіздігін арттырды. 1980 жылдары ШД-Франциядан (1971) бөлек басқа да жедел әрекет етуші бөлімдердің құрылуы байқалды: ШД-Бельгия (1980), ШД-Швейцария (1981), ШД-Голландия (1984) және ШД-Испания (1986). ШД-Люксембург 1986 жылы құрылған алғашқы қосымша қолдау көрсету бөлімі болды. 1990 жылдардың басында қолдау көрсету бөлімдерінің басым көпшілігі ашылды: ШД-Грекия (1990), ШД-АҚШ (1990), ШД-Канада (1991), ШД-Жапония (1992), ШД-Ұлыбритания (1993), ШД-Италия (1993), ШД-Аустралия (1994), тағыда Германия, Аустрия, Дания, Швеция, Норвегия және Гонконг бөлімдері ашылды (ШД-Әмірліктер кейінірек құрылды). Малюре мен Брауман ШД-ні кәсібилендіруде маңызды рөл атқарды. 1979 жылғы желтоқсанда [[Ауған соғысы (1979–1989)|Кеңес әскері Ауғанстанға басып кіргеннен]] кейін, [[муджахидтер]]ге медициналық көмек көрсету үшін дереу далалық миссиялар ұйымдастырылды, 1980 жылғы ақпанда ШД қызыл кхмерлерді көпшілік алдында ашық айыптады. 1983–1985 жылдары Эфиопиядағы ашаршылық кезінде ШД 1984 жылы бұл елде тамақтандыру бағдарламаларын құрды, бірақ халықаралық көмекті теріс пайдалану мен мәжбүрлі түрде қоныс аудару фактілерін әшкерелегеннен кейін, 1985 жылы елден қуылды. ШД-нің Эфиопия үкіметін ашық сынауы басқа үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) оларды өздері жариялаған бейтараптық ұстанымынан бас тартты деп айыптауына әкелді және Францияда гуманитарлық этика төңірегіндегі бірқатар пікірталастардың туындауына түрткі болды.<ref>{{cite conference |date=March 2009 |conference=49th Annual Meeting of the [[International Studies Association]] (ISA): Bridging Multiple Divides, EUA |location=San Francisco |last1=Kennedy |first1=Denis |title=Humanitarian NGOs and the Norm of Neutrality: A Community Approach}}</ref><ref>{{cite journal |last=Davey |first=Eleanor |title=Famine, aid, and ideology: the political activism of Médecins Sans Frontières in the 1980s |journal=French Historical Studies |year=2011 |volume=34 |issue=3 |pages=529–58 |doi=10.1215/00161071-1259157}}</ref> Бұл топ 1986 жылғы 10 қазанда Сальвадордың астанасы [[Сан-Сальвадор]] қаласында болған жер сілкінісінен кейін жергілікті халықты таза [[ауыз су]]мен қамтамасыз ету үшін су тазарту жабдықтарын орнатты.<ref name="frchrono80">{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |title=Chronologie: Années 80 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=1 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701233122/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |url-status=dead }}</ref> === 1990 жылдары === 1990 жылы ШД Либериядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен бейбіт тұрғындар мен босқындарға көмек көрсету үшін бұл елге алғаш рет барды.<ref>{{cite web |work=medecinssansfrontieres.com |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |title=Chronologie: Années 90 |language=fr |accessdate=11 January 2006 |archivedate=17 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017165443/http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |url-status=dead }}</ref> 1990 жылдар бойғы толассыз ұрыстар мен Екінші Либерия азаматтық соғысы ШД еріктілерін тамақтандырумен, алғашқы медициналық көмекпен және жаппай вакцинациялаумен белсенді түрде қамтамасыз етуге, әсіресе [[Монровия]]дағы ауруханалар мен тамақтандыру нүктелеріне жасалған шабуылдарға ашық қарсы шығуға мәжбүр етті.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Liberia: War ends, but the crisis continues |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020457/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archivedate=30 September 2007 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> 1991 жылы қатыгездіктердің дәлелдері жиналып жатқан Анфаль науқанынан аман қалған [[Күрдтер|күрд]] босқындарына көмек көрсету үшін далалық миссиялар ұйымдастырылды.<ref>{{cite journal |author=Choo V |year=1993 |title=Forensic evidence of Iraqi atrocities against Kurds |journal=The Lancet |volume=341 |issue=8840 |pages=299–300 |doi=10.1016/0140-6736(93)92641-6|s2cid=54356564 }}</ref> 1991 жылы Сомалиде азаматтық соғыс басталды, оның барысында ШД 1992 жылы БҰҰ-ның бітімгершілік миссиясымен қатар өз далалық миссияларын құрды. БҰҰ 1993 жылға қарай өз операцияларын тоқтатқанына қарамастан, ШД өкілдері бейбіт тұрғындарға арналған емханалар мен ауруханалардың жұмысын жүргізе отырып, көмек көрсету жұмыстарын жалғастыра берді.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Somalia – Saving lives in an abandoned land |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035756/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> ШД Босния соғысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1993 жылы БҰҰ керуенінің құрамында Сребреницада (Босния және Герцеговина) алғаш рет жұмысын бастады. Қаланы Босния сербтерінің әскері қоршауға алған еді және шамамен 60 000 [[босниялықтар]] тұратын бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштері күзететін анклавқа айналды. ШД қоршауда қалған бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсететін жалғыз ұйым болды, сондықтан елден қуылып кетуден қорқып, геноцидті ашық айыптамады (дегенмен, басқа ұйымдардың кіру мүмкіндігінің шектелгенін айыптады). 1995 жылы Босния сербтерінің әскері қаланы басып алған кезде, ШД бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды. 40 000 [[босниялықтар]] бейбіт тұрғыны депортацияланды, шамамен 7 000-ы жаппай өлім жазасына атылды.<ref>{{cite web |year=2000 |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Srebrenica five years on |work=MSF |accessdate=11 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035659/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] cim2fovcxj8mjins4y4iqc2ghcgnsy6 3630838 3630837 2026-07-17T05:41:14Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3630838 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. === 1971 жылғы құрылым === Төтенше медициналық және хирургиялық араласу тобы 1971 жылы Биафрада жұмыс істеген француз дәрігерлерімен көмек көрсету және аман қалғандардың құқықтары маңызды екенін атап көрсету мақсатында құрылды. Француздық ''TONUS'' медициналық журналының редакторы Раймонд Борель Шығыс Пәкістанда кем дегенде 625 000 адамның өмірін қиған 1970 жылғы Бхола циклына жауап ретінде «Француз медициналық көмегі» деп аталатын топты құрған болатын. Борель табиғи апаттардан аман қалғандарға көмек көрсету үшін дәрігерлерді жинауды көздеді. 1971 жылғы 22 желтоқсанда әріптестердің осы екі тобы бірлесіп, Шекарасыз дәрігерлер ұйымын құрды. ШД алғашқы миссиясы Никарагуаның астанасы [[Манагуа]] қаласына бағытталды, онда 1972 жылғы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, 10 000-нан 30 000-ға дейін адамның өмірін қиған болатын.<ref>Bortolotti, above, puts the death toll at 10,000. An estimate of 15,000 to 30,000, warning of an inevitable dysentery epidemic, comes from: {{Cite journal|author=Camilo, V|year=1974|title=The Earthquake in Managua|journal=The Lancet|volume=303|issue=7845|pages=25–26|doi=10.1016/s0140-6736(74)93014-1|pmid=4129001}}</ref> Бүгінде төтенше жағдайларға жедел әрекет етуімен танымал бұл ұйым Қызыл Крест көмек көрсету миссиясын бастағаннан кейін үш күн өткен соң жетті. 1974 жылғы 18 және 19 қыркүйекте Фифи дауылы Гондураста жойқын су тасқынын тудырып, мыңдаған адамның өмірін қиды, осыдан кейін ШД өзінің алғашқы ұзақ мерзімді медициналық көмек миссиясын құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |title=Chronologies: Années 70 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=11 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211190505/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |url-status=dead }}</ref> 1975 және 1979 жылдар аралығында, Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, миллиондаған камбоджалықтар [[қызыл кхмерлер]]ден қашу үшін Таиландқа қоныс аударды.<ref name="Dromi_2020">{{cite book|last1=Dromi|first1=Shai M.|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html|title=Above the Fray: The Red Cross and the Making of the Humanitarian NGO Sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|isbn=978-0-226-68010-1|location=Chicago|page=126}}</ref> Бұған жауап ретінде ШД Таиландта өзінің босқындар лагеріне арналған алғашқы миссияларын ұйымдастырды. 1989 жылы Вьетнам әскері Камбоджадан шығарылған кезде, ШД жаппай қырғыннан аман қалғандарға көмектесу және елдің денсаулық сақтау жүйесін қайта қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді көмек миссияларын бастады.<ref>{{cite web |work=msf.org |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Cambodia's second chance |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035654/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=10 January 2006 }}</ref> Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Таиландқа жіберілген бұл миссияларды оның алғашқы әскери миссиясы деп санауға болғанымен, ШД өзінің нағыз соғыс аймағындағы алғашқы миссиясын 1976 жылы өткізді деп есептейді. ШД Ливандағы азаматтық соғыс кезінде осы елдің түрлі қалаларындағы ауруханаларда ота жасауға көмектесіп, тоғыз жыл (1976–1984) бойы еңбек етті, осылайша өзінің бейтараптығымен және оқ астында жұмыс істеуге дайындығымен танымал болды. Соғыс бойы ШД христиан және мұсылман сарбаздарына бірдей көмек көрсетіп, дәл солардың ішінде сол сәтте медициналық көмекке ең көп зәру болған топқа жәрдем берді. 1984 жылы Ливандағы жағдай одан әрі ушығып, гуманитарлық топтардың қауіпсіздігі барынша азайған кезде, ШД өз еріктілерін кері қайтарып алды. ==== Бастапқы негізін қалаушылар ==== Жак Берес, Филипп Берниер, Раймонд Борел, Жан Каброл, Марсель Делкурт, Ксавье Эммануэлли, Паскаль Греллети Босвиль, Жерард Иллиуз, Бернард Кушнер, Жерард Пигеон, Владан Радоман, Макс Рекамье, Луи Шиттли === 1970 жылдары === Клод Малюре 1977 жылы Шекарасыз дәрігерлер ұйымының жаңа президенті болып сайланды, осыдан кейін көп ұзамай ұйымның болашағына қатысты пікірталастар басталды.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=MSF's principles and identity – The challenges ahead |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035852/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archive-date=2 December 2008 |access-date=10 January 2006 }}</ref> Атап айтқанда, үнсіз қалудың орнына өзің көрген зардаптар мен азаптар туралы ашық айтуды білдіретін куәлік ету тұжырымдамасына Малюре мен оның жақтастары қарсы шықты немесе оның маңызын төмендетуге тырысты. Малюре ШД өздері жұмыс істеп жатқан елдердің үкіметтерін сынаудан аулақ болуы керек деп есептеді, Кушнер елдегі халықтың тартқан зардабын құжаттап, оны жариялауды мәселені шешудің ең тиімді жолы деп білді. 1975 жылдан бастап төрт жыл бойы Оңтүстік Вьетнам мен оған көршілес елдерден босқындар жаяу және қайықтармен ағылғаннан кейін, 1979 жылы француз зиялылары Le Monde газетінде босқындарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған «Вьетнамға арналған қайық» атты жобаға үндеу тастады. Бұл жоба ШД мүшелерінің көпшілігі тарапынан қолдау таппаса да, кейбір өкілдері, соның ішінде кейіннен министр болған Бернар Кушнер, Жарық аралы деп аталатын кемені жалдап, дәрігерлермен, журналистермен және фотографтармен бірге [[Оңтүстік Қытай теңізі]]не жүзіп барып, қайықтағы адамдарға медициналық көмек көрсетті. Осы игі істі қолға алған бөлініп шыққан ұйым — Әлем дәрігерлері — кейіннен гуманитарлық араласуды міндет ретінде, әсіресе Франция сияқты Батыс елдерінің міндеті ретінде қарастыру идеясын дамытты.<ref>Richard Seymour, ''The Liberal Defense of Murder'' (London 2008), p. 174.</ref> 2007 жылы ШД өз мәлімдемесінде 30 жылға жуық уақыт бойы ұйым мен Кушнер арасында гуманитарлық мақсатта араласу құқығы және қарулы күштерді қолдану сияқты мәселелерде ашық келіспеушіліктер болғанын нақтылады. Кушнер соңғы нұсқаны қолдайды, ШД барлық саяси, экономикалық және діни биліктен тәуелсіз, бейтарап гуманитарлық іс-қимылды жақтайды.<ref>{{cite web |url=http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification, 22 May 2007 |publisher=Doctorswithoutborders.org |accessdate=3 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927220144/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |archivedate=27 September 2011 }}</ref> === 1980 жылдары === 1982 жылы Малюре мен Рони Брауман қайырымдылық жарналарын тиімдірек жинау үшін пошта арқылы қаражат жинау жүйесін енгізіп, ШД-нің қаржылық тәуелсіздігін арттырды. 1980 жылдары ШД-Франциядан (1971) бөлек басқа да жедел әрекет етуші бөлімдердің құрылуы байқалды: ШД-Бельгия (1980), ШД-Швейцария (1981), ШД-Голландия (1984) және ШД-Испания (1986). ШД-Люксембург 1986 жылы құрылған алғашқы қосымша қолдау көрсету бөлімі болды. 1990 жылдардың басында қолдау көрсету бөлімдерінің басым көпшілігі ашылды: ШД-Грекия (1990), ШД-АҚШ (1990), ШД-Канада (1991), ШД-Жапония (1992), ШД-Ұлыбритания (1993), ШД-Италия (1993), ШД-Аустралия (1994), тағыда Германия, Аустрия, Дания, Швеция, Норвегия және Гонконг бөлімдері ашылды (ШД-Әмірліктер кейінірек құрылды). Малюре мен Брауман ШД-ні кәсібилендіруде маңызды рөл атқарды. 1979 жылғы желтоқсанда [[Ауған соғысы (1979–1989)|Кеңес әскері Ауғанстанға басып кіргеннен]] кейін, [[муджахидтер]]ге медициналық көмек көрсету үшін дереу далалық миссиялар ұйымдастырылды, 1980 жылғы ақпанда ШД қызыл кхмерлерді көпшілік алдында ашық айыптады. 1983–1985 жылдары Эфиопиядағы ашаршылық кезінде ШД 1984 жылы бұл елде тамақтандыру бағдарламаларын құрды, бірақ халықаралық көмекті теріс пайдалану мен мәжбүрлі түрде қоныс аудару фактілерін әшкерелегеннен кейін, 1985 жылы елден қуылды. ШД-нің Эфиопия үкіметін ашық сынауы басқа үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) оларды өздері жариялаған бейтараптық ұстанымынан бас тартты деп айыптауына әкелді және Францияда гуманитарлық этика төңірегіндегі бірқатар пікірталастардың туындауына түрткі болды.<ref>{{cite conference |date=March 2009 |conference=49th Annual Meeting of the [[International Studies Association]] (ISA): Bridging Multiple Divides, EUA |location=San Francisco |last1=Kennedy |first1=Denis |title=Humanitarian NGOs and the Norm of Neutrality: A Community Approach}}</ref><ref>{{cite journal |last=Davey |first=Eleanor |title=Famine, aid, and ideology: the political activism of Médecins Sans Frontières in the 1980s |journal=French Historical Studies |year=2011 |volume=34 |issue=3 |pages=529–58 |doi=10.1215/00161071-1259157}}</ref> Бұл топ 1986 жылғы 10 қазанда Сальвадордың астанасы [[Сан-Сальвадор]] қаласында болған жер сілкінісінен кейін жергілікті халықты таза [[ауыз су]]мен қамтамасыз ету үшін су тазарту жабдықтарын орнатты.<ref name="frchrono80">{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |title=Chronologie: Années 80 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=1 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701233122/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |url-status=dead }}</ref> === 1990 жылдары === 1990 жылы ШД Либериядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен бейбіт тұрғындар мен босқындарға көмек көрсету үшін бұл елге алғаш рет барды.<ref>{{cite web |work=medecinssansfrontieres.com |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |title=Chronologie: Années 90 |language=fr |accessdate=11 January 2006 |archivedate=17 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017165443/http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |url-status=dead }}</ref> 1990 жылдар бойғы толассыз ұрыстар мен Екінші Либерия азаматтық соғысы ШД еріктілерін тамақтандырумен, алғашқы медициналық көмекпен және жаппай вакцинациялаумен белсенді түрде қамтамасыз етуге, әсіресе [[Монровия]]дағы ауруханалар мен тамақтандыру нүктелеріне жасалған шабуылдарға ашық қарсы шығуға мәжбүр етті.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Liberia: War ends, but the crisis continues |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020457/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archivedate=30 September 2007 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> 1991 жылы қатыгездіктердің дәлелдері жиналып жатқан Анфаль науқанынан аман қалған [[Күрдтер|күрд]] босқындарына көмек көрсету үшін далалық миссиялар ұйымдастырылды.<ref>{{cite journal |author=Choo V |year=1993 |title=Forensic evidence of Iraqi atrocities against Kurds |journal=The Lancet |volume=341 |issue=8840 |pages=299–300 |doi=10.1016/0140-6736(93)92641-6|s2cid=54356564 }}</ref> 1991 жылы Сомалиде азаматтық соғыс басталды, оның барысында ШД 1992 жылы БҰҰ-ның бітімгершілік миссиясымен қатар өз далалық миссияларын құрды. БҰҰ 1993 жылға қарай өз операцияларын тоқтатқанына қарамастан, ШД өкілдері бейбіт тұрғындарға арналған емханалар мен ауруханалардың жұмысын жүргізе отырып, көмек көрсету жұмыстарын жалғастыра берді.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Somalia – Saving lives in an abandoned land |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035756/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> ШД Босния соғысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1993 жылы БҰҰ керуенінің құрамында Сребреницада (Босния және Герцеговина) алғаш рет жұмысын бастады. Қаланы Босния сербтерінің әскері қоршауға алған еді және шамамен 60 000 [[босниялықтар]] тұратын бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштері күзететін анклавқа айналды. ШД қоршауда қалған бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсететін жалғыз ұйым болды, сондықтан елден қуылып кетуден қорқып, геноцидті ашық айыптамады (дегенмен, басқа ұйымдардың кіру мүмкіндігінің шектелгенін айыптады). 1995 жылы Босния сербтерінің әскері қаланы басып алған кезде, ШД бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды. 40 000 [[босниялықтар]] бейбіт тұрғыны депортацияланды, шамамен 7 000-ы жаппай өлім жазасына атылды.<ref>{{cite web |year=2000 |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Srebrenica five years on |work=MSF |accessdate=11 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035659/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 }}</ref> ====== '''Руандадағы геноцид''' ====== 1994 жылғы сәуірде Руандадағы геноцид басталған кезде, осы елде жұмыс істеп жатқан кейбір ШД өкілдері өз қауіпсіздігі үшін Халықаралық Қызыл Крест Комитетінің (ХҚКК) медициналық тобының құрамына қосылды. Екі топ та геноцидтің негізгі кезеңі бойы Руанданың астанасы [[Кигали|Кигалидегі]] барлық басты ауруханалардың жұмыс істеп тұруын қамтамасыз ете алды. 1995 жылы ШД басқа да бірнеше көмек ұйымдарымен бірге елден кетуге мәжбүр болды, дегенмен көптеген ШД және ХҚКК еріктілері бейтараптықты барынша маңызды деп санайтын ХҚКК-нің іс-қимыл ережелеріне сәйкес бірлесіп жұмыс істеді. Бұл оқиғалар ұйым ішінде гуманитарлық қызметкерлердің бейтараптығы мен олардың көрген азаптарға куәлік ету рөлі арасындағы тепе-теңдікті сақтау тұжырымдамасы төңірегінде үлкен пікірталас тудырды. Руандадағы миссияның нәтижесінде ШД-нің бейтараптыққа қатысты ұстанымы ХҚКК ұстанымына айтарлықтай жақындады, бұл ұйымның құрылу тарихын ескерсек, өте ерекше бетбұрыс еді. [[Сурет:Mihanda camp.jpg|нобай|1996 жылғы Заирдегі Миханда босқындар лагерінің әуеден түсірілген суреті. Суретте Митумба тауларында орнатылған 500-ден астам шатыр бейнеленген.]] ХҚКК Руандада өз жергілікті қызметкерлерінің 56-сынан, ШД жүзге жуығынан айырылды. Өз тобын елден эвакуациялауды жөн көрген ШД-Франция (жергілікті қызметкерлер қалуға мәжбүр болды) бұл кісі өлтірушілікті айыптап, геноцидті тоқтату үшін француз әскери күштерінің араласуын талап етті. ШД-Франция БАҚ-қа Дәрігерлердің көмегімен геноцидті тоқтату мүмкін емес деген ұранды енгізді, содан кейін бір айға жетпейтін уақыт ішінде даулы Туркуаз операциясы басталды. Бұл әскери араласу тікелей немесе жанама түрде жүз мыңдаған руандалық босқындардың Заир мен Танзанияға қарай ағылуына әкелді (бұл оқиға Ұлы көлдер аймағындағы босқындар дағдарысы деген атпен белгілі), соның салдарынан тырысқақ індеті тарап, аштық пен бейбіт тұрғындардың үлкен топтары арасында жаппай қырғындар орын алды. ШД-Франция бұл аймаққа қайта оралып, Гомадағы босқындарға медициналық көмек көрсетті. Геноцид кезінде ШД, ХҚКК және басқа да көмек көрсету топтарының медициналық қызметтері арасындағы бәсекелестік бұрын-соңды болмаған ең жоғары деңгейге жетті, алайда Руандадағы жағдай гуманитарлық ұйымдардың көмек миссияларына деген көзқарасын түбегейлі өзгертті. Гуманитарлық миссиялардың негізін қалау мақсатында 1994 жылы ХҚКК тарапынан Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы мен апаттар кезінде көмек көрсету бағдарламаларындағы үкіметтік емес ұйымдардың мінез-құлық кодексі жасалды және ШД бұл кодекске қол қойды. Кодекс тек гуманитарлық көмек көрсетуді жақтайды, сонымен қатар топтарды қандай да бір саяси немесе діни мүдделерге қызмет етпеуге және шетелдік үкіметтердің құралы ретінде пайдаланылмауға шақырады. ШД содан бері де үкіметтердің іс-әрекеттерін (мысалы, 1999 жылы [[Шешен Республикасы|Шешен Республикасындағы]] жағдай сияқты) айыптауды қажет деп санағанымен, сол уақыттан бері ешқандай басқа әскери араласуды талап еткен жоқ. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] mpr86v6hvexbip2p00a9pj7zw4bcsf3 3630840 3630838 2026-07-17T05:45:26Z TheNomadEditor 120280 /* Руандадағы геноцид */ 3630840 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. === 1971 жылғы құрылым === Төтенше медициналық және хирургиялық араласу тобы 1971 жылы Биафрада жұмыс істеген француз дәрігерлерімен көмек көрсету және аман қалғандардың құқықтары маңызды екенін атап көрсету мақсатында құрылды. Француздық ''TONUS'' медициналық журналының редакторы Раймонд Борель Шығыс Пәкістанда кем дегенде 625 000 адамның өмірін қиған 1970 жылғы Бхола циклына жауап ретінде «Француз медициналық көмегі» деп аталатын топты құрған болатын. Борель табиғи апаттардан аман қалғандарға көмек көрсету үшін дәрігерлерді жинауды көздеді. 1971 жылғы 22 желтоқсанда әріптестердің осы екі тобы бірлесіп, Шекарасыз дәрігерлер ұйымын құрды. ШД алғашқы миссиясы Никарагуаның астанасы [[Манагуа]] қаласына бағытталды, онда 1972 жылғы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, 10 000-нан 30 000-ға дейін адамның өмірін қиған болатын.<ref>Bortolotti, above, puts the death toll at 10,000. An estimate of 15,000 to 30,000, warning of an inevitable dysentery epidemic, comes from: {{Cite journal|author=Camilo, V|year=1974|title=The Earthquake in Managua|journal=The Lancet|volume=303|issue=7845|pages=25–26|doi=10.1016/s0140-6736(74)93014-1|pmid=4129001}}</ref> Бүгінде төтенше жағдайларға жедел әрекет етуімен танымал бұл ұйым Қызыл Крест көмек көрсету миссиясын бастағаннан кейін үш күн өткен соң жетті. 1974 жылғы 18 және 19 қыркүйекте Фифи дауылы Гондураста жойқын су тасқынын тудырып, мыңдаған адамның өмірін қиды, осыдан кейін ШД өзінің алғашқы ұзақ мерзімді медициналық көмек миссиясын құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |title=Chronologies: Années 70 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=11 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211190505/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |url-status=dead }}</ref> 1975 және 1979 жылдар аралығында, Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, миллиондаған камбоджалықтар [[қызыл кхмерлер]]ден қашу үшін Таиландқа қоныс аударды.<ref name="Dromi_2020">{{cite book|last1=Dromi|first1=Shai M.|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html|title=Above the Fray: The Red Cross and the Making of the Humanitarian NGO Sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|isbn=978-0-226-68010-1|location=Chicago|page=126}}</ref> Бұған жауап ретінде ШД Таиландта өзінің босқындар лагеріне арналған алғашқы миссияларын ұйымдастырды. 1989 жылы Вьетнам әскері Камбоджадан шығарылған кезде, ШД жаппай қырғыннан аман қалғандарға көмектесу және елдің денсаулық сақтау жүйесін қайта қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді көмек миссияларын бастады.<ref>{{cite web |work=msf.org |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Cambodia's second chance |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035654/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=10 January 2006 }}</ref> Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Таиландқа жіберілген бұл миссияларды оның алғашқы әскери миссиясы деп санауға болғанымен, ШД өзінің нағыз соғыс аймағындағы алғашқы миссиясын 1976 жылы өткізді деп есептейді. ШД Ливандағы азаматтық соғыс кезінде осы елдің түрлі қалаларындағы ауруханаларда ота жасауға көмектесіп, тоғыз жыл (1976–1984) бойы еңбек етті, осылайша өзінің бейтараптығымен және оқ астында жұмыс істеуге дайындығымен танымал болды. Соғыс бойы ШД христиан және мұсылман сарбаздарына бірдей көмек көрсетіп, дәл солардың ішінде сол сәтте медициналық көмекке ең көп зәру болған топқа жәрдем берді. 1984 жылы Ливандағы жағдай одан әрі ушығып, гуманитарлық топтардың қауіпсіздігі барынша азайған кезде, ШД өз еріктілерін кері қайтарып алды. ==== Бастапқы негізін қалаушылар ==== Жак Берес, Филипп Берниер, Раймонд Борел, Жан Каброл, Марсель Делкурт, Ксавье Эммануэлли, Паскаль Греллети Босвиль, Жерард Иллиуз, Бернард Кушнер, Жерард Пигеон, Владан Радоман, Макс Рекамье, Луи Шиттли === 1970 жылдары === Клод Малюре 1977 жылы Шекарасыз дәрігерлер ұйымының жаңа президенті болып сайланды, осыдан кейін көп ұзамай ұйымның болашағына қатысты пікірталастар басталды.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=MSF's principles and identity – The challenges ahead |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035852/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archive-date=2 December 2008 |access-date=10 January 2006 }}</ref> Атап айтқанда, үнсіз қалудың орнына өзің көрген зардаптар мен азаптар туралы ашық айтуды білдіретін куәлік ету тұжырымдамасына Малюре мен оның жақтастары қарсы шықты немесе оның маңызын төмендетуге тырысты. Малюре ШД өздері жұмыс істеп жатқан елдердің үкіметтерін сынаудан аулақ болуы керек деп есептеді, Кушнер елдегі халықтың тартқан зардабын құжаттап, оны жариялауды мәселені шешудің ең тиімді жолы деп білді. 1975 жылдан бастап төрт жыл бойы Оңтүстік Вьетнам мен оған көршілес елдерден босқындар жаяу және қайықтармен ағылғаннан кейін, 1979 жылы француз зиялылары Le Monde газетінде босқындарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған «Вьетнамға арналған қайық» атты жобаға үндеу тастады. Бұл жоба ШД мүшелерінің көпшілігі тарапынан қолдау таппаса да, кейбір өкілдері, соның ішінде кейіннен министр болған Бернар Кушнер, Жарық аралы деп аталатын кемені жалдап, дәрігерлермен, журналистермен және фотографтармен бірге [[Оңтүстік Қытай теңізі]]не жүзіп барып, қайықтағы адамдарға медициналық көмек көрсетті. Осы игі істі қолға алған бөлініп шыққан ұйым — Әлем дәрігерлері — кейіннен гуманитарлық араласуды міндет ретінде, әсіресе Франция сияқты Батыс елдерінің міндеті ретінде қарастыру идеясын дамытты.<ref>Richard Seymour, ''The Liberal Defense of Murder'' (London 2008), p. 174.</ref> 2007 жылы ШД өз мәлімдемесінде 30 жылға жуық уақыт бойы ұйым мен Кушнер арасында гуманитарлық мақсатта араласу құқығы және қарулы күштерді қолдану сияқты мәселелерде ашық келіспеушіліктер болғанын нақтылады. Кушнер соңғы нұсқаны қолдайды, ШД барлық саяси, экономикалық және діни биліктен тәуелсіз, бейтарап гуманитарлық іс-қимылды жақтайды.<ref>{{cite web |url=http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification, 22 May 2007 |publisher=Doctorswithoutborders.org |accessdate=3 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927220144/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |archivedate=27 September 2011 }}</ref> === 1980 жылдары === 1982 жылы Малюре мен Рони Брауман қайырымдылық жарналарын тиімдірек жинау үшін пошта арқылы қаражат жинау жүйесін енгізіп, ШД-нің қаржылық тәуелсіздігін арттырды. 1980 жылдары ШД-Франциядан (1971) бөлек басқа да жедел әрекет етуші бөлімдердің құрылуы байқалды: ШД-Бельгия (1980), ШД-Швейцария (1981), ШД-Голландия (1984) және ШД-Испания (1986). ШД-Люксембург 1986 жылы құрылған алғашқы қосымша қолдау көрсету бөлімі болды. 1990 жылдардың басында қолдау көрсету бөлімдерінің басым көпшілігі ашылды: ШД-Грекия (1990), ШД-АҚШ (1990), ШД-Канада (1991), ШД-Жапония (1992), ШД-Ұлыбритания (1993), ШД-Италия (1993), ШД-Аустралия (1994), тағыда Германия, Аустрия, Дания, Швеция, Норвегия және Гонконг бөлімдері ашылды (ШД-Әмірліктер кейінірек құрылды). Малюре мен Брауман ШД-ні кәсібилендіруде маңызды рөл атқарды. 1979 жылғы желтоқсанда [[Ауған соғысы (1979–1989)|Кеңес әскері Ауғанстанға басып кіргеннен]] кейін, [[муджахидтер]]ге медициналық көмек көрсету үшін дереу далалық миссиялар ұйымдастырылды, 1980 жылғы ақпанда ШД қызыл кхмерлерді көпшілік алдында ашық айыптады. 1983–1985 жылдары Эфиопиядағы ашаршылық кезінде ШД 1984 жылы бұл елде тамақтандыру бағдарламаларын құрды, бірақ халықаралық көмекті теріс пайдалану мен мәжбүрлі түрде қоныс аудару фактілерін әшкерелегеннен кейін, 1985 жылы елден қуылды. ШД-нің Эфиопия үкіметін ашық сынауы басқа үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) оларды өздері жариялаған бейтараптық ұстанымынан бас тартты деп айыптауына әкелді және Францияда гуманитарлық этика төңірегіндегі бірқатар пікірталастардың туындауына түрткі болды.<ref>{{cite conference |date=March 2009 |conference=49th Annual Meeting of the [[International Studies Association]] (ISA): Bridging Multiple Divides, EUA |location=San Francisco |last1=Kennedy |first1=Denis |title=Humanitarian NGOs and the Norm of Neutrality: A Community Approach}}</ref><ref>{{cite journal |last=Davey |first=Eleanor |title=Famine, aid, and ideology: the political activism of Médecins Sans Frontières in the 1980s |journal=French Historical Studies |year=2011 |volume=34 |issue=3 |pages=529–58 |doi=10.1215/00161071-1259157}}</ref> Бұл топ 1986 жылғы 10 қазанда Сальвадордың астанасы [[Сан-Сальвадор]] қаласында болған жер сілкінісінен кейін жергілікті халықты таза [[ауыз су]]мен қамтамасыз ету үшін су тазарту жабдықтарын орнатты.<ref name="frchrono80">{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |title=Chronologie: Années 80 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=1 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701233122/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |url-status=dead }}</ref> === 1990 жылдары === 1990 жылы ШД Либериядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен бейбіт тұрғындар мен босқындарға көмек көрсету үшін бұл елге алғаш рет барды.<ref>{{cite web |work=medecinssansfrontieres.com |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |title=Chronologie: Années 90 |language=fr |accessdate=11 January 2006 |archivedate=17 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017165443/http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |url-status=dead }}</ref> 1990 жылдар бойғы толассыз ұрыстар мен Екінші Либерия азаматтық соғысы ШД еріктілерін тамақтандырумен, алғашқы медициналық көмекпен және жаппай вакцинациялаумен белсенді түрде қамтамасыз етуге, әсіресе [[Монровия]]дағы ауруханалар мен тамақтандыру нүктелеріне жасалған шабуылдарға ашық қарсы шығуға мәжбүр етті.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Liberia: War ends, but the crisis continues |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020457/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archivedate=30 September 2007 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> 1991 жылы қатыгездіктердің дәлелдері жиналып жатқан Анфаль науқанынан аман қалған [[Күрдтер|күрд]] босқындарына көмек көрсету үшін далалық миссиялар ұйымдастырылды.<ref>{{cite journal |author=Choo V |year=1993 |title=Forensic evidence of Iraqi atrocities against Kurds |journal=The Lancet |volume=341 |issue=8840 |pages=299–300 |doi=10.1016/0140-6736(93)92641-6|s2cid=54356564 }}</ref> 1991 жылы Сомалиде азаматтық соғыс басталды, оның барысында ШД 1992 жылы БҰҰ-ның бітімгершілік миссиясымен қатар өз далалық миссияларын құрды. БҰҰ 1993 жылға қарай өз операцияларын тоқтатқанына қарамастан, ШД өкілдері бейбіт тұрғындарға арналған емханалар мен ауруханалардың жұмысын жүргізе отырып, көмек көрсету жұмыстарын жалғастыра берді.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Somalia – Saving lives in an abandoned land |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035756/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> ШД Босния соғысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1993 жылы БҰҰ керуенінің құрамында Сребреницада (Босния және Герцеговина) алғаш рет жұмысын бастады. Қаланы Босния сербтерінің әскері қоршауға алған еді және шамамен 60 000 [[босниялықтар]] тұратын бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштері күзететін анклавқа айналды. ШД қоршауда қалған бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсететін жалғыз ұйым болды, сондықтан елден қуылып кетуден қорқып, геноцидті ашық айыптамады (дегенмен, басқа ұйымдардың кіру мүмкіндігінің шектелгенін айыптады). 1995 жылы Босния сербтерінің әскері қаланы басып алған кезде, ШД бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды. 40 000 [[босниялықтар]] бейбіт тұрғыны депортацияланды, шамамен 7 000-ы жаппай өлім жазасына атылды.<ref>{{cite web |year=2000 |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Srebrenica five years on |work=MSF |accessdate=11 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035659/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 }}</ref> ====== Руандадағы геноцид ====== 1994 жылғы сәуірде Руандадағы геноцид басталған кезде, осы елде жұмыс істеп жатқан кейбір ШД өкілдері өз қауіпсіздігі үшін Халықаралық Қызыл Крест Комитетінің (ХҚКК) медициналық тобының құрамына қосылды. Екі топ та геноцидтің негізгі кезеңі бойы Руанданың астанасы [[Кигали]]дегі барлық басты ауруханалардың жұмыс істеп тұруын қамтамасыз ете алды. 1995 жылы ШД басқа да бірнеше көмек ұйымдарымен бірге елден кетуге мәжбүр болды, дегенмен көптеген ШД және ХҚКК еріктілері бейтараптықты барынша маңызды деп санайтын ХҚКК-нің іс-қимыл ережелеріне сәйкес бірлесіп жұмыс істеді. Бұл оқиғалар ұйым ішінде гуманитарлық қызметкерлердің бейтараптығы мен олардың көрген азаптарға куәлік ету рөлі арасындағы тепе-теңдікті сақтау тұжырымдамасы төңірегінде үлкен пікірталас тудырды. Руандадағы миссияның нәтижесінде ШД-нің бейтараптыққа қатысты ұстанымы ХҚКК ұстанымына айтарлықтай жақындады, бұл ұйымның құрылу тарихын ескерсек, өте ерекше бетбұрыс еді.<ref>{{cite journal |last1=Forsythe |first1=David P. |title=International Humanitarianism in the Contemporary World: Forms and Issues |journal=Human Rights & Human Welfare |date=January 2005 |volume=5 |issue=1 |at=Article 57 |url=https://digitalcommons.du.edu/hrhw/vol5/iss1/57|archivedate=12 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220312222943/https://digitalcommons.du.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1143&context=hrhw |publisher=Josef Korbel School of International Studies |doi=10.56902/HRHW.2005.5.1.57 |doi-access=free }}</ref> [[Сурет:Mihanda camp.jpg|нобай|1996 жылғы Заирдегі Миханда босқындар лагерінің әуеден түсірілген суреті. Суретте Митумба тауларында орнатылған 500-ден астам шатыр бейнеленген.]] ХҚКК Руандада өз жергілікті қызметкерлерінің 56-сынан, ШД жүзге жуығынан айырылды. Өз тобын елден эвакуациялауды жөн көрген ШД-Франция (жергілікті қызметкерлер қалуға мәжбүр болды) бұл кісі өлтірушілікті айыптап, геноцидті тоқтату үшін француз әскери күштерінің араласуын талап етті. ШД-Франция БАҚ-қа Дәрігерлердің көмегімен геноцидті тоқтату мүмкін емес деген ұранды енгізді, содан кейін бір айға жетпейтін уақыт ішінде даулы Туркуаз операциясы басталды.<ref name="hih"/> Бұл әскери араласу тікелей немесе жанама түрде жүз мыңдаған руандалық босқындардың Заир мен Танзанияға қарай ағылуына әкелді (бұл оқиға Ұлы көлдер аймағындағы босқындар дағдарысы деген атпен белгілі), соның салдарынан тырысқақ індеті тарап, аштық пен бейбіт тұрғындардың үлкен топтары арасында жаппай қырғындар орын алды. ШД-Франция бұл аймаққа қайта оралып, Гомадағы босқындарға медициналық көмек көрсетті.<ref>{{cite web |title=One cannot stop a genocide with doctors |language=fr |url=http://www.msf.fr/site/actu.nsf/actus/msfen1994 |archivedate=10 December 2006 |work=MSF-France |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210082737/http://www.msf.fr/site/actu.nsf/actus/msfen1994 |accessdate=7 January 2006 }}</ref> Геноцид кезінде ШД, ХҚКК және басқа да көмек көрсету топтарының медициналық қызметтері арасындағы бәсекелестік бұрын-соңды болмаған ең жоғары деңгейге жетті, алайда Руандадағы жағдай гуманитарлық ұйымдардың көмек миссияларына деген көзқарасын түбегейлі өзгертті.<ref>{{cite web |last=Forsythe |first=David P. |year=1996 |title=The International Committee of the Red Cross and humanitarian assistance – A policy analysis |work=International Review of the Red Cross |url=https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/article/other/57jnav.htm |volume=314 |pages=512–531 }}</ref> Гуманитарлық миссиялардың негізін қалау мақсатында 1994 жылы ХҚКК тарапынан Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы мен апаттар кезінде көмек көрсету бағдарламаларындағы үкіметтік емес ұйымдардың мінез-құлық кодексі жасалды және ШД бұл кодекске қол қойды.<ref>{{cite web|url= http://www.ifrc.org/cgi/pdf_disasters.pl?codeconduct_signatories.pdf |title=Code of Conduct for the ICRC Movement and NGOs in Disaster Relief: List of signatories }} '''ICRC'''. Retrieved 7 January 2006.</ref> Кодекс тек гуманитарлық көмек көрсетуді жақтайды, сонымен қатар топтарды қандай да бір саяси немесе діни мүдделерге қызмет етпеуге және шетелдік үкіметтердің құралы ретінде пайдаланылмауға шақырады.<ref>{{cite web |url=http://www.ifrc.org/publicat/conduct/code.asp |title=Principles of Conduct for The ICRC Movement and NGOs in Disaster Response Programmes |work=ICRC |accessdate=7 January 2006 }}</ref> ШД содан бері де үкіметтердің іс-әрекеттерін (мысалы, 1999 жылы [[Шешен Республикасы]]ндағы жағдай сияқты) айыптауды қажет деп санағанымен,<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/msf/lecture/ |title=Médecins Sans Frontières (James Orbinski) – Nobel Lecture |work=Nobelprize.org |accessdate=7 January 2006 }}</ref> сол уақыттан бері ешқандай басқа әскери араласуды талап еткен жоқ.<ref name="hih">{{cite book |last=Bortolotti |first=Dan |year=2004 |title=Hope in Hell: Inside the World of Doctors Without Borders |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-865-6}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] om2fo1nl1nxul6m0atjgy8umujdx2vu 3630841 3630840 2026-07-17T05:45:56Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3630841 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. === 1971 жылғы құрылым === Төтенше медициналық және хирургиялық араласу тобы 1971 жылы Биафрада жұмыс істеген француз дәрігерлерімен көмек көрсету және аман қалғандардың құқықтары маңызды екенін атап көрсету мақсатында құрылды. Француздық ''TONUS'' медициналық журналының редакторы Раймонд Борель Шығыс Пәкістанда кем дегенде 625 000 адамның өмірін қиған 1970 жылғы Бхола циклына жауап ретінде «Француз медициналық көмегі» деп аталатын топты құрған болатын. Борель табиғи апаттардан аман қалғандарға көмек көрсету үшін дәрігерлерді жинауды көздеді. 1971 жылғы 22 желтоқсанда әріптестердің осы екі тобы бірлесіп, Шекарасыз дәрігерлер ұйымын құрды. ШД алғашқы миссиясы Никарагуаның астанасы [[Манагуа]] қаласына бағытталды, онда 1972 жылғы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратып, 10 000-нан 30 000-ға дейін адамның өмірін қиған болатын.<ref>Bortolotti, above, puts the death toll at 10,000. An estimate of 15,000 to 30,000, warning of an inevitable dysentery epidemic, comes from: {{Cite journal|author=Camilo, V|year=1974|title=The Earthquake in Managua|journal=The Lancet|volume=303|issue=7845|pages=25–26|doi=10.1016/s0140-6736(74)93014-1|pmid=4129001}}</ref> Бүгінде төтенше жағдайларға жедел әрекет етуімен танымал бұл ұйым Қызыл Крест көмек көрсету миссиясын бастағаннан кейін үш күн өткен соң жетті. 1974 жылғы 18 және 19 қыркүйекте Фифи дауылы Гондураста жойқын су тасқынын тудырып, мыңдаған адамның өмірін қиды, осыдан кейін ШД өзінің алғашқы ұзақ мерзімді медициналық көмек миссиясын құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |title=Chronologies: Années 70 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=11 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211190505/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/70 |url-status=dead }}</ref> 1975 және 1979 жылдар аралығында, Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, миллиондаған камбоджалықтар [[қызыл кхмерлер]]ден қашу үшін Таиландқа қоныс аударды.<ref name="Dromi_2020">{{cite book|last1=Dromi|first1=Shai M.|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html|title=Above the Fray: The Red Cross and the Making of the Humanitarian NGO Sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|isbn=978-0-226-68010-1|location=Chicago|page=126}}</ref> Бұған жауап ретінде ШД Таиландта өзінің босқындар лагеріне арналған алғашқы миссияларын ұйымдастырды. 1989 жылы Вьетнам әскері Камбоджадан шығарылған кезде, ШД жаппай қырғыннан аман қалғандарға көмектесу және елдің денсаулық сақтау жүйесін қайта қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді көмек миссияларын бастады.<ref>{{cite web |work=msf.org |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Cambodia's second chance |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035654/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6EAC-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=10 January 2006 }}</ref> Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Таиландқа жіберілген бұл миссияларды оның алғашқы әскери миссиясы деп санауға болғанымен, ШД өзінің нағыз соғыс аймағындағы алғашқы миссиясын 1976 жылы өткізді деп есептейді. ШД Ливандағы азаматтық соғыс кезінде осы елдің түрлі қалаларындағы ауруханаларда ота жасауға көмектесіп, тоғыз жыл (1976–1984) бойы еңбек етті, осылайша өзінің бейтараптығымен және оқ астында жұмыс істеуге дайындығымен танымал болды. Соғыс бойы ШД христиан және мұсылман сарбаздарына бірдей көмек көрсетіп, дәл солардың ішінде сол сәтте медициналық көмекке ең көп зәру болған топқа жәрдем берді. 1984 жылы Ливандағы жағдай одан әрі ушығып, гуманитарлық топтардың қауіпсіздігі барынша азайған кезде, ШД өз еріктілерін кері қайтарып алды. ==== Бастапқы негізін қалаушылар ==== Жак Берес, Филипп Берниер, Раймонд Борел, Жан Каброл, Марсель Делкурт, Ксавье Эммануэлли, Паскаль Греллети Босвиль, Жерард Иллиуз, Бернард Кушнер, Жерард Пигеон, Владан Радоман, Макс Рекамье, Луи Шиттли === 1970 жылдары === Клод Малюре 1977 жылы Шекарасыз дәрігерлер ұйымының жаңа президенті болып сайланды, осыдан кейін көп ұзамай ұйымның болашағына қатысты пікірталастар басталды.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=MSF's principles and identity – The challenges ahead |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035852/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?objectid=F75AB4F5-E018-0C72-093A3A517D56EB33&component=toolkit.article&method=full_html |archive-date=2 December 2008 |access-date=10 January 2006 }}</ref> Атап айтқанда, үнсіз қалудың орнына өзің көрген зардаптар мен азаптар туралы ашық айтуды білдіретін куәлік ету тұжырымдамасына Малюре мен оның жақтастары қарсы шықты немесе оның маңызын төмендетуге тырысты. Малюре ШД өздері жұмыс істеп жатқан елдердің үкіметтерін сынаудан аулақ болуы керек деп есептеді, Кушнер елдегі халықтың тартқан зардабын құжаттап, оны жариялауды мәселені шешудің ең тиімді жолы деп білді. 1975 жылдан бастап төрт жыл бойы Оңтүстік Вьетнам мен оған көршілес елдерден босқындар жаяу және қайықтармен ағылғаннан кейін, 1979 жылы француз зиялылары Le Monde газетінде босқындарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған «Вьетнамға арналған қайық» атты жобаға үндеу тастады. Бұл жоба ШД мүшелерінің көпшілігі тарапынан қолдау таппаса да, кейбір өкілдері, соның ішінде кейіннен министр болған Бернар Кушнер, Жарық аралы деп аталатын кемені жалдап, дәрігерлермен, журналистермен және фотографтармен бірге [[Оңтүстік Қытай теңізі]]не жүзіп барып, қайықтағы адамдарға медициналық көмек көрсетті. Осы игі істі қолға алған бөлініп шыққан ұйым — Әлем дәрігерлері — кейіннен гуманитарлық араласуды міндет ретінде, әсіресе Франция сияқты Батыс елдерінің міндеті ретінде қарастыру идеясын дамытты.<ref>Richard Seymour, ''The Liberal Defense of Murder'' (London 2008), p. 174.</ref> 2007 жылы ШД өз мәлімдемесінде 30 жылға жуық уақыт бойы ұйым мен Кушнер арасында гуманитарлық мақсатта араласу құқығы және қарулы күштерді қолдану сияқты мәселелерде ашық келіспеушіліктер болғанын нақтылады. Кушнер соңғы нұсқаны қолдайды, ШД барлық саяси, экономикалық және діни биліктен тәуелсіз, бейтарап гуманитарлық іс-қимылды жақтайды.<ref>{{cite web |url=http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification, 22 May 2007 |publisher=Doctorswithoutborders.org |accessdate=3 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927220144/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=2053 |archivedate=27 September 2011 }}</ref> === 1980 жылдары === 1982 жылы Малюре мен Рони Брауман қайырымдылық жарналарын тиімдірек жинау үшін пошта арқылы қаражат жинау жүйесін енгізіп, ШД-нің қаржылық тәуелсіздігін арттырды. 1980 жылдары ШД-Франциядан (1971) бөлек басқа да жедел әрекет етуші бөлімдердің құрылуы байқалды: ШД-Бельгия (1980), ШД-Швейцария (1981), ШД-Голландия (1984) және ШД-Испания (1986). ШД-Люксембург 1986 жылы құрылған алғашқы қосымша қолдау көрсету бөлімі болды. 1990 жылдардың басында қолдау көрсету бөлімдерінің басым көпшілігі ашылды: ШД-Грекия (1990), ШД-АҚШ (1990), ШД-Канада (1991), ШД-Жапония (1992), ШД-Ұлыбритания (1993), ШД-Италия (1993), ШД-Аустралия (1994), тағыда Германия, Аустрия, Дания, Швеция, Норвегия және Гонконг бөлімдері ашылды (ШД-Әмірліктер кейінірек құрылды). Малюре мен Брауман ШД-ні кәсібилендіруде маңызды рөл атқарды. 1979 жылғы желтоқсанда [[Ауған соғысы (1979–1989)|Кеңес әскері Ауғанстанға басып кіргеннен]] кейін, [[муджахидтер]]ге медициналық көмек көрсету үшін дереу далалық миссиялар ұйымдастырылды, 1980 жылғы ақпанда ШД қызыл кхмерлерді көпшілік алдында ашық айыптады. 1983–1985 жылдары Эфиопиядағы ашаршылық кезінде ШД 1984 жылы бұл елде тамақтандыру бағдарламаларын құрды, бірақ халықаралық көмекті теріс пайдалану мен мәжбүрлі түрде қоныс аудару фактілерін әшкерелегеннен кейін, 1985 жылы елден қуылды. ШД-нің Эфиопия үкіметін ашық сынауы басқа үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) оларды өздері жариялаған бейтараптық ұстанымынан бас тартты деп айыптауына әкелді және Францияда гуманитарлық этика төңірегіндегі бірқатар пікірталастардың туындауына түрткі болды.<ref>{{cite conference |date=March 2009 |conference=49th Annual Meeting of the [[International Studies Association]] (ISA): Bridging Multiple Divides, EUA |location=San Francisco |last1=Kennedy |first1=Denis |title=Humanitarian NGOs and the Norm of Neutrality: A Community Approach}}</ref><ref>{{cite journal |last=Davey |first=Eleanor |title=Famine, aid, and ideology: the political activism of Médecins Sans Frontières in the 1980s |journal=French Historical Studies |year=2011 |volume=34 |issue=3 |pages=529–58 |doi=10.1215/00161071-1259157}}</ref> Бұл топ 1986 жылғы 10 қазанда Сальвадордың астанасы [[Сан-Сальвадор]] қаласында болған жер сілкінісінен кейін жергілікті халықты таза [[ауыз су]]мен қамтамасыз ету үшін су тазарту жабдықтарын орнатты.<ref name="frchrono80">{{cite web |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |title=Chronologie: Années 80 |language=fr |work=MSF-France |accessdate=10 January 2006 |archivedate=1 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701233122/http://www.medecinssansfrontieres.com/site/site.nsf/pages/80 |url-status=dead }}</ref> === 1990 жылдары === 1990 жылы ШД Либериядағы азаматтық соғыстан зардап шеккен бейбіт тұрғындар мен босқындарға көмек көрсету үшін бұл елге алғаш рет барды.<ref>{{cite web |work=medecinssansfrontieres.com |url=http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |title=Chronologie: Années 90 |language=fr |accessdate=11 January 2006 |archivedate=17 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017165443/http://www.medecinssansfrontieres.com/association/annees90courte |url-status=dead }}</ref> 1990 жылдар бойғы толассыз ұрыстар мен Екінші Либерия азаматтық соғысы ШД еріктілерін тамақтандырумен, алғашқы медициналық көмекпен және жаппай вакцинациялаумен белсенді түрде қамтамасыз етуге, әсіресе [[Монровия]]дағы ауруханалар мен тамақтандыру нүктелеріне жасалған шабуылдарға ашық қарсы шығуға мәжбүр етті.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Liberia: War ends, but the crisis continues |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020457/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=56A60D4D-F779-4B42-B3AB662CA10C85FF&method=full_html |archivedate=30 September 2007 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> 1991 жылы қатыгездіктердің дәлелдері жиналып жатқан Анфаль науқанынан аман қалған [[Күрдтер|күрд]] босқындарына көмек көрсету үшін далалық миссиялар ұйымдастырылды.<ref>{{cite journal |author=Choo V |year=1993 |title=Forensic evidence of Iraqi atrocities against Kurds |journal=The Lancet |volume=341 |issue=8840 |pages=299–300 |doi=10.1016/0140-6736(93)92641-6|s2cid=54356564 }}</ref> 1991 жылы Сомалиде азаматтық соғыс басталды, оның барысында ШД 1992 жылы БҰҰ-ның бітімгершілік миссиясымен қатар өз далалық миссияларын құрды. БҰҰ 1993 жылға қарай өз операцияларын тоқтатқанына қарамастан, ШД өкілдері бейбіт тұрғындарға арналған емханалар мен ауруханалардың жұмысын жүргізе отырып, көмек көрсету жұмыстарын жалғастыра берді.<ref>{{cite web |work=msf.org |title=Somalia – Saving lives in an abandoned land |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035756/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=DE35A225-E018-0C72-0982B97BDC25E821&method=full_html |archivedate=2 December 2008 |accessdate=11 January 2006 }}</ref> ШД Босния соғысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1993 жылы БҰҰ керуенінің құрамында Сребреницада (Босния және Герцеговина) алғаш рет жұмысын бастады. Қаланы Босния сербтерінің әскері қоршауға алған еді және шамамен 60 000 [[босниялықтар]] тұратын бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштері күзететін анклавқа айналды. ШД қоршауда қалған бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсететін жалғыз ұйым болды, сондықтан елден қуылып кетуден қорқып, геноцидті ашық айыптамады (дегенмен, басқа ұйымдардың кіру мүмкіндігінің шектелгенін айыптады). 1995 жылы Босния сербтерінің әскері қаланы басып алған кезде, ШД бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды. 40 000 [[босниялықтар]] бейбіт тұрғыны депортацияланды, шамамен 7 000-ы жаппай өлім жазасына атылды.<ref>{{cite web |year=2000 |url=http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |title=Srebrenica five years on |work=MSF |accessdate=11 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035659/http://www.msf.org/msfinternational/invoke.cfm?component=article&objectid=751B6F1E-B3D6-11D4-B1FA0060084A6370&method=full_html |archivedate=2 December 2008 }}</ref> ====== Руандадағы геноцид ====== 1994 жылғы сәуірде Руандадағы геноцид басталған кезде, осы елде жұмыс істеп жатқан кейбір ШД өкілдері өз қауіпсіздігі үшін Халықаралық Қызыл Крест Комитетінің (ХҚКК) медициналық тобының құрамына қосылды. Екі топ та геноцидтің негізгі кезеңі бойы Руанданың астанасы [[Кигали]]дегі барлық басты ауруханалардың жұмыс істеп тұруын қамтамасыз ете алды. 1995 жылы ШД басқа да бірнеше көмек ұйымдарымен бірге елден кетуге мәжбүр болды, дегенмен көптеген ШД және ХҚКК еріктілері бейтараптықты барынша маңызды деп санайтын ХҚКК-нің іс-қимыл ережелеріне сәйкес бірлесіп жұмыс істеді. Бұл оқиғалар ұйым ішінде гуманитарлық қызметкерлердің бейтараптығы мен олардың көрген азаптарға куәлік ету рөлі арасындағы тепе-теңдікті сақтау тұжырымдамасы төңірегінде үлкен пікірталас тудырды. Руандадағы миссияның нәтижесінде ШД-нің бейтараптыққа қатысты ұстанымы ХҚКК ұстанымына айтарлықтай жақындады, бұл ұйымның құрылу тарихын ескерсек, өте ерекше бетбұрыс еді.<ref>{{cite journal |last1=Forsythe |first1=David P. |title=International Humanitarianism in the Contemporary World: Forms and Issues |journal=Human Rights & Human Welfare |date=January 2005 |volume=5 |issue=1 |at=Article 57 |url=https://digitalcommons.du.edu/hrhw/vol5/iss1/57|archivedate=12 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220312222943/https://digitalcommons.du.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1143&context=hrhw |publisher=Josef Korbel School of International Studies |doi=10.56902/HRHW.2005.5.1.57 |doi-access=free }}</ref> [[Сурет:Mihanda camp.jpg|нобай|1996 жылғы Заирдегі Миханда босқындар лагерінің әуеден түсірілген суреті. Суретте Митумба тауларында орнатылған 500-ден астам шатыр бейнеленген.|202x202 нүкте]] ХҚКК Руандада өз жергілікті қызметкерлерінің 56-сынан, ШД жүзге жуығынан айырылды. Өз тобын елден эвакуациялауды жөн көрген ШД-Франция (жергілікті қызметкерлер қалуға мәжбүр болды) бұл кісі өлтірушілікті айыптап, геноцидті тоқтату үшін француз әскери күштерінің араласуын талап етті. ШД-Франция БАҚ-қа Дәрігерлердің көмегімен геноцидті тоқтату мүмкін емес деген ұранды енгізді, содан кейін бір айға жетпейтін уақыт ішінде даулы Туркуаз операциясы басталды.<ref name="hih"/> Бұл әскери араласу тікелей немесе жанама түрде жүз мыңдаған руандалық босқындардың Заир мен Танзанияға қарай ағылуына әкелді (бұл оқиға Ұлы көлдер аймағындағы босқындар дағдарысы деген атпен белгілі), соның салдарынан тырысқақ індеті тарап, аштық пен бейбіт тұрғындардың үлкен топтары арасында жаппай қырғындар орын алды. ШД-Франция бұл аймаққа қайта оралып, Гомадағы босқындарға медициналық көмек көрсетті.<ref>{{cite web |title=One cannot stop a genocide with doctors |language=fr |url=http://www.msf.fr/site/actu.nsf/actus/msfen1994 |archivedate=10 December 2006 |work=MSF-France |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210082737/http://www.msf.fr/site/actu.nsf/actus/msfen1994 |accessdate=7 January 2006 }}</ref> Геноцид кезінде ШД, ХҚКК және басқа да көмек көрсету топтарының медициналық қызметтері арасындағы бәсекелестік бұрын-соңды болмаған ең жоғары деңгейге жетті, алайда Руандадағы жағдай гуманитарлық ұйымдардың көмек миссияларына деген көзқарасын түбегейлі өзгертті.<ref>{{cite web |last=Forsythe |first=David P. |year=1996 |title=The International Committee of the Red Cross and humanitarian assistance – A policy analysis |work=International Review of the Red Cross |url=https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/article/other/57jnav.htm |volume=314 |pages=512–531 }}</ref> Гуманитарлық миссиялардың негізін қалау мақсатында 1994 жылы ХҚКК тарапынан Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы мен апаттар кезінде көмек көрсету бағдарламаларындағы үкіметтік емес ұйымдардың мінез-құлық кодексі жасалды және ШД бұл кодекске қол қойды.<ref>{{cite web|url= http://www.ifrc.org/cgi/pdf_disasters.pl?codeconduct_signatories.pdf |title=Code of Conduct for the ICRC Movement and NGOs in Disaster Relief: List of signatories }} '''ICRC'''. Retrieved 7 January 2006.</ref> Кодекс тек гуманитарлық көмек көрсетуді жақтайды, сонымен қатар топтарды қандай да бір саяси немесе діни мүдделерге қызмет етпеуге және шетелдік үкіметтердің құралы ретінде пайдаланылмауға шақырады.<ref>{{cite web |url=http://www.ifrc.org/publicat/conduct/code.asp |title=Principles of Conduct for The ICRC Movement and NGOs in Disaster Response Programmes |work=ICRC |accessdate=7 January 2006 }}</ref> ШД содан бері де үкіметтердің іс-әрекеттерін (мысалы, 1999 жылы [[Шешен Республикасы]]ндағы жағдай сияқты) айыптауды қажет деп санағанымен,<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1999/msf/lecture/ |title=Médecins Sans Frontières (James Orbinski) – Nobel Lecture |work=Nobelprize.org |accessdate=7 January 2006 }}</ref> сол уақыттан бері ешқандай басқа әскери араласуды талап еткен жоқ.<ref name="hih">{{cite book |last=Bortolotti |first=Dan |year=2004 |title=Hope in Hell: Inside the World of Doctors Without Borders |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-865-6}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] g77ct1au55bqcssh78plxih8ynfuzsl 0 782526 3630587 3617347 2026-07-16T14:41:32Z Alisahib2001 96228 3630587 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Bozdağ Film |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Жеке компания]] |biржадағы листингі = |қызметі = [[Кино]], [[Телевизия]] өндірісі |құрылды = [[2016 жыл]] |құрушы = [[Мехмет Боздаг]] (Mehmet Bozdağ) |орналасуы = {{TUR}}, [[Ыстанбұл]], Бейкоз |басты адамдары = Мехмет Боздаг (Басқарма төрағасы) |саласы = [[Медиа]], [[Кинематограф]] |өнімі = Көркем фильмдер, телехикаялар, деректі фильмдер |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://bozdagfilm.com.tr |Ортаққор = }} '''Bozdağ Film''' — 2016 жылы түрік сценарисі, продюсері әрі режиссері [[Мехмет Боздаг]]тың бастамасымен құрылған түрік медиа және [[киностудия|кинокомпания]]сы. Телехикая, көркем фильм, телефильм және деректі фильм жанрларында жобалар шығаратын Bozdağ Film құрылған күннен бастап көптеген түрлі туындыларды өмірге әкелді. Компанияның басқарма төрағасы қызметін танымал продюсер әрі сценарист Мехмет Боздаг атқарады. Киностудия өз саласында аты шыққан режиссерлермен, сценаристермен және актерлермен жұмыс істеумен қатар, кино өндірісінің әртүрлі кезеңдерінде жаңа есімдерге де қолдау көрсетіп, жұмыс істеуге мүмкіндік беріп келеді. Bozdağ Film өз туындылары арқылы көрерменнің жүрегінен орын алып, өшпес із қалдыруды мақсат етеді. Bozdağ Film 140 гектар (дәлірек айтқанда 140 дөнім) аумаққа салынған Түркияның ең үлкен фильм платосы (түсірілім алаңы), кәсіби продакшн, өнер және декор топтары, сондай-ақ көптеген тәуелсіз қызметкерлерімен бірге кино және сериал саласына көшбасшылық етіп келеді. Киностудия «Мехметшік: Құтты жеңіс» (Mehmetçik Kutlu Zafer), «[[Құрылыс Осман|Құрылыс: Осман]]» (Kuruluş Osman), «Боз дала арыстаны: Жәләлиддин» (Bozkır Arslanı Celaleddin), «Дастан» (Destan), «Ал Санжақ» (Al Sancak), «Отты құстар» (Ateş Kuşları), «Кішкентай данышпан: Ибн Сина» (Küçük Dahi: İbn-i Sina), «Бұл бір махаббат» (Bir Sevdadır), «Азиз Махмуд Хүдаи: Махаббат сапары» (Aziz Mahmud Hüdayi: Aşkın Yolculuğu), «Бір замандардағы Стамбул» (Bir Zamanlar İstanbul) және «Құрылыс: Орхан» (Kuruluş Orhan), «Махаббат пен тақ» (Aşk ve Taht) және «Ақылды өнертапқыш Әл-Жазари» (Çılgın Mucit El Ceziri) сияқты ірі жобаларымен сериал индустриясына жаңа серпін берді. Өз саласында халықаралық деңгейдегі көшбасшылардың біріне айналған Bozdağ Film компаниясының соңғы туындыларының бірі «Түріктер келеді: Әділет қылышы» көркем фильмі әлемнің 40 елінде кинотеатрларға шықты. == Туындылары == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Жыл''' || '''Туынды атауы''' || '''Түрі''' |- | 2018-2019 || ''Мехметшік: Кұтты жеңіс'' | rowspan="2"|Телехикая (Сериал) |- | 2019-2025 ||''[[Kuruluş Osman|Құрылыс: Осман]]'' |- | 2020 || ''Түріктер келеді: Әділет қылышы'' |Көркем фильм |- | 2021-2022 || ''Дастан'' |Телехикая (Сериал) |- | 2021-2023 ||''Боз дала арыстаны: Жәләлиддин'' |Телехикая / Интернет сериал |- |2023 |''Ал Санжақ'' | rowspan="2"|Телехикая (Сериал) |- |2023-2024 |''Отты құстар'' |- | 2023- |''Кішкентай данышпан: Ибн Сина'' |Интернет сериал |- | rowspan="2"|2024 |''Бұл бір махаббат'' | rowspan="5"|Телехикая (Сериал) |- |''Азиз Махмуд Хүдаи: Махаббат сапары'' |- |2025 |''Бір замандардағы Стамбул'' |- |2025-2026 |''Құрылыс: Орхан'' |- |Жақында |''Махаббат пен тақ'' |- |Жақында |''Мың бір түн ертегілері'' |Интернет сериал |- |Жақында |''Ақылды өнертапқыш Әл-Жазари'' <br> <ref>{{cite web |url=https://www.tgrthaber.com/medya/tabiinin-el-cezeri-dizisinin-basrolu-belli-oldu-cinar-yener-basrolu-oynayacak-3337469 |title=Tabii’nin El Cezeri dizisinin başrolü belli oldu! Çınar Yener başrolü oynayacak |author=TGRT Haber |website=tgrthaber.com |lang=tr |accessdate=2026-05-23}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.birsenaltuntas.com/dizi/tabiinin-el-cezeri-dizisinin-basrol-oyuncusu-cinar-yener-oldu/73566/ |title=Tabii’nin El Cezeri dizisinin başrol oyuncusu Çınar Yener oldu |author=Birsen Altuntaş |website=birsenaltuntas.com |lang=tr |accessdate=2026-05-23}}</ref> |Интернет сериал |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия кинокомпаниялары]] [[Санат:2016 жылы құрылған компаниялар]] rp5rv98z4grn1qbx2tqd43erdhructv 0 783286 3630718 3630215 2026-07-16T18:16:33Z Мадикино 160593 3630718 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы |Шынайы есімі = Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы |Суреті = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 29.02.1948 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]] <br /> {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданында (Жамбыл облысы)}} |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Уикиқайнар = |Ұлты=[[қазақ]]|Әкесі=Әмірбек Тасқараұлы|Мамандығы=[[инженер]], [[педагог]], [[профессор]], [[экономика]], [[архитектоника]], [[энергетик]]|Белсенді жылдары=[[1970 жыл]]дан|Сурет=Құрманбек Әмірбеков.jpg}} '''Әмірбеков Құрманбек Әмірбекұлы''' ([[29 ақпан]] [[1948 жыл|1948]], [[Өрнек (Жамбыл ауданы)|Өрнек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — қазақстандық [[су шаруашылығы]] саласының [[Маман|маманы]], [[Педагогика|педагог]], [[қоғам қайраткері]]. Су шаруашылығы және [[гидромелиорация]] саласында ұзақ жылдар еңбек еткен. [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]], "Асыл ардагер" медалінің иегері. == Өмірбаяны == [[Дулат]] тайпасының [[Сиқым]] руынан шыққан. Орта мектепті аяқтағаннан кейін Жамбыл гидромелиорация құрылыс институтында білім алып, кейін оқуын жалғастыру мақсатында 1974 жылы [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясына]] жолдамамен оқуға түсті. Академияда су шаруашылығын механикаландыру бағыты бойынша білім алып, инженер-педагог мамандығын меңгерді. Студенттік жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар облысындағы]] [[Ертіс-Қарағанды каналы|Ертіс–Қарағанды каналының]] құрылысына өндірістік тәжірибеден өтіп, ірі [[Гидротехникалық құрылыс|гидротехникалық нысандардың құрылысына]] қатысты. Кейін бұл тәжірибе оның кәсіби қызметінде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар 1970 жылы [[Іле|Іле өзенінің]] бойынан [[Бөгет|бөгет (платина)]] және [[Турбина|гидротурбина]] салуға атсалысқан. Еңбек жолын [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданындағы]] Ванновка гидромелиорация техникумында оқытушы ретінде бастады. Кейін «[[Гидромелиорация]]<nowiki/>» бөлімінің меңгерушісі, директордың оқу-өндірістік практика жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. Осы кезеңде оқу орнының материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа зертханалар ашуға, сумен жабдықтау жүйесін жетілдіруге және студенттердің тәжірибелік даярлығын жақсартуға үлес қосты. 1994–1996 жылдары [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің]] [[Түлкібас ауданы|Түлкібас]] филиалында басшылық қызмет атқарып, техникалық мамандықтардың оқу жоспарлары мен білім беру бағдарламаларын әзірлеуге қатысты. Сонымен қатар білім беру жүйесін дамытуға, ауылдық мектептердің материалдық базасын нығайтуға және жастар тәрбиесіне бағытталған қоғамдық жұмыстармен айналысты. Майлыкент орта мектебінің салынуына бастамашы болып, оның жүзеге асуына атсалысты. [[Сурет:Құрманбек Әмірбеков пен Шәмші Қалдаяқов.jpg|thumb|Құрманбек Әмірбеков пен Шәмші Қалдаяқов]] Құрманбек Әмірбеков ғылым, мәдениет және қоғам қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынаста болған. Ол композиторлар [[Шәмші Қалдаяқов]], [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев|Әлібек Дінішев]]пен араласқан. Қоғам қайраткері Қабыл Әблязовпен, Медицина ғылымдарының докторы Асхан Смайловпен достық қарым-қатынаста болған. Актер [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов|Тұңғышбай Жаманқұловпен]] бастауыш мектепте бірге оқып, қазірде бір бірімен жақын араласады. Сонымен қатар, әдебиеттанушы [[Мекемтас Мырзахметұлы|Мекемтас Мырзахметұлымен]] досы әрі серіктесі болған. Түркияның бұрынғы Мәдениет министрі Намық Кемал Зейбекпен бірге әріптес болған. және филология ғылымдарының докторы Болат Байтанаевпен шығармашылық әрі кәсіби байланыста болған. Ғалым, химия ғылымдарының докторы [[Бәкен Жаңабаев]] оның еңбек жолындағы тәлімгерлерінің бірі болған. Жәнеде, [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] әулиетімен сыйластық қарым-қатынаста. == Марапаттары == *[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Құрметті азамат|«Құрметті азаматы»]] атағы; *Бірнеше мәрте [[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] [[Мәслихат|мәслихатының]] Құрмет Грамоталары; *1980 жылы Министр [[:ru:Тыныбаев,_Абубакир_Алиевич|Тыныбаев Абубакир Алиевичтің]] атынан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ ССР]] [[Су шаруашылығы]] министрлігінің Құрмет грамотасы ([[Алматы|Алматы қаласы]]); *1984 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Су шаруашылығы министрлігі, [[Мәскеу|Мәскеу қаласы]] №547-к бұйрығымен Министр [[:ru:Васильев,_Николай_Фёдорович|Васильев Николай Федоровичтің]] Құрмет грамотасы; *[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] әкімінің бірнеше Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары; *[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округі]] әкімінің Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттары; *ҚР Тәуелсіздігіне 25 жылдығына орай "Ардақты ардагерлер мен билер" атты автобиографиялық энциклопедияның енуі (222 бет); *[[Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданының]] 90 жылдығына орай автобиографиялық энциклопедиялық кітабына енуі (509 бет); *[[Майлыкент ауылдық округі|Майлыкент ауыл округінің]] айтулы азаматтары тізіміне енуі; *"Тұлға тағылымы 100 есім" кітабына енген (53 бет); *"Асыл ардагер ұстаз" медалі; ==Дереккөздер== # Қазақстанның Алтын кітабы. Алматы, 2025. 463-468 беттер. # Әмірбеков Қ.Ә. Өткен күндерде белгі бар. – Түлкібас ауданы. – Шамшырақ баспасы, 2021. – 2 б, 252 бет. f1hbcqsf5cb0tstmizz39ddxnc7wu4a 1 783352 3630593 3629058 2026-07-16T14:47:23Z Nurken 111493 /* Транскрипциясын өзгерту */ Жауап беру 3630593 wikitext text/x-wiki == Транскрипциясын өзгерту == [https://www.instagram.com/p/DaQNpD2F8gd/?img_index=2 QazaqGrammar-дің посты] бойынша, оның тегі "Холан" деп жазылуы тиіс. Әлем чемпионатында да, түсініктемеші оның тегін солай айтқан. Аты, сәйкесінше, "Эрлиң" деп атыла алады. Орыс тілді ресурстарға не үшін сүйеніп жатырмыз? Басқа тіл — басқа транскрипция. [[Қатысушы:Mattennut|Mattennut]] ([[Қатысушы талқылауы:Mattennut|талқылау]]) 04:58, 2026 ж. шілденің 12 (+05) :Қалай сізбен келіссем де, қазақтілді дереккөздің көпшілігі Холан деп жазып кетсе ғана өзгерте аламыз. Уикипедия — жаңа стандарт шығаратын орган емес, ол — дереккөздерде барды сипаттайтын энциклопедия. Өкінішке орай Ислам әлемі сыртындағы қазіргі қазақ тіліндегі есім, жер-су атауларын транскрипциялау стандарты — орысшадан көшіру. Сондықтан да Жорж Уошыңтін демей, Джордж Вашингтон дейміз; Альберт Айнстайн (я Айнштайн) демей, Эйнштейн дейміз. Әзірге дереккөздерде "Эрлиң"-ды да, "Холан"-ды да көп көрмей тұрмын. Жағдай өзгеріп жатса, оған бейімделіп жатармыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 19:47, 2026 ж. шілденің 16 (+05) n4k7up8ql0kpm83b1g0t9aoacjrle4e 10 783355 3630876 3630429 2026-07-17T07:04:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3630876 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> s3t1z2qxsclm9hqm8rt70afxtxqgshx 0 783384 3630980 3629462 2026-07-17T10:32:26Z Нуржамал Абишева 183540 3630980 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген.[https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555] '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * Бірнеше мерекелік және салалық медальдар. == Дереккөздер == [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] h47myw3766t3g8n01ejldgc2pthun2d 3630982 3630980 2026-07-17T10:33:31Z Нуржамал Абишева 183540 /* Дереккөздер */ 3630982 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген.[https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555] '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * Бірнеше мерекелік және салалық медальдар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] r0s1k6g88p3mqtphi29fsubijx9jzbf 3630984 3630982 2026-07-17T10:34:15Z Нуржамал Абишева 183540 /* Ғылыми қызметі */ 3630984 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген. '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * Бірнеше мерекелік және салалық медальдар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] mn4biy3g2jfdrgawz0jjr055tqjwmut 3630999 3630984 2026-07-17T10:51:51Z Нуржамал Абишева 183540 3630999 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген. '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] 1pbj5m0l9lg0ed59zskln6rsddqwt0s 3631009 3630999 2026-07-17T11:01:02Z Нуржамал Абишева 183540 3631009 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген. '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * «Құрмет грамотасы» * Қызылорда облыстық мәслихатының «Алғыс хат» * 2008 жылы «10 жыл Астана» медалі * Қызылорда облысы әкімінің стипендиясы * 2009 жылы «Қызылорда облысына 70 жыл» мерекелік медалі * 2011 жылы «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі * 2016 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» төсбелгісі * ҚР Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің «Құрмет грамотасы» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] 1ojctar72dc6c511kpleg5398ex6g4z 3631015 3631009 2026-07-17T11:08:38Z Нуржамал Абишева 183540 /* Марапаттары */ 3631015 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Жеңіс Сәдуақасұлы|Шындық есімі=|Ені=|Туған күні=19.1.1946|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Қазалы ауданы]], Ұялы ауылы|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Мансабы=ғалым, филолог, педагог|Белсенді жылдары=1964 жылдан бастап|Білімі=[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институты]] (1971)|Мамандығы=филолог|Марапаттары=[[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) <br> ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) <br> «Ана тілі» медалі (2023)}} '''Жеңіс Сәдуақасұлы''' ([[19 қаңтар]] [[1946 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]] Ұялы ауылы) — қазақстандық ғалым, филолог. Филология ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]].<ref>{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/37555|title=Ғалым Жеңіс Сәдуақасұлы – 80 жаста|author=|date=|website=qyzylordatv.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2006). [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Өмірбаяны == * 1971 жылы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген. === Еңбек жолы === * 1964—1967 жж. — Қазалы ауданы «Қызылқұм» сегіз жылдық мектебінде мұғалім; * 1971—1979 жж. — Қызылорда қаласындағы мектептерде директордың орынбасары; * 1979 жылдан бастап — Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарып келеді. == Ғылыми қызметі == Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты — [[қазақ тілі]] білімінің [[морфология]] және [[синтаксис]] салалары. Жеңіс Сәдуақасұлының 100-ден астам ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік еңбектері жарық көрген. '''Негізгі еңбектері:''' * «Қазақ грамматикасы» * «Тауарихтағы жай сөйлемнің түрлері» * «Жай сөйлемнің құрылымдық түрлері» * «Қазақша іс қағаздары» * «Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері» == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі|ҚР Білім беру ісінің үздігі]] (1992) * ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006) * «Ана тілі» медалі (2023) * «Құрмет грамотасы» * Қызылорда облыстық мәслихатының «Алғыс хат» * «10 жыл Астана» медалі (2008) * Қызылорда облысы әкімінің стипендиясы * «Қызылорда облысына 70 жыл» мерекелік медалі (2009) * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі (2011) * ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» төсбелгісі (2016) * ҚР Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің «Құрмет грамотасы» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] ns0aofaqh917lvep8qwpxl4234szu06 0 783408 3630807 3629881 2026-07-17T01:43:03Z Casserium 68287 /* «Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі */ 3630807 wikitext text/x-wiki '''І шақырылымдағы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылдың 23 тамызына жоспарланған. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.<ref>{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}</ref> Бұл сайлау 1991 жылдан бері Қазақстанда өтетін оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайға алғашқы сайлау болмақ. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентінің]] орнын басады. == Алғышарттары == 2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.<ref>{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}</ref> 2026 жылғы 15 наурызда өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.<ref>{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}</ref> Нәтижесінде екі палаталы парламент ([[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}</ref> Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.<ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref> 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.<ref name="election-date-kursiv">{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}</ref> === «Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі === 2026 жылғы 12 маусымда [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының съезінде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылу туралы шешім қабылдады.<ref>{{Cite web|title=Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-12|language=|access-date=2026-06-12}}</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданып, екі партия бір партияға айналды.<ref>{{Cite web|title=AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-14|language=|access-date=2026-06-14}}</ref> === «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы === 2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]<nowiki/>» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title="Ақ жол" партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]<nowiki/>» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.<ref>{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> [[Қазақстан халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан сайлаулары}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]] [[Санат:Қазақстандағы парламенттік сайлау]] [[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]] [[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] 2u5gze0kxjpr4832oiby5580szdp7wf 3630825 3630807 2026-07-17T02:37:44Z Casserium 68287 /* Сайлау науқаны */ 3630825 wikitext text/x-wiki '''І шақырылымдағы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] сайлауы''' 2026 жылдың 23 тамызына жоспарланған. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.<ref>{{Cite web|title=5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/5-jyilga-145-deputat-parlamentte-kuryiltay-turalyi-zandyi-374715/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-20|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай һәм 145 депутат|url=https://juzmedia.kz/news/3586-ku-ryltai-h-m-145-deputat/|website=Juzmedia.kz|date=2026-01-20|accessdate=2026-07-13}}</ref> Бұл сайлау 1991 жылдан бері Қазақстанда өтетін оныншы парламенттік сайлау әрі [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайға алғашқы сайлау болмақ. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентінің]] орнын басады. == Алғышарттары == 2025 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, [[Бір палаталы парламент|бір палаталы]] [[Бір палаталы парламент|парламент]]ке көшуді ұсынды.<ref>{{Cite web|title=Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев|url=https://kaz.tengrinews.kz/news/br-palatalyi-parlament-kuru-turalyi-bastama-kotergm-keled-368791/|last=Калиева|first=Айжан|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2025-09-08|language=|access-date=2026-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?|url=https://www.azattyq.org/a/bir-palataly-parlament-halyqqa-zhaqyndai-ma-alde-bilikke-taueldi-bola-ma/33525395.html|website=[[Азаттық радиосы]]|date=2025-09-09|accessdate=2026-07-13}}</ref> 2026 жылғы 15 наурызда өткен [[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]да бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.<ref>{{Cite web|title=Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады|url=https://qazaqstan.tv/news/224960|author=Асылбек Данияр|website=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]]|date=2026-03-16|accessdate=2026-07-13}}</ref> Нәтижесінде екі палаталы парламент ([[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html|author=Ботагөз Ақиқат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-03-17|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?|url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/38179-zhana-konstitutsiia-1-shildeden-bastap-kazakstannyn-saiasi-zhuiesi-kalai-ozgeredi/|author=Ақлима Болатқызы|website=Ulysmedia.kz|date=2026-03-18|accessdate=2026-07-13}}</ref> Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.<ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079518-ryltay-saylauy-tamyz-ayynda-ted--asymzhomart-toaev-merzmn-zhariyalady.html|author=Айгерим Тарина|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kuryiltay-saylauyi-tamyizda-oted-prezident-372964/|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-04-10|accessdate=2026-07-13}}</ref> 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.<ref name="election-date-kursiv">{{Cite web|title=Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-07-01/quryltaj-sajlauy-23-tamyzda-oetetin-boldy-toqaev-zharlyqqa-qol-qojdy/|last=Өстемір|first=Шадияр|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=1 July 2026|language=kk|access-date=1 July 2026}}</ref> === «Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі === 2026 жылғы 12 маусымда [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының съезінде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылу туралы шешім қабылдады.<ref>{{Cite web|title=Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-12|language=|access-date=2026-06-12}}</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданып, екі партия бір партияға айналды.<ref>{{Cite web|title=AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/|last=|website=Kursiv.media|date=2026-06-14|language=|access-date=2026-06-14}}</ref> === «Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы === 2026 жылғы 13 маусымда «[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]<nowiki/>» партиясының съезінде [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web|title=Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды|url=https://massaget.kz/news/daniya-espaeva-ak-jol-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-136305/|last=|website=Massaget.kz|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title="Ақ жол" партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6082570-a-zhol-partiyasyny-traasy-azat-peruashev-z-klettgn-totatatynyn-zhariyalady.html|last=Сатиева|first=Камшат|website=[[Zakon.kz]]|date=2026-06-13|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> 2026 жылғы 23 маусымда өткен «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]<nowiki/>» партиясының кезектен тыс съезінде [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] сайланды.<ref>{{Cite web|title=Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-23/auyl-partiyasynyng-sezinde-toeragha-auysty/|last=Төленді|first=Ақниет|website=Kursiv Media Kazakhstan|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті|url=https://adyrna.kz/kk/post/1244813|website=Adyrna.kz|date=2026-06-23|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> [[Қазақстан халық партиясы]]ның (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.<ref>{{Cite web|title=Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды|url=https://egemen.kz/article/415945-nursultan-shoqanov-qazaqstan-khalyq-partiyasynynh-toraghasy-bolyp-saylandy|last=Мұқаев|first=Шыңғыс|website=[[Егемен Қазақстан]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ermuhamet-ertsbaev-kyizmetnen-kett-376744/|last=|website=[[Tengrinews.kz]]|date=2026-06-27|language=|access-date=2026-06-29}}</ref> == Сайлау науқаны == === «Әділет» === 2026 жылғы 10 шілдеде «Әділет» партиясының III съезі өтті. Съезде партияның саяси кеңесі мүшелері сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Олар цифрлық мемлекетті дамыту, өңірлерді дамыту, әділетті экономиканы қалыптастыру, әлеуметтік саясат, адами капиталды дамыту, мәдениет саласы және экология мәселелерін көтеріп, ұсыныстар айтты. Партия төрағасы Айбек Дәдебай партияның сайлауалды бағдарламасы ауқымды сараптамалық және қоғамдық жұмыстың нәтижесі екенін атап өтті. Съезд соңында 186 кандидаттан тұратын ауқымды партиялық тізім ұсынылды. Оның құрамына ғылым, білім, бизнес, өнеркәсіп, цифрлық сала, мәдениет, спорт және азаматтық қоғам өкілдері енген. Тізімнің ішінде партия төрағасы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]], президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], кәсіпкер [[Шахмұрат Мүтәліп]] пен Андрей Лаврентьев, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, парламенттің экс-депутаттары, бұрынғы «Аманат» партиясының басшылық құрамы бар.<ref>{{Cite web|title=«Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті|url=https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy|last=|website=[[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының ресми сайты|date=2026-07-10|language=|access-date=2026-07-17}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан сайлаулары}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі]] [[Санат:Қазақстандағы парламенттік сайлау]] [[Санат:Қазақстандағы 2026 жыл]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы сайлау]] [[Санат:Азиядағы 2026 жылғы тамыз]] [[Санат:23 тамыздағы оқиғалар]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] r3cqx1pk7j5r252q0x4lp8yl78yy2y5 3 783491 3631022 3630476 2026-07-17T11:27:49Z VKOEM 183499 /* Макала */ жаңа бөлім 3631022 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=VKOEM}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 14:58, 2026 ж. шілденің 16 (+05) == Макала == Сәлеметсіз бе! Мақаланың қаралымдағы (черновик) нұсқасын жариялауға дайындығын тексеріп бере аласыз ба? [[Қатысушы:VKOEM|VKOEM]] ([[Қатысушы талқылауы:VKOEM|талқылау]]) 16:27, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 5zq8hammttv0jj7sp55gbzn35s3sxpe 3631024 3631022 2026-07-17T11:28:27Z VKOEM 183499 /* Мақала */ жаңа бөлім 3631024 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=VKOEM}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 14:58, 2026 ж. шілденің 16 (+05) == Макала == Сәлеметсіз бе! Мақаланың қаралымдағы (черновик) нұсқасын жариялауға дайындығын тексеріп бере аласыз ба? [[Қатысушы:VKOEM|VKOEM]] ([[Қатысушы талқылауы:VKOEM|талқылау]]) 16:27, 2026 ж. шілденің 17 (+05) == Мақала == Мақаланы барлығына көрінетіндей қалай жасауға болады? [[Қатысушы:VKOEM|VKOEM]] ([[Қатысушы талқылауы:VKOEM|талқылау]]) 16:28, 2026 ж. шілденің 17 (+05) bx7x3kx18i2zdrw2kct1i45iv05529o 3631025 3631024 2026-07-17T11:29:27Z VKOEM 183499 /* Макала */ 3631025 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=VKOEM}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 14:58, 2026 ж. шілденің 16 (+05) == Мақала == Сәлеметсіз бе! Мақаланың қаралымдағы (черновик) нұсқасын жариялауға дайындығын тексеріп бере аласыз ба? [[Қатысушы:VKOEM|VKOEM]] ([[Қатысушы талқылауы:VKOEM|талқылау]]) 16:27, 2026 ж. шілденің 17 (+05) == Мақала == Мақаланы барлығына көрінетіндей қалай жасауға болады? [[Қатысушы:VKOEM|VKOEM]] ([[Қатысушы талқылауы:VKOEM|талқылау]]) 16:28, 2026 ж. шілденің 17 (+05) c6kb14eb03nfff0wgo4bdjzswyv6o5b 3 783497 3630577 2026-07-16T13:27:19Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630577 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=GeniusElephant678}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 18:27, 2026 ж. шілденің 16 (+05) dyxldlc440kqtp6ustlnwtfnrp360hm 0 783498 3630619 2026-07-16T15:17:22Z Дауткулова Ақмарал 158647 Жаңа бетте: Жетітөбе — [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]]ндағы [[құдық]]. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Атау [[аналитикалық тәсіл]] арқылы жасалған. Атау жеті (сан есім) және төбе (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «жеті төбелі жерден қазылған құ... 3630619 wikitext text/x-wiki Жетітөбе — [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]]ндағы [[құдық]]. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Атау [[аналитикалық тәсіл]] арқылы жасалған. Атау жеті (сан есім) және төбе (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «жеті төбелі жерден қазылған құдық».<ref>{{кітап|авторы= Б.Ә.Көшімова |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғыстау өңірі жер-су атауларының түсіндірме сөздігі. |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Нұрлы әлем"|жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=238|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Маңғыстау облысы]] mo8fwyhdmy63irpkbs4wtk5p3053s8z 3630623 3630619 2026-07-16T15:20:43Z Дауткулова Ақмарал 158647 /* */ 3630623 wikitext text/x-wiki '''Жетітөбе''' — [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]]ндағы [[құдық]]. == Атаудың сөзжасамдық сипаты == Атау [[аналитикалық тәсіл]] арқылы жасалған. Атау жеті (сан есім) және төбе (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «жеті төбелі жерден қазылған құдық».<ref>{{кітап|авторы= Б.Ә.Көшімова |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғыстау өңірі жер-су атауларының түсіндірме сөздігі. |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Нұрлы әлем"|жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=238|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Маңғыстау облысы]] 4xehi5fpv0mxnoqx74i1t1vvzel2pyc 2 783499 3630630 2026-07-16T15:32:18Z Акмарал Абдрашидовна 179025 Жаңа бетте: Мен, Ақмарал Абдрашидовна Кентау қаласынан Уикипедия қатысушысымын. Қазақ Уикипедиясын дамытуға белсенді қатысуға ниеттімін. 3630630 wikitext text/x-wiki Мен, Ақмарал Абдрашидовна Кентау қаласынан Уикипедия қатысушысымын. Қазақ Уикипедиясын дамытуға белсенді қатысуға ниеттімін. on099ousgdjl74yif8bur3o52w2trlg 0 783500 3630666 2026-07-16T16:17:06Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Tyl]] бетін [[Scratch]] бетіне жылжытты 3630666 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Scratch]] fqo61eblqdcg920lxb5oe0tw0p9vmk8 0 783501 3630667 2026-07-16T16:36:23Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: {{Фильм |атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |шынайы атауы = {{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}} |суреті = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |режиссері = Сердар А... 3630667 wikitext text/x-wiki {{Фильм |атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |шынайы атауы = {{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}} |суреті = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |режиссері = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |сценарий авторы = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |басты рөлдерде = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |операторы = Селахаттин Санджаклы |композиторы = Гёкхан Кырдар |кинокомпания = Pana Film |дистрибьюторы = |ұзақтығы = 122 мин |бюджеті = 14 млн $ |түсімі = 27,9 млн $ |елі = {{TUR}} |тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]], [[Араб тілі|арабша]], [[Күрд тілі|күрдше]] |жылы = [[2006 жыл]] |премьерасы = 31 қаңтар 2006 |алдыңғы фильм = |келесі фильм = Қасқырлар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 5dpv2w7zeqv2ho6c7f1nzhsmv2e8h4c 3630668 3630667 2026-07-16T16:37:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630668 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Қасқырлар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Қасқырлар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} {{Фильм |атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |шынайы атауы = {{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}} |суреті = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |режиссері = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |сценарий авторы = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |басты рөлдерде = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |операторы = Селахаттин Санджаклы |композиторы = Гёкхан Кырдар |кинокомпания = Pana Film |дистрибьюторы = |ұзақтығы = 122 мин |бюджеті = 14 млн $ |түсімі = 27,9 млн $ |елі = {{TUR}} |тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]], [[Араб тілі|арабша]], [[Күрд тілі|күрдше]] |жылы = [[2006 жыл]] |премьерасы = 31 қаңтар 2006 |алдыңғы фильм = |келесі фильм = Қасқырлар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 1ujelfrt0r08h90dit0ig7sosxycyi9 3630669 3630668 2026-07-16T16:38:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630669 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Қасқырлар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Қасқырлар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] h5ykq0f8zp4v06dmuhlc231qk01as76 3630671 3630669 2026-07-16T16:38:34Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630671 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] tb5ozevy5zg2gl7tqzxi7jdjfhjg7sq 3630672 3630671 2026-07-16T16:38:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630672 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] b2u4pb7aflm0txardfienqj9a6hb28v 3630673 3630672 2026-07-16T16:39:09Z Sagzhan 29953 3630673 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] q36nqs5hrrx0sdnplvwhpzkywb45zxt 3630674 3630673 2026-07-16T16:39:45Z Sagzhan 29953 3630674 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін Иракқа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 78o9m8ejsfg5jrivb7qcmoazpfqcbro 3630675 3630674 2026-07-16T16:40:27Z Sagzhan 29953 3630675 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы 2006 жылдың 31 қаңтарында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың 4 шілдесінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 4vr6cjsvynof1h321d1vlpg0txjcc78 3630676 3630675 2026-07-16T16:42:56Z Sagzhan 29953 3630676 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті Полат Алемдарға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 4dpzm8yhddb8ebg3f58g7aesgup6lun 3630677 3630676 2026-07-16T16:44:09Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630677 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] rktirekzdrftepvpcixx5xzbvj3zqd5 3630678 3630677 2026-07-16T16:46:42Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630678 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] emasvmei5hfqzlzevngd9w4r50dza6w 3630679 3630678 2026-07-16T16:46:55Z Sagzhan 29953 /* Рөлдерде */ 3630679 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] e6ruxeqfjjmtokanl3hu41x5ozlpzz2 3630680 3630679 2026-07-16T16:48:06Z Sagzhan 29953 /* Дереккөздер */ 3630680 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түркия фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 1r6m3doezcyowd3gu8xile9jb5d3qpy 3630681 3630680 2026-07-16T16:48:48Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түркия фильмдері|Түркия фильмдері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630681 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] 7xylt8wrjpoidd83ovk66mdyls8vt92 3630682 3630681 2026-07-16T16:49:16Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері|Түркия атыс-шабыс фильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630682 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:2006 жылдың фильмдері]] [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] agv6ulf0h2y0dlhtr9vc6y9zkdyy2rc 3630683 3630682 2026-07-16T16:50:00Z Sagzhan 29953 «[[Санат:2006 жылдың фильмдері|2006 жылдың фильмдері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630683 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] e7jbgow2uro07rje7f4v1m0fre15vdu 3630684 3630683 2026-07-16T16:50:19Z Sagzhan 29953 «[[Санат:2006 жылғы фильмдер|2006 жылғы фильмдер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630684 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. 4 шілдеде американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 97sghnrlpml4l3crjh5n4oxk6af32qi 3630687 3630684 2026-07-16T16:55:20Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630687 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі Ирактың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] sisfbclctjxjx1mumijl7mus4kc8311 3630688 3630687 2026-07-16T16:55:39Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630688 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, [[лейтенант]] Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 1pqngcoz68dng1j9b3fdzjc73d9fb7b 3630689 3630688 2026-07-16T16:56:13Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630689 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі визиті деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 1g1njgtj0g84xruvtznn77uh16ywrda 3630690 3630689 2026-07-16T16:57:16Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630690 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] e41ljvm8ipyuhhbzj4entuwksk99n8t 3630691 3630690 2026-07-16T16:58:14Z Sagzhan 29953 3630691 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар Лопус |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 8jnimgkx3j9x68li40767cpkyo66a8h 3630693 3630691 2026-07-16T16:58:30Z Sagzhan 29953 3630693 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = Гёкхан Кырдар Лопус |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = [[Pana Film]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 88iko1se2ishcxmi4tti6xisut6v9v6 3630694 3630693 2026-07-16T16:58:46Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630694 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = [[Гёкхан Кырдар Лопус]] |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = [[Pana Film]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] 9ye6yt4qpzlk283x43j6crijms5f83u 3630695 3630694 2026-07-16T16:59:23Z Sagzhan 29953 3630695 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = [[Гёкхан Кырдар Лопус]] |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = [[Pana Film]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Сердар Акардың америкалық әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] m7xm0mux5w2thu4exuzj8goqj6beofr 3630696 3630695 2026-07-16T16:59:55Z Sagzhan 29953 3630696 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = [[Гёкхан Кырдар Лопус]] |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = [[Pana Film]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Сердар Акардың [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. Түрік сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] e8conugm19usu3hmr9dj6yxa8dzew56 3630697 3630696 2026-07-16T17:00:32Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3630697 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Ирак |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Irak |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Сердар Акар]], Садуллах Шентүрк |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Мехмет Джанполат, Хасан Качан |Сазгері = [[Гёкхан Кырдар Лопус]] |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Қап оқиғасы») |Сценарийші = Өмер Лүтфи Мете, Раджи Шашмаз, Сонер Ялчин |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>[[Эрдал Бешикчиоглу]]<br>[[Бергюзар Корель]]<br>[[Гюркан Уйгун]]<br>[[Кенан Чобан]] |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = [[Pana Film]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 122 мин |Бюджеті = 14 млн $ |Түсім = 27,9 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2006 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Көкжалдар мекені: Террор |imdb_id = 0493264 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Iraq }} '''«Көкжалдар мекені: Ирак»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Irak}}) — [[2006 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Сердар Акардың [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] әскерилерден кек алу үшін [[Ирак]]қа аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі.<ref name="pana_official">Kurtlar Vadisi Irak (2006) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2006.</ref> Фильмнің әлемдік премьерасы [[2006 жыл]]дың [[31 қаңтар]]ында өтті. Туынды нақты тарихи оқиғаға негізделген: [[2003 жыл]]дың [[4 шілде]]сінде АҚШ қарулы күштерінің бөлімшесі Ирак аумағындағы бар-жоғы 11 адамнан тұратын құпия түрік әскери базасына басып кірген болатын.<ref name="hood_event">The "Hood Event" (Çuval Olayı) between US and Turkish military in Iraq. BBC News, 2003.</ref><ref name="hurriyet_news">Kurtlar Vadisi Irak gişe rekorları kırıyor. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref> == Сюжеті == Фильм шынайы оқиғаларға негізделген. [[4 шілде]]де американдық әскерлердің бөлімшесі [[Ирак]]тың солтүстігіндегі құпия түрік базасына басып кіреді. [[Түріктер|Түрік]] сарбаздары бұл әрекетті одақтастардың достық ниеттегі келісі деп ойлағанымен, жағдай мүлдем басқаша өрбиді. Аймақта өз үстемдігін орнатқысы келген американдықтар сол күні 11 түрік солдатының басына қап кигізіп, жергілікті тұрғындардың көзінше олардың ар-намысы мен абыройын аяққа басып, депортациялайды.<ref name="sabah_review">Kurtlar Vadisi Irak sinema eleştirisi ve Çuval Olayı. Sabah Gazetesi, 2006.</ref> Түрік бөлімшесінің басшысы, лейтенант Сүлейман Аслан бұл қорлыққа шыдай алмай, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол өлім алдындағы хатында өзінің ескі досы, түрік барлау қызметінің тәжірибелі агенті [[Полат Алемдар]]ға аманат қалдырады. Досының соңғы өсиетін орындауды парыз санаған Полат оның абыройын төгіп, өлімге итермелеген адамдарды табу үшін Солтүстік Иракқа аттанады.<ref name="milliyet_box">Kurtlar Vadisi Irak bütçe ve hasılat analizi. Milliyet Ekonomi, 2006.</ref> Ол жерге жеткенде, жаңа американдық биліктің есептерінде айтылатын жағдай мен аймақтағы шынайы көріністің мүлдем бөлек екенін көріп, қатты таңғалады. Сүлейманның қорлық көруіне және аймақтағы басқа да көптеген адамзатқа қарсы қылмыстарға басты кінәлі — американдық арнайы бөлімшелердің қолбасшысы Сэм Уильям Маршалл болып шығады.<ref name="dw_critics">Turkish film "Valley of the Wolves: Iraq" triggers political debate. Deutsche Welle, 2006.</ref> Ирак топырағында Полаттың жолы Маршаллдың кезекті құрбандарының бірі — Лейла есімді жас қызбен түйіседі. Әділдік пен кек іздеген олар өз мақсаттарына жету үшін соңына дейін баруға дайын.<ref name="imdb_data">Valley of the Wolves: Iraq (2006) – Box Office and Cast Information. IMDb ID 0493264.</ref> == Рөлдерде == {| class="wikitable sortable" |- ! Актер !! Рөлі |- | [[Неджати Шашмаз]] || Полат Алемдар |- | [[Гюркан Уйгун]] || Мемати Баш |- | [[Кенан Чобан]] || Абдулхей Чобан |- | [[Эрхан Уфак]] || Гюллю Эрхан |- | [[Бергюзар Корель]] || Лейла |- | [[Билли Зейн]] || Сэм Уильям Маршалл |- | [[Диего Серрано]] || Данте, Сэмнің көмекшісі |- | [[Гэри Бьюзи]] || дәрігер, ағза саудагері |- | [[Спенсер Гаррет]] || Джордж Балтимор, журналист |- | [[Тито Ортис]] || американдық командир |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|url=http://www.stripes.com/news/troops-are-urged-to-avoid-theaters-with-turkish-film-1.44624|title=Troops are urged to avoid theaters with Turkish film|author=Murray, Ben|date=2006-02-07|publisher=[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4700154.stm|title=Turkish rush to embrace anti-US film |author=Rainsford, Sarah|date=2006-02-10|publisher=[[BBC News]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=https://www.nytimes.com/2006/02/14/international/europe/14turk.html|title=If You Want a Film to Fly, Make Americans the Heavies |author=Arsu, Sebnem|date=2006-02-14|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} * {{cite web|url=http://variety.com/2006/film/reviews/valley-of-the-wolves-iraq-1200518276/|title=Review: «Valley of the Wolves: Iraq»|author=Elley, Derek|date=2006-02-20|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-07-03}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы фильмдер]] pi2xlvfs39qxzefpjg1syndfq2lzg05 14 783502 3630685 2026-07-16T16:51:07Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: [[Санат:Түрік тілі]] 3630685 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрік тілі]] 1eb0ggdleweplp0i0t91gnu8xlcjnn9 14 783503 3630686 2026-07-16T16:53:18Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша атыс-шабыс фильмдер]] 3630686 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша атыс-шабыс фильмдер]] fg3ffn1vjhg6fynklp00a1alxgam7ph 0 783504 3630698 2026-07-16T17:05:44Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсе... 3630698 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «Көкжалдар мекені» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «Көкжалдар мекені: Ирак» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2s56r4l01kveej264dtzyiktq084t0g 3630699 3630698 2026-07-16T17:07:59Z Sagzhan 29953 3630699 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «Көкжалдар мекені» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «Көкжалдар мекені: Ирак» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} n0wc1gzvx63v1sxedefr406kgmopskg 3630700 3630699 2026-07-16T17:08:14Z Sagzhan 29953 3630700 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, режиссер Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «Көкжалдар мекені» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «Көкжалдар мекені: Ирак» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cl8b7dlm7pdb22t03cdhxp2vm9i264z 3630701 3630700 2026-07-16T17:08:39Z Sagzhan 29953 3630701 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «Көкжалдар мекені» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «Көкжалдар мекені: Ирак» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} flxhvj4zuq8n8yxhr7hqwsvui4jomzh 3630702 3630701 2026-07-16T17:09:36Z Sagzhan 29953 3630702 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «Көкжалдар мекені» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fkaum9nk9uia1gav5zsy57rc5s0xvld 3630703 3630702 2026-07-16T17:10:03Z Sagzhan 29953 3630703 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда Палестина туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3eg0eslnuy4v0e9mtuad5lkl891721f 3630704 3630703 2026-07-16T17:10:31Z Sagzhan 29953 /* Өндірісі */ 3630704 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары Ливан, Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3a3e8i7b8tuhhp71pec7nbv7kiytz1r 3630705 3630704 2026-07-16T17:11:14Z Sagzhan 29953 /* Өндірісі */ 3630705 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], Сирия, Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2sxuman5x33jc6mpyc0e7xvl0y77wfg 3630706 3630705 2026-07-16T17:11:33Z Sagzhan 29953 /* Өндірісі */ 3630706 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], Болгария және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7fqafkmt12u7b1xlxgykbcv7fu4zjj8 3630707 3630706 2026-07-16T17:11:52Z Sagzhan 29953 /* Өндірісі */ 3630707 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және Түркияның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sgc5vh4oeflbgpr5l9x452hoikavijy 3630708 3630707 2026-07-16T17:12:15Z Sagzhan 29953 /* Өндірісі */ 3630708 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 82bbzlog6v9i3c9phhcklw27ek43tol 3630709 3630708 2026-07-16T17:13:02Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер|Түрік тіліндегі фильмдер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630709 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] qw5o9i7rmlkz4cvyg6u4huvcslvoym5 3630710 3630709 2026-07-16T17:13:16Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері|Түркия атыс-шабыс фильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630710 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін Палестинаға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] ehg6wfcacp9jy3471abjlcvqui4wljv 3630711 3630710 2026-07-16T17:14:36Z Sagzhan 29953 3630711 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін [[Палестина]]ға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «Көкжалдар мекені: Гладиатор» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] nvr8pt1hypi5yfyldp87s6790ii469r 3630712 3630711 2026-07-16T17:15:08Z Sagzhan 29953 3630712 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін [[Палестина]]ға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «[[Көкжалдар мекені: Гладиатор]]» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] tbz07ur70pt08soe61c7pz2c7ac7mv7 3630714 3630712 2026-07-16T17:17:23Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630714 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін [[Палестина]]ға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2011 жылдың 27 қаңтарында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «[[Көкжалдар мекені: Гладиатор]]» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] 37oz1r2l796apq26hhcy9kkwxy9ryqy 3630715 3630714 2026-07-16T17:17:54Z Sagzhan 29953 3630715 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көкжалдар мекені: Палестина |Шынайы атауы = Kurtlar Vadisi: Filistin |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]] |Режиссёрі = Зүбейр Шашмаз |Продюсері = [[Раджи Шашмаз]], Неджати Шашмаз |Сазгері = Гёкхан Кырдар |Қоюшы суретші = |Негізі = Нақты тарихи оқиға («Газа жағалауындағы қақтығыс») |Сценарийші = Раджи Шашмаз, Бахадыр Өзденер, Джүнейт Айсән |Актерлер = [[Неджати Шашмаз]]<br>Гүркан Уйгун<br>Кенан Чобан<br>Нур Феттахоглу |Операторы = Селахаттин Санджаклы |Компания = Pana Film |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 105 мин |Бюджеті = 20 млн $ |Түсім = 14,4 млн $ |Мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[Түрік тілі|түрікше]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Жыл = [[2011 жыл]] |Алдыңғы фильм = Көкжалдар мекені: Гладиатор |Келесі фильм = |imdb_id = 1572235 |Сайты = |Ортаққор = Valley of the Wolves: Palestine }} '''«Көкжалдар мекені: Палестина»''' ({{lang-tr|Kurtlar Vadisi: Filistin}}) — [[2011 жыл]]ы жарыққа шыққан, [[режиссёр]] Зүбейр Шашмаздың Газа жағалауындағы қақтығыс кезінде бейбіт халықтың өліміне жауапты болған израильдік әскери қолбасшының көзін жою үшін [[Палестина]]ға аттанған түрік арнайы жасақтары туралы түсірген көркем фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы [[2011 жыл]]дың [[27 қаңтар]]ында, Халықаралық Холокост құрбандарын еске алу күнінде өтті. Бұл туынды негізіне аттас телехикая алынған «[[Көкжалдар мекені]]» медиафраншизасының бір бөлігі болып табылады. Ол «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]» (2006) және «[[Көкжалдар мекені: Гладиатор]]» (2008) фильмдерінің сиквелі (жалғасы) болып есептеледі.<ref name="pana_palestine">Kurtlar Vadisi Filistin (2011) – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> Фильм үлкен пікірталас тудырды, өйткені көптеген батыстық және еуропалық киносыншылар бұл туындыны антисемиттік сипатта деп бағалады.<ref name="dw_palestine_critic">Turkish film "Valley of the Wolves: Palestine" faces criticism in Europe. Deutsche Welle, 2011.</ref> == Өндірісі == «Pana Film» компаниясы бастапқыда [[Палестина]] туралы жеке фильм түсіруді жоспарлап, дайындық жұмыстарын бастап қойған болатын. Алайда [[2010 жыл]]дың 31 мамырында Газа жағалауында ірі әскери қақтығыс («Мави Мармара» оқиғасы) орын алды. Осыған байланысты дайын тұрған сценарий айтарлықтай өзгертіліп, сюжеттің орталық желісіне израильдік әскерилердің шабуылы енгізілді.<ref name="todays_zaman">Valley of the Wolves: Palestine script revised after Gaza flotilla raid. Today's Zaman, 2010.</ref> Режиссер Зүбейр Шашмаз бұл туралы: «Бұл фильм „Мави Мармара“ үшін кек алу мақсатында түсірілген жоқ, біздің басты мақсатымыз — Палестина халқының күнделікті өмірде қандай қиындықтарды бастан кешіріп жатқанын көрсету», — деп мәлімдеді.<ref name="director_interview">Zübeyr Şaşmaz talks about the main purpose of Kurtlar Vadisi Filistin. Sabah Sinema, 2011.</ref> Ал сценарий авторы Бахадыр Өзденер: «Бұнымен біз адамзаттың ар-ожданына үн тастаймыз. Біздің жалғыз қалауымыз — әлемдегі ең үлкен ашық түрмеде, адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп жатқан жазықсыз әрі жәбір көрген палестиналықтардың бостандыққа қол жеткізуі», — деп толықтырды.<ref name="sabah_press">Pana Film basın açıklaması: Filistin halkının çığlığı. Sabah Gazetesi, 2010.</ref> Фильмнің бюджеті 20 миллион долларға бағаланды, бұл оны түрік кинематографиясы тарихындағы ең қымбат фильмдердің біріне айналдырды.<ref name="milliyet_budget">Kurtlar Vadisi Filistin bütçesiyle Türk sinema tarihine geçti. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> Түсірілім жұмыстары 2010 жылдың жазында Адана мен Тарсус қалаларында 11 апта бойы жалғасып, оған 400 адамнан тұратын шығармашылық топ қатысты.<ref name="hurriyet_production">Kurtlar Vadisi Filistin çekimleri Adana ve Tarsus'ta tamamlandı. Hürriyet Gazetesi, 2010.</ref> «Pana Film» өкілдерінің айтуынша, түсірілім орындары [[Ливан]], [[Сирия]], [[Болгария]] және [[Түркия]]ның 20 провинциясында жүргізілген арнайы зерттеулерден кейін таңдалған. Іріктеу критерийлері ретінде «аймақтардың тарихи астары, көшелері мен мәдени ұқсастығы» неге алынды. Журналист Бүнъямин Көселінің мәліметінше, кейбір күрделі сахналарды түсіру үшін Тарсустағы Шехит Керим ауданына 3000-ға жуық жанкүйер әрі бұқаралық сахна актерлері әкелінген, бұл қала өңіріндегі саудагерлердің кәсібіне үлкен оң әсерін тигізді. Кейінірек, зертханалық өңдеу кезінде таспаның (пленканың) кейбір бөліктері күйіп кеткендіктен, бірнеше көріністерді қайтадан ауқымды түрде түсіруге тура келді.<ref name="nomad_media">Bünyamin Köseli report on Tarsus film set and production challenges. Zaman Newspaper, 2011.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түрік тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Түркия атыс-шабыс фильмдері]] 4esb4hm6fyfrs1ia02n0gkc85lob14p 10 783505 3630717 2026-07-16T18:00:41Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-07-17|POTD 2026-07-17]]: filename only 3630717 wikitext text/x-wiki Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> kyj53bwjkovbsso3sovta3fwzfe1alo 3 783506 3630720 2026-07-16T18:21:29Z Ternarius 17489 Ternarius [[Қатысушы талқылауы:HarkssGMT3]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Saigaev]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/HarkssGMT3|HarkssGMT3]]" to "[[Special:CentralAuth/Saigaev|Saigaev]]" 3630720 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Saigaev]] jg325leb7o7enrvuy4jyt3zbomz294e 0 783507 3630729 2026-07-16T19:21:49Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = министр | Қазақша есімі = Сергей Корецкий | Шынайы есімі = {{lang-uk|Сергій Корецький}} | Суреті = Корецький Сергій.webp | Сурет ені = | Атауы = Корецкий, 2025 жыл | Титулы = 20-Украина премьер-ми... 3630729 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = министр | Қазақша есімі = Сергей Корецкий | Шынайы есімі = {{lang-uk|Сергій Корецький}} | Суреті = Корецький Сергій.webp | Сурет ені = | Атауы = Корецкий, 2025 жыл | Титулы = 20-[[Украина премьер-министрі]] | Ту = Flag of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = 16 шілде 2026 жылдан бері | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] | Ізашары = [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Нафтогаз Украина]]ның төрағасы | Ту_2 = Naftogaz Group EN.png | Ту2_2 = Naftogaz Group EN.png | Басқара бастады_2 = 14 мамыр 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 16 шілде 2026 | Туған күні = 14.3.1978 | Туған жері = {{туғанжері|Луцк|Луцкіде}}, [[Волынь облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = {{ublist |[[Луцк ұлттық техникалық университеті]] |[[Ивано-Франковск мұнай және газ ұлттық техникалық университеті]] |[[«Киев-Могила академиясы» ұлттық университеті]] }} | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = {{hlist|Саясаткер|кәсіпкер|менеджер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serhii Koretskyi | Марапаттары = }} '''Сергей Фёдорович Корецкий''' ({{lang-uk|Сергій Федорович Корецький}}; [[14 наурыз]] [[1978 жыл|1978]], [[Луцк]]) — [[украина]]лық мемлекеттік қайраткер және кәсіпкер, 2026 жылғы шілдеден бергі [[Украина премьер-министрі]]. Бұрын Корецкий [[Украиналық Нафтогаз]]ға басшылық еткен. == Өмірбаяны == === Білімі === Корецкий [[Луцк ұлттық техникалық университеті]]нде «автомобильдер және автомобиль шаруашылығы» (2001) және «кәсіпкерлік экономикасы» (2005) мамандықтары бойынша білім алды және [[Ивано-Франковск мұнай және газ ұлттық техникалық университеті]]нде «мұнай және газ өндірісін» оқыды.<ref>{{Cite web |url=https://biz.nv.ua/ukr/markets/direktor-ukrnafti-koreckiy-stav-golovoyu-pravlinnya-naftogazu-nv-biznes-diznavsya-podrobici-50510017.html |title=Директор Укрнафти Корецький став головою правління Нафтогазу — NV Бізнес дізнався подробиці |publisher=NV |date=2025-04-29 |accessdate=2025-05-19 |language=uk}}</ref> 2019 жылы ол [[Киев-Могила академиясы]]ның {{iw|Киев-Могила бизнес-мектебі|бизнес-мектебіндегі|uk|Києво-Могилянська бізнес-школа}} Executive MBA бағдарламасын бітірді. === Кәсіпкерлік мансабы === Корецкий 2025 жылғы 14 мамырдан 2026 жылғы 16 шілдеге дейін [[Нафтогаз Украина]]ның төрағасы болды. === Украина премьер-министрі === [[Верховна Рада]]ның 289 депутаты Корецкийді [[Украина премьер-министрі]] лауазымына тағайындады.<ref>{{cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-koretskyy-rada-pryznachennya-premyer/33804789.html |title=Рада підтримала призначення Корецького прем’єром |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-17}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Корецкий, Сергей Фёдорович}} [[Санат:Луцк ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Киев-Могила академиясы түлектері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина кәсіпкерлері]] [[Санат:Украина премьер-министрлері]] d21vw0sdhcavtll5lfhkus3na1uxrnu 0 783508 3630730 2026-07-16T19:24:17Z Nurken 111493 «[[Сергей Фёдорович Корецкий]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3630730 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Сергей Фёдорович Корецкий]] mvbfnn4olky0cd7hbehcdcvm0lfahmk 14 783509 3630735 2026-07-16T19:34:56Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Луцк тұлғалары| ]] [[Санат:Украина қалалары бойынша тұлғалар|Луцк]] [[Санат:Луцк ауданында туғандар|Луцк]] 3630735 wikitext text/x-wiki [[Санат:Луцк тұлғалары| ]] [[Санат:Украина қалалары бойынша тұлғалар|Луцк]] [[Санат:Луцк ауданында туғандар|Луцк]] 13ony1svqaz5vg2gp4dhcnsdsghfdzi 14 783510 3630736 2026-07-16T19:35:46Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Волынь облысы қалалары бойынша тұлғалар|Луцк]] [[Санат:Луцк]] [[Санат:Луцк ауданы тұлғалары|Луцк]] 3630736 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волынь облысы қалалары бойынша тұлғалар|Луцк]] [[Санат:Луцк]] [[Санат:Луцк ауданы тұлғалары|Луцк]] m2yudm9wif0pny11fryaxv6ven6g9ff 14 783511 3630737 2026-07-16T19:36:26Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Волынь облысы тұлғалары|*]] [[Санат:Украина қалалары бойынша тұлғалар|Волынь]] 3630737 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волынь облысы тұлғалары|*]] [[Санат:Украина қалалары бойынша тұлғалар|Волынь]] 60otijliyy8o5dea26u0oj43k4g05ju 14 783512 3630738 2026-07-16T19:37:10Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина облыстары бойынша тұлғалар|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы]] 3630738 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина облыстары бойынша тұлғалар|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы]] 551ce8bp4gtk54ith52l8sv7smimzr1 14 783513 3630739 2026-07-16T19:38:00Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|Lutsk}} {{Басты мақала}} [[Санат:Волынь облысы елді мекендері санаттары]] 3630739 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Lutsk}} {{Басты мақала}} [[Санат:Волынь облысы елді мекендері санаттары]] 41xxqcznuhqkqukxj3r75u5su8qbpdw 14 783514 3630740 2026-07-16T19:38:48Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина елді мекендері санаттары|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы|*]] 3630740 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина елді мекендері санаттары|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы|*]] 2h8e9dm8jmqaa273r5tqmz8rtefi0du 14 783515 3630741 2026-07-16T19:39:40Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Волынь облысы аудандары бойынша тұлғалар|Луцк ауданы]] [[Санат:Луцк ауданы]] 3630741 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волынь облысы аудандары бойынша тұлғалар|Луцк ауданы]] [[Санат:Луцк ауданы]] ii5ix20j8psz2651z8kks836vwbc3wr 14 783516 3630742 2026-07-16T19:40:23Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Волынь облысы тұлғалары|*]] [[Санат:Украина аудандары бойынша тұлғалар|Волынь]] 3630742 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волынь облысы тұлғалары|*]] [[Санат:Украина аудандары бойынша тұлғалар|Волынь]] mcnyuka4c565mk9jguw5ide9bbtagf2 14 783517 3630743 2026-07-16T19:41:04Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{CatMain}} [[Санат:Волынь облысы аудандары санаттары]] 3630743 wikitext text/x-wiki {{CatMain}} [[Санат:Волынь облысы аудандары санаттары]] fbxbrlxbrogovo7m06lftjf3ekgqxq8 14 783518 3630744 2026-07-16T19:41:35Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина аудандары санаттары|Волынь]] [[Санат:Волынь облысы|*]] 3630744 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина аудандары санаттары|Волынь]] [[Санат:Волынь облысы|*]] oxcn3pb366dbh1g1ex3lw2bp2h1q7zy 14 783519 3630745 2026-07-16T19:42:56Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Волынь облысында туғандар|Луцк ауданы]] [[Санат:Луцк ауданы тұлғалары| ]] 3630745 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волынь облысында туғандар|Луцк ауданы]] [[Санат:Луцк ауданы тұлғалары| ]] fzwfn1ygacxo4sn5ckugvaffblkyu42 14 783520 3630746 2026-07-16T19:43:34Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украинада туғандар|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы тұлғалары| ]] 3630746 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украинада туғандар|Волынь облысы]] [[Санат:Волынь облысы тұлғалары| ]] agj91ufc8jms9y6o4l67ft689grk1c4 14 783521 3630747 2026-07-16T19:44:56Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина министрлері|қорғаныс]] [[Санат:Қорғаныс министрлері|Украина]] [[Санат:Украина әскері]] [[Санат:Украина қорғаныс министрлігі]] 3630747 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина министрлері|қорғаныс]] [[Санат:Қорғаныс министрлері|Украина]] [[Санат:Украина әскері]] [[Санат:Украина қорғаныс министрлігі]] o2jnvh6zkahpd6k6xt9e6eoi03qowkq 3630749 3630747 2026-07-16T19:47:08Z Nurken 111493 3630749 wikitext text/x-wiki {{Catmain|Украина қорғаныс министрлерінің тізімі}} [[Санат:Қорғаныс министрлері|Украина]] [[Санат:Украина министрлері|қорғаныс]] [[Санат:Украина әскерилері| Қорғаныс]] [[Санат:Украина Қорғаныс министрлігі тұлғалары]] [[Санат:Украина жоғарғы саяси басшылығы]] 3gwc46bapam4hh0y8ngbcnt7v37w0nj 14 783522 3630750 2026-07-16T19:47:59Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина Қорғаныс министрлігі|*]] [[Санат:Украина тұлғалары|Қорғаныс министрлігі]] 3630750 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина Қорғаныс министрлігі|*]] [[Санат:Украина тұлғалары|Қорғаныс министрлігі]] prdvrl9uwkljfgqqjh3twrmri0ak2sn 14 783523 3630751 2026-07-16T19:49:08Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{catmain}} {{Commonscat|Ministry of Defence (Ukraine)}} [[Санат:Қорғаныс министрліктері|Украина]] [[Санат:Украина министрліктері|Қорғаныс]] [[Санат:Украина Қарулы күштері]] 3630751 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Ministry of Defence (Ukraine)}} [[Санат:Қорғаныс министрліктері|Украина]] [[Санат:Украина министрліктері|Қорғаныс]] [[Санат:Украина Қарулы күштері]] kv0mbxlymgf3avujr2ngecmtvmmnbaa 14 783524 3630752 2026-07-16T19:50:09Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{catmain}} {{addoncat|Министры Украины}} {{Министерства Украины}} [[Санат:Украина мемлекеттік ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша министрліктер|Украина]] [[Санат:Украина атқарушы билігінің орталық органдары]] 3630752 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{addoncat|Министры Украины}} {{Министерства Украины}} [[Санат:Украина мемлекеттік ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша министрліктер|Украина]] [[Санат:Украина атқарушы билігінің орталық органдары]] 8v6onn936qdxtzev05haleivkwtkqhe 3630753 3630752 2026-07-16T19:50:35Z Nurken 111493 3630753 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{addoncat|Украина министрлері}} {{Украина министрліктері}} [[Санат:Украина мемлекеттік ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша министрліктер|Украина]] [[Санат:Украина атқарушы билігінің орталық органдары]] havn1f7f3azftrmyuwrxt7wb9lj1iwz 14 783525 3630754 2026-07-16T19:51:24Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша мемлекеттік ұйымдар|Украина]] [[Санат:Украина мемлекеттік құрылымы]] 3630754 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина ұйымдары]] [[Санат:Елдер бойынша мемлекеттік ұйымдар|Украина]] [[Санат:Украина мемлекеттік құрылымы]] 81houhecycnuw4q7h46viv0bidfnvrf 14 783526 3630755 2026-07-16T19:52:36Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|Military people of Ukraine}} [[Санат:Елдер бойынша әскерилер|Украина]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Украина тұлғалары]] [[Санат:Украина Қарулы күштері]] 3630755 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Military people of Ukraine}} [[Санат:Елдер бойынша әскерилер|Украина]] [[Санат:Мамандықтары бойынша Украина тұлғалары]] [[Санат:Украина Қарулы күштері]] 59vqzhy2v4d70yrbdywq1vinz6o7hsv 14 783527 3630756 2026-07-16T20:01:46Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Украина министрлері|Цифрлық]] [[Санат:Цифрландыру министрлері|Украина]] 3630756 wikitext text/x-wiki [[Санат:Украина министрлері|Цифрлық]] [[Санат:Цифрландыру министрлері|Украина]] 7iasv14h243visn7rvl2lyidh2wcjcy 14 783528 3630759 2026-07-16T20:08:44Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{main|Украина Верховна радасы IX шақырылымы халық депутаттарының тізімі|Украина Верховна радасының IX шақырылымы}} [[Категория:Депутаты Верховной рады Украины|9]] [[Категория:Политики Украины XXI века]] 3630759 wikitext text/x-wiki {{main|Украина Верховна радасы IX шақырылымы халық депутаттарының тізімі|Украина Верховна радасының IX шақырылымы}} [[Категория:Депутаты Верховной рады Украины|9]] [[Категория:Политики Украины XXI века]] jc1z8zjhvsid5uyv3vldbk4aqgdogrz 3630760 3630759 2026-07-16T20:09:53Z Nurken 111493 3630760 wikitext text/x-wiki {{main|Украина Верховна радасы IX шақырылымы халық депутаттарының тізімі|Украина Верховна радасының IX шақырылымы}} [[Санат:Украина Верховна радасы депутаттары|9]] [[Санат:XXI ғасырдағы Украина саясаткерлері]] g1db9b4irrxnr504fvfv4jsnggw8nrt 3630761 3630760 2026-07-16T20:10:44Z Nurken 111493 3630761 wikitext text/x-wiki {{main|Украина Верховна радасы IX шақырылымы халық депутаттарының тізімі|Украина Верховна радасының IX шақырылымы}} [[Санат:Верховна Рада депутаттары|9]] [[Санат:XXI ғасырдағы Украина саясаткерлері]] 9pl0bwuuoqgbpdjz6k8k5f1xu7zxop3 14 783529 3630762 2026-07-16T20:11:06Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Ғасырлар бойынша ел саясаткерлері}} 3630762 wikitext text/x-wiki {{Ғасырлар бойынша ел саясаткерлері}} 6rtz48dt4cr18vyorqfs3474eit8cfl 3630763 3630762 2026-07-16T20:14:32Z Nurken 111493 3630763 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|21st-century politicians of Ukraine}} [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасырдағы саясаткерлер]] [[Санат:Ғасырлар бойынша Украина саясаткерлері]] [[Санат:XXI ғасырдағы Украина тұлғалары]] qas2n4586jdnmlba53metuujzw2hpv6 3630764 3630763 2026-07-16T20:15:43Z Nurken 111493 3630764 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|21st-century politicians of Ukraine}} [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасыр саясаткерлері]] [[Санат:Ғасырлар бойынша Украина саясаткерлері]] [[Санат:XXI ғасырдағы Украина тұлғалары]] 20zo5e6iktz6apuyzdnnwv3zv2hsy0l 14 783530 3630765 2026-07-16T20:16:16Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|21st-century politicians by country}} [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасыр тұлғалары]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша саясаткерлер]] 3630765 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|21st-century politicians by country}} [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасыр тұлғалары]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша саясаткерлер]] rqtw748icrafafknwp2j6kdrl4wzpi2 14 783531 3630766 2026-07-16T20:17:33Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|People in the 21st century by country}} {{Метасанат}} [[Санат:XXI ғасыр тұлғалары]] [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша тұлғалар]] 3630766 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People in the 21st century by country}} {{Метасанат}} [[Санат:XXI ғасыр тұлғалары]] [[Санат:Елдер бойынша XXI ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша тұлғалар]] ec379stuwa9urczs9zv33rm5eke7xmt 14 783532 3630767 2026-07-16T20:18:18Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|21st century by country}} [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:Елдер бойынша ғасырлар]] 3630767 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|21st century by country}} [[Санат:XXI ғасыр]] [[Санат:Елдер бойынша ғасырлар]] odu50h46reyaalxpfdgh95pbizy4hrg 14 783533 3630768 2026-07-16T20:19:04Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Ғасырлар бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша санаттар]] 3630768 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Ғасырлар бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша санаттар]] bbz511o5wva1an0vl17vggwnci1jdqd 14 783534 3630769 2026-07-16T20:19:55Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Ғасырлар бойынша саясаткерлер|*Елдер]] [[Санат:Елдер бойынша саясаткерлер|*Ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша тұлғалар|*]] 3630769 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғасырлар бойынша саясаткерлер|*Елдер]] [[Санат:Елдер бойынша саясаткерлер|*Ғасыр]] [[Санат:Ғасырлар және елдер бойынша тұлғалар|*]] rhs45dv7oazg2jecwi0luhse0wcrqb4 14 783535 3630770 2026-07-16T20:21:00Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|Politicians by century}} [[Санат:Саясаткерлер|*]] [[Санат:Ғасырлар бойынша саясат|*]] [[Санат:Кәсіп түрлері және ғасырлар бойынша тұлғалар]] 3630770 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Politicians by century}} [[Санат:Саясаткерлер|*]] [[Санат:Ғасырлар бойынша саясат|*]] [[Санат:Кәсіп түрлері және ғасырлар бойынша тұлғалар]] ezeikopmh7pk06y7lt23nbmnivk5luc 14 783536 3630771 2026-07-16T20:21:54Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Санат:Ғасырлар бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Кәсіп түрлері бойынша адамдар|*]] 3630771 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғасырлар бойынша тұлғалар|*]] [[Санат:Кәсіп түрлері бойынша адамдар|*]] 58lutc9e2gj20lfpifx1to22zyqai17 0 783537 3630782 2026-07-17T01:31:04Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = [[Харпут]], [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}... 3630782 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = [[Харпут]], [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актер]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз Түркияның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның Раджи Шашмаз (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 6bj6zv2w0ibdkl70dnv3d5netem5d5i 3630818 3630782 2026-07-17T01:49:34Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3630818 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = [[Харпут]], [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актер]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз Түркияның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 67whkuqv6qsfvws3a08x922blxe5d2d 3630819 3630818 2026-07-17T01:50:00Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3630819 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = [[Харпут]], [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актер]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз [[Түркия]]ның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] qoe56xm76yi8tnh9aoc3gs2tjojis6y 3630820 3630819 2026-07-17T01:50:16Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630820 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = Харпут, [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актер]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз [[Түркия]]ның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 3iy3x4gjoy1t298hmhyzmff09s4x58t 3630821 3630820 2026-07-17T01:50:34Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630821 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = Харпут, [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актёр]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз [[Түркия]]ның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] jj4zng06vudz0tbrtwrbzt343extdjs 3630822 3630821 2026-07-17T01:51:06Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630822 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = Харпут, [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актёр]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мухаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз [[Түркия]]ның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 71wev21qt2zp6t54wf2a32mynw932va 3630823 3630822 2026-07-17T01:51:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630823 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Неджати Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Necati Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Muhammed Necati Şaşmaz |туған күні = 15.12.1971 |туған жері = Харпут, [[Элязыг (провинция)|Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Туризм және қонақүй бизнесі мамандығы |мамандығы = [[Актёр]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Сценарийші|сценарист]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 2003 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = Нагехан Кашыкчы (2012—2021) |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі), Сахила Шашмаз (анасы) |туыстары = [[Раджи Шашмаз]] (інісі), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500259 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Necati Şaşmaz }} '''Мұхаммед Неджати Шашмаз''' ({{lang-tr|Muhammed Necati Şaşmaz}}; [[1971 жыл]]ғы [[15 желтоқсан]]да туған, Харпут, Түркия) — түрік актері, сценарист, продюсер және кәсіпкер. Ол «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) телехикаясындағы басты кейіпкер Полат Алемдар рөлі арқылы кеңінен танымал болды.<ref name="pana_official_actor">Necati Şaşmaz (Polat Alemdar) Biyografisi – Pana Film Resmi Web Sitesi. Arxivтелген 2011.</ref> == Өмірбаяны == Шашмаз [[Түркия]]ның Харпут өңірінде дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin">Necati Şaşmaz'ın kökeni ve aile yapısı üzerine röportaj. Hürriyet Gazetesi, 2006.</ref><ref name="harput_history">Elazığ Harputlu Şaşmaz ailesinin soyağacı ve tarihi. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир және Сахила Шашмаз жұбының ұлы. Оның [[Раджи Шашмаз]] (сценарист, продюсер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді екі ағасы бар. Негізгі мамандығы туризм саласы болып табылатын Шашмаз бастауыш және орта білімді туған жерінде алды. Түркияда университет емтиханынан өте алмаған соң, ол алдымен Канадаға, кейіннен АҚШ-қа аттанды. Америкада 6 жыл бойы тұрып, онда жұмыс істеуге және тұруға рұқсат беретін грин-карта (Green Card) иегері атанды. 1999 жылғы Гөлжүк жер сілкінісінен кейін Күтахья қаласында 28 күндік қысқартылған мерзімді әскери міндетін өтеді. 2001 жылы Түркияға отбасына қыдырып келген ол, кейін кері қайту үшін 2001 жылдың 11 қыркүйегіне ұшақ билетін сатып алады. Алайда АҚШ-та орын алған 11 қыркүйек лаңкестік оқиғаларына байланысты ол мінген ұшақ Америкаға жете алмай, кері қайтуға мәжбүр болады. Осы оқиғадан кейін отбасының қауіпсіздікке алаңдап, Түркияда қалуын өтінген соң, ол Америкаға қайтудан біржола бас тартады. Біраз уақыт Украинада тұрған Неджати Шашмаз кейіннен Түркияға біржола оралады.<ref name="usa_return">Necati Şaşmaz'ın 11 Eylül uçağı ve Amerika günleri. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> == Мансабы == Түркияда өмірін жалғастыруды ұйғарған Неджати Шашмаз Анкара қаласында сақтандыру агенттігін ашады. Көп ұзамай ол ағасы Раджи Шашмаз арқылы танымал режиссер Осман Сынавпен сұхбаттасуға шақырылады. Ол бұл кездесуге тек сценарий жазу ісіне қатысу туралы ұсыныс түсетін шығар деген оймен барады. Алайда Осман Сынав оған: «Біз жаңа үлкен хикая бастағалы жатырмыз, мен сені басты рөлде көріп тұрмын», — деп күтпеген ұсыныс тастайды. Бұл туралы ойлануға уақыт алған Шашмаз, бір айдан соң ұсынысты ресми түрде қабылдайды.<ref>Osman Sınav'ın keşfi: Көкжалдар мекені қалай басталды? Milliyet Sinema, 2005.</ref> Осылайша Неджати Шашмаз өз өмірін түбегейлі өзгерткен «Көкжалдар ,мекені» жобасын бастайды. Актер кейінгі сұхбаттарында бұл рөлден кейін өзінің жеке өмірі қалмағанын айтқан: «Анкараға барсам мені тек өз атыммен атайды, ал Ыстанбұлда бәрі мені Полат деп шақырады», — деп өз әсерін білдірген. 2009 жылы ол елдегі қоғамдық-саяси ақпараттарды тарататын «Yazete» жаңалықтар сайтын ашты.<ref name="yazete_launch">Necati Şaşmaz'ın yeni medya yatırım: Yazete portalı açıldı. Hürriyet Teknoloji, 2009.</ref> 2013 жылы Түркия үкіметі Ыстанбұлдағы Гези паркі оқиғаларына байланысты туындаған мәселелерді шешу мақсатында елдің танымал өнер адамдарынан құралған делегацияны қабылдады. Бұл делегация құрамында Хасан Качан, Хюлья Авшармен бірге Неджати Шашмаз да болды. Кездесуден кейін оның баспасөз өкілдеріне берген ресми мәлімдемесі қоғамда түрлі пікірталастар тудырып, Твиттер (қазіргі X) әлеуметтік желісінде үлкен серпіліс туғызды.<ref name="gezi_park">Gezi Parkı heyeti Başbakanlık kabulü: Necati Şaşmaz'ın açıklamaları. Cumhuriyet Gazetesi, 2013.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1971 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия актерлері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] iujdjvyy47seg5cko4p9y0pqqtm7s80 0 783538 3630783 2026-07-17T01:33:48Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = [[Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қ... 3630783 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = [[Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мармара университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссер]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия сценаристері]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] pj4sqoh3qcww9h149gybutfc0pdn55y 3630784 3630783 2026-07-17T01:34:05Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түркия сценаристері|Түркия сценаристері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3630784 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = [[Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мармара университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссер]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] s37o5xlujrud5s6qa1idlxu043uxg1r 3630785 3630784 2026-07-17T01:34:50Z Sagzhan 29953 3630785 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = [[Элязыг]], {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мармара университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссер]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 023gyz4nkxjd53ks0pagqtu2s9y0lgo 3630786 3630785 2026-07-17T01:35:08Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630786 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мармара университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссер]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] buuw42edgwpkgnhm67zcqodclhr31xk 3630787 3630786 2026-07-17T01:35:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630787 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мармара университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] qkc1gs8aym9sfmxlpndfpp0sbqnkv4b 3630788 3630787 2026-07-17T01:35:47Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630788 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс (кино)|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 5c6ox3xckha1033szejdlh2fc4uy761 3630789 3630788 2026-07-17T01:36:04Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630789 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма (кино)|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] lgf177mdplc7gke4dyox7s7cwpygnw0 3630790 3630789 2026-07-17T01:36:29Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630790 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 79ymd8ifdvou2c7ta8thyqekijdh2zb 3630791 3630790 2026-07-17T01:36:45Z Sagzhan 29953 3630791 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 55ldsui0rg6b18g8tej5qowk28zgw1u 3630792 3630791 2026-07-17T01:36:55Z Sagzhan 29953 3630792 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, Түркия) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] gzg0bj9wusq90csignksbzsl28jp0w9 3630793 3630792 2026-07-17T01:37:11Z Sagzhan 29953 3630793 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік сценарисі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] lxdp9lnl6c6dvslj99tu51hvhns8i3l 3630794 3630793 2026-07-17T01:37:38Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630794 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, кинопродюсері, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 894proatocp77e6gxi0w2vzmu5lkoja 3630795 3630794 2026-07-17T01:37:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630795 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, режиссері және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] kmqdw8c67c6spvfpr8czofvvrawqk5k 3630796 3630795 2026-07-17T01:38:19Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3630796 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] ex1zsta98fpwstcbybpnhok1ug02ddc 3630797 3630796 2026-07-17T01:38:49Z Sagzhan 29953 3630797 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] obxg0lc3yohl2ft2r2g2pcg2xjs1q97 3630798 3630797 2026-07-17T01:39:22Z Sagzhan 29953 3630798 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз Түркияның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] bvypx0px42587b7wc9gpi1jxd618b5r 3630799 3630798 2026-07-17T01:39:43Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3630799 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның Неджати Шашмаз (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] a49wy4a1rc0w4ujgsrzout0d9k5ka4m 3630800 3630799 2026-07-17T01:40:07Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3630800 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Жынды жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] dccqkki65eg7ql9meo1g8swpauhpsz5 3630801 3630800 2026-07-17T01:40:27Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630801 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «Асау жүрек» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 5bse5ieh2i0j1utyvdvn2a9eb2wcyeg 3630802 3630801 2026-07-17T01:40:41Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630802 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер Осман Сынав түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] fpw2qu0ultfri8pmfih1e8mfshrgap5 3630803 3630802 2026-07-17T01:40:57Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630803 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Жынды жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 6ixf5fc3i5eebyjkjh2ej049offhrae 3630804 3630803 2026-07-17T01:41:18Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630804 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «Көкжалдар мекені: Ирак», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 6f9l6zauxflehu5pu2qx5ss4e4lndqh 3630805 3630804 2026-07-17T01:41:39Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630805 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «Көкжалдар мекені: Палестина» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] fr0wuulxtrbrltmixg82mwpzbk0hnvd 3630806 3630805 2026-07-17T01:41:56Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630806 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 4htsg57fdg4251iqp5ey6fk9kqssqlj 3630808 3630806 2026-07-17T01:43:41Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3630808 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Deli Yürek: Bumerang Cehennemi|Дели Юрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Қасқырлар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Қасқырлар мекені: Палестина]]'' |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 6ow8mnq1e0xzvdca1byrnk8sghk39ab 3630809 3630808 2026-07-17T01:44:06Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630809 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Deli Yürek: Bumerang Cehennemi|Дели Юрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Қасқырлар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Қасқырлар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] fqhv2bzx3cvjjtyaiyom4ehosj5pqx7 3630810 3630809 2026-07-17T01:44:49Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630810 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Deli Yürek: Bumerang Cehennemi|Дели Юрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Қасқырлар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Қасқырлар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] iovm9d3kmpgz113yndmnkw89isltpuo 3630811 3630810 2026-07-17T01:45:19Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630811 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Қасқырлар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Қасқырлар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 08nxtch0vksvypsw9ltme21vcx6t24x 3630812 3630811 2026-07-17T01:45:38Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630812 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Қасқырлар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] e4d9bcg9fgcclzd2fty21ef5lmzdi0a 3630813 3630812 2026-07-17T01:45:57Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630813 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Қасқырлар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Көкжалдар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] byfv2ci8p7ls0to8emagfba2vey29a0 3630814 3630813 2026-07-17T01:46:12Z Sagzhan 29953 /* Фильмдер */ 3630814 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Көкжалдар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Көкжалдар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Deli Yürek|Дели Юрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Қасқырлар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] nxeyvkb3affi7jffv5pvseabfstl4of 3630815 3630814 2026-07-17T01:46:55Z Sagzhan 29953 /* Сериалдар */ 3630815 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Көкжалдар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Көкжалдар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Асау жүрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Көкжалдар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Қасқырлар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] mvt9npx4q1zixzjfu3ef9hwkqg85gdd 3630816 3630815 2026-07-17T01:47:14Z Sagzhan 29953 /* Сериалдар */ 3630816 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Көкжалдар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Көкжалдар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Асау жүрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Көкжалдар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Көкжалдар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Қасқырлар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] cguv9i16zonjxl76p6kyly3xr4iczw5 3630817 3630816 2026-07-17T01:47:33Z Sagzhan 29953 /* Сериалдар */ 3630817 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Раджи Шашмаз |шынайы есімі = {{lang-tr|Raci Şaşmaz}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Тайяр Раджи Шашмаз |туған күні = 30.10.1973 |туған жері = Элязыг, {{TUR}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Мәрмәр университеті]] (Радио, теледидар және кино факультеті) |мамандығы = [[Сценарийші]], [[Кинопродюсер|продюсер]], [[Режиссёр]], кәсіпкер |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1998 — қазіргі уақыт |бағыты = [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Драма|драма]], саяси детектив |киностудия = [[Pana Film]] |жұбайы = |серігі = |ата-анасы = Абдулкадир Шашмаз (әкесі) |туыстары = [[Неджати Шашмаз]] (ағасы), Зүбейр Шашмаз (інісі) |отбасы = |марапаттары = |imdb_id = 1500262 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Raci Şaşmaz }} '''Тайяр Раджи Шашмаз''' ({{lang-tr|Tayyar Raci Şaşmaz}}; [[1973 жыл]]ғы [[30 қазан]]да туған, Элязыг, [[Түркия]]) — түрік [[сценарийші]]сі, [[кинопродюсер]]і, [[режиссёр]]і және кәсіпкері. Ол аңызға айналған «[[Көкжалдар мекені]]» (Kurtlar Vadisi) және «Мафия әлемді басқармайды» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) телехикаяларының авторы ретінде кеңінен танымал.<ref name="pana_raci">Raci Şaşmaz Künyesi ve Biyografisi – Pana Film Resmi Sitesi. Arxivтелген 2012.</ref> == Өмірбаяны == Раджи Шашмаз [[Түркия]]ның Элязыг қаласында дүниеге келген, шыққан тегі күрд-заза отбасынан тарайды.<ref name="zaza_origin_raci">Şaşmaz kardeşlerin kökeni: Zaza kültürü ve aile yapısı. Milliyet Haber, 2012.</ref> Ол Абдулкадир Шашмаздың ұлы. Оның [[Неджати Шашмаз]] (актер) және Зүбейр Шашмаз (режиссер) есімді бауырлары бар. Мармара университетінің Радио, теледидар және кино факультетін тәмамдаған. == Мансабы == Телевизия саласындағы алғашқы үлкен қадамын режиссер [[Осман Сынав]] түсірген танымал «[[Асау жүрек]]» (Deli Yürek) хикаясының сценарийін жазудан бастады. 2001 жылы осы жобаның желісімен түсірілген «Асау жүрек: Бумеранг тозағы» (Deli Yürek: Bumerang Cehennemi) атты өзінің алғашқы толықметражды фильмінің сценарийін жазды.<ref name="deli_yurek">Deli Yürek: Bumerang Cehennemi sinema projesi ve senaryo ekibi. Hürriyet Sinema, 2001.</ref> 2003 жылы түрік телевизиясының тарихын өзгерткен «Көкжалдар мекені» (Kurtlar Vadisi) жобасының сценарийін жазуға кірісті. 2004 жылы ол өз алдына жеке «Pana Film» кинокомпаниясын құрып, аталмыш хикаяның тек сценарисі ғана емес, сонымен бірге бас продюсері міндетін де қоса атқарды.<ref name="pana_found">Pana Film'in kuruluşu ve Kurtlar Vadisi'nin yapım süreci. Sabah Gazetesi, 2004.</ref> Ол «Ekmek Teknesi», «Eşref Saati», «Көкжалдар мекені: Террор», «Көкжалдар мекені: Тұзақ» секілді рейтингі жоғары сериалдармен қатар, «Муро: Лағынет атсын ішімдегі адамзатқа деген сүйіспеншілікке», «[[Көкжалдар мекені: Ирак]]», «Көкжалдар мекені: Гладиатор» және «[[Көкжалдар мекені: Палестина]]» сияқты кассалық фильмдердің авторы атанды.<ref name="box_office_tr">Pana Film sinema projeleri gişe hasılat analizleri. Milliyet Ekonomi, 2011.</ref> 2010 жылдан бастап Раджи Шашмаз құрылыс, туризм және өндіріс салаларында ірі инвестициялар жасап, бизнес әлеміне қадам басты. 2015 жылы «Pana Yapı» құрылыс компаниясының негізін қалады. Дәл осы жылы кино әлеміне қайта оралып, хитке айналған «Мафия уақыты» (Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz) драмалық хикаясының сценарисі әрі продюсері болды.<ref name="edho_news">Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ve Raci Şaşmaz'ın dönüşü. Sabah Magazin, 2015.</ref> Алайда 2019 жылы жобадағы қаржылық қиындықтар мен актерлердің еңбекақысын төлей алмау мәселесіне байланысты, сериалды толықтай «ATV İç Yapımlar» медиакомпаниясына өткізіп берді.<ref name="atv_devir">EDHO'nun ATV İç Yapımlara devredilme süreci ve detayları. Sözcü Gazetesi, 2019.</ref> == Фильмографиясы == === Фильмдер === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 2001 || ''[[Асау жүрек: Бумеранг тозағы]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2006 || ''[[Көкжалдар мекені: Ирак]]'' || rowspan="4" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2008 || ''[[Muro: Nalet Olsun İçimdeki İnsan Sevgisine|Муро: Ішімдегі адамға деген сүйіспеншілік құрысын]]'' |- | 2009 || ''[[Көкжалдар мекені: Гладио]]'' |- | 2011 || ''[[Көкжалдар мекені: Палестина]]'' |} === Сериалдар === {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл !! Атауы !! Өндіруші компания !! Қызметі |- | 1998-2002 || ''[[Асау жүрек]]'' || [[Sinegraf]] || Сценарист |- | 2002-2005 || ''[[Ekmek Teknesi]]'' || rowspan="2" | [[Sinegraf]], [[Pana Film]] || Сценарист, Продюсер |- | 2003-2005 || ''[[Көкжалдар мекені]]'' || Сценарист, Продюсер, Қонақ актер |- | 2007 || ''[[Көкжалдар мекені: Террор]]'' || rowspan="3" | [[Pana Film]] || rowspan="4" | Сценарист, Продюсер |- | 2007-2013 || ''[[Көкжалдар мекені: Тұзақ]]'' |- | 2007-2008 || ''[[Eşref Saati]]'' |- | 2015-2019 || ''[[Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz|Бүлікшілер дүниені билемейді]]'' || [[atv]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1973 жылы туғандар]] [[Санат:Түркия продюсерлері]] 1yq7jx9r3fcs2ocqv6vxzdkgjpm9hhm 2 783539 3630829 2026-07-17T03:58:54Z VKOEM 183499 «Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығы» 3630829 wikitext text/x-wiki '''«Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығы» КМКҚ''' Қазақстан Республикасындағы облыстық деңгейдегі ірі музейлердің бірі болып табылады. Музей 1968 жылы Бутаково ауылында мәдениет саласының еңбек сіңірген қайраткері Н.А. Зайцевтің бастамасымен құрылып, 2005 жылы музей-қорық мәртебесін алды. Музей қорында 74 мыңнан астам сақтау бірлігін құрайтын жәдігерлер жинақталған. Жыл сайын музейге 300 мыңнан астам адам келеді.. Музей ғимараттары – тарих және мәдениет ескерткіштері болып табылады. Олардың қатарында 1886 жылы салынған бұрынғы жоғары қалалық бастауыш училище (Бейбітшілік көшесі, 29), 1914 жылы салынған көпес И.М. Кожевниковтің бұрынғы дүкені (М. Горький көшесі, 59), сондай-ақ 1901 жылы ашылған бұрынғы Мариинск әйелдер училищесі (К. Қайсенов көшесі, 67) бар. Бүгінде бұл тарихи ғимараттарда музейдің қазақ және орыс этнографиясына, Шығыс Қазақстан облысында тұратын халықтар мен шағын этникалық топтардың материалдық және рухани мәдениетіне арналған музей экспозициялары мен көрмелері орналасқан. Сонымен қатар музей құрамына Қ. Қайсенов атындағы этнобақ және 2010 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан Солжағалық кешен сияқты нысандар кіреді. Аумағы 120 га болатын Солжағалық кешенге Шығыс Қазақстан облысында тұратын халықтардың 17 қоныс-үйі бар этноауыл, әскери кешен, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген жануарлар мекендейтін хайуанаттар бағы, ботаникалық бақ, Шеберлер қаласы, «Көгілдір көлдер» отбасылық демалыс аймағы, «Жібек жолы» экспозициясы кіреді. Қ. Қайсенов атындағы этнобақ аумағы функционалды аймақтарға бөлінген: этнографиялық аймақ, шағын ботаникалық бақ, ғашықтар аллеясы, ертегілер аллеясы және жас жұбайлар аллеясы. Этнографиялық музейде негізгі бағыттар: қор сақтау, ғылыми-зерттеу, мәдени-ағартушылық, көрме-экспозициялық жұмыс бойынша белсенді жұмыстар жүргізіледі. Дереккөздер: Әлемге ашық музей. Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығы. Ред: Н.А. Зайцев, Ж.Ж. Каирбекова, В.П. Лабецкая. Өскемен: «Шығыс Полиграф» баспаханасы, 2008. 260 б. Рахатова Ж.Т. Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафтық музей-қорығының Солжағалық кешені // Мәдени мұра. 2023. № 4 (103). С. 114-122 https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-cultura-arhiv/press/news/details/640070?utm_source=chatgpt.com&lang=kk Ресми сайт:http://www.vkoem.kz/ Әлеуметтік желілер: https://www.instagram.com/shqoem/<nowiki/>{{Қатысушы зертханасы}} == <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> == jxanoote2cx24jp0tpqln05wqfem1i3 0 783543 3630853 2026-07-17T06:14:55Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''«Мидас» операциясы''' ({{Lang-uk|Операція «Мідас»}}) — Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) мен Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) 2024 жылы бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу амалы. Тергеу Ресейдің басы... 3630853 wikitext text/x-wiki '''«Мидас» операциясы''' ({{Lang-uk|Операція «Мідас»}}) — Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) мен Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) 2024 жылы бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу амалы. Тергеу Ресейдің басып кіруі кезеңіндегі Украинаның энергетика саласындағы ауқымды пара алу фактілеріне қатысты болды.<ref>{{Cite web|title=Операция «Мидас»: разоблачение «масштабной коррупции» в энергетике, и обыск у Миндича. Это связано?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|website=[[Радио «Свобода»]]|date=2025-11-10|accessdate=2025-11-12|lang=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162207/https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|archivedate=2025-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|title=НАБУ обнародовало часть записей по масштабному коррупционному делу в энергетике|lang=uk|website=[[ТСН (телепрограмма, Украина)|ТСН]]|date=2025-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162548/https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|archivedate=2025-11-18|accessdate=2025-11-12}}</ref> 15 айға созылған операция барысында 70-тен астам тінту жүргізіліп, 4 миллион АҚШ доллары тәркіленді<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2025/11/11/8006782/|title=Коррупция в энергетике: НАБУ и САП изъяли уже более $4 млн во время обысков|lang=uk|website=[[Украинская правда]]|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> және айыпталушылардың өзара келіссөздері жазылған 1000 сағатқа жуық аудиожазба алынды.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-ta-galushchenko-nabu-opublikuvalo-audiozapisi-v-mezhah-operaciji-midas-video-50559412.html|title=Операция «Мидас»: НАБУ опубликовало аудиозаписи по делу о коррупции в энергетике — видео|lang=uk|website=NV|access-date=2025-11-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/energy/ukraines-anti-corruption-bureau-says-large-scale-operation-underway-energy-2025-11-10/|title=Ukraine's anti-graft agency alleges $100 million energy kickback scheme|publisher=[[Reuters]]}}</ref> «Мидас» операциясы [[Орыс-украин соғысы]] басталғаннан бергі ең резонансты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеулердің бірі болып саналады.<ref name=":0" /> == Тарихы == === Сотталушылардың телефондарын тыңдау === Істің айыпталушыларын тыңдауды операцияның белгілі бастапқы нүктесі деп санауға болады. Бұған дейін 2024–2025 жылдары, тергеу жарияланғанға дейін, 15 ай бойы осы іске қандай да бір қатысы бар тұлғаларды тыңдау жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде 1000 сағаттық аудиожазба алынды, оның белгілі бір бөлігі «Мидас» операциясының алғашқы күндерінде көпшілікке қолжетімді болып үлгерді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|last=NABU|date=2025-11-10|title=Операція з викриття корупції у сфері енергетики: СХЕМА|url=https://www.youtube.com/watch?v=V2V9SVXL0ek}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-13|lang=uk|title=В операції «Мідас» зʼявляються нові фігуранти і цікаві подробиці. Ми зібрали головне про Міндіча, Чернишова і розмову з Зеленським|url=https://babel.ua/texts/123005-v-operaciji-midas-z-yavlyayutsya-novi-figuranti-i-cikavi-podrobici-mi-zibrali-golovne-pro-mindicha-chernishova-i-rozmovu-z-zelenskim|website=babel.ua}}</ref> === НАБУ өкілеттіктерін шектеу әрекеті === {{Толық мақала|Украинадағы наразылықтар (2025)}} 2025 жылғы 22 шілдеде [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасы]] НАБУ мен САП сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған №12414 заң жобасын қабылдады.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2025/07/22/7522972/|title=Последний генпрокурор с таким количеством полномочий – это Пшонка. Как в вопросе борьбы с коррупцией Украину возвращают во времена Януковича|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|date=2025-07-22|access-date=2025-07-24}}</ref> Үкіметке қарсы наразылықтар толқынынан кейін бұл заң күшін жойды, ведомстволардың тәуелсіздігі қалпына келтірілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|title=Рада приняла закон Зеленского о НАБУ и САП|lang=ru|website=[[РБК-Украина]]|date=2025-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803231712/https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|archive-date=2025-08-03|access-date=2025-07-31}}</ref> Заңның қабылдануының алдында НАБУ қызметкерлерін ұстау және тінту шаралары жүргізілді. Ресей арнайы қызметтерімен сыбайлас болды деген күдікпен детективтер Руслан Магомедрасулов пен Виктор Гусаров ұсталды. Украина Қауіпсіздік қызметі Магомедрасуловтың әкесімен бірге Дағыстанмен техникалық қарасора саудасын ұйымдастыруды жоспарлағанын, бұл Украинаның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы қылмыс болып табылатынын мәлімдеді. УҚҚ жариялаған және Дағыстанмен сауда жасауға дайындықты дәлелдеуі тиіс болған аудиожазбаларда айыпталушылар Өзбекстанмен сауда туралы айтқан, алайда УҚҚ субтитрлерде оны Дағыстан деп көрсеткен.<ref name=":11" /><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/anticorruption/aresht-detektiva-nabu-mahamedrasulova-shabunin-opublikuvav-ochishchene-audio-de-chuti-shcho-mova-jde-pro-uzbekistan-a-ne-dahestan.html|title=Арешт детектива НАБУ Магамедрасулова: Шабунін опублікував очищене аудіо, де чути, що мова йде про Узбекистан, а не Дагестан|lang=uk|website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|accessdate=2025-11-16}}</ref> Кейінірек УҚҚ Магомедрасуловтың «Өмір үшін — Оппозициялық платформа» партиясының бұрынғы депутаты, [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|Ресей ФҚҚ]] агенті Федор Христенкомен байланыста болғанын мәлімдеді; тұжырым бойынша, 2020 жылдан бастап НАБУ «ресейлік ықпалды күшейту» мәселесіне жетекшілік еткен.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1117310-sbu-proti-nabu-za-so-sidat-u-sizo-dvoe-pracivnikiv-buro-ta-batko-odnogo-z-nih/|title=СБУ проти НАБУ: в чому підозрюють Руслана Магамедрасулова|lang=uk|first=Олексій|last=Арунян|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-17|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/1121998-obsuki-u-nabu-apelacijnij-sud-zalisiv-detektiva-magomedrasulova-pid-vartou/|title=Апеляційний суд залишив детектива Магомедрасулова під вартою|lang=uk|first=Марія Патока, Ліля|last=Гончарук|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-23|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/malyuk-rozkriv-detali-rezonansnoyi-spravi-1753210507.html|title=Малюк розкрив деталі резонансної справи топдетектива НАБУ|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ детективі Александр Абакумовтың түсініктемесіне сәйкес, Магомедрасулов «Мидас» операциясы аясындағы тергеуге тікелей жетекшілік еткен.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CecHhStUGsY|title=Міндіч втік / Обшуки у Галущенка / Розслідування НАБУ і САП {{!}} Спецвипуск УП. Чат|last=Українська правда|date=2025-11-10|access-date=2025-11-12}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jpiisj4s86mere15ikvdjq55tb67bcg 3630855 3630853 2026-07-17T06:18:48Z TheNomadEditor 120280 3630855 wikitext text/x-wiki '''«Мидас» операциясы''' ({{Lang-uk|Операція «Мідас»}}) — Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) мен Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) 2024 жылы бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу амалы. Тергеу Ресейдің басып кіруі кезеңіндегі Украинаның энергетика саласындағы ауқымды пара алу фактілеріне қатысты болды.<ref>{{Cite web|title=Операция «Мидас»: разоблачение «масштабной коррупции» в энергетике, и обыск у Миндича. Это связано?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|website=[[Радио «Свобода»]]|date=2025-11-10|accessdate=2025-11-12|lang=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162207/https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|archivedate=2025-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|title=НАБУ обнародовало часть записей по масштабному коррупционному делу в энергетике|lang=uk|website=[[ТСН (телепрограмма, Украина)|ТСН]]|date=2025-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162548/https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|archivedate=2025-11-18|accessdate=2025-11-12}}</ref> 15 айға созылған операция барысында 70-тен астам тінту жүргізіліп, 4 миллион АҚШ доллары тәркіленді<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2025/11/11/8006782/|title=Коррупция в энергетике: НАБУ и САП изъяли уже более $4 млн во время обысков|lang=uk|website=[[Украинская правда]]|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> және айыпталушылардың өзара келіссөздері жазылған 1000 сағатқа жуық аудиожазба алынды.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-ta-galushchenko-nabu-opublikuvalo-audiozapisi-v-mezhah-operaciji-midas-video-50559412.html|title=Операция «Мидас»: НАБУ опубликовало аудиозаписи по делу о коррупции в энергетике — видео|lang=uk|website=NV|access-date=2025-11-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/energy/ukraines-anti-corruption-bureau-says-large-scale-operation-underway-energy-2025-11-10/|title=Ukraine's anti-graft agency alleges $100 million energy kickback scheme|publisher=[[Reuters]]}}</ref> «Мидас» операциясы [[Орыс-украин соғысы]] басталғаннан бергі ең резонансты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеулердің бірі болып саналады.<ref name=":0" /> == Тарихы == === Сотталушылардың телефондарын тыңдау === Істің айыпталушыларын тыңдауды операцияның белгілі бастапқы нүктесі деп санауға болады. Бұған дейін 2024–2025 жылдары, тергеу жарияланғанға дейін, 15 ай бойы осы іске қандай да бір қатысы бар тұлғаларды тыңдау жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде 1000 сағаттық аудиожазба алынды, оның белгілі бір бөлігі «Мидас» операциясының алғашқы күндерінде көпшілікке қолжетімді болып үлгерді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|last=NABU|date=2025-11-10|title=Операція з викриття корупції у сфері енергетики: СХЕМА|url=https://www.youtube.com/watch?v=V2V9SVXL0ek}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-13|lang=uk|title=В операції «Мідас» зʼявляються нові фігуранти і цікаві подробиці. Ми зібрали головне про Міндіча, Чернишова і розмову з Зеленським|url=https://babel.ua/texts/123005-v-operaciji-midas-z-yavlyayutsya-novi-figuranti-i-cikavi-podrobici-mi-zibrali-golovne-pro-mindicha-chernishova-i-rozmovu-z-zelenskim|website=babel.ua}}</ref> === НАБУ өкілеттіктерін шектеу әрекеті === {{Толық мақала|Украинадағы наразылықтар (2025)}} 2025 жылғы 22 шілдеде [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасы]] НАБУ мен САП сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған №12414 заң жобасын қабылдады.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2025/07/22/7522972/|title=Последний генпрокурор с таким количеством полномочий – это Пшонка. Как в вопросе борьбы с коррупцией Украину возвращают во времена Януковича|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|date=2025-07-22|access-date=2025-07-24}}</ref> Үкіметке қарсы наразылықтар толқынынан кейін бұл заң күшін жойды, ведомстволардың тәуелсіздігі қалпына келтірілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|title=Рада приняла закон Зеленского о НАБУ и САП|lang=ru|website=[[РБК-Украина]]|date=2025-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803231712/https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|archive-date=2025-08-03|access-date=2025-07-31}}</ref> Заңның қабылдануының алдында НАБУ қызметкерлерін ұстау және тінту шаралары жүргізілді. Ресей арнайы қызметтерімен сыбайлас болды деген күдікпен детективтер Руслан Магомедрасулов пен Виктор Гусаров ұсталды. Украина Қауіпсіздік қызметі Магомедрасуловтың әкесімен бірге Дағыстанмен техникалық қарасора саудасын ұйымдастыруды жоспарлағанын, бұл Украинаның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы қылмыс болып табылатынын мәлімдеді. УҚҚ жариялаған және Дағыстанмен сауда жасауға дайындықты дәлелдеуі тиіс болған аудиожазбаларда айыпталушылар Өзбекстанмен сауда туралы айтқан, алайда УҚҚ субтитрлерде оны Дағыстан деп көрсеткен.<ref name=":11" /><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/anticorruption/aresht-detektiva-nabu-mahamedrasulova-shabunin-opublikuvav-ochishchene-audio-de-chuti-shcho-mova-jde-pro-uzbekistan-a-ne-dahestan.html|title=Арешт детектива НАБУ Магамедрасулова: Шабунін опублікував очищене аудіо, де чути, що мова йде про Узбекистан, а не Дагестан|lang=uk|website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|accessdate=2025-11-16}}</ref> Кейінірек УҚҚ Магомедрасуловтың «Өмір үшін — Оппозициялық платформа» партиясының бұрынғы депутаты, [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|Ресей ФҚҚ]] агенті Федор Христенкомен байланыста болғанын мәлімдеді; тұжырым бойынша, 2020 жылдан бастап НАБУ «ресейлік ықпалды күшейту» мәселесіне жетекшілік еткен.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1117310-sbu-proti-nabu-za-so-sidat-u-sizo-dvoe-pracivnikiv-buro-ta-batko-odnogo-z-nih/|title=СБУ проти НАБУ: в чому підозрюють Руслана Магамедрасулова|lang=uk|first=Олексій|last=Арунян|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-17|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/1121998-obsuki-u-nabu-apelacijnij-sud-zalisiv-detektiva-magomedrasulova-pid-vartou/|title=Апеляційний суд залишив детектива Магомедрасулова під вартою|lang=uk|first=Марія Патока, Ліля|last=Гончарук|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-23|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/malyuk-rozkriv-detali-rezonansnoyi-spravi-1753210507.html|title=Малюк розкрив деталі резонансної справи топдетектива НАБУ|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ детективі Александр Абакумовтың түсініктемесіне сәйкес, Магомедрасулов «Мидас» операциясы аясындағы тергеуге тікелей жетекшілік еткен.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CecHhStUGsY|title=Міндіч втік / Обшуки у Галущенка / Розслідування НАБУ і САП {{!}} Спецвипуск УП. Чат|last=Українська правда|date=2025-11-10|access-date=2025-11-12}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Украинадағы жемқорлық]] [[Санат:2025 жылдағы Украина]] [[Санат:Украинадағы саяси жанжалдар]] [[Санат:Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро]] nq3f3e5s1lbijofbln96qksvv982796 2 783545 3630856 2026-07-17T06:27:21Z Dostoevskykz 183227 Жаңа бетте: == Ұларбек Нұрғалымұлы == '''Ұларбек Нұрғалымұлы''' (1983 жылы туған) — қазақ ақыны, жазушы, сценарист, әдеби сыншы. == Өмірбаяны == Ұларбек Нұрғалымұлы 1983 жылы Қытай Халық Республикасының Шыңжаң өлкесі Алтай аймағында дүниеге келген. 2004 жылы Қазақстанға қоныс ауда... 3630856 wikitext text/x-wiki == Ұларбек Нұрғалымұлы == '''Ұларбек Нұрғалымұлы''' (1983 жылы туған) — қазақ ақыны, жазушы, сценарист, әдеби сыншы. == Өмірбаяны == Ұларбек Нұрғалымұлы 1983 жылы Қытай Халық Республикасының Шыңжаң өлкесі Алтай аймағында дүниеге келген. 2004 жылы Қазақстанға қоныс аударған. Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясын «кинотеледраматургия» мамандығы бойынша бітірген. Кейін Қазақ ұлттық өнер университетінде білім алып, «Өнертану» мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған. Қазақ ұлттық өнер университетінде «Қазақ театр тарихы» пәнінен дәріс оқиды. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Шығармашылығы == Ұларбек Нұрғалымұлы поэзия, проза, әдеби сын және мәдениеттану бағыттарында шығармалар жазады. Оның шығармаларында қазақтың ұлттық дүниетанымы, салт-дәстүрі, тілдік мұрасы және мәдени құндылықтары тақырып ретінде көрініс табады. 2007 жылы Алматы қаласындағы «Үш қиян» баспасынан «Керағыс» атты жыр жинағы жарық көрді. 2014 жылы «Болмыс» атты әдеби сын және зерттеу кітабы басылып шықты. :contentReference[oaicite:3]{index=3} Жазушының «Дайағашшы» эссе, әңгімелер және мақалалар жинағы, сондай-ақ әдеби зерттеу бағытындағы басқа да еңбектері жарық көрген. :contentReference[oaicite:4]{index=4} Ұларбек Нұрғалымұлы сценарист ретінде де жұмыс істейді. Оның шығармашылық қызметіне әдеби және мәдени жобалармен қатар кино саласындағы еңбектері де кіреді. :contentReference[oaicite:5]{index=5} == Дереккөздер == * Әдебиет порталы. Ұларбек Нұрғалымұлы туралы мәліметтер. :contentReference[oaicite:6]{index=6} * Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының жарияланымдары. :contentReference[oaicite:7]{index=7} [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақ жазушылары]] 1s58i09fup2s8kn0ys6ykxcpd6b0ne7 3 783546 3630857 2026-07-17T06:33:52Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630857 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Орын Толғанай}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 0a7lt0v58iyq2mueoc6be9qpg28fwsk 3 783547 3630859 2026-07-17T06:40:22Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630859 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айтбай Ғазиза Мұхтарқызы}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:40, 2026 ж. шілденің 17 (+05) i9at4ls8jx5h0htk46p9g7e0wa50068 3 783548 3630860 2026-07-17T06:42:17Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630860 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Тоғызбай}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 11:42, 2026 ж. шілденің 17 (+05) r7onohmzgayc4ltw19znxqpwt8dw9lv 3 783549 3630862 2026-07-17T06:43:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630862 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Шолпан Алтыновна}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:43, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 2z3stiygthz98sxl1p04e13trd26773 3 783550 3630863 2026-07-17T06:44:43Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630863 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Аман 999}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:44, 2026 ж. шілденің 17 (+05) l0xbhi9sh7pwm8ckxktqfywpl2bwgy3 3 783552 3630866 2026-07-17T06:52:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630866 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нәубет Ардақхан Жамбылқызы}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:52, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 1vn6e307p8zz5b8kfq66tdkianofu88 3 783554 3630868 2026-07-17T06:59:31Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630868 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нуржамал Абишева}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 11:59, 2026 ж. шілденің 17 (+05) joblwq88l9xu80dwbzofqb4pkun4f2y 3 783555 3630869 2026-07-17T06:59:45Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630869 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айжан Утепбаева}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 11:59, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 526a0g0hqqhpor3c5x62by97qu248l2 0 783556 3630873 2026-07-17T07:02:50Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3630873 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] gp754atrgbciel34rmgnyqrx0mvrfru 3630875 3630873 2026-07-17T07:03:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3630875 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lasnsm6hwpbfnhgmzg66lcvhwbjrvu0 3630879 3630875 2026-07-17T07:06:25Z Мағыпар 100137 толықтыру 3630879 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b74tyi46a3bi3dghon25d19gk0x1j5l 3630882 3630879 2026-07-17T07:07:19Z Мағыпар 100137 дереккөз 3630882 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] d4f5d8neyrv9ck5fbn7e9ixav3aclu7 3630884 3630882 2026-07-17T07:15:53Z Мағыпар 100137 толықтыру 3630884 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0fovyfmp4jru4klkqmuof0w7c3ebdtm 3630885 3630884 2026-07-17T07:16:46Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3630885 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nmjfsdogeiha1l2idk5r7vqa8g8ei61 3630907 3630885 2026-07-17T07:44:48Z Мағыпар 100137 толықтыру 3630907 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Тарихы == Ауце 1924 жылы қала мәртебесін алды, сол кезде тұрғындардың өтініші бойынша Вецуаце ауылы Ауце болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qg5kr8g1veqmknas03vf4nu07ymh0mw 3630914 3630907 2026-07-17T07:46:50Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3630914 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Тарихы == Ауце 1924 жылы қала мәртебесін алды, сол кезде тұрғындардың өтініші бойынша Вецуаце ауылы Ауце болып өзгертілді. Ауыл туралы алғашқы дерек 1616 жылы, граф Медем отбасына тиесілі Вецауце кешені салынған кезде, оның айналасында шағын ауыл пайда болды. Дегенмен, жерді белсенді игеру тек 19 ғасырдың аяғында басталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bikoyvt84bri2f54o3m2ctsz8d8mrgz 3630917 3630914 2026-07-17T07:47:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3630917 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Тарихы == Ауце 1924 жылы қала мәртебесін алды, сол кезде тұрғындардың өтініші бойынша Вецуаце ауылы Ауце болып өзгертілді. Ауыл туралы алғашқы дерек 1616 жылы, граф Медем отбасына тиесілі Вецауце кешені салынған кезде, оның айналасында шағын ауыл пайда болды. Дегенмен, жерді белсенді игеру тек 19 ғасырдың аяғында басталды. Ауыл 20 ғасырдың алғашқы онжылдығында өте тез дамыды, бірнеше диірмен, кірпіш зауыты, тоқыма фабрикасы және таверналар салынды. 1911 жылы баспахана салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tnm9lcy969wfi53ki6aicm3x38j4t19 3630919 3630917 2026-07-17T07:51:29Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3630919 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Тарихы == Ауце 1924 жылы қала мәртебесін алды, сол кезде тұрғындардың өтініші бойынша Вецуаце ауылы Ауце болып өзгертілді. Ауыл туралы алғашқы дерек 1616 жылы, граф Медем отбасына тиесілі Вецауце кешені салынған кезде, оның айналасында шағын ауыл пайда болды. Дегенмен, жерді белсенді игеру тек 19 ғасырдың аяғында басталды. Ауыл 20 ғасырдың алғашқы онжылдығында өте тез дамыды, бірнеше диірмен, кірпіш зауыты, тоқыма фабрикасы және таверналар салынды. 1911 жылы баспахана салынды. 1949 жылдың 31 желтоқсанынан бастап ол Ауце ауданының орталығы болды. Таратылғаннан кейін қала Добель ауданының құрамына кірді (2009 жылдың 1 шілдесіне дейін). 2009 жылдың 1 шілдесінен бастап, Латвияның әкімшілік-аумақтық реформасынан кейін, ол Ауце аймағының орталығы болды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Ауце аймағы таратылып, Ауце тәуелсіз аумақтық бірлік ретінде Добель муниципалитетіне қосылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l6r085m49u251u4voy1skn3x6j9o9o5 3630920 3630919 2026-07-17T07:52:28Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3630920 wikitext text/x-wiki '''Ауце''' ({{lang-lv|Auce}}) — [[Латвия]]ның оңтүстігіндегі [[Добель аймағы]]ндағы шағын қала. Ауце қаласының халқы 2026 жылы 2351 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-auce-11481.html|title=Население Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ауце — [[Литва]] шекарасынан 7 км, [[Рига]]дан 100 км жерде орналасқан. Айналасындағы аумақтың солтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 152 м биіктікке көтеріледі, ал шығыс бұрышы Земгале жазығының батыс шегінде, биіктігі 75 м-ге дейін жетеді.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/auce_lc4347?ysclid=mrol38d3so43516266|title=Европа > Латвия > Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Тарихы == Ауце 1924 жылы қала мәртебесін алды, сол кезде тұрғындардың өтініші бойынша Вецуаце ауылы Ауце болып өзгертілді. Ауыл туралы алғашқы дерек 1616 жылы, граф Медем отбасына тиесілі Вецауце кешені салынған кезде, оның айналасында шағын ауыл пайда болды. Дегенмен, жерді белсенді игеру тек 19 ғасырдың аяғында басталды. Ауыл 20 ғасырдың алғашқы онжылдығында өте тез дамыды, бірнеше диірмен, кірпіш зауыты, тоқыма фабрикасы және таверналар салынды. 1911 жылы баспахана салынды. 1949 жылдың 31 желтоқсанынан бастап ол Ауце ауданының орталығы болды. Таратылғаннан кейін қала Добель ауданының құрамына кірді (2009 жылдың 1 шілдесіне дейін). 2009 жылдың 1 шілдесінен бастап, Латвияның әкімшілік-аумақтық реформасынан кейін, ол Ауце аймағының орталығы болды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Ауце аймағы таратылып, Ауце тәуелсіз аумақтық бірлік ретінде Добель муниципалитетіне қосылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/auce/|title=Ауце|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p5ebnsvahmk1n8t1r4vtxqcedbky5ie 3 783557 3630877 2026-07-17T07:04:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630877 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айдана Бисенбаева}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 12:04, 2026 ж. шілденің 17 (+05) ne9kwle3rz2meam0qeodx51iunel9qi 3 783558 3630878 2026-07-17T07:04:50Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630878 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Абишева Нуржамал}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 12:04, 2026 ж. шілденің 17 (+05) en8a3vg7llgqdx2bp1iahvan7le6g9h 3 783559 3630880 2026-07-17T07:06:27Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630880 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нәубет Ардақ Жамбылқызы}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 12:06, 2026 ж. шілденің 17 (+05) 3y3gcqb7l51mtqmwngqjsu8td6f8den 3 783560 3630883 2026-07-17T07:07:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630883 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айдана Қуатбайқызы}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 12:07, 2026 ж. шілденің 17 (+05) oel2t2kcopd9wh1815usmf3gefgvsze 3 783561 3630886 2026-07-17T07:18:37Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630886 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарақия ауданы}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 12:18, 2026 ж. шілденің 17 (+05) ank9q9pzeqn7c3bl8phqp2csl3sueim 2 783562 3630890 2026-07-17T07:26:29Z Тоғызбай 183534 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630890 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630905 3630890 2026-07-17T07:38:18Z Тоғызбай 183534 /* */ 3630905 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref> кітап |авторы Алтынай = |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = |баспасы = |жыл = |томы = |беттері = |барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}/<ref> qh5y8rewep1q3p828c69a92xn6wro3q 3630913 3630905 2026-07-17T07:46:27Z Тоғызбай 183534 /* */ 3630913 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref> кітап |авторы Алтынай = |бөлімі 2 = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы Қауымдар = |шынайы атауы Кесене = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = |баспасы = |жыл = |томы = |беттері 123 = |барлық беті 134 = |сериясы 2 = |isbn = |тиражы 45 = }}/<ref> ==дереккөздер== ((Дереккөздер)) 7gfs2iwv0f600z88vpth8ire826tx0r 3630918 3630913 2026-07-17T07:48:24Z Тоғызбай 183534 /* */ 3630918 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref> кітап |авторы Алтынай = |бөлімі 2 = |бөлім сілтемесі 5 = |тақырыбы Қауымдар = |шынайы атауы Кесене = |сілтеме 6 = |уикитека 7 = |жауапты Алтынай = |басылым 6 = |орны 12 = |баспасы Атамұра = |жыл 2026 = |томы 12 = |беттері 123 = |барлық беті 134 = |сериясы 2 = |isbn 4 = |тиражы 45 = }}/<ref> ==дереккөздер== ((Дереккөздер)) gdym1zr0l2xdwytsw5odo3u0pjnvgqm 3630944 3630918 2026-07-17T09:13:11Z 1nter pares 146705 3630944 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 2 783563 3630891 2026-07-17T07:26:35Z Aigerim Tlepova 183071 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630891 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630910 3630891 2026-07-17T07:45:52Z Aigerim Tlepova 183071 3630910 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы=Тлепова Айгерім |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=География|шынайы атауы=Атау |сілтеме= |уикитека= |жауапты= ТлеповаАстана|басылым= |орны= жүлде|баспасы=12 |жыл=2012 |томы=5 |беттері=10 |барлық беті= 20|сериясы= 3|isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5rdzdm0ob2xqhpl5r0y8b2badm8yddq 3630922 3630910 2026-07-17T07:52:54Z Aigerim Tlepova 183071 3630922 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы=Тлепова Айгерім |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=География|шынайы атауы=Атау |сілтеме= |уикитека= |жауапты= ТлеповаАстана|басылым= |орны= жүлде|баспасы=12 |жыл=2012 |томы=5 |беттері=10 |барлық беті= 20|сериясы= 3|isbn= |тиражы= }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://mangystaumedia.kz/kk/zhanalyktar/mangystau-zhanalyktary/mindetti_aleumettik_saktandirudin_artikshiliktari_kanday_|title=Міндетті әлеуметтік сақтандырудың артықшылықтары қандай? Источник: https://mangystaumedia.kz/kk/zhanalyktar/mangystau-zhanalyktary/mindetti_aleumettik_saktandirudin_artikshiliktari_kanday_|author=|date=|website=mangystaumedia.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} g3zx36xe7e9h1b0wuvv33p43aszigjf 3630943 3630922 2026-07-17T09:12:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3630943 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы=Тлепова Айгерім |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=География|шынайы атауы=Атау |сілтеме= |уикитека= |жауапты= ТлеповаАстана|басылым= |орны= жүлде|баспасы=12 |жыл=2012 |томы=5 |беттері=10 |барлық беті= 20|сериясы= 3|isbn= |тиражы= }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://mangystaumedia.kz/kk/zhanalyktar/mangystau-zhanalyktary/mindetti_aleumettik_saktandirudin_artikshiliktari_kanday_|title=Міндетті әлеуметтік сақтандырудың артықшылықтары қандай |author=|date=|website=mangystaumedia.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} crjv7l34d3tn5ijh3itz6yhk6rt9dv4 2 783564 3630892 2026-07-17T07:26:42Z Орын Толғанай 183532 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630892 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630911 3630892 2026-07-17T07:45:57Z Орын Толғанай 183532 3630911 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы= Орынова Толғанай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жаңаөзен қалалық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Жаңаөзен |баспасы= |жыл=2026 |томы= |беттері=110 |барлық беті=150 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8uek0aoce94uua41za45s6vmpkzehf8 3630925 3630911 2026-07-17T07:53:54Z Орын Толғанай 183532 3630925 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы= Орынова Толғанай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жаңаөзен қалалық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Жаңаөзен |баспасы= |жыл=2026 |томы= |беттері=110 |барлық беті=150 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/|title=Мәдениет Және Тілдерді Дамыту фейсбук парақшасы |author=|date=|website=https://www.facebook.com/uzen.kultura/|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bcqo3dwaspa7vp17y6q7bb2mvauaosw 2 783565 3630893 2026-07-17T07:26:45Z Айтбай Ғазиза Мұхтарқызы 183533 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630893 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630915 3630893 2026-07-17T07:47:11Z Айтбай Ғазиза Мұхтарқызы 183533 /* */ 3630915 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы= Ғазиза|бөлімі= 1бөлім|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жоспар|шынайы атауы= Үлгі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Ақтау|баспасы= |жыл= 2026|томы= 2|беттері= 1|барлық беті= 2|сериясы= 7|isbn= |тиражы= }}</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} qylonlhq9v0jwghfhlhz85qpsqng0up 3630926 3630915 2026-07-17T07:54:23Z Айтбай Ғазиза Мұхтарқызы 183533 /* */ 3630926 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>{{кітап|авторы= Ғазиза|бөлімі= 1бөлім|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жоспар|шынайы атауы= Үлгі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Ақтау|баспасы= |жыл= 2026|томы= 2|беттері= 1|барлық беті= 2|сериясы= 7|isbn= |тиражы= }}</ref> <ref>{{cite web|url= https://centralmedia24.kz/na-poberezhe-mangistau-s-nachala-goda-obnaruzhili-pochti-400-mertvyh-tyulenej/ |title= На побережье Мангистау с начала 2026 года обнаружили почти 400 мертвых тюленей|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} cferiv5oc5905w17secdlpecjr30f2f 2 783566 3630894 2026-07-17T07:27:06Z Айжан Утепбаева 183541 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630894 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630912 3630894 2026-07-17T07:45:58Z Айжан Утепбаева 183541 3630912 wikitext text/x-wiki <ref>{{кітап|авторы=Айжан Утепбаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тіл |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=2001 |томы=40 |беттері=24 |барлық беті=450 |сериясы=5 |isbn= |тиражы= }}</ref>{{Қатысушы зертханасы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> pkbcesdw0mazobo3imaap49f9qvxjxx 3630923 3630912 2026-07-17T07:52:57Z Айжан Утепбаева 183541 3630923 wikitext text/x-wiki <ref>{{кітап|авторы=Айжан Утепбаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Тіл |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=2001 |томы=40 |беттері=24 |барлық беті=450 |сериясы=5 |isbn= |тиражы= }}</ref>{{Қатысушы зертханасы}} <ref>{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/tag/aktau_t11707/|title=Ақтаудың соңғы жаңалықтары және қаланың бүгінгі басты оқиғалары|author=|date=|website=kaz.inform.kz|publisher=|accessdate=2026-07-17|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> hfrsldo28iz5b52irlfz76dizq8p01r 2 783567 3630895 2026-07-17T07:28:10Z Аман 999 183536 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630895 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630903 3630895 2026-07-17T07:35:49Z Аман 999 183536 /* */ 3630903 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ ll8t31oe1po1z1f1av23i6ydpwmf3br 3630908 3630903 2026-07-17T07:45:17Z Аман 999 183536 /* */ 3630908 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> mazfjtvi0g58xrxjt9339hloun1a9az 3630916 3630908 2026-07-17T07:47:28Z Аман 999 183536 /* */ 3630916 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <ref>{{кітап|авторы= Лайм |бөлімі= |бөлім сілтемесі= лайм2 |тақырыбы= лайм 3 |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> 7cfpvrrr5czpr3lk95udpxx4oejwr0v 2 783568 3630896 2026-07-17T07:28:13Z Шолпан Алтыновна 183535 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630896 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 2 783569 3630897 2026-07-17T07:28:16Z Нуржамал Абишева 183540 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630897 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3630904 3630897 2026-07-17T07:38:14Z Нуржамал Абишева 183540 3630904 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> <ref>үлгісі {{кітап|авторы=мұқағали мақатаев |бөлімі= түпқараған аудандық ішкі саясат бөлімі|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=тарих |шынайы атауы= |аққусілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} </ref> az0x1embqespku4k093bzfja6krx09v 2 783570 3630898 2026-07-17T07:28:17Z Айдана Қуатбайқызы 183545 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630898 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 2 783571 3630899 2026-07-17T07:28:22Z Қарақия ауданы 183547 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3630899 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 2 783573 3630901 2026-07-17T07:32:10Z Қарақия ауданы 183547 /* */ 3630901 wikitext text/x-wiki <ref> </ref> 8g30eq9veo7n9gn77lz919n8ducrkja 3630950 3630901 2026-07-17T09:57:39Z 1nter pares 146705 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3630950 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 783574 3630906 2026-07-17T07:44:28Z Аман 999 183536 /* */ 3630906 wikitext text/x-wiki <ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы= |жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> skxs77pkg3qqwzndxl4xshrnvelt8tj 3630948 3630906 2026-07-17T09:55:58Z 1nter pares 146705 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3630948 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2 783575 3630927 2026-07-17T07:58:50Z Akjol 98 183548 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалы... 3630927 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды. 1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды. Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты. Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады. Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды. Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді. Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады. Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді. Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты. Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді. «Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр. Саналы ғұмырын Қарағандының дамуына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз.<ref>БАЛҚАНТАУ ПЕРЗЕНТІМІН (2025 басылым) Редакторы: А.Б.Жұмағұл Беттеуші: Жасұлан Мұхаметжан Кеңесші: Уахитова Базарайым Тугелбаевна</ref> cfhglbmksjg7j90s10uvqfmzdrzpiw2 3630932 3630927 2026-07-17T08:12:45Z Akjol 98 183548 Текст форматын, абзацтарын жөндеу 3630932 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] == '''Бекен Уахитұлы Уахитов''' == <blockquote>Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды. 1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды. Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты. Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады. Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды. Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді. Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады. Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді. Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты. Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді. «Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр. Саналы ғұмырын Қарағандының да муына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз.<ref>''А.Б.Жұмағұл, Жасұлан Мұхаметжан, Уахитова Базарайым Тугелбаевна''. '''Балқантау перзентімін'''. Қарағанды, 2015, «Tengri Ltd»</ref></blockquote> j1l9j9co74rzvoua25msld1rlefpy3h 3630933 3630932 2026-07-17T08:15:54Z Akjol 98 183548 шамалы өзгертулер 3630933 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] == '''Бекен Уахитұлы Уахитов''' == == <small>Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды.</small> == == <small>1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды.</small> == == <small>Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты.</small> == == <small>Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады.</small> == == <small>Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды.</small> == == <small>Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді.</small> == == <small>Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады.</small> == == <small>Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді.</small> == == <small>Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты.</small> == == <small>Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді.</small> == == <small>«Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр.</small> == == <small>Саналы ғұмырын Қарағандының да муына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз.<ref>''А.Б.Жұмағұл, Жасұлан Мұхаметжан, Уахитова Базарайым Тугелбаевна''. '''Балқантау перзентімін'''. Қарағанды, 2015, «Tengri Ltd»</ref></small> == 51c3iktt0ghlqvj0m3uqz1zcc1krutd 3630934 3630933 2026-07-17T08:23:03Z Akjol 98 183548 3630934 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] == '''Бекен Уахитұлы Уахитов''' == :Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды. :1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды. :Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты. :Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады. :Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды. :Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді. :Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады. :Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді.</small> Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты. :Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді. :«Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр. :Саналы ғұмырын Қарағандының да муына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз. <ref>''А.Б.Жұмағұл, Жасұлан Мұхаметжан, Уахитова Базарайым Тугелбаевна''. '''Балқантау перзентімін'''. Қарағанды, 2015, «Tengri Ltd»</ref></small> ===== 5c69n6ly33en97pbgqmt25vayu1p9vs 3630935 3630934 2026-07-17T08:23:39Z Akjol 98 183548 абзац 3630935 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] == '''Бекен Уахитұлы Уахитов''' == :Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды. :1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды. :Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты. :Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады. :Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды. :Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді. :Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады. :Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді.</small> Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты. :Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді. :«Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр. :Саналы ғұмырын Қарағандының да муына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз.<ref>''А.Б.Жұмағұл, Жасұлан Мұхаметжан, Уахитова Базарайым Тугелбаевна''. '''Балқантау перзентімін'''. Қарағанды, 2015, «Tengri Ltd»</ref> q07wvyymha2zfcvnosbzvt9o0xhrnal 3630937 3630935 2026-07-17T08:25:15Z Akjol 98 183548 Заголовок 3630937 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Бекен Уахитулы.jpg|ортаға|706x706 нүкте]] '''<big>Бекен Уахитұлы Уахитов</big>''' :Саналы ғұмырының жарты ғасырын Қарағанды аймағының дамуына арнаған Бекен Уахитұлы қайраткерлік болмысы және тұлғалық қасиеттері, кір шалмас адамгершілік тұғырымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған арда азамат. Ол бойындағы білім мен білігін, ақылы мен парасатын, жалынды жігерін, толысқан тәжірибесін Сарыарқаның алтын сақасы Қарағанды өндірісі мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, энергетика, халықты жұмыспен қамту салаларына арнады. Әлеуметтік еңбек мен қоғамдық жұмыстарда шыңдалып, мемлекеттік лауазымды қызметтер атқарған Бекен Уахитұлы еліміздің тәуелсіздігін нығайтуға қажыр-қайратын сарқа жұмсады. Қарағанды облысының әлеуметтік-экономикалық жаңғыру үрдісінің көшбасынан табылды. :1960-1970 жылдар аралығында Егіндібұлақтағы №1 орта мектепті бітірген талантты жас әке-шешеге қарайласып, «ПМК – 1014» кәсіпорнында тас қалаушы болып жұмыс істеді. Қазыналы Қарағандыға жол тартып, Қарағанды тау-кен техникумында (қазіргі Қарағанды жоғары политехникалық колледжі) білім алды. 1976-1978 жылдары Қарағанды қаласындағы №2 автопаркте инженер болып еңбек жолын жалғастырды. :Он сегіз жасынан еңбекке араласып, қарапайым құрылысшыдан бастап, «Стройпластмасс» комбинаты цех бастығы болып, «Казстройполимер» АҚ «Ремонтник» фирмасын басқарды. Қарағанды қаласының «Горкомтранс» коммуналдық мекемесінің басшысы ретінде өзіне жүктелген міндеттер биігінен көрінді. Қарағанды облысы энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасын басқарып, күрделі саланың жұмысын ширатты. :Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене араласып, 1994 және 2014 жылдары халық қалаулысы ретінде Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды. Қарағанды қаласы Октябрь (қазіргі Әлихан Бөкейхан) ауданы әкімінің орынбасары, аудан әкімі қызметтерін абыроймен атқарды. Мемлекеттік қызметтің қай саласында жүрсе де жоғары кәсіби қабілетімен, ұйымдастырушылық шеберлігімен, тәжірибелі мамандығымен зор беделге жетті. Иә, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары жаңа нарықтық экономикаға көшу, бағаны ырықтандыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру бағытында тыңнан реформалардың жүргізілуі оңай болғаны жоқ. Мемлекеттік басқару органдарын тәуелсіздік рухында қайтадан жаңғырту міндеттері туындады. Осы тұста Бекен Уахитұлы мемлекет қызметіне белсене кірісіп, аймақ өндірісі және агроөндірісінің құлдырауымен сабақтас түрлі шаруашылық салаларын дағдарыстан шығаруда, мемлекеттік инфроқұрылымды сақтап қалуда бойындағы күш-жігерін жұмсады. :Ол мемлекеттік қызметкерлердің жаңа буынын тәрбиелеуде өзіндік ізін қалдырған адамгершілігі зор, кісілік қасиеттері асқарлы ақылшы аға, хас зиялы азамат еді. Еңбекпен қамту орталығының басшылығы қызметінде мемлекетшілдік ұстанымы айқын елшіл мінезімен халық алғасына бөленді. Әлеуметтік көмекке мұқтаж жандарды жұмысқа орналастыру, тарихи Отанына оралған қандастарымызға қолайлы еңбек пен тұрмыстық жағдай жасауда перзенттік парызы мен азаматтық қарызын алғаусыз орындай білді. Мемлекет мүддесін бәрінен биік қойып, ар-ұждан тазалығымен халқының сүйіспеншілігіне бөленді, шын мәніндегі халқының қалаулысы болды. Қоғам игілігіне адал еңбек етуден асқан мерей мен бедел жоқ деп білді. 2001 жылы Қарағандының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Қарағанды қаласының құрметті азаматы» атанды. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі ескеріліп, «Құрмет» орденімен марапатталды. Ата-ана тәрбиесін, ұшқан ұя тәлімін, туған жер қасиетін бойына сіңірген Балқантау перзенті ұрпақтар сабақтастығын ұлттық рухта жалғастырды. Ататегін қастерлеп, туған жері мен елін қадір тұтты. Өзінің кіндік қаны тамған киелі Егіндібұлақ өңірін мақтаныш тұтып, жерлестеріне қолдау көрсетуде, асқарлы биікке ұмтылған жас өскіннің белін бууда кісілік қасиеттерімен өшпес өнеге қалдырды. :Тамыры тереңге бойлаған текті әулетке Ордабай бабасының Мәжит, Жөкен сынды ұрпақтарынан дарыған мемлекеттік қызмет саласына адалдық танытып, дәстүр жалғастығын жаңғырта білді. Даланың ауызша тарихын ұрпақтан ұрпаққа жеткізудегі дәстүр жалғастығына сай ата-бабаларының шежіресін хаттап кетті. Қара жұмысқа қара нардай жегілген бейнетқор әкесі Уахиттың қыр баласына тән адалдық пен адамгершілік, кісілік пен кішілік, инабат пен имандылық жолынан адаспай ақ адал еңбек етудегі жолына қылау түсірмеді. Зайыбы Базарайыммен сыйластықта өмір сүріп, текті ұл, ибалы қыз тәрбиеледі. Немере қызығының бақытына бөленді. :Сұм ажал аяулы азаматты әлі де қолға алар асқарлы мұраттарына жеткізбеді. Өмірге құштар өршіл жанның алға қойған өрелі мақсаттары көп болатын. Ол кітаптың «Әріптестер, замандастар лебізі» атты бөліміндегі естеліктерде баяндалады. :Тау тұлға қоғамдық жұмыс, ұрпақ қамы, ағайын-туысқандарды демеу, жора-жолдастарға қарайласу, немере-шөберені жеткізумен қатар өз өмірінен ғұмарнамалық кітап жазуды ойластырып жүрсе керек. Ой ұшқындарының алғашқы сұлбасы ататек шежіресін түзуден, мерзімді басылымдардағы «Ағам жайлы естелік» (Орталық Қазақстан. 2017. 5 мамыр) ой-толғамынан көрінеді.</small> Бекен Уахитұлы «Шежіре» деп аталатын бес беттік қолжазбасында ататек тамырына терең бойлап, ұрпақтар сабақтастығын тарқатады. Құнды қолжазбасында «Шежіре! Арғын атадан бастап қазіргі немереме дейін таратып бергенім шежіре ме екен? Болмайды ау! Арғыдан болмаса да кейінгі үш, төрт атаның өмірінен мағлұмат бере кетсем шежіре болар және келер ұрпақ алдында бір парыздың өтелгені болар. Маған бұл шежірені жазуға жан-жақты көмек берген көңілі ояу, көзі ашық туған-туыс. Арасынан ата аттап өтсем айып болмасын. Шежіреде бұл тарауды әркім әр қалай оқиды. Мен өз білгенімді жаздым» деп, жазыпты. :Өмірден көргені мен түйгені мол ел ағасы әулет шежіресін тарата отырып, Ордабай ата кіндігінен тараған ұрпақтарының ойранды отыз жетінші жылдары басынан кешкен қуғын-сүргін қасіретін халқымыздың ХХ ғасыр кезеңдеріндегі қилы тағдыр-талайымен байланыста өрбітеді. Тәлімі терең, тағылымы мол ой-толғанысы Отанымыздың шерлі тарихынан енді-енді толыққанды орын алып жатқан тағдырлы оқиғалар желісін санамызда жаңғыртады, жадымызға сіңіреді. :«Орнында бар оңалар» деп, Бекен Уахитұлының текті ұрпақтары асыл істі аяқсыз қалдырмай, сәулелі әулет ұйытқысы болған асқар тауларының жазбаларын жарыққа шығаруды жөн көріпті. Келелі істі асыл азаматтың жұбайы Базарайым, перзенттері Гүлмира, Елнар, Дәурен бір ауыздан қолдап, ертеңге қалдырмастан жедел қолға алыпты. Міне, халқына қалтқысыз қызмет атқарған қайраткер ұрпақтары әке алдындағы парыздарына қылау түсірмей, «Балқантау перзентімін» аталатын осы кітапты оқырмандарға ұсынып отыр. :Саналы ғұмырын Қарағандының да муына арнаған Балқантау тумасы Бекен Қайратұлының ататек шежіресінен бастап, кіндік қаны тамған қасиетті атамекен, еңбек жолы, отбасы хақындағы ой-толғамдары елдік мәселелермен көмкеріліп отырады. Ол кітаптың танымдық, тәлімдік, тағылымдық сипатын үстей түскен. Сондықтан қарапайым жұмыскерден лауазымды мемлекет қызметкеріне дейін көтерілген қыр перзентінің ататек, ел мен жер тарихы, кәсібі мен қызметі хақындағы толғанысы өлке мен аймақ тарихын тануға, ел мен жер тағдырын елдік сана биігінен байыптауға қосылған сүбелі үлес деуге болады. Он сегіз жасынан еңбек жолын бастаған тұлғаның адамгершілік қасиеті, кісілік келбеті, кәсіби шеберлігі, өз ісіне деген адалдығы, алға қойған мақсаттарына жетудегі қажыр-қайраты өмірден өздерінің орындарын табуға ұмтылған қазіргі талапты да талантты жастарға үлгі-өнеге болары сөзсіз.<ref>''А.Б.Жұмағұл, Жасұлан Мұхаметжан, Уахитова Базарайым Тугелбаевна''. '''Балқантау перзентімін'''. Қарағанды, 2015, «Tengri Ltd»</ref> jzay3x5pylirbblrib66eofg6fdecmx 3 783576 3630928 2026-07-17T07:58:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630928 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Akjol 98}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 12:58, 2026 ж. шілденің 17 (+05) fp0fpefy4ppsdyztlvdb5w54kym4zx7 0 783577 3630938 2026-07-17T08:55:59Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Мбенза Нгуңгу |шынайы атауы = {{lang-fr|Mbanza-Ngungu}} |сурет = Monument Mama Mvati Mpatu at Mbanza Ngungu.jpg |сурет атауы = |жағдайы = Аудан орталығы |ел = Конго Демократиялық Республикасы... 3630938 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Мбенза Нгуңгу |шынайы атауы = {{lang-fr|Mbanza-Ngungu}} |сурет = Monument Mama Mvati Mpatu at Mbanza Ngungu.jpg |сурет атауы = |жағдайы = Аудан орталығы |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Орталық Конго |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Катаракта (аудан) |кестедегі аудан = Катаракта ауданы{{!}}Катаракта |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 аудан ([[Нгуңгу ауданы|Нгуңгу]], [[Революция ауданы (Мбенза Нгуңгу)|Революция]], [[Лома ауданы (Мбенза Нгуңгу)|Лома]], [[Дисенгомока ауданы|Дисенгомока]], [[Ноки ауданы|Ноки]], [[Эбея ауданы|Эбея]].<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгунгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = [[25 шілде]], [[1934 жыл]]<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгунгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Тисвилл'' <ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгунгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |статус алуы = |жер аумағы = 93<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгунгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 168 272<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY FRANSUZJSHA">{{cite web |url = https://fr.scribd.com/document/917655855/MEMOIREDEAKINSHASA?utm_source=chatgpt.com |title = Мектеп кәсіпкерлігіне шолу — Нбанза Нгуңгу |website = fr.scribd.com |access-date = 16.09.2025 }}</ref> |санақ жылы = [[2022 жыл|2022]] |тығыздығы = 1809,3 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мбанза Нгуңгу''' ({{lang-fr|Mbanza-Ngungu}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]], Орталық Конго провинциясындағы қала. Провинциядағы Катаракта ауданының орталығы.<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгунгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> Халқы — 168 272 адам ([[2022 жыл|2022]]).<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY FRANSUZJSHA">{{cite web |url = https://fr.scribd.com/document/917655855/MEMOIREDEAKINSHASA?utm_source=chatgpt.com |title = Мектеп кәсіпкерлігіне шолу — Нбанза Нгуңгу |website = fr.scribd.com |access-date = 16.09.2025 }}</ref> == Орналасуы == Мбанза-Нгуңгу аумағындағы Боко секторының орталығында орналасқан Мбанза-Нгуңгу қаласы шығысында Кифуа тобымен, солтүстігінде Киази тобымен, батысында және оңтүстігінде Лувака тобымен шектеседі, бұл бүкіл Боко секторын қамтиды. Бұл Орталық Конго провинциясындағы Катаракта ауданының астанасы. Бұл қаланың ауданы 93 км² , №1 ұлттық жолмен қиылысады және [[Киншаса]]дан 154 км және Матади порт қаласынан 211 км қашықтықта орналасқан.<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> == Тарихы == Бұрын Тисвилл деп аталған Мбанза-Нгуңгу қаласы бір кездері дәстүрлі емес орталық болып саналған және 1934 жылы 25 шілдеде колония губернаторының AIMO №107 жарлығымен құрылған. [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумақтық және әкімшілік ұйымына қатысты 1998 жылғы 2 шілдедегі № 081 жарлық заңының ережелеріне сәйкес, Мбанза-Нгуңгу қаласы заңды тұлғасыз және, демек, қаржылық автономиясы жоқ аумақтың орталықсыздандырылған әкімшілік құрылымы болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9ulufh0is97xcr2mkn5di02c3k23m4n 3630939 3630938 2026-07-17T08:58:06Z MuratbekErkebulan 162992 3630939 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Мбенза Нгуңгу |шынайы атауы = {{lang-fr|Mbanza-Ngungu}} |сурет = Monument Mama Mvati Mpatu at Mbanza Ngungu.jpg |сурет атауы = |жағдайы = Аудан орталығы |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Орталық Конго |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Катаракта (аудан) |кестедегі аудан = Катаракта ауданы{{!}}Катаракта |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 аудан ([[Нгуңгу ауданы|Нгуңгу]], [[Революция ауданы (Мбенза Нгуңгу)|Революция]], [[Лома ауданы (Мбенза Нгуңгу)|Лома]], [[Дисенгомока ауданы|Дисенгомока]], [[Ноки ауданы|Ноки]], [[Эбея ауданы|Эбея]].<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = [[25 шілде]], [[1934 жыл]]<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Тисвилл'' <ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |статус алуы = |жер аумағы = 93<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 168 272<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY FRANSUZJSHA">{{cite web |url = https://fr.scribd.com/document/917655855/MEMOIREDEAKINSHASA?utm_source=chatgpt.com |title = Мектеп кәсіпкерлігіне шолу — Нбанза Нгуңгу |website = fr.scribd.com |access-date = 16.09.2025 }}</ref> |санақ жылы = [[2022 жыл|2022]] |тығыздығы = 1809,3 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мбанза Нгуңгу''' ({{lang-fr|Mbanza-Ngungu}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]], Орталық Конго провинциясындағы қала. Провинциядағы Катаракта ауданының орталығы.<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> Халқы — 168 272 адам ([[2022 жыл|2022]]).<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY FRANSUZJSHA">{{cite web |url = https://fr.scribd.com/document/917655855/MEMOIREDEAKINSHASA?utm_source=chatgpt.com |title = Мектеп кәсіпкерлігіне шолу — Нбанза Нгуңгу |website = fr.scribd.com |access-date = 16.09.2025 }}</ref> == Орналасуы == Мбанза-Нгуңгу аумағындағы Боко секторының орталығында орналасқан Мбанза-Нгуңгу қаласы шығысында Кифуа тобымен, солтүстігінде Киази тобымен, батысында және оңтүстігінде Лувака тобымен шектеседі, бұл бүкіл Боко секторын қамтиды. Бұл Орталық Конго провинциясындағы Катаракта ауданының астанасы. Бұл қаланың ауданы 93 км² , №1 ұлттық жолмен қиылысады және [[Киншаса]]дан 154 км және Матади порт қаласынан 211 км қашықтықта орналасқан.<ref name="MBANZA NGUNGU QUJATTARY MASELELERDI SHESHU">{{cite web |url = https://www.memoireonline.com/04/11/4439/m_Problematique-de-lepargne-dans-le-bas-Congo-cas-des-menages-de-la-cite-de-Mbanza-Ngungu8.html |title = Төменгі Конгодағы (Орталық Конго) жинақ мәселесі: Мбанза-Нгуңгу қаласындағы үй шаруашылықтарының жағдайы |website = memoireonline.com |access-date = 2010 }}</ref> == Тарихы == Бұрын Тисвилл деп аталған Мбанза-Нгуңгу қаласы бір кездері дәстүрлі емес орталық болып саналған және 1934 жылы 25 шілдеде колония губернаторының AIMO №107 жарлығымен құрылған. [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумақтық және әкімшілік ұйымына қатысты 1998 жылғы 2 шілдедегі № 081 жарлық заңының ережелеріне сәйкес, Мбанза-Нгуңгу қаласы заңды тұлғасыз және, демек, қаржылық автономиясы жоқ аумақтың орталықсыздандырылған әкімшілік құрылымы болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2sdmxekvtxpij32n5g9aihye6rg3tnv 0 783579 3630951 2026-07-17T09:59:36Z Semsk-Karaga 168760 қазақстандық кинорежиссер 3630951 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|аты=Асхат Күшіншіреков|төл аты=Асхат Күшіншіреков|туған күні=|туған жері=|мамандығы=|белсенді жылдары=|Есімі=Асхат Күшіншіреков|Белсенді жылдары=2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін|Мамандығы=Кинорежиссер, сценарист, актер|Туған жері=[[Благовещенка]], [[Алтай өлкесі]], [[Кеңес Одағы]]|Туған күні=3 сәуір 1982 жылы туған}} '''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; 3 сәуір 1982 жылы туған) — қазақстандық [[кинорежиссер]], сценарист және [[актер]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == <references /> sxz66bxo1ma3e6wl6ahhq6a9k3ls38z 3630952 3630951 2026-07-17T09:59:54Z Semsk-Karaga 168760 3630952 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|аты=Асхат Күшіншіреков|төл аты=Асхат Күшіншіреков|туған күні=|туған жері=|мамандығы=|белсенді жылдары=|Есімі=Асхат Күшіншіреков|Белсенді жылдары=2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін|Мамандығы=Кинорежиссер, сценарист, актер|Туған жері=[[Благовещенка]], [[Алтай өлкесі]], [[Кеңес Одағы]]|Туған күні=3 сәуір 1982 жылы туған}} '''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; 3 сәуір 1982 жылы туған) — қазақстандық [[кинорежиссер]], сценарист және [[актер]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Өмірбаяны және мансабы == Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.<ref name="apsa">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == <references /> sgeecqvb1ewlu6kp9f8is5dveswo6ty 3630953 3630952 2026-07-17T10:00:09Z Semsk-Karaga 168760 3630953 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|аты=Асхат Күшіншіреков|төл аты=Асхат Күшіншіреков|туған күні=|туған жері=|мамандығы=|белсенді жылдары=|Есімі=Асхат Күшіншіреков|Белсенді жылдары=2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін|Мамандығы=Кинорежиссер, сценарист, актер|Туған жері=[[Благовещенка]], [[Алтай өлкесі]], [[Кеңес Одағы]]|Туған күні=3 сәуір 1982 жылы туған}} '''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; 3 сәуір 1982 жылы туған) — қазақстандық [[кинорежиссер]], сценарист және [[актер]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Өмірбаяны және мансабы == Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.<ref name="apsa">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> === Актерлік мансабы === Академияда оқып жүрген кезінде Күшіншіреков режиссер Сергей Дворцевойдың «Қызғалдақ» (2008) фильмінде басты рөлге бекітілді.<ref name="apsa2">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> Бұл фильмде ол Ресей Әскери-теңіз флотынан жақында оралып, қазақ даласында шопан болып өмір сүруге талпынған жас жігіт Асаның рөлін сомдайды. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында өтіп, онда бас жүлдені жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Tulpan|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulpan|website=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite news|date=2009-03-03|title="Tulpan" : une jolie fable en Asie centrale|url=https://www.lemonde.fr/cinema/article/2009/03/03/tulpan-une-jolie-fable-en-asie-centrale_1162669_3476.html|access-date=2026-06-17|language=fr}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында бас жүлде жеңіп алғанын сипаттай отырып, оның шынайы табиғилығы мен деректі реализмін атап өтті.<ref>{{cite web|title=Film Review: Tulpan|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/tulpan-2-1200522071/|website=Variety|date=May 23, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> ''The Hollywood Reporter'' фильмді «мінсіз, күлкілі әрі өте тартымды» деп бағалады.<ref>{{cite web|title=Tulpan – Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/tulpan-126135/|last=Bennett|first=Ray|website=The Hollywood Reporter|date=May 26, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> 2004 жылдан 2019 жылға дейін Күшіншіреков Дворцевоймен бірге режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|title=Bauryna Salu|url=https://www.fescaaal.org/en/film/bauryna-salu/|website=Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina|access-date=2025-01-01}}</ref> 2018 жылы ол Дворцевойдың келесі «Айка» (''Ayka'') фильмінде рөл сомдады. Бұл фильм 71-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында бақ сынап, «Үздік халықаралық толықметражды фильм» бойынша Оскар жүлдесінің қысқа тізіміне енді.<ref name=":02">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == <references /> cibejz73jbl9vze4a1ir7a15v7zylv6 3630954 3630953 2026-07-17T10:00:24Z Semsk-Karaga 168760 /* Өмірбаяны және мансабы */ 3630954 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|аты=Асхат Күшіншіреков|төл аты=Асхат Күшіншіреков|туған күні=|туған жері=|мамандығы=|белсенді жылдары=|Есімі=Асхат Күшіншіреков|Белсенді жылдары=2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін|Мамандығы=Кинорежиссер, сценарист, актер|Туған жері=[[Благовещенка]], [[Алтай өлкесі]], [[Кеңес Одағы]]|Туған күні=3 сәуір 1982 жылы туған}} '''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; 3 сәуір 1982 жылы туған) — қазақстандық [[кинорежиссер]], сценарист және [[актер]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Өмірбаяны және мансабы == Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.<ref name="apsa">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> === Актерлік мансабы === Академияда оқып жүрген кезінде Күшіншіреков режиссер Сергей Дворцевойдың «Қызғалдақ» (2008) фильмінде басты рөлге бекітілді.<ref name="apsa2">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> Бұл фильмде ол Ресей Әскери-теңіз флотынан жақында оралып, қазақ даласында шопан болып өмір сүруге талпынған жас жігіт Асаның рөлін сомдайды. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында өтіп, онда бас жүлдені жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Tulpan|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulpan|website=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite news|date=2009-03-03|title="Tulpan" : une jolie fable en Asie centrale|url=https://www.lemonde.fr/cinema/article/2009/03/03/tulpan-une-jolie-fable-en-asie-centrale_1162669_3476.html|access-date=2026-06-17|language=fr}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында бас жүлде жеңіп алғанын сипаттай отырып, оның шынайы табиғилығы мен деректі реализмін атап өтті.<ref>{{cite web|title=Film Review: Tulpan|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/tulpan-2-1200522071/|website=Variety|date=May 23, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> ''The Hollywood Reporter'' фильмді «мінсіз, күлкілі әрі өте тартымды» деп бағалады.<ref>{{cite web|title=Tulpan – Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/tulpan-126135/|last=Bennett|first=Ray|website=The Hollywood Reporter|date=May 26, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> 2004 жылдан 2019 жылға дейін Күшіншіреков Дворцевоймен бірге режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|title=Bauryna Salu|url=https://www.fescaaal.org/en/film/bauryna-salu/|website=Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina|access-date=2025-01-01}}</ref> 2018 жылы ол Дворцевойдың келесі «Айка» (''Ayka'') фильмінде рөл сомдады. Бұл фильм 71-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында бақ сынап, «Үздік халықаралық толықметражды фильм» бойынша Оскар жүлдесінің қысқа тізіміне енді.<ref name=":02">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> === Режиссерлік мансабы === 2013 жылы Күшіншіреков сценарист және продюсер ретінде де жұмыс істеген «Бензин таусылды» (''Gas Is Over'' / ''Закончился бензин'') қысқаметражды фильмімен режиссерлік дебютін жасады.<ref name="apsa22">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Irrfan Khan bags best actor trophy at DIFF|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/irrfan-khan-bags-best-actor-trophy-at-diff|website=Khaleej Times|language=en|access-date=2026-06-17}}</ref> Бұл фильм Дубай халықаралық кинофестивалінде Азия/Африка санаты бойынша «Үздік қысқаметражды фильм» жүлдесін жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National|access-date=2025-01-01}}</ref> Қысқаметражды фильм сонымен қатар Тампере кинофестивалінің байқауында көрсетілді.<ref name="apsa22" /> Оның толықметражды режиссерлік дебюті «Бауырына салу» (2023) фильмі өзінің балалық шағындағы ата-әжесінің қолында тәрбиелену тәжірибесіне негізделген. Бұл — отбасының тұңғыш баласын ата-әжесінің тәрбиесіне беретін дәстүрлі қазақ салты, көшпенділер дәстүрі.<ref name=":022">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Los estrenos de cine se adelantan un día para seguir la estela del dragón de DreamWorks - EFE|url=https://efe.com/cultura/2025-06-12/estrenos-cine-se-adelantan-un-dia-seguir-estela-dragon-dreamworks/|last=Gómez|first=Rosa María Corona|website=EFE Noticias|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|title='Bauryna salu', un drama kazajo|url=https://www.abc.es/play/cine/bauryna-salu-drama-kazajo-20250612112148-vi.html|last=EFE|website=Diario ABC|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref> Фильмнің әлемдік тұсаукесері 2023 жылы Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінің «Жаңа режиссерлер» бөлімінде өтті.<ref>{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}</ref> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == <references /> gbquu3pmmkn3gb4qn1h68b5i3p063lj 3630955 3630954 2026-07-17T10:00:40Z Semsk-Karaga 168760 /* Актерлік мансабы */ 3630955 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|аты=Асхат Күшіншіреков|төл аты=Асхат Күшіншіреков|туған күні=|туған жері=|мамандығы=|белсенді жылдары=|Есімі=Асхат Күшіншіреков|Белсенді жылдары=2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін|Мамандығы=Кинорежиссер, сценарист, актер|Туған жері=[[Благовещенка]], [[Алтай өлкесі]], [[Кеңес Одағы]]|Туған күні=3 сәуір 1982 жылы туған}} '''Асхат Күшіншіреков''' ({{lang-kk|Асхат Күшіншіреков}}; 3 сәуір 1982 жылы туған) — қазақстандық [[кинорежиссер]], сценарист және [[актер]]. Ол халықаралық деңгейде Сергей Дворцевойдың «[[Қызғалдақ (фильм)|Қызғалдақ]]<nowiki/>» (''Tulpan'') (2008) фильміндегі басты рөлімен танымал, бұл фильм 61-ші [[Канн кинофестивалі]]<nowiki/>ндегі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> «Ерекше көзқарас» (''Un Certain Regard'') бағдарламасында бас жүлдені жеңіп алған. Оның толықметражды режиссерлік дебюті — «[[Бауырына салу]]<nowiki/>» (''Bauryna Salu'') (2023) фильмі Қазақстанның атынан 97-ші [[Оскар (2025)|Оскар]] жүлдесіндегі<ref name=":0">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]]<nowiki/>» номинациясына ресми түрде ұсынылды. == Өмірбаяны және мансабы == Асхат Күшіншіреков 1982 жылы 3 сәуірде дүниеге келген. Кейін ол Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсіп, онда кинорежиссура мамандығы бойынша білім алды.<ref name="apsa">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> === Актерлік мансабы === Академияда оқып жүрген кезінде Күшіншіреков режиссер Сергей Дворцевойдың «Қызғалдақ» (2008) фильмінде басты рөлге бекітілді.<ref name="apsa2">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref> Бұл фильмде ол Ресей Әскери-теңіз флотынан жақында оралып, қазақ даласында шопан болып өмір сүруге талпынған жас жігіт Асаның рөлін сомдайды. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылғы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында өтіп, онда бас жүлдені жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Tulpan|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulpan|website=Wikipedia}}</ref><ref>{{Cite news|date=2009-03-03|title="Tulpan" : une jolie fable en Asie centrale|url=https://www.lemonde.fr/cinema/article/2009/03/03/tulpan-une-jolie-fable-en-asie-centrale_1162669_3476.html|access-date=2026-06-17|language=fr}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында бас жүлде жеңіп алғанын сипаттай отырып, оның шынайы табиғилығы мен деректі реализмін атап өтті.<ref>{{cite web|title=Film Review: Tulpan|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/tulpan-2-1200522071/|website=Variety|date=May 23, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> ''The Hollywood Reporter'' фильмді «мінсіз, күлкілі әрі өте тартымды» деп бағалады.<ref>{{cite web|title=Tulpan – Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/tulpan-126135/|last=Bennett|first=Ray|website=The Hollywood Reporter|date=May 26, 2008|access-date=2025-01-01}}</ref> 2004 жылдан 2019 жылға дейін Күшіншіреков Дворцевоймен бірге режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді.<ref>{{cite web|title=Bauryna Salu|url=https://www.fescaaal.org/en/film/bauryna-salu/|website=Festival del Cinema Africano, d'Asia e America Latina|access-date=2025-01-01}}</ref> 2018 жылы ол Дворцевойдың келесі «Айка» (''Ayka'') фильмінде рөл сомдады. Бұл фильм 71-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында бақ сынап, «Үздік халықаралық толықметражды фильм» бойынша Оскар жүлдесінің қысқа тізіміне енді.<ref name=":02">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> === Режиссерлік мансабы === 2013 жылы Күшіншіреков сценарист және продюсер ретінде де жұмыс істеген «Бензин таусылды» (''Gas Is Over'' / ''Закончился бензин'') қысқаметражды фильмімен режиссерлік дебютін жасады.<ref name="apsa22">{{cite web|title=Askhat Kuchinchirekov – Profile|url=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/askhat-kuchencherekov|website=Asia Pacific Screen Awards|date=October 2, 2023|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Irrfan Khan bags best actor trophy at DIFF|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/irrfan-khan-bags-best-actor-trophy-at-diff|website=Khaleej Times|language=en|access-date=2026-06-17}}</ref> Бұл фильм Дубай халықаралық кинофестивалінде Азия/Африка санаты бойынша «Үздік қысқаметражды фильм» жүлдесін жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National|access-date=2025-01-01}}</ref> Қысқаметражды фильм сонымен қатар Тампере кинофестивалінің байқауында көрсетілді.<ref name="apsa22" /> Оның толықметражды режиссерлік дебюті «Бауырына салу» (2023) фильмі өзінің балалық шағындағы ата-әжесінің қолында тәрбиелену тәжірибесіне негізделген. Бұл — отбасының тұңғыш баласын ата-әжесінің тәрбиесіне беретін дәстүрлі қазақ салты, көшпенділер дәстүрі.<ref name=":022">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Los estrenos de cine se adelantan un día para seguir la estela del dragón de DreamWorks - EFE|url=https://efe.com/cultura/2025-06-12/estrenos-cine-se-adelantan-un-dia-seguir-estela-dragon-dreamworks/|last=Gómez|first=Rosa María Corona|website=EFE Noticias|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|title='Bauryna salu', un drama kazajo|url=https://www.abc.es/play/cine/bauryna-salu-drama-kazajo-20250612112148-vi.html|last=EFE|website=Diario ABC|date=2025-06-12|language=es|access-date=2026-06-17}}</ref> Фильмнің әлемдік тұсаукесері 2023 жылы Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінің «Жаңа режиссерлер» бөлімінде өтті.<ref>{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}</ref> ''Variety'' басылымы фильмнің тәсілін жоғары бағалап, оның кинематографиялық реализмге деген таңғажайып бейімділігін көрсететінін жазды және оны «сирек кездесетін, шынайы гаухартас» деп сипаттады.<ref name=":12">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> «Усама» (''Osama'') фильмімен танымал ауған режиссері Сыдық Бармак фильмге атқарушы продюсер ретінде қосылды.<ref>{{cite web|title='Osama' Director Siddiq Barmak Boards Kazakhstan's Oscar Entry 'Bauryna Salu'|url=https://variety.com/2024/film/news/osama-siddiq-barmak-kazakhstan-oscar-bauryna-salu-1236245515/|website=Variety|date=December 11, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде «Бауырына салу» фильмі Қазақстанның атынан 97-ші Оскар жүлдесіндегі «Үздік халықаралық толықметражды фильм» номинациясына ресми түрде таңдалды.<ref name=":0222">{{cite web|title=Oscars: Kazakhstan Submits 'Bauryna Salu' To Best International Feature Film Race|url=https://deadline.com/2024/09/kazakhstan-oscars-2025-bauryna-salu-best-international-feature-film-1236096819/|last=Kroll|first=Justin|website=Deadline Hollywood|date=September 23, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=“I Wanted This Movie to Be a Reflection of Myself”: ‘THR Presents’ Q&A With ‘Bauryna Salu’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/bauryna-salu-director-producer-interview-1236073787/|last=Davids|first=Brian|website=The Hollywood Reporter|date=2024-12-03|language=en-US|access-date=2026-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks ‘Bauryna Salu’ for International Feature Race|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kazakhstan-picks-bauryna-salu-oscars-2025-best-international-feature-race-1236009522/|last=Roxborough|first=Scott|website=The Hollywood Reporter|date=2024-09-23|language=en-US|access-date=2026-06-17}}</ref> Сондай-ақ, фильм Қазақстанның ұлттық киносыйлығы — «Тұлпар» киножүлдесінде ең үздік фильм атанды.<ref>{{cite web|title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race|url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/|website=IMDb News|access-date=2025-01-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Torna Festival del Cinema Africano d'Asia e America Latina - Cinema - Ansa.it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/cinema/2024/04/23/torna-festival-del-cinema-africano-dasia-e-america-latina_df6b811d-2ad3-4020-b66c-71b0b2bee87a.html|last=ANSA|first=Agenzia|website=Agenzia ANSA|date=2024-04-23|language=it|access-date=2026-06-17}}</ref> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы !Рөлі !Ескертпелер |- |2008 |Қызғалдақ (''Tulpan'') |Актер (Асаның басты рөлінде) |Режиссері: Сергей Дворцевой; «Ерекше көзқарас» жүлдесі, 61-ші Канн кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Un Certain Regard: "Tulpan" by Sergey Dvortsevoy|url=https://www.festival-cannes.com/en/2008/un-certain-regard-tulpan-by-sergey-dvortsevoy/|website=Festival de Cannes|date=May 22, 2008}}</ref> |- |2013 |Бензин таусылды (қысқаметражды) |Режиссер, сценарист, продюсер |Жеңімпаз, Азия/Африканың үздік қысқаметражды фильмі, Дубай халықаралық кинофестивалі<ref>{{cite web|title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/|website=The National}}</ref> |- |2018 |Айка (''Ayka'') |Актер; режиссердің ассистенті |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /> |- |2023 |Бауырына салу (''Bauryna Salu'') |Режиссер, сценарист, продюсер |Режиссері: Сергей Дворцевой; негізгі байқау, 71-ші Канн кинофестивалі<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web|title='Bauryna Salu' Review: Kazakhstan's Oscar Entry Captures a Child's Abandonment|url=https://variety.com/2024/film/reviews/bauryna-salu-review-kazakhstan-oscar-international-feature-1236231500/|last=Adlakha|first=Siddhant|website=Variety|date=December 6, 2024|access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Марапаттары мен номинациялары == === Режиссер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат/Фестиваль !Фильм !Нәтижесі |- |2013 |Дубай халықаралық кинофестивалі — Үздік Азия/Африка қысқаметражды фильмі |Бензин таусылды|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Muhr Award winners celebrate as curtains begin to close on Dubai film festival |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/muhr-award-winners-celebrate-as-curtains-begin-to-close-on-dubai-film-festival-1.644803/ |website=The National |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Азия-Тынық мұхиты киноакадемиясының марапаты (''Asia Pacific Screen Awards'') — Үздік жастар фильмі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Winners of the 16th Asia Pacific Screen Awards Announced |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2023-winners |website=Asia Pacific Screen Awards |date=November 4, 2023 |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2023 |Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі — «Жаңа режиссерлер» бөлімі |Бауырына салу |Таңдалды<ref name=":0" /> |- |2024 |«Тұлпар» ұлттық киносыйлығы — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}}<ref>{{cite web |title=Oscars 2025: Kazakhstan Picks 'Bauryna Salu' for International Feature Race |url=https://www.imdb.com/news/ni64842618/ |website=IMDb News |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2024 |97-ші Оскар жүлдесі — Үздік халықаралық толықметражды фильм (Қазақстанның ұсынымы) |Бауырына салу |Ұсынылды<ref name=":0" /> |- |2024 |goEast кинофестивалі — Арнайы жүлде (ZDF) |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Фаджр халықаралық кинофестивалі — Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Бішкек халықаралық кинофестивалі — Үздік режиссер |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Баку халықаралық кинофестивалі — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2024 |Азия әлемдік кинофестивалі (''Asia World Film Festival'') — Үздік операторлық жұмыс |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |- |2025 |Искья халықаралық кинофестивалі (''Ischia International Film Festival'') — Үздік фильм |Бауырына салу|| {{Жеңіс}} |} === Актер ретінде === {| class="wikitable" !Жыл !Марапат !Фильм !Нәтижесі |- |2008 |«Ника» сыйлығы — Жыл жаңалығы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |- |2009 |Азиялық киносыйлық (''Asian Film Awards'') — Ең үздік жаңа орындаушы |Қызғалдақ (''Tulpan'')|| {{Номинация}}<ref>{{cite web |title=Askhat Kuchinchirekov – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm1784582/ |website=IMDb |access-date=2025-01-01}}</ref> |} == Дереккөздер == <references /> rh7yaofcglfu8a9ixy7kardai9y61g7 3 783581 3630965 2026-07-17T10:14:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3630965 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Togyzbai Altynai}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:14, 2026 ж. шілденің 17 (+05) nadu9ghmivdcd77jop15fu0gsepugvj 2 783582 3630998 2026-07-17T10:51:43Z VKODUB 183508 Жаңа бетте: Өскемен қаласында Шығыс Қазақстан облысы мәдениет басқармасының «Шығыс Қазақстан облыстық балалар және жасөспірімдер кітапханасы» КММ студенттер үйінде «KITAPstyle» студиясын ашты. Жатақханадағы кітапхананы  ашудағы басты мақсат студенттер үйіндегі жастард... 3630998 wikitext text/x-wiki Өскемен қаласында Шығыс Қазақстан облысы мәдениет басқармасының «Шығыс Қазақстан облыстық балалар және жасөспірімдер кітапханасы» КММ студенттер үйінде «KITAPstyle» студиясын ашты. Жатақханадағы кітапхананы  ашудағы басты мақсат студенттер үйіндегі жастардың бос уақыттарын тиімді өткізуге ықпал жасай отырып, оқу мәдениетін қалыптастырып, олардың білімге құлшыныстарын күшейту, кітап оқитын жастардың санын арттыру. Сонымен қатар кітап оқитын жастардың қатарын көбейту көзделген. Бүгінде  Өскемендік жастар бас қосып, түрлі көпшілік мәдени  шаралар өткізетін орталықтың біріне айналып отыр. Жастар білімдерін шыңдап, тұлға болып қалыптасуға үлкен үлес қосатын осындай  орындардың пайдасы ұшан теңіз. Ол жерде жастар кітап оқып, ойларын кеңейтсе, кітапханаларда жиі жүретін болса жастардың  болашақтарына  үлкен септігін тигізетіндігі айдан анық, бәсекеге қабілетті жастар ол міндетті түрде кітаптармен дос болуы тиіс.  Осындай игі бастамалар жастардың білімін шыңдап, тұлғалық дамуына зор ықпал етеді. Студенттерге арналған жыл қорытындысы ретінде  осы студенттер үйінде Шығыс Қазақстан облысы мәдениет басқармасының басшысы  Касенов Самат Берікболұлының қатысуымен, «Жатақханадағы кітапхана» атты мәдени-танымдық шара үлкен деңгейде аталып өтті. Онда кітап оқудың маңыздылығы, жастар бастамаларын қолдау және мәдени ортаның жоғарғы деңгейдегі  рөлі туралы айтылды. Бұл кеш еркін форматта өтіп, жастардың шығармашылығы мен ой еркіндігіне жол ашты. Қатысушылар өздерінің оқыған кітаптары туралы пікір білдіріп, әдеби ойларымен бөлісті. Ән, күй, поэзиямен өрілген кештің әр сәті жылы атмосфераға толы болды. Мәдени шара барысында кітап оқу тек әдет емес, күнделікті білім толтыру, рухани бай болу, дүниетанымы кең тұлға болуға өзінің септігін тигізетіндігін дәлелдеген белсенді, мықты, кітапты көп оқыған жастарға алғыс хаттар табысталып, кітапхана атынан ризашылық білдірді. Кітап  жатақхана қабырғасында да өмір сүре алады. Ол бұрынан дәлелденген. Жатақхананың бір бұрышын көркем, құнды, пайдалы сан түрлі кітаптармен толтырып, тиімді оқуға орта жасау үлкен қадам.  Ал оны оқыған, оқуға құштар жастар бұл қоғамның ең үлкен байлығы. bbsnkqskzng1mp6r2ribpi5xiha3vly 2 783584 3631030 2026-07-17T11:51:17Z VKODUB 183508 Жаңа бетте: І Асүй жақтан шыққан күбір-күбір дауыстан оянып кетті. - Алда, жазған-ай, - деді әжесі. – Сырқаты құрғыр ақыры алып тыныпты ғой. Әйтпесе кезінде қандай еді. - Иә. Анада, соңғы рет көңіл сұрап барғанымда көрдім, бір жапырақ боп қапты. Жұмекең өжет қой, шіркін, шағы... 3631030 wikitext text/x-wiki І Асүй жақтан шыққан күбір-күбір дауыстан оянып кетті. - Алда, жазған-ай, - деді әжесі. – Сырқаты құрғыр ақыры алып тыныпты ғой. Әйтпесе кезінде қандай еді. - Иә. Анада, соңғы рет көңіл сұрап барғанымда көрдім, бір жапырақ боп қапты. Жұмекең өжет қой, шіркін, шағыр көзі от шашып жатыр. Жасарымды жасап, асарымды асадым, Беке, бүгін алса да разымын, тек кемпір жалғызсырап қалады ғой, соны ойлап қамығып жатырмын, деді. Уайымдама, әйтеуір бірдеңесі болар деп, жұбатып қайтқам. Әттең, бір ауылда отырып, бақұлдасып қала алмадық. Жұмабай ақсақалды Қамар жақсы білетін. Еңсегей бойлы, шоқша сақалды, қарулы адам еді. Әділетсіздікке, қиянатқа жаны қас. Алдыңғы жылы әкімшілік ауыл ішіне ауыз су тартпақ болып, көшелердің астан-кестеңін шығарып қазып тастады. Әне тартады, міне тартады деп жүргенде жыл өтті. Арнайы бөлінген ақша желініпті деген сыбыс тараған. Ауыл тұрғындары әбден ашынған шақта Жұмабай ақсақал атына міне сала шауып, әкімиятқа келген ғой. Ішіне кіріп барса, ауданнан біреулер келіп, әлдебір жиналыс өтіп жатыр екен. Тентек шал бәрінің көзінше үстелдің үстіне қамшысын лақтыра сап, «әй, әкімсымақ неме, ауылды көртышқан қазған тышқанқорықтай қылдың, әкелген суың қайда? Шамаң жетпейді екен, қазып нең бар еді, азған атаңның аузы» деп боқтапты, дейді. Ел-жұрт көрмесе де, көргендей ғып, сан-саққа жүгіртіп соғатын, бірақ дәл осылай дегеніне Қамар сенуші еді. Кенет тамағы жыбырлап, күрк-күрк жөтелді. - Қамаржан тұрды ма екен, - деді әжесі. – Құлыншағымның түнімен ыстығы көтеріліп шықты. - Бала ауырып тұрды не, аунап тұрды не, - деді атасы. - И-и, сен де бір, - деді әжесі кейіп. – Қасына барып, маңдайынан сипауға жарамадың. - Соқталдай жігітті бала құсатып... – Атасы сөзінің аяғын аяқтамай, орнынан тұрғаны, тырп-тырп басып, есікті ашып, сыртқа шыққаны естілді. Әжесі бері қарай келе жатыр. Қамар көзін жұмып алды. - Жарығым, тәуірсің бе? – Еңкейіп, маңдайынан иіскеді. – Ыстығың қайтпапты ғой әлі. Қазір дәрі әкеп берейін. Әлде тамақ ішесің бе? - Жоқ, әже. Тәуірмін. Дәрі де ішпеймін. Жұмабай ата қайтыс болған ба? - Иә, күнім. Дені қатты еді ғой, қыстан бері арпалысты. Кесімді күні келіп, шелегі толған соң... Е, Алла... Арты қайырлы болсын, жарықтық жақсы кісі еді. Бәтимаға қиын болды-ау. Сен жата тұр, мен барып көрісіп келейін. Әжесі кеткен соң, Қамар ұйықтай алмады. Демде ыстығы көтеріліп, құлағы шыңылдады, түпсіз тұңғиыққа шым батып кеткендей, кейде қайта қалқып шыққандай болады. Дірілдеп тоңып, селк етіп оянады, қайда жатқанын аңғармаған күйі қайтадан қап-қара түнекке құлайды. Бір заматта қызылды-жасылды алаулаған от ішінде жанғандай болады, енді бірде мұздай суық суға түсіп шыққандай қалтырайды. Сандырақтап, не айтып, не қойғанын білмеді. Жел тиді ме, суық тиді ме, бір-екі күн бұрын қыстығып, жөтеле бастағанда өзі мән бермеген. Елемей жүре беріпті. Төсекке таңылғаннан бері онысына қатты өкінді. Әр нәрсенің өз уақыты бар екен. Ештен кеш жақсы деген – жай көңіл делбеу үшін ғана айтылған сөз тәрізді. Бір жұма дегенде беті бері қарап, сауыға бастады. ІІ Кешқұрым көңіл сұрап Ерсейіт келген. - Қалай, жазылдың ба? - Шүкір, ептеп. - Ауырып бар қызықтан құр қалдың сен. Біздің сыныпқа Алматыдан бір қыз келді. Сұлу болғанда қандай, шіркін-ай, көрсең ғой. Мәр-мәрдай. Өткенде қайтыс болған Жұмабай шалдың немересі. Әжемді жалғызсыратпаймын, ауылдан бітіремін деп, өзі келіпті. Аты Шұғыла. Жігіттер қырылып жүр. Бәрі сыртынан иемденіп алған. - Сен де? - Жоға. Менің Шырынымды білесің ғой. - Иә, - Қамар күлді. – Фархад бола алмай жүрсің ғой. - Әлі-ақ боламыз ғой, досым. – Ерсейіт те күлді. – Кеше түн жамылып барып, ысқырып ем, шықпай қойды. Телефонын да өшіріп тастапты. Жарайды, мен кеттім. Әлгі қарасан келгірлер кешеден бері жоқ. Қас қараймай тұрып, тауып алайын. Жата-жата жамбасы тесілген Қамар кең аулаға шықты. Мамырдың май тоңғысыз жылы күні. Аспанда шөкімдей бұлт жоқ. Құбыладан соққан самалмен қатар бір нәзік, жұпар иіс мұрнын қытықтап өтті. Сөйтсе, өзі көрмеген бір жұма ішінде алма ағашы гүлдепті. Көздің жауын ала жайнап тұр екен. Осы көріністі Жапониядағы сакура ағашының гүлдегеніне ұқсататын. Әжесі самауыр қойып, үйдің бітпейтін шаруасымен күйбеңдеп жүр. Атасы жайбарақат қамшы өріп отыр. - Ә, тұрдың ба, шырақ. Кел, жаныма отыр. Мына сапты, - Қасында жатқан тобылғыны көрсетті. – Кеше Бақытбек әкеп берген. Саған тобылғы сапты қамшы істеп берейін деп... Әр заманның өз өнері бар, сендерге керегі бола ма, жоқ па, кім білсін... – Біткен өрімін мипаздай қарап алып, асықпен ыза бастады. Атасының бұл өнерін Қамар жақсы көруші еді. Өзі де үйреніп алғанымен, атасындай өре алмайтынын білетін. Қызыл қамшы дайын болғанда, Ақтанауды ерттеп, жылқыға барып келу керек. Кенет тақау төңірек күңгірт тартып кетті. Қап-қара бұлт аспанды торлап алыпты. Әп-сәтте күннің көзі толық жабылып, бүкіл аймақ тұнжырай қалған. Көктің рақметін күтіп, маужырай тыныстап жатыр. Көп күттірмей, шатыр-шұтыр найзағай ойнап, нөсер жауын құйып кетті. Жер мен көк тұтаса қабаттасып кеткендей көзге ештеңе көрінбейді. Жан-жағына дым бүркіп арпалысып, желмен ойнап аласұрған жауынмен бірге болмыс ақиқатының өзі тіленіп сыртқа шыққандай. Дүние тұңғыш жаратылғанда дәл осындай аласапыран болған шығар, деген ой келді Қамарға. Ал заманақыр болғанда да дәл осындай кеп боларына күмәні қалмаған. ІІІ Досының айтқаны рас боп шықты. Сыныпқа кіріп келген бетте соны өзгеріс байқалған. Шұғыла ортаңғы қатардың екінші партасында, Назымның жанында отыр екен. Ентелеп кіріп келген бұған сүлесоқ көз тастады да, кітабына үңіле берді. Көзі аялы, үлкен екен. Толқынды қара шашын ауылдың қыздары тәрізді өрмей, ақ маңдайын қақ жара жайып тастапты. Қырмызы нұрлы аққұба жүз, кептер иық. Шаншылып тік отыр. Отырысының өзі тәкаппар. Қамар орнына барып, сөмкесін партаның үстіне қойды да, Ерсейітпен амандасты. - Қалай екен? – деді досы қулана. – Ішіңе шоқ түсті ме? - Жоға, неге? - Түрің бозарып кетті ғой. - Сен де қайдағыны айтады екенсің. - Пәледен машайық қашыпты, қояйық, онда. Есік сықырлап ашылды да, Жалым мұғалім сыныпқа кірді. Бойшаң, қара торы өңді, жылы жүзді жігіт. Былтыр осы мектепке қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып орналасқан. Шыны керек, осы ағай келгелі қыздардың жыртың-жыртың күлкісі тоқтап, бәрі салмақты бола қалған. Берілген тапсырманы тыңғылықты орындап, әр сөздеріне мән беріп сөйлеуге тырысады. - Отырыңдар, балалар. – Сыныпқа барлай қарады да, әдетінше шарқ етіп күлді.  - Ой, сендер бірақ бала емессіңдер ғой. Жаңа алтыншы сынып келген, «Отырардың ойранын» айттық. - Жауыз Шыңғыс ханның Отырарды басып алғаны туралы ғой, – деді Амангелді орнынан тұрып. – Бала кезімде жатқа оқып едім. - Бұл поэмада тарихи шындықтың ауылы алыс жатыр, - деді Жалым мұғалім. – Саған келесі сабаққа тапсырма. Неге екенін мүмкіндігіңше анықтап келесің. - Ағай, поэмада бәрі жазылған ғой. Алты ай бойы ала алмай, сағы сынып, ақыры Қараша деген опасыз қақпаны ашып бермеуші ме еді. - Тарих – өте қатал ғылым. Кез-келген әдебиетші, я ақын тарихшы бола алмайды. Нақты деректермен жұмыс істеген өз алдына, дәлелді, орнықты ой қорыта білу керек. Қателеспесем, үш жыл бұрын, қара күзде Мағауиннің "Шыңғыс хан және оның заманы" басталды, - деді Жалым мұғалім. - Тәңірі алқап, ойдағыдай бітірсе екен, дейік. Амангелді, біздің кітапханада болса, 2002-2005 жылдар аралығындағы мерзімді басылымдарды қарап шық. «Алтын орда», «Жас Алаш», «Заман-Қазақстан», мысалы. "Қазақ әдебиеті" мен "Жұлдыз" журналын да. Шаханов пен Мағауиннің арасында үлкен дау болған. Кімдікі дұрыс, кімдікі бұрыс – сарапқа сал. - Иә, ағай. - Ал, енді үй тапсырмасын айта қойыңдар. - Еркін тақырып болған, - деді староста Айман орнынан тұрып. – Өздерің оқыған бір кітап туралы мазмұндама айтасыңдар, деген едіңіз. - Тіпті жақсы. ҰБТ-ға дейін бір ай, бізге енді не қалды дейсің. Кім айтады? Сыныпта сілтідей тыныштық орнады. Әркімнің тақтаға шыққанға жүрексініп отырғаны байқалады. - Қамар, - деді Жалым мұғалім. – Қалай, тәуір болдың ба? Қамар орнынан тұрды. Бүкіл сыныптың назары ауғанын сезді. - Иә, ағай. - Не оқып келдің? Қамар тақтаға шықты. Бәрі қарап отыр. Әсіресе, Шұғыланың жанары күйдіріп баратындай. Не айтар екен, дегендей сұраулы көзқарас. Абдырап қаларын біліп, енді ол жаққа қарамауға тырысты. - Гогольдің «Петербург повестерін» оқыдым. - Қазақша, орысша? - Орысша. - Жақсы. Орыс шығармаларын мүмкіндігінше түпнұсқадан, орысша оқуға тырысу керек. Сонымен, қай шығармасы ерек әсер етті? - Барлығы. Бірақ «Шинелі» керемет екен. - Иә, айта ғой. - Акакий Акакиевич деген кеңсе қызметкері болады ғой. Мінезі қыздан зият екен. Кішкене бойлы, басы таз, көзге елеусіз біреу болғандықтан, басқа қызметкерлер онымен қылжақтап ойнай береді. Бар жұмысы – берілген қағаздарды айна-қатесіз көшіріп шығу. Өз ойыңнан бірдеңе қос десе, көзі жыпылықтап, одан да көшіре берейінші, дейтін көрінеді. Қызық адам. Күндердің күнінде Акакий Акакиевич өзінің шинелінің тозғанын байқайды. Киім тігуші Петрович, оны портной дейді, мына шинеліңіз жарамайды, жаңасын тіктіру керек, депті. Акакий Акакиевич енді үнемге көшеді: шайды қантсыз ішеді, бәтеңкесі мерзімінен бұрын тозбас үшін ақырын, аяғының ұшымен жүреді, киімдері тозбас үшін үйінде халатпен жүреді-міс. Ақыры жаңа шинель тігіліп дайын болады ғой. Мінсіз. Акакий Акакиевичтің үстіне құйып қойғандай жараса кетеді. Департаментке келгенде әріптестерінің бәрі қызығып, шинель иесіне азды-көпті құрмет көрсетеді, тіпті қонаққа шақырады. Қонақта ұрттап алса керек, түн ортасында көтеріңкі көңіл-күйде қайтып бара жатқан оны әлдебір бұзақылар тонап, су жаңа шинелін тартып алады. Түнімен ұйқы көрмей шыққан ол ертеңінде приставқа барып, мән-жайды баяндайды, бірақ пристав көмектесе алмапты. Ескі шинелімен жұмысқа келген оны әріптестері қатты аяп, жаңа шинельге ақша жинайды, бірақ ол қайдан жетсін. Сол кезде біреуі «үлкен кісіге» бар, деп кеңес беріпті, оған барса, ол Акакий Акакиевичтің өзіне дүрсе қоя берген ғой, әлгі байғұс есін білмей сыртқа атып шығыпты. Петербургтің ауа райы жаман, шинель ескі, сондықтан Акакий Акакиевич ауырып жығылып, бірнеше күн ішінде қайтыс болады. Сол кезден бастап Калинка көпірінің маңында бір сұмдық қорқынышты елес пайда болады. Түн ішінде өткен-кеткен адамдардың тонын немесе шинелін тартып алады екен. Біреулер Акакий Акакиевичті танып қойыпты-мыс. Бір күні сол жермен «үлкен кісі» өтіп бара жатқан ғой. Сонда жұрттың үрейін ұшырып жүрген әлгі қорқынышты елес, сенің шинелің маған қажет, деп тартып алыпты да, сол беті ұшты-күйлі жоғалып кетіпті, деп аяқтайды Гоголь. - Иә, - деді Жалым мұғалім. Терезеге қарап ойланып қалыпты. – Отыра бер. Гогольді оқымағалы көп болыпты, - деді сосын сыныпқа қарап. – Бұл шығарма – Совет одағының алғашқы хабаршысы. - Қалай? – деді орнына отырып үлгермеген Қамар. - Кішкентай адам үлкен билікке келсе, ешқандай аяушылық болмайтыны жайында. Ол кезде ақ патша заманы. Отыз жылдан соң крепостнойлық құқық алынады. Елу жылдан кейін Қазан төңкерісі болып, қызылдар билікке келеді. Үлгерген зиялысы Батысқа қашады, қалғаны өз елінде итжеккенге айдалып, ажал құшады, кезінде құл болған жарлы-жақыбай қағаз ұстап, ел билейді. «Қорланғандар мен тапталғандар» көтерілісінің алда екенін ең алғаш айтқан адам – осы Гоголь болды. Шинель – мемлекеттік қызметкерлер киетін киім. Хикаяттың соңында «қорқынышты елес» Акакий Акакиевичтің әлгі «үлкен кісіден» шинелін тартып алып, біржола тыншығандай жоғалып кетуі – уақыты келгенде қайыра соғатын, қайыра соққанда екпіні тау құлататын кішкентай адамды бейнелейді. Әлгі есуас Попрыщин бар ғой, өзін Испания королі деп жариялайтын, сол бірдеңені сезіп айтқан тәрізді көрінеді. «Петербург повестері» мен «Ревизор», «Өлі жандар» шығармалары орыс халқының астамшыл, жемқор, үнемі қақтығыс тілейтін жұмбақ мінезін әшкере қылды, ал шәкірті Достоевский бұл ойды одан әрі дамытты. Бүкіл Батысқа роман жазуды үйреткен Достоевский... – Қоңырау соғылды. Жалым мұғалім сағатына қарады да: - Келесі сабаққа да осы тапсырма. Бір-бір шығарма мазмұндап келесіңдер, - деді. IV Сабақ бітіп, мектептен шыққанда, топ оқушылардан бөлініп, Шұғыла жалғыз кетіп барады екен. Жұмабай ақсақалдың үйі ауылды қақ жарып ағып жатқан Талды өзенінің арғы жағында болатын. Тезірек адымдап, қуып жеткенде, қыз жақтырмай қарады да, үндемей, алға жүре берді. Несіне куып жеттім, деп ойлады Қамар. - Шұғыла, - деді өрекпіген демін басуға тырысып. – Атаңның иманы жолдас болсын. Шұғыла рақмет айтқандай ернін жыбырлатты. - Жарықтық жақсы адам еді, - деді Қамар үлкендердің әдетінше. – Қара қылды қақ жарған әділ болатын. Қиянатқа жаны қас еді, көрсе, үнсіз қалмайтын. Төлен Әбдіктің бір кейіпкері тәрізді. Қыз алғысқа толы көзімен жарқ етіп қарады. - Сенің есімің Қамар ғой, иә? - Сылқым дауыс жүректі қытықтап өткен. - Иә. - Қамар сұлу? – Басын қисайтып, мазақтағандай жымиып күлді. Қамар сәл шамданып қалған. - Қамар аз-Заман. - Мұндай атты естімеппін. - «Мың бір түнде» бар. - Солай ма?.. – Ойланып қалды. - Мүмкін, тауып бересің? – Қиылғанда, баданадай мойыл көздері қысыла күлім қағып, бетінде оймақтай, әдемі шұңқыр пайда болды. Балғын еріндері алаулап, дымдана қызарғандай. Қамардың өне бойына от төгілгендей бір ысып, бір суып... қыз күлкісінің уыты қандай боларын алғаш сезді. - Мен... менде бар. Ертең сабаққа алып келейін... - Келістік. – Күлкісін тиып, Қамардың көзіне тік қарады. Жанары мақпал түндей қап-қара тәрізді көрініп еді. Олай емес екен. Қарашығының айналасында шашыраған балдай қоңырқай реңк. Күнге шағылысқанда ап-анық көрінеді. Қандай әсем. Қылыштан қиғыр, жебеден өткір көз, деуші ме еді. Мүлдем жадылап тастағысы келгендей. Үн-түнсіз сұқтанып қалыпты. Жоқ, бағанағыдан мүлде басқа көзқарас. Өткір, қайсар, илікпес, тентек. Шексіз қаталдық аңғарыла ма, қалай. Қамарға осы қыз осы уақытқа дейін біреуді сүйді ме екен, деген бір түрлі ой келген. - Сау бол. – Шұғыла етегі дөңгелене бұрылып, тез-тез адымдап ұзай берді. Әрі-сәрі күйде тұрып қалған Қамардың қыз соңынан ергенге жүрегі дауаламады. Үйіне барғанша әлдебір малғұн күй төбесін жаншып кетпей қойған. V Ақырдан жем жеп тұрған Ақтанау Қамарды көргенде құлағын қайшылап, ақырын оқыранып қойды. Көзіне, құлағына қонған шыбындарды жасқап, басын оңды-солды шайқады. Қазір жастау иесі мұны ерттейтінін, сосын таудағы жылқыларға баратынын біледі. Соңғы екі-үш жылда жол өзгерген емес. Міне, ерттеді. Үзеңгіге аяқ салды. Басқа аттардай лыпи жөнелмей, Ақтанау сабырмен күтіп тұрады. Иесі екеуі ауылдан шыққанша ойқастай аяңдап келе жатады да, сауыры жазылыңқы қырға шыққанда «Шүу, Ақтанау!» деген дауысты естіп, ағызып шаба жөнеледі. Қазір тау бөктері ақкөбік гүлге оранып гүлдеп тұр. Бет-аузын аймалап келе жатқан майда самал, өзекті ашар жұпар аңқи бастаған гүлдер иісі бұны өз-өзінен елегіздіріп, мазасын қашырып, әлдеқайда жетелегендей болады. Қарсы қабақта оқшырайған шоқының тастақ етегінен қайнап шығып жатқан қасқа бұлақ бар. Сайды бойлай, төмен құлай ағады. Өн бойы жапырыла өскен боз шілік. Қырқалардың арасындағы тарам-тарам жүлгелі өлкенің бойы қымыздықты көк шалғын, мұздай суық, мөлдір сулы бұлақ, тал, терек, шілік араласа өскен шағын тоғай. Көк майсаның ортасында түйме жараның орнындай боп көне жұрттар жатыр. Қамардың бала кезінде атасы екеуі осында келіп, бұл барлық мән-жайға қанған. Мынау – мына жұрттың орны, бейіттері – ана жақта, ирелеңдеген өзен бойында. Ол өзеннің жағасы кейде ұсақ тоғайлы болып, кейде қалың шалғынды болып, иіріліп, көлденең таудың ішін жарып өтуші еді. Мына жер – әкем туған Әбді, мен есімді білгенде әкемді соғысқа алып кетті, шешем екеуіміз Бесата жаққа көштік. Әкемнің ағасы бар, бір жамағайын туысымыз бар, бәріміз аштықта көмусіз қалған адамдардың шашылып жатқан ақсөңке сүйектерін жинап көмдік, аруағы разы болсын, нұры пейіште шалқысын деп... Мына жақта егін салды, кейін жүгері салды, ал бұғанасы қатпаған бізді ауыр жұмысқа салды... Қаңыраған далаға қарап тұрған Қамар осы жерлерде егін алқабы болғанына, қаншама адам жұмыс істегеніне сене алмайтын. Жылқыларға күнде барып, қай жерде жүргенін білу – міндет. Соңғы жылдары үйір-үйір жылқы ауыл сыртындағы көліктер ағылған тас жолға шығып кететін болып жүр. Қанат аға былтыр екі жылқыны қатарынан қағып, өзі әрең аман қалған. Бұлардан бір-екі жас қана үлкен Олжас, өзі де көлікті қатты жүргізетін әумесер жігіт еді, түнде ағызып келе жатып, құлынды биені қағып, жолдан ұшыпты, аударылып-төңкеріліп барып, ақыры төрт доңғалағымен дік етіп тұра қалыпты. «Түсім шығар, қазір оянамын, деп ойладым» деген, ауруханадан шығып, ауылға келгенде. «Сондайда өмірің бастан-аяқ көз алдыңнан өтеді деген өтірік. Қорыққаным сондай, рульге жабысып қатып қалыппын. Содан соң ғана өзімнің жас екенімді ойладым. Осыдан аман қалсам, рөлге отырмаймын деп өз-өзіме серт бергенімді білем». Олай дегенін қайдам, қалаға күніне екі-үш рет жүйткіп барып қайтып жүреді. Соған қарағанда, адам уәде, сертке тұрақсыз келе ме екен. Төңірек күн сәулесіне бөгіп, манаурап тұр. Елсіз таудың ішінде, бұның ата-бабасы жайлаған, қазір иесіз қалған жетім қоныста мәңгі жастық жыршысы – ала қанат бозторғай сайрайды. Баяғы бұла тіршіліктің көзі іспетті. Алла сүйіп жаратқан бұл дүниенің қызығы мен қасіретін қатар тамылжыта әнге қосады. Сол кезде дала ұйып тыңдағандай, дүние бір құпия тылсымға тұнып тұрғандай көрінетін. Осындайда Қамар тау ішін жаңғырықтыра ән салғысы кеп кетеді. Ақан сері тәрізді. Біржан сал, Естай тәрізді. Сен жалғыз емессің, дегендей. Мен сенің балаңмын, мен барда жетімдік көрмейсің, дегендей. Бірақ адам өмірі – соншалық қысқа екенін де білетін. Қазір, тіпті, уақыттың өзі қысқарды. Бірақ, өрісі өлшеусіз кеңейді. Иә, аспанда ай мен күн барда, астымызда қара жер барда, адам ұлы, мына біз – ешқайда кетпейтініміз де рас. Жылқылар тау етегінде жайбарақат жайылып жүр екен. Атасы Бек-Мұхамедтің Совет өкіметі құлағаннан бергі отыз жылдық адал еңбегі. Жиырма шақты бас. Барлығы тегіс жирен. Барымташы Қадылбектің тақау жүрген үйірі тәрізді ала-құла, қырық сідік емес. Ұрлығы үшін қаншама рет отырып келсе де қыңбайды-ау, қыңбайды. Ұрыға қары жолдас болған заманда таңғаларлық нәрсе көрінбейді. Адал еңбекке не жетсін. Аққа құдай жақ. Көңілі орныққан Қамар атының басын кері бұрды. Аяңдап Талды өзенінің маңына келді. Анау тұрған ақшаңқан үй – марқұм Жұмабай ақсақалдың үйі. Үзеңгіге аяғын тіреп, мойнын соза қарады. Шұғыла не істеп жүр екен. Өзен жаққа келмей ме екен. Келсе ғой... Ақтанауға мінгізер едім. Шылбырынан ұстап жүргеннің өзі адам айтқысыз қуаныш қой. Шыдамай, жоқ іздеген боп, үйінің алдынан ары-бері өтті. Шұғыла көрінбеген. Ақыры көршілерден ұялған Қамар үйіне қайтты. Төсекке жайғасып, Гогольдің «Өлі жандарына» кірісті. VI Шұғыламен тіл табысу қиынға соқты. Күнде мектепке барғанда, бүгін сөйлесем деп, дайындалып-ақ барады. Ретін тауып, бірдеңе сұрағанға тырысады. Қыз салқын жауаптан аспайтын. Оның үстіне одан дәмелі бұл ғана емес. Мектеп бітіріп, оқуға түскендер де, әскерге бармай, ауылда сыбай-салтаң жүріспен жүргендер де Шұғыланың соңына түсіпті. Әумесерлер түнде үйінің маңында жер жарғандай ысқырып, сонысы жетпегендей дуалдан қарғып түсіп, терезесін қағады екен. Қамар жерге кірердей ұялушы еді. Өз ауылының жігіттері үшін. Ғашықтық өзегін жарып бара жатса да, үй жағына барған емес. Сабақта түнімен шала ұйықтаған Шұғыланың мұңды жүзін көргенде жанына жолай алмай қалатын. Бір-екі рет әлденені сылтауратып, көршіңе кіріп шығам деп, үйіне дейін шығарып салғаны бар. Шұғыланың ақ жарқын қыз екенін байқады. Лебізі бой балқытардай жұмсақ. Ауыл қыздарындай ұяң емес, ашық. Қылығы қамырдан қыл созғандай биязы. Өзін қалай ұстағанынан, жүріс-тұрысынан, сөйлеген сөзінен, тіпті, сөмкесін ұстағанынан-ақ бекзаттығы анық байқалады. Бұның ойда жоқта аузына түскен әзіл-қалжыңына жер бетіне меруерт шашқандай сыңғырлап күлгенде, Қамардың жүрегі дір ете түсетін. Бітпейтіндей көрінген оқу да бітті. Бәрін шошытқан ҰБТ-ны тапсырар күн де келіп жетті. Ол да өтті. Бұл тоқсан екі балл алған. Ақысыз оқуға жете ме, белгісіз. Филология факультетіне талапкерлер көп, деген Жалым мұғалім. Қайтеді, бағын сынап көреді. Арман қала Алматыға оқуға түссе, бай кітапханаға қолы жетсе... алда тек жазу-сызумен өтер қаншама ғұмыр күтіп тұр. Буалдыр тұман, көгілдір мұнар ішінде, үмітпен келер күнді тосып, өзі жасаған қиял әлемінде өмір сүріп жүргендей. Әлбетте, Шұғыламен бірге. Өмір-бақи бірге болады. Бірінен бірі айырылмақ емес. Шұғыла есеп-қисапқа алғыр болған соң, физика пәнін таңдап еді. Тоқсан сегіз балл алды. Алматыдағы Ұлттық университетке барып, құжаттарымды тапсырам, деп жүретін. Әрине, ақысыз оқуға түсіп тұр. Тест нәтижесі айқын болған кезде, Қамар Шұғыланы құттықтау үшін мектептің алдынан күтіп алған. Бәрінің көзі екеуіне қадалғанын сезсе де, мән бермеуге тырысты. - Құттықтаймын, Шұғыла. Ең жоғары балл сенікі екен. - Рақмет.  - Тұңғиық жанары толқындана дірілдейді. - Сенікі де жаман емес. - Мүмкін. - Айтпақшы, - қыз сөмкесіне үңілді. Жүзіне құлағындағы айшықты күміс сырғасы ерекше сән бергендей. – Міне, кітабың. Оқып шықтым. Қатты ұнады. Қалған кітаптарын да тауып алу керек екен. - Ұнаса, болды. – Екеуі бір-бірінен ыңғайсызданғандай, үнсіз қалды. - Бір жұмадан соң Алматыға көшеміз, - деді кенет Шұғыла. - Ә-ә, - деді Қамар. Не айтарын білмеген. - Сен де Алматыға оқуға түспекші, деп естідім. - Бұйырса. Филология немесе философия факультетіне түсем. - Философия? - Иә. - Неге? - Өзімді қызықтырған әр түрлі сауалдарға жауап іздеймін. - Мысалы? - Мысалы, бақыт деген не, оған қалай жетуге болады? - Әл-Фараби: «Бақыт – әрбір адам ұмтылатын мақсат», депті. - Иә, тағы бір сөзінде, адам бақытқа о дүниеде, Жаратушыны танығанда ғана жетеді, дейді. Мен бұл дүниеде қаламгер болсам, мүмкін, бақытқа жетер едім, деп ойлаймын. - Тек солай ғана ма? – Екеуі Талды өзенінің жағасына келді. Күншығыстан ескен ерке самал екеуінің бетіне ширатылып келіп соғып өтеді. - Жоқ. – Қамар жөткірінді. Тәуекелге белін буған. Қазір айтпаса, кейін кеш болатындай көрінді. Жүрегі атқақтап аузына симай кеткенін сезген. – Өмірлік жар табуым керек. – Ең қиыны өткерілді. Енді сөзін үзбей, қыз көзіне тура қарады. Дөңгелек отты қыз көзінің нұры жұмсақ көрінген. - Айтайын десем... – Шұғыла өрттей қызарып кетті. - Айтпай-ақ қой, Қамар, – деді. Дауысында діріл бар. Әрбір сөзін теріп, екшеп сөйлеген. – Бәрі... белгілі. Ер-азаматсың, бетіңді... қайтарғым келмейді. Білесің ғой, біздің... Алматыға кетуіміз керек. - Мен де Алматыға барамын. - Екеуіміздің жолымыз екі түрлі, Қамар. Сен... жақсы жігітсің. Мінезің тұйық... біртоға. Бірақ көзқарасың... сондай бір... сезімге толы... Маған ауыр... Мен... дайын емеспін. – Қамар түсінбеді. - Неге дайын емессің? – Қыз үндеген жоқ. Төмен қарап, аяғының ұшымен жер сызып тұр. - Осы көпірдің үстінде күтем сені, Шұғыла. Тым құрыса... қоштасып қалайық. – Шұғыла кенет басын көтеріп, тік қарады. Жанарында адам түсінбес... мұң бар. - Қазір қоштасайық. Қош бол, Қамар аз-Заман. – Бұрылып жүре берді. Туфлиінің тық-тық еткен дыбысы жүрегінің дүрсілімен астаса соғылады. Қамарға Шұғыла біржола кетіп бара жатқандай көрінді. - Мен, бәрібір, сені осында күтем, - деді күбірлеп. Қыз артына бұрылып та қараған жоқ. Қамар кетіп бара жатқан қыздан көзін тайдырып, сылдырап ағып жатқан өзенге қарады. Су беті жылт-жылт етіп күнге шағылысып, көз қарықтырады. Қайтадан қыздың соңынан қарады. Сондай алыс... жат адам. Екеуінің арасында мыңдаған жарық жылдары жатқандай. Қалт бұрылып, көпірден ұзай берді. Мен сені, бәрібір, осында күтем. Тұла бойы дел-сал, басы мең-зең. Төңірегінің бәрі бұлдырап, буалдырланып кеткендей. Күн тымырсық, үп еткен жел жоқ, аспан толы қазбауыр бұлт. Екеуіміз неге қосыла алмаймыз, Шұғыла, өмірден неге қол ұстасып бірге өтпейміз. Әлдеқайдан салмағы батпандай ауыр, жанды үзіп, жүректі жыртқан қайғының өшпес із қалдырған әуезі естілді. Әр сезімнің өз дауысы болады екен. Бұл әуезді ешқашан ұмыта алмаспын. Ой үстінде үйіне келіп, өз бөлмесіне кіргенде, терезенің алдынан жазу үстелі көрініп тұрды. VII Шұғылаға хат жазбақ болып, қағаз-қаламын оңдады. Содан кейін қаламын оң қолының үш саусағына қыстырған күйі ойланып отырды. Не жазсам екен. Қалай жазсам. Неден бастасам. Әдебиет сабағында шығарма жазғанда қиналмаушы еді. Талай мақтау да естіді. Оған еті үйренгендей, сүлесоқ қабылдайтын. Себебін бір өзі ғана біледі. Бес-он бет табиғатты суреттеп, жер-әлемге бірдей шуағын шашқан күнді, толықсып туған айды, құстардың әнін, ой-қыратты қызықтап жүре беріпті. Ал ғашықтық хат жазу... өте қиын екен. Қыздың қолына беру одан да қиын. Ол оқыса, тіпті қиын. Жауап бермесе... Одан ары ойлауға жүрегі дауаламады. Өзі оқыған кітаптарда бозбалалар басқа біреулерге жаздырып жүретіні, оны жүгірмектерден беріп жіберетіні есіне түсті. Оқығанда кейбір кеңкелестердің қылықтарына күліп отыратын. Қазір өз басына түсіпті. Оның үстіне заман басқа. Олар әманда өлеңдетіп жазушы еді. Әбдірахманның Шұғаға жазған хатын айтсаңшы. Ғашықтық жеңген ынтық көңілден ұшып шыққан жігіт зары. Шұғаның Әбдірахманға жазған хаты қандай. Ажалдың ызғарлы лебін сезген, қамырығы он есе асып түскен ару зары. Оқыған сайын көзіне жас келетін. Мен – ақын емеспін, деп ойлады Қамар. Бір көргеннен тағдырыма, талайыма айналған жанға асық сөзімді не айта алмай, не жаза алмай отырмын. Осыдан өткен қандай қорлық бар екен. Өзінің тақа сорлы екеніне тағы да көзі жетті. Байыз таппай, орнынан тұрып, сыртқа қарай беттеді. VIII Кешкі асын ішіп, көшеге шықса, сыныптастары жиналып тұр екен. Бәрінің ойы – мектеп бітіру кешін қалай өткізсе. - Мектепте өтеді ғой, бәрібір, - деді Дархан. – Арақ-шарапты білдірмей кіргізіп алайық. Ешкім біліп қоймасын. - Әй, сен қайтіп білдірмейсің, - деді қушыкештеу Мақсат. – Жүз грамнан соң қып-қызыл боп балқып шыға келмейсің бе. Жұрттың бәрі саған қарап біліп қойсын де, сосын. – Бәрі ду күлді. - Оттама, - деді Дархан. – Асқардың үйінде ләйлігенің есіңде жоқ қой. Ойда жоқта төбелес шығардың емес пе, қанды қайнатып. Қыздардың бәрін шошытып... ақыры қашып кетті бәрі. - Арақ-шарапсыз өткізейік одан да, - деді Ерсейіт. – Былай да ішіп жүрсіңдер. Мектеп бітіру кеші өмірде бір-ақ рет болады. Естеріңде қалсын. - Ерсейіт дұрыс айтады, - деді Қанат. – Түннің ортасына дейін ішпейік. Ал содан кейін... көреміз. - Диджэй сен боласың, - деді Ерсейіт Қанатқа қарап. – Әнді қатырасың ғой. Сексенінші-тоқсаныншы жылдардың өлеңдері керек жоқ. Даңғыр-дұңғыр, дүмбілез әндердің де керегі жоқ. Бәрі орнымен болсын. Вальс – міндетті түрде. - Айбаршамен шыр көбелек айналмақсың ғой, - деді Дархан көзін қысып. - Әлбәттә, - деді Ерсейіт манаурап. – Шіркін-ай, құшағымда балқып келе жатса, бақыт кешер ем. - Нағыз Мәжнүннің сөзі ғой мынау, - деді Мақсат күліп. - Сөзбен шымши бергенше, кіммен билейтініңді ойласаңшы, - деді Ерсейіт зілсіз. – Тіліңнен балдың орнына у тамып тұрады, содан соң қай қыз саған қарасын. Қолыңды қалтаңа сап қырыққа жеткенше қоқиып жүресің әлі. Сол кезде, қайран Ерекем, түс көргендей қылып айтыпсың, деп жүрме. - Көреміз ғой, - деді Мақсат қуақылана. Тағы бірдеңе айтайын деп оқталды да, райынан қайтып, үнсіз қалды. - Көресің, - деді Ерсейіт. - Мектеп бітіріп жатырмыз деп, үлкендерге арақ құюымыз керек. Әнеугүні Қырқаяқты көрдім, - деді Дәрмен. – Сол айтты. Бес бөтелке деп, санына дейін шегелеп айтты. - О, тойымсыз ит, - деді Мақсат. Бәрі қыран-топан. – Сол осы қыбырлап жүріп, бәрін естіп, бәрін біліп жүреді. Көзі алақ-жұлақ етіп, балаларды бір-біріне шағыстырғанда, құдая, сақтай гөр. Соған тоймай қарап тұрады өзі. Арам ғой, арам. Амал жоқ, әкесін танытып жібере алмайсың. Осы кезде жандарына жүйіткіп келіп, ақ «Ауди» тоқтаған. Ішінен төрт жігіт түсті. Бәрі осы ауылдың үлкен жігіттері. Соқталдай-соқталдай, тепсе темір үзетін мықты жігіттер. Көрші ауылдармен барыс-келісте, қақтығыс-төбелестерде жүреді. Қаласа, қаланы да шулатып келеді. Сабырлы көрінгендерімен, артық-кемді кешірмейді. Кейде салық салатын әдеттері бар еді, сол үшін келе жатыр екен. - Қалдарың қалай, бауырлар, – деп гүр ете түсті Сағындық. – Жағдай былай. Қаладан келе жатырмыз. Клубта орыстармен төбелесіп қалдық. Екеуін травматологияға жібердік. Қан түкіріп, қалжа жеп жатыр. Арыз жазып тастапты. Ертеңге дейін әрқайсың мың теңгеден тауып әкеліңдер. Басқаларға да айтыңдар. Сөзіміз осы. – Бір кісідей көлікке отырып, кетіп қалған. - О, әкеңнің... – деп сықпыртып боқтап жіберді Талант. – Төбелеспесе жүре алмайды. Төбелесіп қызық көретін осылар, ақша жинайтын біз. О несі-ей, соншама! Біз қайдан табады екенбіз, сонда? - Амал жоқ, - деді Ерсейіт. – Тауып беруіміз керек. Бәрі үнсіз қалған. - Қамар, - деді Ерсейіт. – Үн-түнсіз тұрсың ғой. - Не деуім керек, - деді Қамар. Ерсейіт бұның дауысындағы ызғарды сезгендей, үнсіз қалды. - Сұлуы салқын тартып, жер қылған шығар, - деді Мақсат. Қамар үндемеді. - Онда не шатағың бар, - деді Ерсейіт қабағын шытып. – Бояушы, бояушы дегенде, сақалын бояпты, деген. Тілің мен жағыңа сүйене берме, тегінде. - Сағындыққа қайдан табамыз? – деді Талант. - Мен ондарды қысам, - деді Дархан. - Олар қайдан табады? - Білмеймін. Қайдан тапса, сонан тапсын. Бізден де ешкім сұрамайды ғой, қайдан табасың, деп. Таппасақ, тағы болмайды. - Бәріміз таяқ жейміз, - деді Азамат. - Жемей жүрген таяқ па, - деді Дархан. - Кеттік, қалғандарын тауып алайық, - деді Ерсейіт. – Жағдайды айтайық. Олар не дейді екен. - Иә, - деді Талант. – Кеттік. - Мен бармаймын, - деді Қамар. – Үйге қайттым. - Мейлің, - деді Ерсейіт. – Хабардамыз. ІХ Қамар көпірдің үстіне шығып, Шұғыланы күтті. Қалғып қана тыныс алған қара барқыт түн. Балқып туған ай өзен бойлай өскен қалың тоғай мен терең сайға нұрын төгіп ертегідей дүниені тірілткендей. Су беті бірде ақ нұрға бөленіп, күмістей жарқырайды, енді бірде жасыл реңмен құбылып, мақпал қара бояуға малынады. Жіңішке өзен сылдыр қағып, нәзік тілмен бірдеңені сылқ-сылқ күліп айтқандай болады. Түн жарып шыққан үні анық жетеді. Бірде елжірей күліп, бірде мұңның кіреукесін жамылғандай тына қалады. Төменнен қалқып көтерілген балғын құрақ пен судың жұпар иісі мұрын жарады, көкірекке күш құйып, көңілге қанат бітіргендей болады. Кенет түнгі самал есті. Төңірек тегіс қараңғылық құшағында мүлгіп тұр. Екі қабақты қоршаған қалың ағаштан салқын сыздың лебі шығады. Салқын сызға қоса, бір жұмсақ мұң шарпиды. Маусымның алқаракөк аспанына қадалған жұлдыздар мұның қазіргі күйіне иіліп, қамығып, тербеліп тұрғандай. Әп-сәтте екі жұлдыз бірінен соң бірі ағып түсті. Әр адамның өз жұлдызы болады, дейді. Адам о дүниеге қайтқанда, жұлдызы ағып түседі. Менің жұлдызым қайда екен. Сансыз жұлдыздарға қарап, өзінің жұлдызын іздеді. Анау ма екен. Әлде мынау ма. Таба алмады. Баласына деген сағынышын кеудесіне сыйғыза алмай, аспанға жұлдыз қылып шашыратып жіберген Рысқұл есіне түсті. Кенет, қуанып кетті. Жұлдыздарды ойша бір-біріне сызық арқылы жалғап, Шұғыланың бейнесін сызды. Бір сағаттай әуреленді. Алдымен көзінен бастады. Ғашық қылған, ынтызар қылған аялы көз. Ең қиыны осы. Қиғаш, жіңішке қас. Ұзын, қайқы кірпік. Қыр мұрын. Өріктей бүрілген ерін. Міне, езу тартты. Маңдайын қақ жарған шашы. Бұл оңай. Жұмыр, балғын иек. Енді... дайын. Сүйіктісінің көктегі бейнесі. Сәтті шыққан тұңғыш суретіне қарап, өзін миғражға шыққандай сезінген. Шегі жоқ тұңғиық қара күмбездің шығыс жақ жиегі сәл тарап, қою көк түске енгенше, жымың қаққан жұлдыздар бұны қимай, біртіндеп қош айтқанша тамашалап жата беріпті. Шұғыла келген жоқ. Осылайша үш күн өтті. Әбден тағаты таусылып, сабыры сарқылғанда, көкірегі өт татып, жарық жалғаннан түңіліп біткенде заңғар көктен осы бір бейне күліп қарайды. Қараңғы түнде, шексіз кеңістік айдынында уақыт қайығымен жүзген қайғы бұл бейненің алдынан өтуге ұялғандай, жоғалып кетуші еді. Сол кезде Қамар ақ сәулелі үміттің соңғы ұшқынымен түнгі аспаннан көз алмайтын. Аздан соң көктегі бейне айналып жерге түсердей, ақшаңқан үй жақтан қара ноқат жақындап келе жатардай көрінетін. Келмей-ақ қойса ғой деген, өзіне түсініксіз, тіпті, өз-өзінен жасырмақ болған жұмбақ тілегі де бар. Түпсанадан қашан қалқып шыққанын білмейді. Осы бір ой санасын жай оғындай жарқ етіп тесіп өткенде, Қамар жанын қоярға жер таппай қалатын. Уақыт өткен сайын адам жаны күрделеніп, тосын ойлардың көбейе беретіні, бұрын өзіңе де, басқаға да беймағлұм болған мінез-құлқыңның шыға келетіні көңілге қауіп ұялатады екен. Сондай шақтарда қаламгер болғысы да келмей кететін. Әдебиетте адамның мінез-құлқы мен тағдыры басты мәселе болса, өз-өзіңді танымай жатып, басқа адамдарды кейіптегеннен артық не сұмдық бар. Шұғыла келген жоқ. Бүгін Жұмабай ақсақалдың қырқы өтті. Бүрсүгүні Шұғыла әжесімен Алматыға көшпек. Қамардың бар азабын арқалап кетпек. Екі күннен соң... бәрі бітеді. Келмей қойса ше... ар жағын ойламауға тырысты. Көкте ай шалқалап жүзіп барады. Мұның жер әлемде бар-жоғы оған бәрібір. Уайым, қайғыдан ада. Мақпал түнде қызара сүлеленіп туады, әппақ борықтай боп семіреді, толады, уақыты келгенде, жым-жылас жоғалады. Әлмисақтан осы. Теңдесі жоқ қазақ аңыздарында сұлу қыз ретінде бейнеленеді. Ал күн – батыр жігіт. Екеуі қосыла алмайды. Ғұмыр-бақи бірінің соңынан бірі қуып, бір-біріне жете алмай, зарығып өтеді. Шұғыла келген жоқ. Х - Күнде таң ата кеп жүрсің ғой, балам, - деді әжесі түскі шай үстінде мұның бетіне үңіле қарап. – Сен әлгі жолдастарыңмен көрші ауылдарға барып нетіп... төбелесіп жүрген жоқсың ба? - Жоқ, әже, - деді Қамар. - Төбелессе, жүзінде жазылып тұратын еді, - деді атасы. - Қайдан білейін, бұрын ондай әдетің жоқ еді. Сотқар болғаннан сақтасын. Әне, Тұрсынның баласы кетті ғой былтыр, біреудің баласын жазықсыз сабап. Несі бар десеңші. Осы кезде дәлізден біреудің келе жатқан дыбысы естілді. Аздан соң есікті ашып, кіріп келді. Бәтима әже. Шүйкедей ғана қара кемпір. Бұрын амандасып қана жүргені болмаса, Қамар көз тоқтатып қарамап еді. Кейде бейтаныс қонақ үйге келсе, шайын тез-тез ішіп, кетіп қалуға тырысатын. Бұл жолы өйтпеді. Асықпай, Бәтима әженің әжім-әжім жүзіне барлай қарады. Мейірімді. Барлық қазақ кемпірлеріндей мейірімді. Жанары сөніп бара жатқан терең көз ұясы кезіндегі ажарынан хабар бергендей. Шұғыла әжесіне ұқсайды екен ғой. Енді елу-алпыс жыл өткен соң... - Сендерді кешкі шайға шақырайын деп келдім, Нәримә. Алла қаласа, ертең көшетін болдық... – Кемсеңдеп, бет орамалын көзіне тақады. – Апырай, жазмыш деген... осы екен... - Қайтесің енді, - деді әжесі, ол да кемсеңдеп. – Жалғыздық... қиын ғой. Балаларыңның ортасына бара жатырсың. Немерелеріңнің қызығын көріп отырасың... Қамар шыдамай кетті. Орнынан тұрып, сыртқа шықты. Ақтанауды ерттеп, тау жаққа бет алды. Бар ойы – Шұғыланы көріп қалу. Орайы келсе, сөйлесу. Аяңдап үйінің алдынан ары да өтті, бері де өтті. Шұғыла көрінбеген. Үйіне кіріп барғанға батылы жетпеді. Өз-өзіне ыза болған Қамар атының басын бұрып, түстікке – тура тауға қарай ентелей шаба жөнелді. Аздан соң көзінен жас парлады. Қаншама жер шауып, Ақтанауды қансорпа ғып, кешқұрым мимырт жүріспен үйге қайтты. Бойындағы бар жынынан айырылғандай сүлесоқ кейіпте еді. ХІ Күндегі міндетін атқарып жүргендей өзеннің жағасына келді. Сылқ-сылқ күліп ағып жатқан өзенге қарап сәл тұрды. Кенет көпірдің үстіне шығып, киімін шешті де, суға күмп ете түсті. Бірден бойы тоңазыды, су суық екен. Арлы-берлі малтады. Түнде суға түспеу керек, су перісі адамды жұтып қояды-мыс деген сөздер есіне түсіп, рақаттана күліп алды. Бала кезінде түнде суға түсуге қатты қорқатын. Осы өзенді соншама сырлы кейіпке бөлеп, жұмбақ қорқынышына балайтын. Сөйтсе, қорқатын түгі де жоқ. Моп-момақан. Пері су бетіне атып та шықпады, төменге де тартпады. Судың салқынына бойы үйренген Қамар шалқалап жатып, көктегі сүйіктісінің езу тартқан бейнесіне қарады. Дүниенің қалай жаратылғаны судың есінде бар болса, менің саған қалай ғашық болғаным да судың есінде қалады. Су ештеңені ұмытпайды, ешқайда кетпейді, жоғалмайды, бұл өзен тартылып қалса да, басқа жерден мөлдіреп шығады. Дірдектеп судан шығып, киімдерін киді. Терістіктен соққан өкпек жел бойын мұздатып жіберді. Бұл өмірде махаббат бар ма, деп ойлады Қамар. Шығыс шайырлары таңды таңға ұрып тамылжытып жырға қосқан, ғашығының бетіндегі жалғыз меңге Самарқан мен Бұқараны беретін ес-түссіз махаббат қайда. Өмірде болмаса, кітапқа қайдан келеді. Күллі әлем кітапқа ену үшін жаралмап па еді. Тіпті, махаббат пен бақыт екеуі – бір ұғым ба екен. Біреуді сүйгеннен, сүйіктісі болғаннан артық қандай бақыт бар. Түн ортасынан ауды. Өкпек желге ілесе шарбы бұлттар жөңкіле көше бастапты. Ай сәулесі қалың бұлттардың арасынан көктей өтеді. Қанаты сусылдап бір құс ұшып өтті. Қамар қай құс екенін аңдай алмай қалды. Кенет, бүгін соңғы түн екені есіне түсті. Көңілі жүдеп, торығып қалды. Таң сібірлеп атқанша келмесе, біржола кеткені. Бәрі бітеді. Апта бұрын ғана тық-тық басып ұзап бара жатыр еді. Расымен,  біржола кеткені ме. Жоқ, мен сенбеймін. Тық-тық, тық-тық. Жақын жерден естіле ме, қалай... - Қамар... - деген сөз жетті құлағына. Селк ете түскен. Жалт қарады. Келіпті. Шұғыла. Дәл өзі. Бұдан көз алмай қарап тұр. Шұғыла... келіпті. Шұғыла келіпті! Қуанғаннан айқайлап жібере жаздады. Өзін әрең тежеп, орнынан тұрып, қызға қарай жүрді. - Келдің бе... – Өз дауысын өзі танымады. - Келдім. – Қыз жанары ай сәулесіне шағылыса жарқырайды. Қамар күмілжіп қалды. - Келеді деп... ойламап едім. - Ойламасаң, несіне күттің? - Келетін шығар, деп күттім. - Қонақтарды шығарып салып, ыдыс-аяқтарды жуып, әрең дегенде... босадым. - Сені күтіп жүргеніме... бір жұма болды. - Мен... білгем жоқ. Сен күтем дегеніңде... күтеді деп ойлағам жоқ. «Соңғы кездері түн ішінде көпірдің маңында біреудің сұлбасы қараңдайды, сол осы елес емес пе» деп, бағана Жалым ағай күліп отырды. Бірден білдім, сен екеніңді. Басқалар шошып кетті, қайдан қаңғып жүрген елес деп. – Екеуі қосыла күлді. - Сені күтем деп, елеске айналып кете жаздадым ғой, - деді Қамар. Шұғыла езу тартты. Өзінің көктегі бейнесіне қатты ұқсап кетті. - Қамар, менің уақытым тығыз, әжем іздеп қалады. Сол үшін көп тұра алмаймын. Ертең көшеміз ғой, біз. Айтайын дегенім, егер Алматыға оқуға түссең, Горький атындағы орталық саябаққа кел. Сол жерде күтем сені. – Жан-жағына қарады. – Мұндай әсем емес, енді. Бұл ауыл бала кезімде де осындай еді. Мүлдем өзгермепті. Атам мені осы көпірге әкеліп, суға түсірмекші болатын. Сұмдық қорқушы едім. Сол беті түспей кеттім. Көпірден ары-бері өткен сайын атам есіме түседі. Сағынам. Енді мені осында сен күтіп жүр екенсің. – Қамар толқып кетті. Батылсыздау қимылмен Шұғыланың қолын ұстады. Дымқыл, жып-жылы екен. - Нөміріңді ауыстырма, - деді Шұғыла. – Мен... ауыстырып тастағам, біреулер мазамды ала берген соң. Өзім хабарласамын. Тамыздың аяғында. Ал, сау бол. – Тобығын көтере ұмтылып, Қамардың бетінен сүйді. – Көріскенше. - Көріскенше, - деді ес пен түстің арасында балқып тұрған Қамар. Шұғыла көз алдында қара ноқатқа айналып алыстап бара жатқанша қарап тұра берді. Кенет, есіне әлдене түскендей, заңғар көкке қарады. Жымыңдаған жұлдыздар көрінбейді. Өзі сызған бейне жоқ. Тек қазбауыр бұлттар арасынан шашыраған ай сәулесі ғана өзен бойлай өскен қалың тоғай мен терең сайды шомылдырып, әппақ нұрға бөлейді. Тамыздың ортасында Қамар үлкендердің батасын алып, сөмкесін арқалап, ару Алматыға жолға шықты. Қарсы алдында Шұғыла мен студенттік қызықты жылдары күтіп тұрған еді. iu3kjpf29uw94za9x9z0cryckl5d3r7 0 783585 3631033 2026-07-17T11:53:04Z Casserium 68287 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.s... 3631033 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3<ref name="prg.kz" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2006)<br /> [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (2010) | Мамандығы = заңгер, экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Мамандығы бойынша — заңгер және экономист.<ref name="prg.kz">[https://prg.kz/document/?doc_id=32990876 Байкен Есет Берикулы (персональная справка)]</ref> Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, әкімнің бас инспекторы, әкім аппаратының ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/bayken-eset-berik-ly-/ Анықтама. Байкен Есет Берікұлы]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап ол — [[Ұлытау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/eb-baykendi-tagayyndau-turaly-1765450 Е.Б. Байкенді тағайындау туралы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Байкен үйленген, үш баласы бар.<ref name="prg.kz" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] dzfap5ul0vcxi7lc6595y8js3xlz1n8 3631034 3631033 2026-07-17T11:55:57Z Casserium 68287 /* */ 3631034 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Есет Берікұлы Байкен | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Ұлытау облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ұлытау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Ulytau Region.svg | Басқара бастады = 17 шілде 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Дастан Рыспеков]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана]] қаласы әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_2 = ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Әкімі | мәтін1_2 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]<br>[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Туған күні = 23.10.1986 | Туған жері = [[Баршын (ауыл)|Баршын]], {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы){{!}}Нұра ауданы|Нұра ауданы}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3<ref name="prg.kz" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2006)<br /> [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (2010) | Мамандығы = заңгер, экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Есет Берікұлы Байкен''' ([[23 қазан]] [[1986 жыл]], [[Баршын (ауыл)|Баршын]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2026 жылдан бастап [[Ұлытау облысы]]ның әкімі. == Өмірбаяны == Есет Байкен 1986 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында]] дүниеге келген. 2005 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|ҚазМЗУ]] Гуманитарлық заң колледжін, 2008 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н, 2010 жылы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] бітірген. Мамандығы бойынша — заңгер және экономист.<ref name="prg.kz">[https://prg.kz/document/?doc_id=32990876 Байкен Есет Берикулы (персональная справка)]</ref> Еңбек жолын 2008 жылы [[Астана]] қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің жетекші маманы бастаған. 2009–2010 жылдары аталған басқарманың инвестициялық саясат және жоспарлау бөлімінің бас маманы, құқықтық қамтамасыз ету және сатып алу бөлімінің бас маманы болған. 2010–2016 жылдары Астана қаласы әкімінің аппаратында жұмысын жалғастырып, әлеуметтік-мәдени сала бөлімінің бас маманы, әкімнің бас инспекторы, әкім аппаратының ұйымдастыру-инспекторлық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. 2016–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысы хатшылығының сарапшысы, Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы болған. 2019 жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданын]] басқарды. 2019–2020 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімі аппараты басшысының орынбасары, әкім аппаратының басшысы, 2020–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы [[Сарыарқа ауданы]]ның әкімі, 2022–2026 жылдары Нұр-Сұлтан (кейін Астана) қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет атқарды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/bayken-eset-berik-ly-/ Анықтама. Байкен Есет Берікұлы]</ref> 2026 жылғы 17 шілдеден бастап ол — [[Ұлытау облысы]]ның әкімі.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/eb-baykendi-tagayyndau-turaly-1765450 Е.Б. Байкенді тағайындау туралы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Байкен үйленген, үш баласы бар.<ref name="prg.kz" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Байкен, Есет Берікұлы}} [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Ұлытау облысының әкімдері]] e8k41k78t8zjbyixq52w5u8ct0pxnhz